![\"\"](\"https:\/\/polot.net\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Pe-2.-2012-rok.-Zdjecie-Karol-Placha-Hetman03-1024x676.png\")
W dniu 10.06.1952 roku, w centrum Poznania, dosz\u0142o do najwi\u0119kszej w Polsce katastrofy samolotu wojskowego z udzia\u0142em \u017co\u0142nierzy i ludno\u015bci cywilnej. Maszyna bombowa typu Pe-2 FT nr 14353, run\u0119\u0142a na ziemi\u0119. Do dnia dzisiejszego nie wszystkie aspekty tej tragedii s\u0105 znane. Spraw\u0119 bada\u0142 Instytut Pami\u0119ci Narodowej oraz Komisja \u015acigania Zbrodnii przeciw Narodowi Polskiemu, tym bardziej, \u017ce by\u0142a ona utajniona przez 56 lat.<\/p>\n\n\n\n
Samoloty typu Pe-2 FT znajdowa\u0142y si\u0119 na wyposa\u017ceniu 21. Pu\u0142ku Lotnictwa Zwiadowczego oraz jedynej w\u00f3wczas w Polsce jednostki bombowej, 7 Samodzielnego Pu\u0142ku Lotniczego Bombowc\u00f3w Nurkuj\u0105cych. Oba pu\u0142ki stacjonowa\u0142 w\u00f3wczas na Lotnisku \u0141awica Pozna\u0144. By\u0142 to czas zbli\u017caj\u0105cych si\u0119 du\u017cych przemian. Zamierzano sformowa\u0107 jeszcze dwa pu\u0142ki bombowe i uzbroi\u0107 je w bombowce typu I\u0142-28 z nap\u0119dem turboodrzutowym. Samoloty Pe-2 FT pochodzi\u0142y z produkcji seryjnej w okresie II wojny \u015bwiatowej. Nie by\u0142y naj\u0142atwiejsze w pilota\u017cu, znacznie wyeksploatowane i niezbyt lubiane przez za\u0142ogi. Mechanicy wk\u0142adali du\u017co serca i pracy w te maszyny, ale i tak odsetek awarii by\u0142 znaczny.<\/p>\n\n\n\n
W dniu 10.06.1952 roku, za\u0142oga samolotu z 21. PLZ w sk\u0142adzie; dow\u00f3dca chor\u0105\u017cy pilota Zdzis\u0142awa Lara, nawigator chor\u0105\u017cy Stanis\u0142aw Ku\u0107, strzelec-radiotelegrafista sier\u017cant J\u00f3zef Bednarek; wykonywa\u0142a lot treningowy na rozpoznanie. Oko\u0142o godziny 08;30, kiedy samolot lecia\u0142 od strony dzielnicy Staro\u0142eka, za\u0142oga powiadomi\u0142a o awarii prawego silnika. Pilot skierowa\u0142 samolot w kierunku \u0141awicy. W chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej pos\u0142usze\u0144stwa odm\u00f3wi\u0142 tak\u017ce lewy silnik. Za\u0142oga podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o przymusowym l\u0105dowaniu. Przypuszczalnie na \u0141\u0119gach D\u0119bi\u0144skich nad Wart\u0105. Lecz pilot musia\u0142 zobaczy\u0107, wed\u0142ug relacji \u015bwiadka, grup\u0119 dzieci graj\u0105cych w pi\u0142k\u0119. Przelecia\u0142 dalej, przypuszczalnie chc\u0105c l\u0105dowa\u0107 na niezabudowanym terenie przy ko\u015bciele Bo\u017cego Cia\u0142a, lecz tam nie dolecia\u0142. Samolot zawadzi\u0142 o dach budynku Robotniczej Sp\u00f3\u0142dzielni Pracy przy skrzy\u017cowaniu i uderzy\u0142 w skarp\u0119 przycz\u00f3\u0142ka budowanego wtedy mostu Kr\u00f3lowej Jadwigi. Si\u0142a uderzenia wyrzuci\u0142a go do g\u00f3ry, po czym samolot uderzy\u0142 w s\u0142up trakcji tramwajowej i run\u0105\u0142 na ulic\u0119. Na skutek upadku eksplodowa\u0142o paliwo i amunicja, po\u017car ogarn\u0105\u0142 te\u017c drzewa i uszkodzi\u0142 okoliczne domy. Wed\u0142ug