Tarnobrzeg 2026-06-28
Armata PLOT wz. 1939, kaliber 85 mm, 52-K, KS-12.
Armata PLOT wz. 1939, kaliber 85 mm, 52-K, KS-12; była sowiecką, podstawową armatą przeciwlotniczą używana podczas drugiej wojny światowej i po niej, aż do 60-lat XX wieku. Armata była wzorowana na germańskiej armacie 88 mm Flak. Armata była użytkowana także jako przeciwpancerna, przeciw pojazdom pancernym i ciężarowym, a także do niszczenia umocnień. Armaty zostały wyparte przez rakietowe systemy przeciwlotnicze oraz wielolufowe zestawy kierowane radarem. Armata była produkowana seryjnie w okresie 1939-1945.
Sowieckie oznaczenie armaty; 85-мм зенитная пушка образца 1939 года, 52-К). Armata została opracowana przez zespół konstruktorów pod kierunkiem inżyniera Ł.W. Ljuliewa. Armata stanowiła modyfikację konstrukcji armaty przeciwlotniczej 76,2 mm wz. 1938, która wywodziła się z armaty armaty 76,2 mm wz. 1931 (3K), a która była opracowana według dokumentacji germańskiej firmy Rheinmetall. Było to w okresie bardzo dobrych stosunków germańsko-moskiewskich, kiedy to germańcy nieodpłatnie korzystali z sowieckich poligonów. W chwili, kiedy bracia się pokłócili i germańcy ruszyli na wschód, CCCP posiadał 2 630 egzemplarzy tego typu armat i produkcja nadal trwała.
Prace nad armatą rozpoczęto w 1937 roku, po zapoznaniu się z armatami wprowadzonymi do wojska germańskiego. Zadanie zostało zlecone OKB Fabryki Nr 8 imieniem M. I. Kalinina, umieszczonymi koło Moskwy w miejscowości Podlipki. W 1938 roku, prace przeniesiono do Kaliningradu. Wówczas zespołem kierował inżynier G. D. Dorochina. Podstawą była wymiana lufy kalibru 76 mm na lufę kalibru 85 mm i o długości 4 693 mm. Aby ograniczyć siły odrzutu działające na lawetę podczas strzelania, lufę wyposażono w hamulec wylotowy. Pozostawiono podwozie armaty 3K. W styczniu 1938 roku, rozpoczęto testowe strzelania prototypów. Wprowadzono zmiany w podwoziu. Armata otrzymała oznaczenie fabryczne 52-K. Podczas kolejnych testów armata ujawniła swoje wady. Niedostatecznie działał hamulec wylotowy, co powodowało jej podskok po oddani strzału i trzeba było powtórnie wycelować. W dodatku, armata miała większy rozrzut boczny niż planowano. Ale podjęto decyzję o dalszej produkcji. Wykonano konieczne modyfikacje. Podwozie zostało wymienione na łoże i podwozie ZU-8. W okresie kwiecień – sierpień 1939 rok, wykonano kolejne testy. Armaty podczas tych testów oddały 1 100 strzałów i przejechały 500 km. W maju 1940 roku, armata otrzymała indeks 52-P-365. W Kaliningradzie armaty produkowano seryjnie do jesieni 1941 roku. Po ataku germańców na braci moskali, na przełomie października i listopada 1941 roku, główną część fabryki wraz z Biurem Konstrukcyjnym, ewakuowano do Swierdłowska, gdzie już w grudniu 1941 roku, wyprodukowano pierwsze armaty 52-K.
