Ruchome kierownice aerodynamiczne stojanu spr\u0119\u017carki by\u0142o jedn\u0105 z dr\u00f3g dla poprawy pracy silnika turboodrzutowego. Firma General Electric prawie przez rok rozwa\u017ca\u0142a – Jak\u0105 koncepcj\u0119 wybra\u0107? W 1952 roku, zdecydowano si\u0119 na uk\u0142ad ruchomych kierownic. W tym uk\u0142adzie \u0142atwiej by\u0142o opracowa\u0107 uk\u0142ady olejenia i systemy uszczelnie\u0144, co nie by\u0142o proste w uk\u0142adzie dwu-wa\u0142owym. Konkurent, firma Pratt and Whitney wybra\u0142a uk\u0142ad dwu-wa\u0142owy dla silnika J57. Uk\u0142ad z ruchomymi kierownicami zastosowano w silniku firmy General Electric J79. Fabryczne oznaczenie silnika X-24A. Spr\u0119\u017carka tego silnika ma a\u017c 17-stopni. Pierwsze kilka stopni kierownic w spr\u0119\u017carce s\u0105 regulowane. Ich zmienne po\u0142o\u017cenie reguluje pr\u0119dko\u015b\u0107 przep\u0142ywu powietrza i\u00a0kierunek jego zawirowa\u0144, poprawiaj\u0105c rozk\u0142ad ci\u015bnienia i\u00a0uniemo\u017cliwiaj\u0105c dostarczenie zbyt du\u017cej ilo\u015bci powietrza na kolejne stopnie. Silnik jest jedno-wa\u0142owy, a mimo to ma podobne parametry spr\u0119\u017cania jak wsp\u00f3\u0142czesne mu pierwsze silniki dwu-wa\u0142owe i to przy wyra\u017anie mniejszej masie konstrukcji. Pierwsze testy by\u0142y tak dobre, \u017ce in\u017cynierowie podejrzewali b\u0142\u0119dy w pracy aparatury pomiarowej. Pierwsze testy w powietrzu przeprowadzono w dniu 20 maja 1955 roku, na samolocie B-45 C. Silnik by\u0142 wysuwany z komory bombowej. Po jego uruchomieniu standardowe silniki wy\u0142\u0105czono i samolot lecia\u0142 tylko na jednym silniku.<\/p>\n
Silnik doskonale nada\u0142 si\u0119 do samolot\u00f3w o du\u017cych pr\u0119dko\u015bciach lotu: F-104, B-58, F11F, F-4, A-5 i inne. Wersja komercyjna oznaczona CJ805 nap\u0119dza\u0142a samolot pasa\u017cerski Convair CV-880 oraz Convair CV-990. Silnik CJ805 nie ma dopalacza, za to zosta\u0142 wyposa\u017cony w odwracacz ci\u0105gu i t\u0142umik ha\u0142asu. Licencje na silnik J79 sprzedano kilku firmom na \u015bwiecie (Belgia, Kanada, Izrael, W\u0142ochy, Japonia). W 1959 roku, silnik J79 jako General Electric LM 1500 sta\u0142 si\u0119 baz\u0105 do nap\u0119du okr\u0119t\u00f3w i jako stacjonarny do zastosowa\u0144 przemys\u0142owych. Przez ponad 30 lat zbudowano ponad 17\u00a0000 silnik\u00f3w J79.<\/p>\n
Og\u00f3lna budowa silnika J79: 17-stopni spr\u0119\u017carki, pier\u015bcieniowa komora spalania, 3-stopniowa turbina. D\u0142ugo\u015b\u0107 5,30 m (17,4 ft), \u015brednica 0,98 m (3,2 ft), masa 1\u00a0750 kg. \u0141opatki spr\u0119\u017carki wykonano ze stali nierdzewnej. Osadzono je w dyskach. Pierwsze siedem dysk\u00f3w wykonano z tytanu. Przek\u0142adane s\u0105 dyskami stalowymi wykonanymi ze stali nierdzewnej. Kompresja spr\u0119\u017carki wynosi 13,5:1. Przez silnik przep\u0142ywa powietrze w ilo\u015bci 77 kg\/s. Temperatura przed turbin\u0105 wynosi 930 stopni C. Zu\u017cycie paliwa 87 kg\/kNxh bez dopalania i 200 kg\/kNh z dopalaniem. Wsp\u00f3\u0142czynnik ci\u0105gu do ci\u0119\u017caru wynosi 45,4 N\/kg. Ci\u0105g 52,96 kN bez dopalania, ci\u0105g 79,33 kN z dopalaniem. Pocz\u0105tkowo silniki J79 bardzo dymi\u0142y, zw\u0142aszcza na \u015brednich obrotach. P\u00f3\u017aniej dymienie to uda\u0142o si\u0119 ograniczy\u0107.<\/p>\n