relacji jednego ze \u015bwiadk\u00f3w tu\u017c przed upadkiem samolot zacz\u0105\u0142 strzela\u0107 w powietrze z broni pok\u0142adowej, aby ostrzec osoby znajduj\u0105ce si\u0119 na ziemi, dzi\u0119ki czemu cz\u0119\u015b\u0107 robotnik\u00f3w pracuj\u0105cych na skrzy\u017cowaniu zdo\u0142a\u0142a si\u0119 ukry\u0107; relacja ta jednak nie jest potwierdzona przez innych \u015bwiadk\u00f3w. Katastrofa wydarzy\u0142a si\u0119 w \u015br\u00f3dmie\u015bciu Poznania, na skrzy\u017cowaniu ulic Droga D\u0119bi\u0144ska, Kr\u00f3lowej Jadwigi ( wtedy Marchlewskiego ) oraz Garbary; jej dok\u0142adne miejsce jest jednak r\u00f3\u017cnie podawane w nielicznych \u017ar\u00f3d\u0142ach dotycz\u0105cych wypadku. Wed\u0142ug wydawnictwa Pami\u0119ci lotnik\u00f3w wojskowych 1945\u20132003 z 2003 roku, samolot spad\u0142 po po\u0142udniowej stronie tego skrzy\u017cowania, w miejscu, gdzie obecnie znajduje si\u0119 budynek Akademii Wychowania Fizycznego; natomiast wed\u0142ug relacji \u015bwiadk\u00f3w, cytowanych w ksi\u0105\u017cce \u015aci\u015ble tajne Krzysztofa M. Ka\u017amierczaka, do wypadku dosz\u0142o po drugiej (p\u00f3\u0142nocnej) stronie tego skrzy\u017cowania, niedaleko ko\u015bcio\u0142a Bo\u017cego Cia\u0142a, u zbiegu ulic Strzeleckiej i Krakowskiej (obecnie stoi tam blok mieszkalny). Ale to chyba jest kwestia drugorz\u0119dna.<\/p>\n\n\n\n
W katastrofie zgin\u0119\u0142o 9 os\u00f3b, a 10-12 zosta\u0142o rannych. Cze\u015b\u0107 Ich Pami\u0119ci!<\/p>\n\n\n\n
- \n
- chor\u0105\u017cy Zdzis\u0142aw Lara, pilot pechowego samolotu. ( pochowany w Gidlach ko\u0142o Radomska ).<\/li>\n\n\n\n
- chor\u0105\u017cy Stanis\u0142aw Ku\u0107, nawigator pechowego samolotu. Prze\u017cy\u0142 wypadek, lecz zamar\u0142 kilka godzin p\u00f3\u017aniej w szpitalu.<\/li>\n\n\n\n
- kapral ( sier\u017cant ) J\u00f3zef Bednarek, strzelec-radiotelegrafista, pechowego samolotu.<\/li>\n\n\n\n
- W\u0142adys\u0142aw Benedykczak 26 lat, pracownik Pozna\u0144skiego Przedsi\u0119biorstwa Rob\u00f3t Telekomunikacyjnych.\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- Feliks Broda, pracownik Pozna\u0144skiego Przedsi\u0119biorstwa Rob\u00f3t Telekomunikacyjnych.<\/li>\n\n\n\n
- J\u00f3zef Gruszczy\u0144ski, pracownik Pozna\u0144skiego Przedsi\u0119biorstwa Rob\u00f3t Telekomunikacyjnych.<\/li>\n\n\n\n
- W\u0142adys\u0142aw Bibrowicz \u2013 rzemie\u015blnik, prowadz\u0105cy w\u0142asny zak\u0142ad \u015blusarski. Przypadkowy przechodzie\u0144.<\/li>\n\n\n\n
- Ignacy Roli\u0144ski \u2013 emeryt (poparzony p\u0142on\u0105cym paliwem, zmar\u0142 po czterech dniach od wypadku). Przypadkowy przechodzie\u0144.<\/li>\n\n\n\n
