Szybowce w II Rzeczypospolitej Polskiej.<\/h3>\n
Pierwszym ca\u0142kowicie Polskim szybowcem by\u0142 opracowany w 1922 roku, szybowiec SL-1 Akar. Konstrukcja zosta\u0142a opracowana i zbudowana przez Adama Karpi\u0144skiego. Konstrukcja by\u0142a amatorska, ale na tyle udana, aby w pierwszych zawodach szybowcowych w 1923 roku, w Bia\u0142ce ko\u0142o Nowego Targu, zdoby\u0107 pierwsze i drugie miejsce. Szybowiec by\u0142 jedno-miejscowy o konstrukcji szkieletowej, drewniany, skrzyd\u0142a kryte p\u0142\u00f3tnem oraz szeroko rozstawione podwozie. Po zawodach szybowiec poddano dalszym modyfikacjom. Mi\u0119dzy innymi zabudowano kabin\u0119. Wybrane dane: rozpi\u0119to\u015b\u0107 9,30 m; d\u0142ugo\u015b\u0107 5,50 m; wysoko\u015b\u0107 1,70 m; powierzchnia no\u015bna 12,30 m\u00b2; masa w\u0142asna 75 kg, startowa 140 kg; pr\u0119dko\u015b\u0107 minimalna 45 km\/h; pr\u0119dko\u015b\u0107 min. opadania 1,3 m\/s; doskona\u0142o\u015b\u0107 max 9.<\/p>\n
W 1935 roku, dw\u00f3ch student\u00f3w Politechniki Warszawskie A. Muraszew i H. Tomaszewski zbudowa\u0142o wodno-szybowiec, kt\u00f3ry oznaczyli MT-1, od swoich nazwisk. Konstrukcja drewniana. Kad\u0142ub o kszta\u0142cie \u0142odziowym, umo\u017cliwia\u0142 p\u0142ywanie, start i wodowanie. Przemieszczanie po ziemi zapewnia\u0142a dodatkowa p\u0142oza pod-kad\u0142ubem. Konstrukcja okaza\u0142a si\u0119 udana i wzbudzi\u0142a zainteresowanie Polskiego Wojska. Pr\u00f3by przeprowadzono na wodach Zatoki Puckiej. W grudniu 1936 roku, szybowiec trafi\u0142 na Lotnisko Mokot\u00f3w. Po ataku wojsk niemieckich na Polsk\u0119, we wrze\u015bniu 1939 roku, Lotnisko Mokot\u00f3w zosta\u0142o zbombardowane i szybowiec uleg\u0142 zniszczeniu. Wybrane dane: typ-wodnoszybowiec; rozpi\u0119to\u015b\u0107 13,60 m; d\u0142ugo\u015b\u0107 6,70 m; wysoko\u015b\u0107 2,90 m; powierzchnia no\u015bna 16,00 m\u00b2; masa w\u0142asna 115 kg; u\u017cyteczna 75 kg; startowa 190 kg; pr\u0119dko\u015b\u0107 minimalna 39 km\/h.<\/p>\n
Z przedwojennych konstrukcji nale\u017cy wymieni\u0107 szybowiec PWS-101, na kt\u00f3rym Tadeusz G\u00f3ra wykona\u0142 nagrodzony medalem Lilienthala rekordowy przelot na dystansie 578 km. PWS-101 to szybowiec wysoko wyczynowy. Zosta\u0142 skonstruowany i oblatany w 1937 roku, na I Szybowcowe Mistrzostwa \u015awiata na Wasserkuppe. Wybrane dane: rozpi\u0119to\u015b\u0107 19,0 m; d\u0142ugo\u015b\u0107 7,27 m; wysoko\u015b\u0107 1,55 m; powierzchnia no\u015bna 18,90 m\u00b2; masa w\u0142asna 185 kg; startowa 312 kg; pr\u0119dko\u015b\u0107 minimalna 48,5 km\/h; pr\u0119dko\u015b\u0107 dopuszczalna 200 km\/h.<\/p>\n
Jeszcze w 1937 roku, in\u017c. Wac\u0142aw Czerwi\u0144ski rozpocz\u0105\u0142 prace nad nast\u0119pc\u0105 PWS-101, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 oznaczenie PWS-102 Rekin. Zbudowano dwa prototypy, kt\u00f3re przewieziono do Lwowa. Po 17.09.1939 roku, szybowce trafi\u0142y w r\u0119ce Rosjan. Przetransportowano je do Moskwy, gdzie by\u0142y u\u017cytkowane. Wybrane dane: oblatany 18.05.1939 roku; rozpi\u0119to\u015b\u0107 skrzyde\u0142: 19,0 m; d\u0142ugo\u015b\u0107: 7,32 m; wysoko\u015b\u0107: 1,65 m; powierzchnia skrzyde\u0142: 19,3 m; wyd\u0142u\u017cenie skrzyde\u0142: 18,7; ci\u0119\u017car w\u0142asny: 260 kg; ci\u0119\u017car ca\u0142kowity: 350 kg; pr\u0119dko\u015b\u0107 dopuszczalna 300 km\/h.<\/p>\n