W UK firma Rolls-Royce pocz\u0105tkowo wybra\u0142a rozwi\u0105zanie z ruchomymi kierownicami mi\u0119dzy stopniami spr\u0119\u017carki. Nie uda\u0142o si\u0119 jednak w silniku Rolls Royce Avon osi\u0105gn\u0105\u0107 takich wynik\u00f3w jakie osi\u0105gn\u0119\u0142a firma General Electric z silnikiem J79. Podj\u0119to wi\u0119c decyzj\u0119 o zastosowaniu tylko ruchomych kierownic przed pierwszym stopniem spr\u0119\u017carki. Pozosta\u0142e kierownice zast\u0105piono upustem powietrza w po\u0142owie d\u0142ugo\u015bci spr\u0119\u017carki. Silnik Rolls-Royce Avon u\u017cyto w nowszych modelach samolot\u00f3w komercyjnych Comet oraz we francuskim Caravell.<\/p>\n
Silnik J79 by\u0142 pierwotnie znany jako X-24A. Pierwsze uruchomienie silnika General Electric J79 na hamowni nast\u0105pi\u0142o w 1952 roku. Prototyp XJ79-GE-1 pierwszy raz by\u0142 uruchomiony w dniu 8 czerwca 1954 roku, a na samolocie w dniu 20 maja 1955 roku. Silnik z dopalaniem mia\u0142 ci\u0105g 63,83 kN. W dniu 8 grudnia 1955 roku, przeprowadzono 50-godzinny test. Pierwszym samolotem, kt\u00f3ry by\u0142 nap\u0119dzany silnikiem J79 by\u0142 pok\u0142adowy my\u015bliwiec Douglas F4D Skyray. Nast\u0119pnymi samolotami by\u0142y Lockheed F-104 Starfighter, Grumman F11F Tiger i McDonnell Douglas F-4 Phantom II. Silnik J79-GE-11A, u\u017cywany w samolotach F-104G i TF-104G ma ci\u0105g 69 kN z dopalaniem.<\/p>\n
W 1960 roku, cena silnika wynosi\u0142a 624 727 US$. General Electric J79 to silnik turboodrzutowy, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 u\u017cywany w samolotach o pr\u0119dko\u015bci nadd\u017awi\u0119kowej, do pr\u0119dko\u015bci Ma-2. By\u0142 produkowany w USA i na podstawie licencji w kilku innych krajach: RFN, W\u0142oszech, Belgii, Kanadzie i Japonii.<\/p>\n
Budowa silnika General Electric J79.<\/h3>\n
Silnik J79 jest jedno-przep\u0142ywowy, jedno-wa\u0142owy, wyposa\u017cony w dopalacz. Silnik rozpoczyna si\u0119 sto\u017ckiem z turbostarterem. W wlocie umieszczono osiem sta\u0142ych kierownic, kt\u00f3re porz\u0105dkuj\u0105 przep\u0142yw powietrza.<\/p>\n
Spr\u0119\u017carka jest osiowa, 17-stopniowa. Kierownice aerodynamiczne (stojan) s\u0105 umieszczone mi\u0119dzy stopniami spr\u0119\u017carki. Pierwsze siedem stopni kierownic (stojan) s\u0105 ruchome. By\u0142o to nowatorskie rozwi\u0105zanie, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 silnikowi uzyskanie og\u00f3lnego stosunku ci\u015bnie\u0144 podobnego do silnika dwu-wa\u0142owego przy ni\u017cszej masie. Kompresja spr\u0119\u017carki wynosi 13,5:1. \u0141opatki spr\u0119\u017carki s\u0105 wykonane ze stali nierdzewnej i s\u0105 zamontowane na tarczach. Tarcze pierwszych siedmiu stopni s\u0105 wykonane z tytanu i rozmieszczone s\u0105 dystansami ze stali odpornej na korozj\u0119. Pozosta\u0142e tarcze s\u0105 wykonane ze stali. Przed komor\u0105 spalania silnik ma upusty. Cztery z nich s\u0142u\u017c\u0105 do ch\u0142odzenia rury dopalacza. Trzy upusty wykorzystywane s\u0105 do wyr\u00f3wnywanie za wysokiego ci\u015bnienia powietrza w uk\u0142adzie. Komora spalania jest rurowa z uk\u0142adem ch\u0142odzenia. Turbina jest trzy-stopniowa. Dopalacz zwi\u0119ksza ci\u0105g silnika o 49,8 %. Dysza wylotowa silnika jest regulowana.<\/p>\n