- Jadwiga Lehr \u2013 wdowa. Przypadkowy przechodzie\u0144.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Dok\u0142adnej liczby i nazwisk kilkunastu rannych nie mo\u017cna ju\u017c ustali\u0107 z powodu zniszczenia dokumentacji szpitalnej. Rannych przewieziono do Szpitala Ubezpieczalni Spo\u0142ecznej przy ulicy Garbary ( obecnie Wielkopolskie Centrum Onkologii ) oraz do szpitala przy ulicy Szkolnej. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 rannych stanowili pracownicy Miejskiego Przedsi\u0119biorstwa Komunikacyjnego w Poznaniu, kt\u00f3rzy pracowali wtedy przy budowie linii tramwajowej na Rataje, oraz Pozna\u0144skiego Przedsi\u0119biorstwa Rob\u00f3t Telekomunikacyjnych ( obecnie “Poztel” ), kt\u00f3rzy przy tej okazji rozbudowywali sie\u0107 telefoniczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Przyczyny tragedii.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Po wypadku powo\u0142ano komisj\u0119 Dow\u00f3dztwa Wojsk Lotniczych w celu wyja\u015bnienia jego przyczyn. Przewodnicz\u0105cym 5-osobowej komisji by\u0142 genera\u0142 Iwan Turkiel, sowiet, kt\u00f3ry w latach 1950r.\u20131956r. by\u0142 r\u00f3wnie\u017c dow\u00f3dc\u0105 wojsk lotniczych w Polsce. Opr\u00f3cz niego w sk\u0142ad komisji wesz\u0142o trzech sowieckich oficer\u00f3w i jeden Polski. Badanie okoliczno\u015bci katastrofy trwa\u0142o jedynie trzy dni \u2013 komisja zako\u0144czy\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 ju\u017c 13.06.1952r.. W orzeczeniu przyznano, \u017ce dosz\u0142o do usterki technicznej ( awarii prawego silnika na skutek rozszczelnienia tulei cylindr\u00f3w ), win\u0105 za katastrof\u0119 obarczono jednak pilota, kt\u00f3ry mia\u0142 wpa\u015b\u0107 w panik\u0119 i nieprawid\u0142owo podej\u015b\u0107 do awaryjnego l\u0105dowania.<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug wydawnictwa Pami\u0119ci lotnik\u00f3w wojskowych 1945\u20132003 prawdopodobn\u0105 przyczyn\u0105 wypadku by\u0142o wykonanie zakr\u0119tu przez pilota na zbyt ma\u0142ej wysoko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Zdaniem badaj\u0105cego katastrof\u0119 dziennikarza Krzysztofa M. Ka\u017amierczaka rzeczywist\u0105 przyczyn\u0105 katastrofy by\u0142 nie b\u0142\u0105d pilota, lecz z\u0142y stan techniczny bombowca. K. Ka\u017amierczak podkre\u015bla, \u017ce wed\u0142ug relacji \u015bwiadk\u00f3w oba silniki ( nie tylko prawy ) nie dzia\u0142a\u0142y ( samolot lecia\u0142 bezg\u0142o\u015bnie ), \u017ce rok wcze\u015bniej 16.01.1951r. na skutek awarii silnika mia\u0142 miejsce inny wypadek z udzia\u0142em Pe-2 FT z Poznania, w kt\u00f3rym te\u017c zgin\u0119\u0142a ca\u0142a za\u0142oga, wreszcie wskazuje na rozkaz nr 0157 Dow\u00f3dztwa Wojsk Lotniczych, wydany 14.06.1952r., cztery dni po wypadku i jeden dzie\u0144 po zako\u0144czeniu prac komisji badaj\u0105cej jego przyczyny, w kt\u00f3rym genera\u0142 Turkiel nakaza\u0142 sprawdzenie silnik\u00f3w wszystkich samolot\u00f3w Pe-2 FT pod k\u0105tem hermetyczno\u015bci g\u00f3rnego uszczelnienia tulei cylindr\u00f3w. W wyniku sprawdzenia zdemontowano sze\u015b\u0107 silnik\u00f3w, cztery naprawiono bez zdejmowania z maszyn, a siedem blok\u00f3w silnikowych wymieniono. W opinii K. Ka\u017amierczaka wskazuje to na powtarzaj\u0105c\u0105 si\u0119 wad\u0119 techniczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Utajnienie wypadku.