271c Rozdzia\u0142 1984-10-12<\/strong><\/h2>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/polot.net\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/PZL-130-nb-SP-PCE.-2011.-Photo-by-Karol-Placha-Hetman01-1024x724.png\")
PZL-130 nb SP-PCE. 2011 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/polot.net\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/PZL-130-nb-SP-PCE.-2011.-Photo-by-Karol-Placha-Hetman02-1024x705.png\")
PZL-130 nb SP-PCE. 2011 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/polot.net\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/PZL-130.-2007.-Photo-by-Karol-Placha-Hetman03-1024x578.png\")
PZL-130. 2007 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/polot.net\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/PZL-130.-2007.-Photo-by-Karol-Placha-Hetman04-1024x687.png\")
PZL-130. 2007 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/polot.net\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/PZL-130-No.-003-in-the-museum-in-Czyzyny.-2007.-Photo-by-Karol-Placha-Hetman05.png\")
PZL-130 nr 003 w muzeum w Krakowie. 2007 rok Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\nSamolot odrzutowy na niby.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nKryzys paliwowy na \u015bwiecie w 70-latach XX wieku, zmusi\u0142 rz\u0105dy wielu kraj\u00f3w do poszukiwania oszcz\u0119dno\u015bci, nawet w lotnictwie wojskowym. Rozpocz\u0119to poszukiwania konstrukcji lotniczych ta\u0144szych w eksploatacji, a przede wszystkim spalaj\u0105cymi mniej paliwa.<\/p>\n\n\n\n
Dla przyk\u0142adu podamy niekt\u00f3re \u00f3wczesne samoloty i ich spalanie paliwa \u015brednio na 1 godzin\u0119 lotu; \u015amig\u0142owy CAP-10 \u2013 38 litr\u00f3w paliwa lotniczego. \u015amig\u0142owy Epsilon \u2013 55 litr\u00f3w paliwa lotniczego. Turbo\u015bmig\u0142owy Cessna T-34 C \u2013 160 litr\u00f3w nafty lotniczej. Turbo\u015bmig\u0142owy Pilatus PC 7 \u2013 180 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Microjet \u2013 160 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Jet Provost \u2013 600 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Macchi 326 \u2013 600 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Cessna T-73 B \u2013 700 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Fuga CM 170 \u2013 700 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Alpha Jet \u2013 1 000 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy T-33 \u2013 1 500 litr\u00f3w nafty lotniczej. Nie dziwi wi\u0119c fakt \u017ce, postanowiono budowa\u0107 samoloty z nap\u0119dem \u015bmig\u0142owym, o cechach samolot\u00f3w odrzutowych.<\/p>\n\n\n\n
Inn\u0105 spraw\u0105 jest to \u017ce, szkolenie pilota samolotu bojowego musi odbywa\u0107 si\u0119 w okre\u015blonym systemie. Szkolony pilot stopniowo przechodzi na kolejne typy samolot\u00f3w. Aby by\u0142o to \u0142atwiejsze, typ podstawowy i przej\u015bciowy musz\u0105 posiada\u0107 cechy samolotu docelowego (bojowego). Na przyk\u0142ad, pod wzgl\u0119dem rozmieszczenia przyrz\u0105d\u00f3w w kabinie. Elementem systemu szkolenia sta\u0142y si\u0119 tak\u017ce symulatory lotu, kt\u00f3re jeszcze bardziej obni\u017caj\u0105 koszty i przyspieszaj\u0105 szkolenie. Symulatorem mo\u017cna \u201elata\u0107\u201d nawet w\u00f3wczas, kiedy autentyczna pogoda nie jest lotna.<\/p>\n\n\n\n
