PZL Świdnik Agusta A.109. 2005r.

Kraków 8.06.2018r.

315a Rozdział 2005r.

AgustaWestland A.109 / AW.109

Polska

Historia 

A.109 / AW.109

Agusta A.109

Agusta A.109. 2017 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Agusta A.109. 2017 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Agusta śmigłowiec 

Początki włoskich zakładów Agusta sięgają 1907 roku. Wtedy to włoski konstruktor Giovanni Agusta założył firmę produkującą samoloty własnej konstrukcji. Wielka wojna światowa spowodowała przerwanie działalności firmy. Wznowienie produkcji nastąpiło w 1923 roku. Firma przyjęła wówczas nową nazwę Costruzioni Aeronautiche Agusta S.p.a. Zakład wówczas mieścił się w Samarate w Lombardii na północy Włoch. Najbardziej ambitnym programem firmy był czterosilnikowy samolot Agusta A.Z.8, przeznaczony między innymi do przewozu 26 pasażerów. Samolot pierwszy lot wykonał w dniu 9 czerwca 1958 roku. Konstrukcyjnie przypomina samolot Douglas DC-4. Zakład nie otrzymał ani jednego zamówienia.

Jednak już w 1952 roku firma Agusta zakupiła licencję śmigłowca Bell 47. Ta decyzja zaważyła na zmianie profilu produkcji. Współpraca firm Agusta i Bell w wielu badaniach i programach jest prowadzona do chwili obecnej. 

Śmigłowce firmy Agusta tradycyjnie były oznaczane literą “A” i trzycyfrową liczbą. Pierwszym był śmigłowiec A.101, który może zabrać na pokład 35 pasażerów. Firma zajęła się także produkcją turbinowych napędów dla swoich wyrobów. W 1961 roku Agusta zakupiła licencję na kolejny produkt Bella, śmigłowiec Bell UH-1 Huey. W 1967 roku pojawiły się licencje na produkcję śmigłowców Sikorsky SH-3 Sea King, produkowanego w kilku wersjach, a również w 1967 roku zakupiono licencję na produkcję Boeing CH-47. 

W 1971 roku firma zbudowała najbardziej rozpoznawalny własny śmigłowiec oznaczony A.109. W 1983 roku oblatano pierwszy śmigłowiec szturmowy o oznaczeniu Agusta A.129 Mangusta. W 1983 roku wytwórnia przejęła włoskiego producenta samolotów SIAI-Marchetti. 

Od początku 80-lat datuje się ścisła współpraca firmy Augusta z brytyjska firmą Westland Helicopters. Pierwszym wspólnym projektem był śmigłowiec AgustaWestland AW.101, który zastąpił śmigłowiec Sea Kingi. Podjęto także współpracę z innymi firmami w Zachodniej Europie. 

W 1992 roku wszystkie te firmy powołały konsorcjum NHIndustries, w którym Agusta miała swoje udziały. Efektem prac był śmigłowiec NHI NH90. W 1998 roku firma wraz z Bell Helicopter Textron założyła spółkę joint venture znaną pod nazwą Bell/Agusta Aerospace Company. Produktem tej współpracy jest samolot pionowego startu i lądowania (VTOL), Bell/Agusta BA609, poprzednik V-22. W 2001 roku doszło do połączenia firmy Agusta i brytyjskiego Westland Helicopters i powstała nowa firma AgustaWestland, która ma około 20 % światowego rynku śmigłowców. Do chwili obecnej powstało około 20 typów śmigłowców przeznaczonych do wykonywania różnych zadań. 

Polski udział w firmie Agusta 

WSK PZL Świdnik szukając zamówień, aby nie doprowadzić do likwidacji zakładu, w 1996 roku zawarł umowę z firmą Agusta na produkcję w Świdniku elementów strukturalnych śmigłowców Agusta A.109 (obecnie AgustaWestland AW.109). W Świdniku rozpoczęto produkcję kadłubów i belek ogonowych śmigłowca. W 2006 roku ze Świdnika dostarczono pięćsetny kadłub A.109. W 2001 roku współpracę rozszerzono o produkcję kadłuba do modelu Agusta A.119 Koala (obecnie AgustaWestland AW.119). Świdnik miał duży udział w projektowaniu i produkcji AgustaWestland AW.139. Od 2012 roku w Świdniku powstają kompletne kadłuby do modelu AW.139.

