W drugiej po\u0142owie 50-lat, toczy\u0142a si\u0119 wojna pomi\u0119dzy Chinami Ludowymi, a Tajwanem, kt\u00f3ry by\u0142 wspierany przez USA. Dochodzi\u0142o do regularnych pojedynk\u00f3w powietrznych pomi\u0119dzy samolotami MiG-17 F (Chiny), a F-86 F Sabre (Tajwan). Przewaga zwyci\u0119stw samolot\u00f3w F-86 F by\u0142a ogromna i wynios\u0142a 10:0. G\u0142\u00f3wny udzia\u0142 w sukcesie mia\u0142o u\u017cycie pocisk\u00f3w kierowanych klasy powietrze-powietrze AIM-9B Sidewinder.<\/p>\n W dniu 1958-09-24 roku, dosz\u0142o do bezpo\u015bredniego trafienia pociskiem AIM-9B Sidewinder, samolotu MiG-17 F. Pocisk jednak nie eksplodowa\u0142 i wbity w samolot, razem z nim wyl\u0105dowa\u0142 na chi\u0144skim lotnisku. O zdarzeniu Chi\u0144czycy natychmiast powiadomili Moskw\u0119. Pocisk przewieziono do Moskwy i decyzj\u0105 w\u0142adz CCCP z dnia 1958-10-13 roku, zosta\u0142 skopiowany i wprowadzony na uzbrojenie.<\/p>\n Rosjan zaskoczy\u0142o podej\u015bcie Amerykan\u00f3w do systemu kierowania ma\u0142ego pocisku rakietowego. Do tej pory, rosjanie traktowali pocisk rakietowy jako samolot bezpilotowy, kt\u00f3rym nale\u017cy kierowa\u0107 z zewn\u0105trz. Przez to pociski (na przyk\u0142ad RS-1U) by\u0142y ci\u0119\u017ckie, skomplikowane i drogie. Amerykanie postanowili wykorzysta\u0107 energi\u0119 ciepln\u0105, kt\u00f3r\u0105 emituje samolot-cel, a zw\u0142aszcza jego gazy wylotowe z silnika. G\u0142owica termiczna ma tylko reagowa\u0107 na temperatur\u0119 i kierowa\u0107 pocisk rakietowy w stron\u0119 celu.<\/p>\n Tempo prac w CCCP w OKB-134 by\u0142o bardzo du\u017ce. W ci\u0105gu dw\u00f3ch lat nowe pociski wesz\u0142y do s\u0142u\u017cby, w 1960 roku. Pocisk-kopia oznaczono R-3 (oznaczenie fabryczne) K-13 (oznaczenie wojskowe). Radzieckie testy wykaza\u0142y, \u017ce g\u0142owica bojowa o wadze 4,5 kg, jest za ma\u0142a. O tym wiedzieli ju\u017c amerykanie, kt\u00f3rzy zwi\u0119kszyli mas\u0119 g\u0142owicy bojowej do 9 kg. Rosjanie zastosowali g\u0142owic\u0119 bojow\u0105 o masie 11,3 kg.<\/p>\n W pa\u017adzierniku 1959 roku, pociski R-3 testowano na samolotach SM-12, kt\u00f3re by\u0142y rozwojowymi samolotami MiG-19 S. Pociski montowano na wyrzutniach APU-26, a p\u00f3\u017aniej na zmodyfikowanych APU-13. Celami by\u0142y bezpilotowe samoloty MiG-15 M. Po udanych testach pociski R-3 (K-13) postanowiono zamontowa\u0107 na samolotach MiG-21 F-13 oraz MiG-21 P-13. Ten drugi mia\u0142 ju\u017c celownik radiolokacyjny CD-30T oraz celownik kolimatorowy optyczny PKI. Pocisk R-3 (K-13) potraktowano jako przej\u015bciowy i nie produkowano go w du\u017cej ilo\u015bci.<\/p>\n Od 1962 roku, w produkcji by\u0142 poprawiony pocisk rakietowy R-3S (K-13A). Mia\u0142 on lepszy silnik rakietowy, kt\u00f3ry oznaczono PRD-80A, a kt\u00f3rego czas pracy wzr\u00f3s\u0142 z 11 sekund do 21 sekund. Zasi\u0119g pocisku wzr\u00f3s\u0142 z 3 500 m do 7 000 m. W tej odmianie pocisk by\u0142 produkowany masowo w CCCP, w Chinach (PL-2), Rumunii oraz w Polsce w zak\u0142adach ZM Mesko.<\/p>\n W kolejnych latach nosicielami pocisk\u00f3w R-3S by\u0142y wszystkie wersje samolot\u00f3w MiG-21, samoloty: MiG-23, MiG-27, Su-17, Su-20, Su-22, Jak-28 P.