Skawina 26.07.2026r.
Naziemny system nadzoru lotniska.
Wielkie lotniska wyposażone w kilka terminali pasażerskich i cargo, które mają po kilka RWY, to obecnie są jak duże miasta. Mają bardzo rozbudowaną infrastrukturę, ogromny ruch lotniczy, z tysiącami operacji lotniczych. Drogi startowe, które często się krzyżują i dziesiątki kilometrów dróg kołowania. Do tego dochodzi ruch pojazdów lotniskowych, autobusów peronowych, samochodowych dystrybutorów paliw, pojazdy cateringowe i wiele innych. Nad tym wszystkim należy panować. I okazuje się, że zwykła obserwacja z wieży kontroli lotów już nie wystarcza, aby zapewnić wystarczającą separację, a przez to bezpieczeństwo.
Dużym krokiem w dziedzinie poprawy bezpieczeństwa było powstanie skomputeryzowanych systemów obróbki danych radaru lotniskowego (Surface Movement Radar – SMR). System potrafi śledzić poruszające się obiekty, alarmując kontrolera w przypadku wystąpienia przesłanek do powstania sytuacji kolizyjnej. Na przykład, kiedy obiekt kieruje się w stronę drogi startowej, zajętej przez samolot. Ostrzeżenie jest generowane także wtedy, gdy zidentyfikowany samolot zmienia trasę kołowania lub nie zatrzymał się w punkcie oczekiwania.
Surface Movement Radar (SMR) to naziemny system nadzoru lotniska, który wykorzystuje fale radiowe do śledzenia samolotów i pojazdów na pasach startowych, drogach kołowania i płytach postojowych. Zasada działania SMR. System działa głównie w paśmie X (od 8,0 do 12,0 GHz), dostarczając ostre obrazy ziemi, o wysokiej rozdzielczości. Wykorzystuje antenę, która zazwyczaj obraca się raz na sekundę, aby przesyłać aktualizacje na żywo. Fala radiowa odbija się od obiektów i mierzy czas powrotu, aby określić odległość, kierunek i prędkość. System działa płynnie w gęstej mgle, deszczu, śniegu i całkowitej ciemności. Wykrywa pojazdy i obiekty, które nie mają aktywnych transponderów. Ostrzega kontrolerów, aby zapobiec zderzeniom na pasie startowym i nieautoryzowanym ruchom. Często współpracuje z zaawansowanym systemem kierowania i kontroli ruchu naziemnego (A-SMGCS), zgodnie z opisem SKYbrary Aviation Safety.
Radar Ruchu Naziemnego (SMR) to urządzenie radarowe zaprojektowane specjalnie do wykrywania wszystkich głównych obiektów na powierzchni lotniska, w tym samolotów i pojazdów, oraz do wyświetlania całego obrazu na konsoli wskaźnika radarowego w wieży kontroli lotów. Służy on do wspomagania wizualnej obserwacji ruchu samolotów i/lub pojazdów na pasach startowych i drogach kołowania, przez personel wieży.
System zwiększa świadomość sytuacyjną kontrolerów dotyczącej pola manewrowego; monitorowania ruchu statków powietrznych i pojazdów na polu manewrowym; dostarczania pilotom i kierowcom pojazdów informacji o trasie (w razie potrzeby); oraz zapewniania doradztwo i pomocy w zakresie bezpiecznego i sprawnego przemieszczania się statków powietrznych i pojazdów na polu manewrowym.
Dane techniczne:
SMR wykorzystuje zasadę działania radaru dozorowania pierwotnego (PSR), to znaczy emituje sygnał, który odbija się od celu, a odebrany sygnał echa służy do określenia odległości i namiaru celu.
SMR działa jednak na znacznie wyższych częstotliwościach (10-20 GHz) w porównaniu z PSR (1-5 GHz). W rezultacie antena jest znacznie mniejsza i lżejsza, co pozwala na szybszy obrót (zwykle 1 obrót na sekundę, w porównaniu z 6-12 obrotami na minutę), a tym samym szybszą aktualizację. Rozdzielczość azymutu jest również lepsza (około 0,25 stopnia) w porównaniu z PSR (1-2 stopnie) dzięki mniejszej szerokości wiązki (osiągniętej dzięki wyższej częstotliwości). Chociaż zasięg jest znacznie krótszy w porównaniu z innymi radarami (co nie jest wadą, ponieważ SMR ma za zadanie pokryć jedynie obszar manewrowania), pozwala to na zastosowanie krótszego impulsu, co z kolei przekłada się na znacznie lepszą rozdzielczość zasięgu (około 20 m).
System SMR jest często montowany na szczycie wieży kontroli ruchu lotniczego (ATC), co zapewnia dobrą widoczność pola manewrowego.
Nieodłącznym ograniczeniem SMR jest to, że dostarcza on jedynie informacji o pozycji. Jednak w połączeniu z odbiornikiem ADS-B, na ekranie kontrolera mogą być wyświetlane dodatkowe informacje.
Obecnie (2026 rok) trwają prace rozwojowe nad systemem SMR: Federalna Administracja Lotnictwa (FAA) ocenia prototyp systemu zapobiegania wtargnięciom na pas startowy poprzez świadomość sytuacyjną (RIPSA). RIPSA to uproszczona wersja systemu sygnalizacji stanu pasa startowego (RWSL), obejmująca światła wejścia na pas startowy (REL), sterowane danymi z niezależnego radaru naziemnego. Jednak w przeciwieństwie do RWSL, RIPSA nie obejmuje świateł oczekiwania na start (THL). Celem systemu RIPSA jest wzmocnienie ochrony strefy bezpieczeństwa pasa startowego (RIPSA) poprzez wykorzystanie rozwiązań bezpieczeństwa „bezpośrednio do pilota”, które zapewniają lokalne możliwości wykrywania wszystkich statków powietrznych lub pojazdów w punktach newralgicznych RWY (RI), takich jak linie oczekiwania i skrzyżowania pasów startowych. System zapewnia jedynie świadomość sytuacyjną, a nie zezwolenie na wjazd na pas startowy. Podstawową technologią jest niekooperatywny, ukierunkowany radar ruchu naziemnego (SMR) z dodatkowym wsparciem ze źródeł kooperacyjnych, takich jak ADS-B i radar dozorowania lotniska (ASR). RIPSA wykorzystuje dane z radaru dozorowania z SMR i przetwarza je za pomocą „logiki bezpieczeństwa”, która steruje systemem oświetlenia polowego (FLS), w tym naziemnymi światłami wjazdu na pas startowy (REL), wskazującymi status pasa startowego (RWY).
Opracował Karol Placha Hetman