To tylko niekt\u00f3re, wybrane Polskie konstrukcje szybowcowe z dwudziestolecia mi\u0119dzy-wojennego.<\/p>\n
Podczas II wojny \u015bwiatowej Polska straci\u0142a niemal wszystkie samoloty, szybowce, a przede wszystkim wielu wspania\u0142ych pilot\u00f3w. Z szybowc\u00f3w zachowa\u0142y si\u0119 cztery uszkodzone egzemplarze; Orlik, Salamandra, Wrona i \u017baba.<\/p>\n
Po wojnie, w pierwszych miesi\u0105cach dzia\u0142ania o\u015brodka lotniczego w Aleksandrowicach, praca skupi\u0142a si\u0119 na zachowaniu i remontach pozostawianego przez wojsko niemieckie mienia; szybowc\u00f3w, wyci\u0105garek i innych.<\/p>\n
Instytut Szybownictwa w Bielsku-Bia\u0142ej.<\/h3>\n
W dniu 25.01.1946 roku, Ministerstwo Komunikacji powo\u0142ano do istnienia Instytut Szybownictwa w Bielsku-Bia\u0142ej, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym zadaniem by\u0142o opracowywanie nowych konstrukcji szybowc\u00f3w. Problem polega\u0142 na tym, i\u017c Polska przedwojenna dokumentacja szybowc\u00f3w i rozwi\u0105za\u0144 konstrukcyjnych nie zachowa\u0142a si\u0119. Mo\u017cna by\u0142o skorzysta\u0107 z dokumentacji poniemieckiej, ale wrodzona niech\u0119\u0107 do tamtej nacji, kaza\u0142a wykona\u0107 wysi\u0142ek w kierunku opracowania w\u0142asnych nowych konstrukcji. W sk\u0142ad Instytutu w\u0142\u0105czono O\u015brodek Szkolenia Szybowcowego w Goleszowie, Szko\u0142a Szybowcowa na G\u00f3rze \u017bar i Lotnisko Do\u015bwiadczalne Aleksandrowice. Plan Biura Konstrukcyjnego, na kt\u00f3rego czele stan\u0105\u0142 in\u017cynier J. Niespa\u0142a, przewidywa\u0142 zbudowanie czterech podstawowych typ\u00f3w szybowc\u00f3w: wyczynowego IS-1 S\u0119p, treningowo-wyczynowego IS-2 Mucha, przej\u015bciowego (w tej roli pojawi\u0142a si\u0119 Salamandra), szkolnego IS-3 ABC.<\/p>\n
Salamandr\u0119 by\u0142a \u0142atwo zrekonstruowa\u0107, gdy\u017c jeden egzemplarz z czas\u00f3w przedwojennych zachowa\u0142 si\u0119 ukryty przed Niemc\u00f3w. Nieco p\u00f3\u017aniej Instytut uzyska\u0142 tak\u017ce skryt\u0105 przed Niemc\u00f3w dokumentacj\u0119 szybowca Komar, kt\u00f3rego konstrukcj\u0119 wzmocniono i zbudowano kilka egzemplarzy do trening\u00f3w.<\/p>\n
Pierwsz\u0105 konstrukcj\u0105 by\u0142 wyczynowy szybowiec IS-1 S\u0119p, g\u00f3rnop\u0142at o konstrukcji drewnianej. Skrzyd\u0142a wyposa\u017cono w szczelinowe klapolotki oraz hamulce aerodynamiczne systemu AW (Instytutu Aerodynamicznego w Warszawie). IS-1 S\u0119p zosta\u0142 dopuszczony do lot\u00f3w tak zwanych \u201ehalnych\u201d i akrobacji podstawowej. W 1947 roku, szybowiec IS-1 S\u0119p wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w zawodach szybowcowych w Semadan, gdzie dor\u00f3wnywa\u0142 konstrukcjom zagranicznym.<\/p>\n