<\/p>\n Chocia\u017c w 50-latach nie u\u017cywano okre\u015blenia – odpal i zapomnij – to pocisk rakietowy R-3S nale\u017cy do tej klasy. Czyli po jego odpaleniu, pilot mo\u017ce wykona\u0107 dowolny manewr, na przyk\u0142ad szuka\u0107 kolejnego celu. R-3S jest pociskiem klasy powietrze-powietrze, przeznaczonym do niszczenia cel\u00f3w powietrznych. Zwalcza cele z tylnej p\u00f3\u0142sfery, w dzie\u0144 i w nocy, w dobrych warunkach atmosferycznych. Kierowany jest przy pomocy sensor\u00f3w termicznych, dlatego jest kierowany na podczerwie\u0144. <\/p>\n Pocisk R-3S ma kszta\u0142t walca, a uk\u0142ad aerodynamiczny jest w uk\u0142adzie kaczka. Czyli usterzenie w przedzie, a skrzyd\u0142a w tyle. Usterzenie i skrzyd\u0142a s\u0105 w uk\u0142adzie krzy\u017cowym.<\/p>\n Wn\u0119trze pocisku podzielono na pi\u0119\u0107 przedzia\u0142\u00f3w-modu\u0142\u00f3w. Pierwszy z nich mie\u015bci pracuj\u0105c\u0105 w podczerwieni g\u0142owic\u0119 samonaprowadzaj\u0105c\u0105 TGS-K-13, z koordynatorem optycznym w jej przedniej cz\u0119\u015bci. Koordynator optyczny odbiera promieniowanie cieplne emitowane przez cel, przetwarza je, a nast\u0119pnie przekazuje je na fotodetektor zrobiony z siarczku o\u0142owiu (PbS). Ten ostatni zmienia je na impulsy elektryczne, analizowane przez uk\u0142ady elektroniczne g\u0142owicy. W pierwszym przedziale mie\u015bci si\u0119 r\u00f3wnie\u017c \u017cyroskopowy uk\u0142ad nad\u0105\u017cny. Jego instalacja by\u0142a konieczna ze wzgl\u0119du na ograniczone k\u0105ty widzenia detektora optycznego. Sto\u017cek jego widzenia wynosi jedynie 3,5 stopni.<\/p>\n W drugim przedziale jest aparatura elektroniczna oraz sekcja mieszcz\u0105ca si\u0142owniki ster\u00f3w, turbopr\u0105dnica i wytwornica gaz\u00f3w. W g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci umieszczono z\u0142\u0105cze elektryczne pozwalaj\u0105ce na \u0142\u0105czno\u015b\u0107 pocisku z samolotem, przekazywanie sygna\u0142\u00f3w zwrotnych do system\u00f3w kierowania uzbrojeniem samolotu, a tak\u017ce zapewniaj\u0105ce zasilanie i sterowanie prac\u0105 uk\u0142adu kierowania przed startem.<\/p>\n Trzeci z przedzia\u0142\u00f3w mie\u015bci\u0142 od\u0142amkowo-burz\u0105c\u0105 g\u0142owic\u0119 bojow\u0105 o masie 11,3 kg, wype\u0142nion\u0105 heksogenem (flegmatyzowanym trotylem). Korpus \u0142adunku w momencie wybuchu rozrywany jest na 1 000 od\u0142amk\u00f3w, ra\u017c\u0105cych cel w promieniu 10 m.<\/p>\n Czwarta sekcja mie\u015bci\u0142a optyczny zapalnik zbli\u017ceniowy NOW z 7 fotodetektorami, kt\u00f3rego zasi\u0119g wykrycia celu wynosi\u0142 9 m.<\/p>\n Pi\u0105ty przedzia\u0142 to silnik rakietowy PRD-80A o ci\u0105gu 37 kN. Jednostka nap\u0119dowa pracuje na paliwie sta\u0142ym bazuj\u0105cym na nitrocelulozie i nitroglicerynie. Czas pracy silnika wynosi\u0142 1,7-3,3 s. W tym czasie rakieta rozp\u0119dza\u0142a si\u0119 do pr\u0119dko\u015bci 700 m\/s. W tyle pocisku mo\u017cna montowa\u0107 wytwornice dymu, dla obserwacji lotu pocisku.