WSK PZL Świdnik SM-4 Łątka. 1962r.

Kraków 5 września 2018 rok

179b Rozdział 1962

WSK PZL Świdnik PZL SM-4 Łątka 

Polska

Historia 

WSK PZL Świdnik SM-4 Łątka. Zdjęcie LAC

WSK PZL Świdnik SM-4 Łątka. Zdjęcie LAC

WSK PZL Świdnik SM-4 Łątka. Zdjęcie LAC

 

Świdnik to miasto związane z lotnictwem od 1934 roku. Fabrykę lotniczą WSK PZL Świdnik zbudowano tutaj w 1950 roku. 

WSK PZL Świdnik – Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego, Państwowe Zakłady Lotnicze, Świdnik. 

Świdnik to ważne miejsce na świecie, gdzie budowano i buduje się śmigłowce. Początkowo, w WSK PZL Świdnik wytwarzano części i podzespoły dla produkcji samolotów myśliwskich PZL Lim-1. Z czasem, fabryka wyspecjalizowała się w produkcji śmigłowców. Fabryka zaczęła od produkcji śmigłowców Mil Mi-1, montowanych tutaj na podstawie licencji z CCCP. Śmigłowiec ten otrzymał Polskie oznaczenie SM-1. Załoga fabryki zdobyła duże doświadczenie, które pozwoliło na zbudowanie nowe śmigłowca oznaczonego SM-2. Śmigłowiec SM-2 powstał w zespole konstrukcyjnym, prowadzonym przez inż. Jerzego Tyrchę. SM-2 ma większe możliwości transportowe niż SM-1. 

Kolejny śmigłowiec, którego produkcję uruchomiono w Świdniku to Mil Mi-2, miał być oznaczony SM-3. Jednak sowieci się nie zgodzili i śmigłowiec pozostał oznaczony Mil-Mi-2.

W 1955 roku w fabryce powstał Ośrodek Konstrukcji Lotniczych, który później zmienił nazwę na Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Sprzętu Komunikacyjnego. Jego pracownicy zajmowali się nowymi technologiami. 

W latach 1961-1963 w Ośrodku Konstrukcji Lotniczych został opracowany lekki śmigłowiec SM-4 Łątka. Zespołem konstruktorów pracujących nad nowym śmigłowcem kierował mgr. inż. Jerzy Kotliński. Program SM-4 Łątka nie był programem priorytetowym i był traktowany jako dodatkowe zadanie. Finansowanie programu było niewystarczające. PZL SM-4 Łątka był pierwszym całkowicie oryginalnym projektem śmigłowca opracowanym w Świdniku. Śmigłowiec planowano wykonać w wersjach: łącznikowej, szkolnej, sanitarnej i rolniczej.

PZL SM-4 Łątka był śmigłowcem trzy miejscowym, lekkim, krótkiego zasięgu, napędzany silnikiem tłokowym. Moc silnika około 200 KM. Masa całkowita śmigłowca 1 000 kg. Śmigłowiec został zaprojektowany w klasycznym układzie typu Sikorsky. Zbudowano go z metalu i laminatów. Został wyposażony w pojedynczy wirnik główny z trzema łopatami z włókna szklanego i dwu-łopatowe śmigło ogonowe. Napędzany przez chłodzony powietrzem, sześcio-cylindrowy silnik tłokowy Narkiewicz WN-6S, który został zamontowany za kabiną. Pilot i dwóch pasażerów zajmują miejsce w zamkniętej kabinie z dużym przeszkleniem. Wirnik ogonowy umieszczono na końcu otwartej belki ogonowej zbudowanej ze spawanych stalowych rur. Belka ogonowa jest podobna do belki ogonowej Polskiego śmigłowca BŻ-4 Żuk. Podwozie stałe złożone z dwóch płóz. 

Budowę prototypu PZL SM-4 Łątka ukończono w 1962 roku. Testy śmigłowca w locie na uwięzi prowadzono na przełomie 1962/1963 rok. Testy prowadzono zdalnie z ukrytego stanowiska (bunkra), dlatego, że podczas testów innego Polskiego śmigłowca JK-1 Trzmiel zginął pilot testowy Antoni Śmigiel, a kilka innych osób odniosło rany. Testy PZL SM-4 Łątka nie przebiegały pomyślnie. Śmigłowiec miał silne drgania. Silnik Narkiewicz WN-6S przegrzewał się, bo chłodzenie powietrzem było mało wydajne. Konstruktorzy spodziewali się, że podczas normalnego lotu chłodzenie będzie wydajne. Mimo to inżynierowie opracowali większy wentylator. Silnik WN-6S nie został dopuszczony do użytkowania w locie.

W 1963 roku, rząd w Warszawie ograniczył finansowanie nowych technologii i program PZL SM-4 Łątka został zamknięty. Śmigłowiec PZL SM-4 Łątka nigdy nie wykonał samodzielnego lotu. Jedyny prototyp stał w fabryce do 1969 rok, a następnie został rozmontowany. 

W 1964 roku w Świdniku zespół inżyniera Stanisława Trębacza, rozpoczął studium nad zamontowaniem silnika turbinowego GTD-350 w śmigłowcu SM-4. Śmigłowiec miał otrzymać oznaczenie SM-5 (SM-4GTD). Projekt nie uzyskał akceptacji rządu w Warszawie. 

Silnik WN-6S opracował inżynier Wiktor Narkiewicz w 1958 roku. Silnik był odmianą silnika WN-6B, przystosowany do napędu śmigłowca. Pierwszy egzemplarz silnika wykonano w końcu czerwca 1961 roku, a w lipcu 1961 roku  rozpoczęto testy. Testy na specjalnym stanowisku prowadzono do czerwca 1962 roku.

 

Opracował Karol Placha Hetman