W lipcu 1946 roku, zbudowano i oblatano przedwojenny Polski szybowiec, kt\u00f3ry nazwano Orlik. W marcu 1947 roku, odremontowano i oblatano przedwojenny Polski szybowiec szkolny \u017baba.<\/p>\n
W 1947 roku, w s\u0105siedztwie Lotniska Aleksandrowice zbudowano Przedsi\u0119biorstwo Do\u015bwiadczalno-Produkcyjne Szybownictwa PZL Bielsko, kt\u00f3re produkowa\u0142o szybowce do 2002 roku. Z pocz\u0105tkiem 1947 roku, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 na Lotnisku budowa hangaru i warsztat\u00f3w Instytutu Szybownictwa. Nowy biurowiec dla Instytutu Lotnictwa oddano do u\u017cytku w 1952 roku. Do tej pory Instytut korzysta\u0142 z obiektu portowego. Trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce oba podmioty; Instytut i Aeroklub ca\u0142y czas dzia\u0142a\u0142y w symbiozie.<\/p>\n
Jesieni\u0105 1947 roku, Instytut Szybowcowy zbudowa\u0142o seri\u0119 5 egzemplarzy zmodyfikowanych szybowc\u00f3w Salamandra, przeznaczonych dla pod-o\u015brodk\u00f3w szkolenia szybowcowego na g\u00f3rze \u017bar i Goleszowie. Pierwszym wysoko-wyczynowym szybowcem by\u0142 wspomniany szybowiec IS-1 S\u0119p. Potem by\u0142y IS-2 Mucha (wyczynowo-treningowy), IS-3 ABC (szkolny). Szybowiec IS-2 Mucha korzysta\u0142a z do\u015bwiadcze\u0144 zdobytych na IS-1 S\u0119p. W okresie 1950-1955, wi\u0119kszo\u015b\u0107 naszych pilot\u00f3w wykonywa\u0142a loty wyczynowe w\u0142a\u015bnie na szybowcu IS-2 Mucha.<\/p>\n
W Instytucie Szybownictwa wyremontowano tak\u017ce po-niemiecki samolot Heinkel He-72 Kadett oraz 13 zakupionych z demobilu ameryka\u0144skich samolot\u00f3w Piper L-4 Cub, z kt\u00f3rych kilka pozosta\u0142o na Lotnisku Aleksandrowice. Samoloty Piper Cup by\u0142y w\u0142asno\u015bci\u0105 Centrali Aeroklubu Polskiego w Warszawie.<\/p>\n
Od 1947 roku, w Aleksandrowicach datuj\u0105 si\u0119 liczne krajowe i mi\u0119dzynarodowe rekordy szybowcowe, ustanawiane przez wspania\u0142ych Polskich lotnik\u00f3w. Tak\u017ce od 1947 roku, na Lotnisku Aleksandrowice rozpocz\u0119to szkolenie spadochronowe. W okresie od 1 listopada 1948 roku, do pa\u017adziernika 1952 roku, dzia\u0142a\u0142a w Aleksandrowie Centralna Szko\u0142a Instruktor\u00f3w Szybowcowych.<\/p>\n
Komuni\u015bci dostrzegli, i\u017c lotnictwo cywilne rozwija si\u0119 dynamicznie, ale samowolnie, wyp\u0142ywaj\u0105c z ram komunistycznych. Dlatego w 1948 roku, powo\u0142ali do \u017cycia Powszechn\u0105 Organizacj\u0119 \u201eS\u0142u\u017cba Polsce\u201d, kt\u00f3rej zadaniem by\u0142a weryfikacja kandydat\u00f3w do lotnictwa i prowadzenie wychowania komunistycznego. Oddzia\u0142 \u201eS\u0142u\u017cba Polsce\u201d w Bielsku-Bia\u0142ej zajmowa\u0142 si\u0119 werbunkiem m\u0142odzie\u017cy, odczytami, kursami teoretycznymi, a przede wszystkim \u201enauk\u0105 o Polsce wsp\u00f3\u0142czesnej\u201d. Opr\u00f3cz tego, w tym czasie w Polsce dzia\u0142a\u0142a Liga Lotnicza (propaganda, kursy teoretyczne, modelarstwo i podstawowe spadochroniarstwo) oraz Aeroklub (szkolenie szybowcowe, silnikowe, treningi i sport).<\/p>\n