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Wypadek wydarzy\u0142 si\u0119 w okresie panowania w Polsce socjalizmu z twarz\u0105 Stalina. G\u0142\u00f3wne urz\u0119dy cywilne i wojskowe by\u0142y sprawowane przez sowiet\u00f3w. Nie na r\u0119k\u0119 by\u0142o, wi\u0119c w\u0142adzy podawanie tej informacji do publicznej widmowo\u015bci. Niemal natychmiast po upadku samolotu miejsce katastrofy otoczono kordonem milicyjnym, staraj\u0105c si\u0119 nie dopu\u015bci\u0107 do niego osoby postronne. Udaremniano pr\u00f3by fotografowania. O wypadku nie poinformowano w prasie ani w radiu. Doniesienie o katastrofie pojawi\u0142o si\u0119 jedynie w poufnym biuletynie Komitetu Miejskiego PZPR, przeznaczonym dla lokalnego kierownictwa partii komunistycznej. Ale tam informacje i tak by\u0142y sfabrykowane. Podano mianowicie, \u017ce za\u0142oga wykonywa\u0142a lot nieprawid\u0142owo, zahaczy\u0142a o s\u0142upy elektryczne i dlatego samolot spad\u0142. Nie do pomy\u015blenia by\u0142o, aby doskona\u0142y samolot produkcji wiod\u0105cej si\u0142y \u015bwiata m\u00f3g\u0142 by\u0107 wadliwy. Cz\u0142onkowie rodzin ofiar wypadku i jego przypadkowi \u015bwiadkowie byli zastraszani przez funkcjonariuszy Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa i nak\u0142aniani, aby nie poruszali sprawy wypadku w prywatnych rozmowach.<\/p>\n\n\n\n
Co ciekawe, nawet odwil\u017c w 1956 roku, nie zdj\u0119\u0142a cezury z tej tajemnicy. Ba, nawet transformacja ustrojowa z 1989 roku, nie zdj\u0119\u0142a zas\u0142ony. No c\u00f3\u017c, komuna wiecznie \u017cywa. Brak dekomunizacji i lustracji ci\u0105gnie si\u0119 jak cie\u0144 za naszym Narodem.<\/p>\n\n\n\n
Dopiero z pocz\u0105tkiem nowego wieku do dokument\u00f3w dotar\u0142 Przemys\u0142aw Zwiernik, historyk z Instytutu Pami\u0119ci Narodowej. Pierwsza wzmianka o wypadku w nieutajnionych \u017ar\u00f3d\u0142ach pojawi\u0142a si\u0119 dopiero w specjalistycznej publikacji Pami\u0119ci lotnik\u00f3w wojskowych 1945\u20132003, wydanej w 2003r.. Spraw\u0119 zbada\u0142 dziennikarz Krzysztof M. Ka\u017amierczak, kt\u00f3ry w czerwcu 2007r. opublikowa\u0142 na ten temat artyku\u0142 w dzienniku G\u0142os Wielkopolski, a p\u00f3\u017aniej, w 2009 roku, opisa\u0142 j\u0105 szczeg\u00f3\u0142owo w jednym z rozdzia\u0142\u00f3w swojej ksi\u0105\u017cki \u015aci\u015ble tajne \u2013 nieznane fakty z historii Wielkopolski 1945\u20131989. Na skutek publikacji artyku\u0142u, w pa\u017adzierniku 2007 roku, post\u0119powanie wszcz\u0105\u0142 te\u017c IPN w sprawie fa\u0142szowania dokumentacji dotycz\u0105cej wypadku przez funkcjonariuszy organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa w celu zatajenia jego przebiegu i prawdziwych przyczyn.<\/p>\n\n\n\n
Ku pami\u0119ci ofiarom. 2008 roku.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
W dniu 10.06.2008 roku, w 56-rocznic\u0119 katastrofy w miejscu upadku samolotu ods\u0142oni\u0119to pami\u0105tkowy obelisk. Przygotowaniem pomnika, kt\u00f3ry przedstawia fragment zniszczonego wraku bombowca wtopionego w g\u0142az, zaj\u0105\u0142 si\u0119 znany pozna\u0144ski rze\u017abiarz Roman Kosmala. Ten fragment bombowca by\u0142 przechowywany przez jednego ze \u015bwiadk\u00f3w przez 56 lat. Na obelisku zosta\u0142y wyryte nazwiska wszystkich ofiar i informacja o katastrofie. Ma to wywo\u0142a\u0107 u przechodni\u00f3w refleksj\u0119 nad tym, co si\u0119 wtedy wydarzy\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