W trakcie produkcji wprowadzano kolejne zmiany. Zastosowano zmodernizowane podwozie i łoże ZU-13. Wprowadzono zmodernizowane lufy, które były łatwiejsze w produkcji; lufa jednolita, bez rdzenia. Zmodernizowano tarczę ochronną. Zamontowano nowy celownik. Tak powstała KS-12. Pomimo pewnych różnic konstrukcyjnych armaty 52-K i KS-12 posiadały jednakowe charakterystyki taktyczno – techniczne. W CCCP armaty przeciwlotnicze kalibru 85 mm wz. 1939 roku, produkowano wyłącznie w Fabryce Nr 8 im. M. I. Kalinina, początkowo w Kaliningradzie, a później w Swierdłowsku. W poszczególnych latach produkcja wynosiła: 1939 rok – 20 egzemplarzy, 1940 rok – 940 egzemplarzy, 1941 rok – 3 370 egzemplarzy, 1942 rok – 2 760 egzemplarzy, 1943 rok – 3 720 egzemplarzy, 1944 rok – 1 900 egzemplarzy, 1945 rok – 710 egzemplarzy. Ogółem wyprodukowano około 13 400 armaty w wersji 52-K i KS-12.
Jako amunicję używano naboje scalone z pociskiem odłamkowym O-365 o masie 9,54 kg, lub przeciwpancerno-smugowym o masie 9,2 kg, lub przeciwpancerno-smugowo-podkalibrowym o masie 4,99 kg. Całkowita masa naboju 16,3 kg. Zapalnik: KTM-1 lub KTM-1-U. Prędkość wylotowa pocisku 793 m/s. Przebijalność pancerza, używając amunicji tępo-głowicowej BR-365 na dystansie: 100 m – 119 mm, 3 000 m – 70 mm.
Lufa armaty posiada 24 bruzdy i zakończona jest hamulcem wylotowym. Pod lufą umieszczony jest hydrauliczny opornik, a nad nią hydro-pneumatyczny powrotnik. Oporopowrotnik wyposażony jest w regulator odrzutu w zależności od kąta podniesienia lufy. Zamek półautomatyczny ryglowany jest poprzez pionowy klin ślizgowy. Mechanizmy podniesienia i kierunkowy oparte są na pojedynczych sektorach kół zębatych. Podwozie dwuosiowe, czterokołowe, zapewniało duża stabilność podczas transportu. Wszystkie koła były pojedyncze. Armatę wyposażono w cztery mechaniczne podnośniki, na których jest opierane w położeniu bojowym. W celu osłony żołnierzy działo posiada tarczę ochronną, która chroniła przed odłamkami i pociskami z broni małokalibrowej.
W te armaty wyposażono oddziały Ludowego Wojska Polskiego na terenie państwa moskiewskiego. Po drugiej wojnie światowej, kiedy Polska była okupowana przez CCCP, armaty tego typu były produkowane przez zakład Huta Stalowa Wola, Polska, na licencji CCCP. Było to w okresie 1949-1955. Produkowano wersję KS-12. Armaty w 60-latach XX wieku, zostały skierowane do obrony lotnisk i baz rakietowych, na przykład do obrony 61. Pułku Rakietowego Obrony Powietrznej w Skwierzynie.
Dane T-T armaty PLOT wz. 1939, kaliber 85 mm, 52-K, KS-12:
Długość lufy 4693 mm. Według innych danych 4420 mm. Donośność w pionie 10 500 m. Donośność w pionie skuteczna 8 400 m. Donośność w poziomie 15 500 m. Prędkość początkowa pocisku wynosi 800 m/s. Długość 7,15 m. Szerokość 2,15 m. Wysokość 2,16 m (pozycja marszowa). Masa własna 4 900 kg. Kąt ostrzału od -3 stopnie do +82 (inne dane +84) stopni. Kąt ostrzału w poziomie wynosi 360 stopni. Szybkostrzelność do 20 strzałów na minutę. Standardowa 15 strzałów na minutę. Lufa armaty w pozycji poziomej jest na wysokości 1,45 m. Obsługa 7 żołnierzy. Czas przygotowania armaty z położenia transportowego do pozycji bojowej wynosił około 70 sekund. Prędkość transportowa do 50 km/h, na drodze asfaltowej. Na bezdrożach 7-10 km/h. Prześwit podwozia 0,40 m.
Opracował Karol Placha Hetman