Z chwil\u0105 powstawania nowych obiekt\u00f3w dla Instytutu Szybownictwa (hangar \u2013 1947 roku, biurowiec \u2013 1952 roku), dawne obiekty sta\u0142y si\u0119 wy\u0142\u0105czno\u015bci\u0105 Aeroklubu.<\/p>\n
Szybowcowy Zak\u0142ad Do\u015bwiadczalny.<\/h3>\n
Instytut Szybownictwa zosta\u0142 5.10.1948 roku, przemianowany na Szybowcowy Zak\u0142ad Do\u015bwiadczalny (SZD). SZD podlega\u0142 w\u00f3wczas dyrekcji Zak\u0142ad\u00f3w Sprz\u0119tu Lotnictwa Sportowego (ZSLS) w Warszawie. Szybowcowy Zak\u0142ad Do\u015bwiadczalny, czyli s\u0142ynne Bielskie Szybowce, w swojej historii wielokrotnie zmienia\u0142y nazw\u0119. Rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 od Instytutu Szybownictwa, a na Allstar PZL Glider zako\u0144czy\u0142o. Jednak najbardziej rozpoznawaln\u0105 nazw\u0105 by\u0142a \u2013 Szybowcowe Zak\u0142ady Do\u015bwiadczalne. Z perspektywy minionych lat SZD, w okresie swojej \u015bwietno\u015bci, by\u0142y najwi\u0119kszymi zak\u0142adami zajmuj\u0105cymi si\u0119 projektowaniem i produkcj\u0105 szybowc\u00f3w na \u015bwiecie. Polskie szybowce po wprowadzeniu ich do produkcji umo\u017cliwi\u0142y wyposa\u017cenie szk\u00f3\u0142 szybowcowych i aeroklub\u00f3w w nowoczesny sprz\u0119t, zaspokajaj\u0105cy potrzeby ca\u0142ego cyklu szkolenia i wyczynu szybowcowego.<\/p>\n
Na pocz\u0105tku by\u0142y to szybowce: szkolny IS-3 ABC, treningowo-wyczynowy IS-2 Mucha, zawodniczy IS-1 S\u0119p, akrobacyjny IS-4 Jastrz\u0105b. Szybowiec IS-4 Jastrz\u0105b powsta\u0142 w wyniku zapotrzebowania na szybowiec akrobacyjny. Poziom umiej\u0119tno\u015bci naszych pilot\u00f3w by\u0142 coraz wy\u017cszy. Konstrukcj\u0119 IS-4 Jastrz\u0105b opracowano w okresie 1948-1949. Szybowiec charakteryzowa\u0142 si\u0119 wysok\u0105 wytrzyma\u0142o\u015bci\u0105 i bardzo du\u017c\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 maksymaln\u0105.<\/p>\n
W 1950 roku, SZD wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z G\u0142\u00f3wnym Instytutem Lotnictwa przy realizacji projektu kierowanej bomby \u015blizgowej BSS (BSK). Na pocz\u0105tku 50-lat, zesp\u00f3\u0142 konstruktor\u00f3w z Szybowcowego Zak\u0142adu Do\u015bwiadczalnego przed\u0142o\u017cy\u0142 rysunki koncepcyjne wojskowego celu wolno lataj\u0105cego SZD.<\/p>\n
W okresie 1949-1951, zaprojektowano i zbudowano w SZD trzy eksperymentalne prototypy szybowc\u00f3w: niekonwencjonalny, z usterzeniem z przodu IS-5 \u201eKaczka\u201d, bezogonowiec SZD-6X \u201eNietoperz\u201d, szybowiec ze skrzyd\u0142em o profilu laminarnym SZD-7 \u201eOsa\u201d. Konstrukcje te wzbudzi\u0142y du\u017ce zainteresowanie w \u015bwiecie szybowcowym. W okresie 1951-1953, powsta\u0142y prototypy szybowc\u00f3w: zawodniczego SZD-8 \u201eJask\u00f3\u0142ka\u201d, szkolnego SZD-10 \u201eCzapla\u201d, dwumiejscowego wyczynowego SZD-9 \u201eBocian\u201d, treningowo-wyczynowego SZD-12 \u201eMucha 100\u201d. Wszystkie te szybowce zosta\u0142y zakwalifikowane do produkcji seryjnej dla aeroklub\u00f3w i na eksport.<\/p>\n