<\/p>\n Skrzyd\u0142a wyposa\u017cono w \u017cyro-lotki odpowiadaj\u0105ce za stabilizacj\u0119 pr\u0119dko\u015bci obrotowej pocisku wok\u00f3\u0142 osi pod\u0142u\u017cnej.<\/p>\n Pocisk ma dwa zapalniki. Pierwszy to zapalnik zbli\u017ceniowy. Drugi to uderzeniowy, kt\u00f3rego czujniki s\u0105 na ko\u0144cach powierzchni sterowych. Uk\u0142ad samodestrukcji pocisku dzia\u0142a po up\u0142ywie 23-28 sekund.<\/p>\n Pocisk ma trzy zaczepy do umieszczania na wyrzutni APU-13 lub APU-13U-1. W samolotach MiG-23 u\u017cywa si\u0119 belek APU-13MT. Po odpaleniu pocisk rozpoczyna lot kierowany po up\u0142ywie 0,4-0,7 sekundy. Wychylenia ster\u00f3w jest wyliczane przez elektronik\u0119 termicznej g\u0142owicy samonaprowadzaj\u0105cej TGS na podstawie analizy sygna\u0142u z fotodetektora.<\/p>\n Po wykryciu celu, pilot zajmuje miejsce w tylnej strefie celu. Koordynator optyczny jest zablokowany do momentu zej\u015bcia pocisku z wyrzutni APU-13. Pilot umieszcza cel w \u015brodku celownika. Po potwierdzeniu \u015bwietlnym i d\u017awi\u0119kowym, uzyskanym z systemu sterowania, \u017ce g\u0142owica rakiety widzi cel, mo\u017ce doj\u015b\u0107 do odpalenia pocisku. Przed odpaleniem rakiet pilot musi upewni\u0107 si\u0119, czy pr\u0119dko\u015b\u0107 jego samolotu spe\u0142nia warunki u\u017cycia rakiety i czy nie zosta\u0142y przekroczone graniczne warto\u015bci przeci\u0105\u017ce\u0144 dla u\u017cycia R-3S.<\/p>\n W momencie naci\u015bni\u0119cia przycisku odpalenia nast\u0119puje uruchomienie pirotechnicznego gazo-generatora nap\u0119dzaj\u0105cego pr\u0105dnic\u0119 i umo\u017cliwiaj\u0105cego funkcjonowanie ster\u00f3w rakiety. Nast\u0119pnie dochodzi do automatycznego prze\u0142\u0105czenia zasilania rakiety na \u017ar\u00f3d\u0142o wewn\u0119trzne, czyli pr\u0105dnic\u0119.<\/p>\n W dalszej kolejno\u015bci odblokowuje si\u0119 koordynatora optyczny i uruchamia si\u0119 silnik. Pocisk pokonuje op\u00f3r zamka, schodzi z wyrzutni i po up\u0142ywie czasu 0,4-0,7 sekund zaczyna\u0142 kierowa\u0107 si\u0119 w stron\u0119 celu. Przed ko\u0144cem pracy silnika rakietowego, dochodzi do uzbrojenia obu zapalnik\u00f3w. W przypadku bezpo\u015bredniego trafienia eksplozj\u0119 inicjowa\u0142 zapalnik uderzeniowy. Przy mini\u0119ciu celu w zasi\u0119gu wykrycia celu przez zapalnik zbli\u017ceniowy i to on inicjuje wybuch g\u0142owicy bojowej.<\/p>\n Pocisk nie przechwyci celu manewruj\u0105cego z przeci\u0105\u017ceniem wi\u0119kszym ni\u017c 2g. Pocisk nie jest odporny na pu\u0142apki termiczne (flary) i bezpo\u015brednie promienie s\u0142oneczne. Pocisk gubi cel, kiedy on wlatuje w chmury. Pocisk mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 pompa\u017c silnika samolotu-nosiciela. Dlatego w Polsce, samoloty MiG-23 nie przenosi\u0142y pocisk\u00f3w R-3S pod kad\u0142ubem. W dodatku, nosiciel na ma\u0142ej wysoko\u015bci powinien mie\u0107 pr\u0119dko\u015b\u0107 ponad 800 km\/h, a na du\u017cych pu\u0142apach ponad 550 km\/h.<\/p>\n Wej\u015bcie do s\u0142u\u017cby by\u0142 1960 rok. \u015arednica pocisku 0,127 m. D\u0142ugo\u015b\u0107 2,84 m. Rozpi\u0119to\u015b\u0107 skrzyde\u0142 0,528 m. Masa 75,3 kg. Masa g\u0142owicy 11,3 kg. Pu\u0142ap minimalny u\u017cycia 1 000 m. Pu\u0142ap maksymalny u\u017cycia 21 500 m.