Podstawowe dane silnika J79-GE-11A:<\/h3>\n
D\u0142ugo\u015b\u0107 5,30 m. \u015arednica 0,98 m. Masa silnika 1 750 kg. Ci\u0105g maksymalny bez dopalania wynosi 52,96 kN. Ci\u0105g maksymalny z dopalaniem wynosi 79,33 kN. Kompresja spr\u0119\u017carki wynosi 13,5:1. Przep\u0142yw powietrza wynosi 77 kg\/s. Maksymalna temperatura spalin przed turbin\u0105 wynosi 930 stopni Celsjusza. Zu\u017cycie paliwa bez dopalania wynosi 24,0 g\/kNxs, a z dopalaniem 55,7 g\/kNxs. Stosunek ci\u0105gu do masy wynosi 4,6:1.<\/p>\n
Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ruchome kierownice aerodynamiczne stojanu spr\u0119\u017carki by\u0142o jedn\u0105 z dr\u00f3g dla poprawy pracy silnika turboodrzutowego. Firma General Electric prawie przez rok rozwa\u017ca\u0142a – Jak\u0105 koncepcj\u0119 wybra\u0107? W 1952 roku, zdecydowano si\u0119 na uk\u0142ad ruchomych kierownic. W tym uk\u0142adzie \u0142atwiej by\u0142o opracowa\u0107 uk\u0142ady olejenia i systemy uszczelnie\u0144, co nie by\u0142o proste w uk\u0142adzie dwu-wa\u0142owym. Konkurent, firma Pratt and Whitney wybra\u0142a uk\u0142ad dwu-wa\u0142owy dla silnika J57. Uk\u0142ad z ruchomymi kierownicami zastosowano w silniku firmy General Electric J79. Fabryczne oznaczenie silnika X-24A. Spr\u0119\u017carka tego silnika ma a\u017c 17-stopni. Pierwsze kilka stopni kierownic w spr\u0119\u017carce s\u0105 regulowane. Ich zmienne po\u0142o\u017cenie reguluje pr\u0119dko\u015b\u0107 przep\u0142ywu powietrza i\u00a0kierunek jego zawirowa\u0144, poprawiaj\u0105c rozk\u0142ad ci\u015bnienia i\u00a0uniemo\u017cliwiaj\u0105c dostarczenie zbyt du\u017cej ilo\u015bci powietrza na kolejne stopnie. Silnik jest jedno-wa\u0142owy, a mimo to ma podobne parametry spr\u0119\u017cania jak wsp\u00f3\u0142czesne mu pierwsze silniki dwu-wa\u0142owe i to przy wyra\u017anie mniejszej masie konstrukcji. Pierwsze testy by\u0142y tak dobre, \u017ce in\u017cynierowie podejrzewali b\u0142\u0119dy w pracy aparatury pomiarowej. Pierwsze testy w powietrzu przeprowadzono w dniu 20 maja 1955 roku, na samolocie B-45 C. Silnik by\u0142 wysuwany z komory bombowej. Po jego uruchomieniu standardowe silniki wy\u0142\u0105czono i samolot lecia\u0142 tylko na jednym silniku.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-903","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/903","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=903"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/903\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2035,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/903\/revisions\/2035"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=903"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=903"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=903"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}