Do 1952 roku, SZD by\u0142 zak\u0142adem gdzie projektowano, budowano prototypy, wykonywano obloty i testy, a nast\u0119pnie produkcje przekazywano do innych montowni: ZSLS Nr 2 w Je\u017cowie, Warsztaty Szybowcowe w Lubawce (zlikwidowany w 1951 roku), ZSLS Nr 3 w Poznaniu (zlikwidowane w 1957 roku) i ZSLS Nr 4 w Gda\u0144sku (zlikwidowany w 1954 roku), a w p\u00f3\u017aniejszych latach w ZSLS nr 5 w Kro\u015bnie i ZSLS nr 4 we Wroc\u0142awiu. Z czasem SZD Bielsko-Bia\u0142a sta\u0142y si\u0119 tak\u017ce najwa\u017cniejszym producentem szybowc\u00f3w w Polsce i na \u015bwiecie.<\/p>\n
W okresie 1955-1978, wyeksportowano 573 sztuk szybowc\u00f3w oraz 90 kompletnych zespo\u0142\u00f3w szybowc\u00f3w do monta\u017cu w Chi\u0144skiej Republice Ludowej. Pracownicy SZD mieli ogromny udzia\u0142 w tworzeniu w Chi\u0144skiej Republice Ludowej przemys\u0142u szybowcowego, produkuj\u0105cego Polskie szybowce (ABC, Salamandra, Mucha 100), oraz w zorganizowaniu biura konstrukcyjnego, w kt\u00f3rym w 1958 roku, powsta\u0142 pod kierunkiem in\u017c. J. Niespa\u0142a pierwszy chi\u0144ski szybowiec Jie-fang.<\/p>\n
G\u0142\u00f3wnym ogniwem zak\u0142adu by\u0142o biuro konstrukcyjne. Innymi biurami by\u0142y; biuro technologii rozwojowych, prototypownia, laboratorium, oddzia\u0142 pr\u00f3b w locie. Ca\u0142o\u015b\u0107 tych biur nazywano O\u015brodkiem Badawczo-Rozwojowym Szybownictwa. W\u015br\u00f3d warsztat\u00f3w mo\u017cna wymieni\u0107; metalowe, stolarskie, laminat\u00f3w, plexi, galwanizerni\u0119, lakierni\u0119, tapicerni\u0119. Kiedy by\u0142a era szybowc\u00f3w wykonywanych w technologii drewnianej, zak\u0142ad zatrudnia\u0142 oko\u0142o 2 000 pracownik\u00f3w. Kiedy w technologii zacz\u0119\u0142y dominowa\u0107 kompozyty polimerowe, produkcja uleg\u0142a uproszczeniu i zak\u0142ad zatrudnia\u0142 w\u00f3wczas poni\u017cej 1 000 pracownik\u00f3w.<\/p>\n
W 1958 roku, na szybowcu \u201eMucha Standard\u201d, pilota Adam Witek zdoby\u0142 tytu\u0142 mistrza \u015bwiata, na zawodach w Lesznie. W 1960 roku, na szybowcu \u201eFoka\u201d, pilot Adam Witek zdoby\u0142 trzecie miejsc na zawodach w Kolonii (RFN). Na tych samych zawodach, na szybowcach \u201eZefir\u201d, pilot Edward Makula zdoby\u0142 tytu\u0142 wicemistrza \u015bwiata, w pilot Jerzy Popiel zaj\u0105\u0142 trzecie miejsce. W 1963 roku, na szybowcach \u201eZefir 2A\u201d, pilot Edward Makula zosta\u0142 mistrzem \u015bwiata, a Jerzy Popiel wicemistrzem \u015bwiata, w zawodach w Junin w Argentynie. W 1965 roku, na szybowcach \u201eFoka 4\u201d, pilot Jerzy Wr\u00f3blewski zosta\u0142 mistrzem \u015bwiata, a Franciszek K\u0119pka zaj\u0105\u0142 trzecie miejsce, na zawodach w South Cerney w Anglii.<\/p>\n
SZD ci\u0105gle poszukiwa\u0142y jak najlepszych rozwi\u0105za\u0144, korzystaj\u0105c z coraz wi\u0119kszych w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144. Odbywa\u0142o si\u0119 to na drodze ci\u0105g\u0142ej poprawy istniej\u0105cych konstrukcji (tak powstawa\u0142y ca\u0142e rodziny szybowc\u00f3w) lub poprzez budow\u0119 do\u015bwiadczalnych konstrukcji.<\/p>\n