Agusta A.109

Śmigłowiec A.109 to jedyna własna konstrukcja firmy Agusta. Prototyp A.109 nb NC 7101 pierwszy lot wykonał w dniu 4 sierpnia 1971 roku. Świadectwa RAI i FAA śmigłowiec uzyskał w dniu 1 czerwca 1975 roku. Jednocześnie śmigłowiec A.109 został dopuszczony do lotów według przyrządów z jedno-osobową załogą. Kilka miesięcy później śmigłowiec A.109 uzyskał certyfikaty: Francja, Kanada, RFN, Szwecja, Szwajcaria i UK. 

Firma Agusta zaoferowała śmigłowiec A.109 w wersji: cywilna, wojsk lądowych, lotnictwa morskiego. Śmigłowiec w wersji cywilnej był oferowany jako szybki transport VIP, a także dla służb państwowych: sanitarny, policyjny, straży granicznej.  

Pierwsze seryjne śmigłowce dostarczono odbiorcom z początkiem 1976 roku. Ponad połowę produkcji śmigłowców wyeksportowano do USA. We Włoszech, śmigłowce A.109 trafiły do policji drogowej oraz do karabinierów. Dużo śmigłowców dostarczono do Afryki i Azji. 

Z początkiem 80-lat śmigłowiec A.109 poddano modernizacji. 

Śmigłowiec A.109 K to wersja dla wojska, przeznaczona do działania w gorącym klimacie. Prototyp A.109K pierwszy lot wykonała w marcu 1983 roku. 

Śmigłowiec A.109 X Mk II Widebody ma powiększony kadłub, który jest szerszy. Śmigłowiec pierwszy lot wykonał we wrześniu 1984 roku. 

Śmigłowiec A.109 w Polsce. 2005 rok

Śmigłowiec A.109 w wersji sanitarnej został kupiony przez Lotnicze Pogotowie Ratunkowe w Warszawie. Śmigłowiec A.109 nr 11630 otrzymał rejestrację SP-HXA i dostał kod radiowy Ratownik 12. Był użytkowany od 2 lipca 2005 roku. Bazował na Lotnisku Bemowo-Babice. 

W dniu 20 listopada 2009 roku śmigłowiec ten uległ wypadkowi. Załoga śmigłowca ćwiczyła lądowanie awaryjne, autorotacyjne. Doszło do przekroczenia dopuszczalnego obciążenia łopat wirnika nośnego, a w efekcie łopata uderzyła w belkę ogonową śmigłowca i jej zniszczenie. Załodze nie odniosła dużych obrażeń. 

Wersje śmigłowca Agusta A.109

A.109 A - Pierwszy model produkcyjny napędzany dwoma silnikami turbowałowymi Allison Model 250-C20. Pierwszy lot odbył się 4 sierpnia 1971 roku.

A.109A EOA - Wersja wojskowa dla armii włoskiej.

A.109 A Mk.II - 1975 rok. Poprawiona cywilna wersja A.109 A.

A.109 A Mk.II MAX - 1977 rok. Wersja medyczna z dużymi drzwiami.

A.109 B - Niezbudowana wersja wojskowa.

A.109 C - Wersja cywilna dla ośmiu pasażerów.

A.109 D - Tylko jeden zbudowany prototyp.

A109 E - 1982 rok. Ulepszona wersja cywilna, początkowo napędzana przez dwa silniki Turbomeca Arrius 2K1. Później producent wprowadził możliwość zastosowania dwóch silników Pratt & Whitney PW206C.

A.109 K - 1983. Wersja wojskowa. Pierwsze śmigłowce dostarczono Karabinierom. Śmigłowiec ma stałe podwozie.

A.109 M / IN / CM - Wersje wojskowe.

AW.109 - Z dwoma silnikami Pratt & Whitney PW207.

CA.109 - 2005 rok. Chińska kopia AW.109 E na rynek chiński.

 

Opracował Karol Placha Hetman