W uroczysto\u015bci opr\u00f3cz rodzin ofiar wzi\u0119li udzia\u0142 przedstawiciele w\u0142adz samorz\u0105dowych, wojew\u00f3dzkich i s\u0142u\u017cb mundurowych. Licznie reprezentowany by\u0142 garnizon pozna\u0144ski. W ceremonii uczestniczyli \u017co\u0142nierze Wojska Polskiego, z komendantem Centrum Szkolenia Wojsk L\u0105dowych im. Stefana Czarnieckiego, p\u0142k. Jaros\u0142awem Wierzcholskim, oraz zast\u0119pc\u0105 dow\u00f3dcy 2 Brygady Lotnictwa Taktycznego, p\u0142k. Cezarym Wasserem. Przysz\u0142o te\u017c wielu poznaniak\u00f3w, w tym \u015bwiadkowie katastrofy. Mogilno reprezentowali: c\u00f3rka W\u0142adys\u0142awa Benedyczaka – Janina Benedyczak-Guft, siostrzenica Wanda Krawczy\u0144ska i jej m\u0105\u017c Jerzy Krawczy\u0144ski oraz mieszka\u0144cy miasta Kazimiera Rosi\u0144ska i Kazimierz Or\u0142owski.<\/p>\n\n\n\n
\u201eOfiary tej tragedii zas\u0142uguj\u0105 na nasz\u0105 pami\u0119\u0107.\u201d \u2013 powiedzia\u0142 ods\u0142aniaj\u0105c obelisk wiceprezydent Poznania, Tomasz Kayser. W imieniu bior\u0105cych udzia\u0142 w uroczysto\u015bci rodzin zabitych g\u0142os zabra\u0142 bratanek pilota bombowca. Ojciec nada\u0142 mu imi\u0119 swojego tragicznie zmar\u0142ego brata – Zdzis\u0142aw. \u2013 \u201ePrzed bliskimi tragicznie zmar\u0142ych ukrywano prawd\u0119 o tym wydarzeniu. Przez 56 lat \u017cyli\u015bmy w traumie.\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 wzruszony Zdzis\u0142aw Lara.<\/p>\n\n\n\n
Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pozna\u0144 2008-05-05 Katastrofa Pe-2 FT na 14353. 10.06.1952r. W dniu 10.06.1952 roku, w centrum Poznania, dosz\u0142o do najwi\u0119kszej w Polsce katastrofy samolotu wojskowego z udzia\u0142em \u017co\u0142nierzy i ludno\u015bci cywilnej. Maszyna bombowa typu Pe-2 FT nr 14353, run\u0119\u0142a na ziemi\u0119. Do dnia dzisiejszego nie wszystkie aspekty tej tragedii s\u0105 znane. Spraw\u0119 bada\u0142 Instytut Pami\u0119ci Narodowej oraz […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7968,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-7973","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tragedie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7973","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7973"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7973\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7974,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7973\/revisions\/7974"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7968"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7973"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7973"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7973"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}