W 1965 roku, powsta\u0142 jedyny w historii SZD szybowiec o konstrukcji ca\u0142kowicie metalowej SZD-27 Kormoran. Szybowce metalowe opracowywano tak\u017ce w CCCP.<\/p>\n
Warto w tym miejscu wspomnie\u0107 o zmianie technologii konstrukcji szybowc\u00f3w z drewnianych na wykonane z tworzyw sztucznych. Inspiracj\u0105 by\u0142y zmiany zachodz\u0105ce w lotnictwie niemieckim, gdzie w drugiej po\u0142owie 50-lat, opracowano pierwsze konstrukcje z laminatu. Z pocz\u0105tkiem 60-lat, zak\u0142ad SZD zacz\u0105\u0142 w swoich konstrukcjach u\u017cywa\u0107 kompozyt\u00f3w. Pocz\u0105tkowo w os\u0142onach nieno\u015bnych element\u00f3w, o nierozwijalnej powierzchni (bez krzywizn powierzchni).<\/p>\n
Zak\u0142ady Szybowcowe Delta-Bielsko.<\/h3>\n
W lipcu 1963 roku, nast\u0105pi\u0142a reorganizacja Zak\u0142ad\u00f3w Sprz\u0119tu Lotnictwa Sportowego, w wyniku kt\u00f3rej zlikwidowano dyrekcj\u0119 ZSLS w Warszawie. Nowo powo\u0142ana dyrekcja z siedzib\u0105 w Bielsku-Bia\u0142ej zacz\u0119\u0142a kierowa\u0107 firm\u0105 pod nazw\u0105 Zak\u0142ady Szybowcowe Delta-Bielsko. Jednocze\u015bnie, zak\u0142ady zamiejscowe ZSLS nr 4 we Wroc\u0142awiu i ZSLS nr 2 w Je\u017cowie utraci\u0142y samodzielno\u015b\u0107 finansow\u0105 i od tej chwili stanowi\u0142y zamiejscowe filie na prawach Wydzia\u0142\u00f3w Dyrekcji.<\/p>\n
W 1969 roku, powsta\u0142y szybowce wyczynowe o konstrukcji drewnianej: \u201eCobra 15\u201d oraz \u201eCobra 17\u201d. Na tych szybowcach, pilot Jan Wr\u00f3blewski zdoby\u0142 tytu\u0142 wicemistrza \u015bwiata, a Franciszek K\u0119pka zdoby\u0142 trzecie miejsce, na zawodach w Marfie w USA, w 1970 roku.<\/p>\n
W 1971 roku, zbudowano wyczynowy szybowiec SZD-43 \u201eOrion\u201d, o konstrukcji laminatowo-drewnianej. Ciekawostk\u0105 szybowca by\u0142 balastowy zbiornik wodny, o pojemno\u015bci 70 litr\u00f3w. Na tych szybowcach, pilot Jan Wr\u00f3blewski zdoby\u0142 tytu\u0142 mistrza \u015bwiata, a Franciszek K\u0119pka zdoby\u0142 trzecie miejsce, na zawodach w Vrasacu w Jugos\u0142awii, w 1972 roku.<\/p>\n
Przedsi\u0119biorstwo Do\u015bwiadczalno-Produkcyjne Szybownictwa. PZL-Bielsko.<\/h3>\n
W 1968 roku, decydenci zdecydowali, i\u017c era szybowc\u00f3w o konstrukcji drewnianej dobieg\u0142a ko\u0144ca, bo szybowce z laminatu zaczyna\u0142y wyra\u017anie g\u00f3rowa\u0107. W maju 1969 roku, powo\u0142ano do istnienia Zak\u0142ad Do\u015bwiadczalny Rozwoju i Budowy Szybowc\u00f3w, kt\u00f3ry w styczniu 1972 roku, przemianowano w O\u015brodek Badawczo-Rozwojowy Szybownictwa. W 1975 roku, nast\u0105pi\u0142o jego po\u0142\u0105czenie z Szybowcowym Zak\u0142adem Do\u015bwiadczalnym i zmiana nazwy na Przedsi\u0119biorstwo Do\u015bwiadczalno-Produkcyjne Szybownictwa PZL Bielsko (PDPSz PZL-Bielsko).<\/p>\n