<\/p>\n MiG-21 F-13 to pierwszy wariant samolotu MiG-21 kupiony przez Wojsko Polskie. Do Polski trafi\u0142y wy\u0142\u0105cznie samoloty nowe, produkowane w CCCP w zak\u0142adzie w Gorki. Samolot jako nap\u0119d posiada silnik R-11F-300 o ci\u0105gu 1 x 3 822 kG i z dopalaczem 1 x 5 625 kG. Samolot nie posiada celownika radiolokacyjnego (stacji radiolokacyjnej). Pierwszy samolot sprowadzono do Polski w dniu 1961-09-29. Samolot mia\u0142 numer seryjny 741217 i otrzyma\u0142 nb 1217. Do Polski dostarczono \u0142\u0105cznie 25 sztuk samolot\u00f3w MiG-21 F-13. Razem z samolotami MiG-21 F-13 dostarczono pociski rakietowe R-3S.<\/p>\n W r\u0119ce radzieckich konstruktor\u00f3w trafi\u0142y pozyskane we Wietnamie P\u00f3\u0142nocnym pociski rakietowe AIM-9D. W efekcie dosz\u0142o do skopiowania nowej g\u0142owicy naprowadzaj\u0105cej, kt\u00f3ra jest ch\u0142odzona azotem. Wymieniono r\u00f3wnie\u017c jednostk\u0119 nap\u0119dow\u0105 pocisku. Poprawiony pocisk otrzyma\u0142 oznaczenie R-13M (K-13M).<\/p>\n W pocisku R-13M (K-13M) zastosowano uk\u0142ad ch\u0142odzenia g\u0142owicy przy u\u017cyciu azotu. Butla z azotem zosta\u0142a umieszczona w belce-wyrzutni. G\u0142owica otrzyma\u0142a oznaczenie Szron-70. G\u0142owica ma wi\u0119ksz\u0105 czu\u0142o\u015b\u0107 fotodetektora. Zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 dwukrotnie odleg\u0142o\u015b\u0107 wykrywania celu. Zmniejszono koordynator optyczny. Zmieni\u0142 si\u0119 kszta\u0142t przedniej cz\u0119\u015b\u0107 pocisku, na bardziej smuk\u0142y. Pocisk mo\u017cna odpala\u0107 przy przeci\u0105\u017ceniu do 3,7g. Wzrost zasi\u0119gu rakiety uzyskano dzi\u0119ki wymianie silnika na pracuj\u0105c\u0105 r\u00f3wnie\u017c na paliwie sta\u0142ym (niejednorodnym) jednostk\u0119 PRD-280. Ci\u0105g silniki wzr\u00f3s\u0142 do 58,8 kN. Czas pracy zwi\u0119kszy\u0142 si\u0119 do 3,3-5,4 sekundy. Poprawiono zapalnik zbli\u017ceniowy. Generator gazu pracuje trzy razy d\u0142u\u017cej. Zwi\u0119kszono powierzchnie sterowe i skrzyd\u0142a. G\u0142owica bojowa otrzyma\u0142a 144 stalowe pr\u0119ty, kt\u00f3re zwi\u0119kszaj\u0105 efekt niszcz\u0105cy. Samolikwidacja pocisku nast\u0119puje po 60-65 sekundach.<\/p>\n Poniewa\u017c nadal by\u0142 problem z pompa\u017cem silnika nosiciela pocisk otrzyma\u0142 specjalny pier\u015bcie\u0144 na dyszy wylotowej, kt\u00f3ry powoduje zej\u015bcie pocisku z toru lotu samolotu, a wi\u0119c ograniczenie zassania gaz\u00f3w. Podstawowe ograniczenia pocisku jednak pozosta\u0142y, cho\u0107 skuteczno\u015b\u0107 wzros\u0142a.<\/p>\n Pociski s\u0105 u\u017cytkowane przez samoloty MiG-21 M, MiG-21 MF, MiG-21 bis, MiG-23, MiG-27, Su-20, Su-22 i Su-22 M. Do odpalania pocisk\u00f3w R-13M stosuje si\u0119 belki podwiesze\u0144 APU-13MT, z kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o r\u00f3wnie\u017c odpala\u0107 r\u00f3wnie\u017c starsze pociski R-3S.