Pierwszym Polskim szybowcem wykonanym z kompozytu szklano-epoksydowego by\u0142 do\u015bwiadczalny SZD-37 Jantar, na kt\u00f3rym Polscy piloci w 1972 roku, startowali na Szybowcowych Mistrzostwach \u015awiata FAI w Jugos\u0142awii. Mi\u0119dzynarodowa komisja przyzna\u0142a wtedy Jantarowi tytu\u0142 najlepszego szybowca w klasie otwartej, o rozpi\u0119to\u015bci 19 m. Na szybowcu \u201eJantar\u201d, pilot Stanis\u0142aw Kluk zdoby\u0142 trzecie miejsce w klasie otwartej, a jednocze\u015bnie tytu\u0142 mistrza \u015bwiata dla szybowc\u00f3w o rozpi\u0119to\u015bci 19 m.<\/p>\n
Prototypy Jantara zapocz\u0105tkowa\u0142y ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 szybowc\u00f3w kompozytowych: SZD-38 Jantar 1, SZD-42 Jantar 2, SZD-41 Jantar Standard, SZD-48-1 Jantar Standard 2, SZD-48-3 Jantar Standard 3 i SZD-52 Jantar 15, r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 rozpi\u0119to\u015bci\u0105, mechanizacj\u0105 skrzyd\u0142a i wykonaniem kad\u0142uba. W sumie w okresie 1972-1986, wyprodukowano 1 041 szybowc\u00f3w rodziny \u201eJantar\u201d, z czego wyeksportowano 846 egzemplarzy.<\/p>\n
W 1974 roku, na szybowcu \u201eJantar Standard\u201d pilot Franciszek K\u0119pka zdoby\u0142 trzecie miejsce, na zawodach w Waikerie w Australii. W 1976 roku, polscy szybownicy powt\u00f3rzyli sukces. Na szybowcach \u201eJantar 2\u201d, pilot Julian Ziobro, zdoby\u0142 tytu\u0142 wicemistrza \u015bwiata, a Henryk Muszczy\u0144ski zaj\u0105\u0142 trzecie miejsce, na zawodach w Rayskala w Finlandii.<\/p>\n
W 1971 roku, w SZD wykonano dodatkowe p\u0142aty no\u015bne dla \u015bmig\u0142owca SM-1. W 1973 roku, powsta\u0142 prototyp motoszybowca SZD-45 Ogar ze \u015bmig\u0142em pchaj\u0105cym, kt\u00f3rego produkcja seryjna wynios\u0142a 64 egzemplarze. Powsta\u0142a tak\u017ce wersja szybowca SZD-45 Ogar F, do nap\u0119du kt\u00f3rego u\u017cyto silnika Franklin. Oblot nast\u0105pi\u0142 w 1979 roku, jednak do produkcji seryjnej nie dosz\u0142o z uwagi na problemy z silnikiem Franklin.<\/p>\n
Kolejne szybowce kompozytowe; SZD-50 Puchacz, SZD-51 Junior, SZD-55, SZD-56 Diana SZD-59 Acro. Szczeg\u00f3lne sukcesy odnios\u0142y szybowce; SZD-50 Puchacz, SZD-51 Junior, kt\u00f3rych zbudowano 684 egzemplarzy, z czego wyeksportowano 497 egzemplarzy.<\/p>\n
1989 rok.<\/h3>\n
Przemian spo\u0142eczno-gospodarczych z 1989 roku, zak\u0142ad SZD nie przetrwa\u0142. By\u0142 to globalny problem Polskich zak\u0142ad\u00f3w pracy, kt\u00f3re przy braku do\u015bwiadczenia funkcjonowania na wolnym rynku, a przede wszystkim bez wsparcia administracji rz\u0105dowej, zaj\u0119tej uw\u0142aszczaniem si\u0119, kolejno upada\u0142y. I nie pomog\u0142y tutaj wysokie renomy zak\u0142ad\u00f3w zdobyte na zagranicznych rynkach w okresie PRL. W grudniu 1996 roku, Wojewoda Bielski wprowadzi\u0142 Zarz\u0105d Komisaryczny. Na niewiele to si\u0119 zda\u0142o. Wobec zainteresowania, znanej austriackiej firmy lotniczej Daimond Aircraft Wiener Neustadt, zakupem PZL-Bielsko, s\u0105d wielokrotnie odracza\u0142 og\u0142oszenie upad\u0142o\u015bci. Austriacy powo\u0142ali przy zak\u0142adzie sp\u00f3\u0142k\u0119 polsko-austriack\u0105 (DAI-SZD Sp. z o.o.). Poniewa\u017c nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 pertraktacje mi\u0119dzy kolejnymi Zarz\u0105dcami Komisarycznymi a austriackim Daimond Aircraft, w sprawie sprzeda\u017cy firmy, nie przynios\u0142y spodziewanego fina\u0142u, z dniem 7.05.1999 roku, s\u0105d og\u0142osi\u0142 upad\u0142o\u015b\u0107 PZL-Bielsko.<\/p>\n
To co zosta\u0142o, nazwane mas\u0105 upad\u0142o\u015bciow\u0105 SZD i zosta\u0142o sprzedane dw\u00f3m inwestorom; niemieckiej firmie Aviotech (celem likwidacji gro\u017anej konkurencji) oraz Henrykowi Mynarskiemu by\u0142emu pracownikowi zak\u0142adu (zak\u0142ad w Je\u017cowie Sudeckim). Maj\u0105tek trwa\u0142y SZD zosta\u0142 wykupiony przez sp\u00f3\u0142k\u0119 o ca\u0142kowicie niemieckim kapitale Allstar Leasing sp. z o.o. Sp\u00f3\u0142ka ta wydzier\u017cawi\u0142a go firmom Allstar PZL Glider i Solaris Aviation, kt\u00f3re wznowi\u0142y w zak\u0142adzie produkcj\u0119 lotnicz\u0105 w 2003 roku. Firma sta\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bcicielem \u015bwiadectw typu szybowc\u00f3w, opracowanych w SZD Bielsko: szkolnego SZD-50-3 Puchacz, treningowego SZD-51-1 Junior, akrobacyjnego SZD-59 Acro i wyczynowego SZD-55-1.<\/p>\n
W 90-latach XX wieku upadaj\u0105cy SZD opu\u015bci\u0142o wielu dobrych in\u017cynier\u00f3w, kt\u00f3rzy uruchomili w\u0142asne firmy w bran\u017cy lotniczej.<\/p>\n
Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pierwszym ca\u0142kowicie Polskim szybowcem by\u0142 opracowany w 1922 roku, szybowiec SL-1 Akar. Konstrukcja zosta\u0142a opracowana i zbudowana przez Adama Karpi\u0144skiego. Konstrukcja by\u0142a amatorska, ale na tyle udana, aby w pierwszych zawodach szybowcowych w 1923 roku, w Bia\u0142ce ko\u0142o Nowego Targu, zdoby\u0107 pierwsze i drugie miejsce. Szybowiec by\u0142 jedno-miejscowy o konstrukcji szkieletowej, drewniany, skrzyd\u0142a kryte p\u0142\u00f3tnem oraz szeroko rozstawione podwozie. Po zawodach szybowiec poddano dalszym modyfikacjom. Mi\u0119dzy innymi zabudowano kabin\u0119. Wybrane dane: rozpi\u0119to\u015b\u0107 9,30 m; d\u0142ugo\u015b\u0107 5,50 m; wysoko\u015b\u0107 1,70 m; powierzchnia no\u015bna 12,30 m\u00b2; masa w\u0142asna 75 kg, startowa 140 kg; pr\u0119dko\u015b\u0107 minimalna 45 km\/h; pr\u0119dko\u015b\u0107 min. opadania 1,3 m\/s; doskona\u0142o\u015b\u0107 max 9.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-966","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/966","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=966"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/966\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2028,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/966\/revisions\/2028"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=966"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=966"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=966"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}