<\/p>\n Poniewa\u017c konstruktorzy radzieccy liczyli si\u0119 z fiaskiem programu pocisku R-3S, dlatego r\u00f3wnolegle podj\u0119to prace nad wersj\u0105 z radiolokacyjnym, p\u00f3\u0142aktywnym naprowadzaniem. G\u0142owica naprowadzaj\u0105ca PARG-13MWW kieruje si\u0119 na cel korzystaj\u0105c z odbitego od celu sygna\u0142u radiowego wysokiej cz\u0119stotliwo\u015bci emitowanego przez radiolokator nosiciela. Pocisk otrzyma\u0142 oznaczenie R-3R (K-13R). W pocisku wykorzystano wiele element\u00f3w z pocisku rakietowego R-3S. Zachowano zasadniczy rozk\u0142ad element\u00f3w wewn\u0105trz pocisku, znany z R-3S. D\u0142ugo\u015b\u0107 rakiety wzros\u0142a a\u017c o 0,58 m. Zmianie uleg\u0142 kszta\u0142t cz\u0119\u015bci czo\u0142owej pocisku, kt\u00f3ry teraz jest ostrym sto\u017ckiem, wykonanym z materia\u0142u przepuszczaj\u0105cego fale radiowe.<\/p>\n Pocisk musi by\u0107 u\u017cywany wy\u0142\u0105cznie z celownikiem radiolokacyjnym RP-22 Sapfir. Stacja radiolokacyjna jest niezb\u0119dna, poniewa\u017c g\u0142owica naprowadzania wyr\u00f3\u017cnia cel z otoczenia na podstawie odbitego od niego sygna\u0142u radiowego wysokiej cz\u0119stotliwo\u015bci, kt\u00f3rego \u017ar\u00f3d\u0142em jest nadajnik radaru samolotu. Proces ten nazywa si\u0119 pod\u015bwietleniem celu. Proces ten jest prowadzony automatycznie przez celownik radiolokacyjny i jest prowadzony do momentu trafienia pocisku w cel.<\/p>\n Pociski R-3R (K-13R) maj\u0105 tak\u017ce ograniczenia. Praca radaru nosiciela dekonspiruje atak. Mo\u017cna zak\u0142\u00f3ci\u0107 sygna\u0142 radiowy stacji radarowej emituj\u0105c fa\u0142szywe \u015blady radiowe. <\/p>\n Pociski R-3R s\u0105 u\u017cywane na samolotach MiG-21 S, MiG-21 MS, MiG-21 MB, MiG-21 bis, od 1966 roku. Pocisk R-3R wykorzystuje belk\u0119 APU-13U-2. Pociski R-3R by\u0142y u\u017cywane tak\u017ce w Polsce na samolotach MiG-21 MF, MiG-21 bis.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W drugiej po\u0142owie 50-lat, toczy\u0142a si\u0119 wojna pomi\u0119dzy Chinami Ludowymi, a Tajwanem, kt\u00f3ry by\u0142 wspierany przez USA. Dochodzi\u0142o do regularnych pojedynk\u00f3w powietrznych pomi\u0119dzy samolotami MiG-17 F (Chiny), a F-86 F Sabre (Tajwan). Przewaga zwyci\u0119stw samolot\u00f3w F-86 F by\u0142a ogromna i wynios\u0142a 10:0. G\u0142\u00f3wny udzia\u0142 w sukcesie mia\u0142o u\u017cycie pocisk\u00f3w kierowanych klasy powietrze-powietrze AIM-9B Sidewinder.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-891","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nawigacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/891","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=891"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/891\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3844,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/891\/revisions\/3844"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=891"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=891"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=891"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Opis techniczny pocisku rakietowego R-3S.<\/h3>\n
Procedura ataku pociskiem rakietowym R-3S.<\/h3>\n
Podstawowe dane pocisku R-3S:<\/h3>\n
Polskie MiG-21 F-13.<\/h3>\n
Pocisk R-13M (K-13M).<\/h3>\n
Pocisk R-3R (K-13R).<\/h3>\n