PZL-Ok\u0119cie.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nZ ko\u0144cem 70-lat, r\u00f3wnie\u017c w Polsce zaj\u0119to si\u0119 modernizacj\u0105 procesu szkolenia. Przyst\u0105piono do stworzenia takiego systemu, kt\u00f3rego podstawowymi elementami sta\u0142 si\u0119; samolot, symulator naziemny i urz\u0105dzenie diagnostyczne samolotu. Ca\u0142o\u015b\u0107 pocz\u0105tkowo nazwano SYSTEM PZL-130. G\u0142\u00f3wnym konstruktorem samolotu PZL-130 i tw\u00f3rc\u0105 Polskiego systemu szkolenia zosta\u0142 mgr. in\u017c. Andrzej Frydrychewicz. Nieco p\u00f3\u017aniej, ca\u0142y System otrzyma\u0142 nazw\u0119 PZL-Kolegium, samolot PZL-130 Orlik, symulator naziemny PZL-Profesor, naziemne urz\u0105dzenie diagnostyczne PZL-Inspektor.<\/p>\n\n\n\n
Symulator naziemny PZL-Profesor zosta\u0142 zbudowany w oparciu o mikroprocesor elektroniczny. System jest po prostu rozbudowan\u0105 gr\u0105 TV o dobrym odwzorowaniu symulowanych obiekt\u00f3w. Symulator naziemny nie jest ju\u017c znanym z aeroklub\u00f3w trena\u017cerem typu Link Trener, ale urz\u0105dzeniem opartym o cyfrowa maszyn\u0119 licz\u0105c\u0105 z uk\u0142adem wizualizacji otoczenia w formie obrazu generowanego cyfrowo dla zakresu startu i l\u0105dowania. Podstaw\u0105 jest mikroprocesor, podobny do zastosowanego w mini komputerze ZX-81 Spectrum. Komputer jest sterowany programem nagranym na kaset\u0119 magnetofonow\u0105 i dodatkowo impulsami wywo\u0142ywanymi przez instruktora, kt\u00f3ry nadzoruje szkolenie.<\/p>\n\n\n\n
Ucze\u0144 siedzi w makiecie kabiny Orlika. Ma przed sob\u0105 ekran z ruchomym obrazem terenu. Na drugim ekranie umieszczonym ni\u017cej s\u0105 wy\u015bwietlane przyrz\u0105dy pok\u0142adowe. Ucze\u0144 ma do dyspozycji: dr\u0105\u017cek sterowy, peda\u0142y, d\u017awigni\u0119 gazu i inne niezb\u0119dne do startu i l\u0105dowania przyrz\u0105dy.<\/p>\n\n\n\n
Symulator zapoznaje ucznia z reakcjami samolotu i ma w uczniu wyrabia\u0107 i utrwala\u0107 okre\u015blone nawyki, zar\u00f3wno w typowych warunkach jak i sytuacje nienormalne i awaryjne.<\/p>\n\n\n\n
Wprowadzenie elektroniki zbli\u017conej do dost\u0119pnych ju\u017c gier telewizyjnych w procesie nauki pilota\u017cu to tylko okre\u015blenie og\u00f3lne, bo w za\u0142o\u017ceniu ma obni\u017cy\u0107 koszty szkolenia poprzez budow\u0119 symulator\u00f3w nowej generacji, znacznie ta\u0144szych od budowanych do tej pory.<\/p>\n\n\n\n
Prace nad symulatorem uko\u0144czono w 1986 roku.<\/p>\n\n\n\n
Urz\u0105dzenie diagnostyczne okre\u015bla; stan silnika, agregat\u00f3w i p\u0142atowca. Odpowiedni wtyk, z wielo\u017cy\u0142owymi przewodami, po\u0142\u0105czony jest z aparatur\u0105 kontrolno-pomiarow\u0105. Na podstawie danych, kt\u00f3re s\u0105 przechowywane w pami\u0119ci procesora, okre\u015blany jest zakres niezb\u0119dnych napraw i kalibracji.<\/p>\n\n\n\n
Ostatnim elementem systemu jest czuwanie nad procesem szkolenia poszczeg\u00f3lnych pilot\u00f3w. I w tym temacie jest wykorzystywany komputer. <\/p>\n\n\n\n
Ka\u017cdy pilot-ucze\u0144 ma systematycznie wpisywane cz\u0105stkowe wyniki szkolenia, godziny sp\u0119dzone w symulatorze i w samolocie. Zaliczenie lub nie zaliczenie poszczeg\u00f3lnych zada\u0144. Por\u00f3wnanie efekt\u00f3w szkolenia z przyj\u0119tym wzorem i pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi pilotami, wp\u0142ywa na lepsze kierowanie ca\u0142o\u015bciowym procesem szkolenia. Ogranicza subiektywne ocenianie pilota.<\/p>\n\n\n\n
I jeszcze jeden nowy element, czyli trening. Trudno sobie wyobrazi\u0107, aby kursant w wolne popo\u0142udnie dla dodatkowego treningu m\u00f3g\u0142 odby\u0107 lot na TS-11 Iskra. Na samolocie PZL-130 Orlik jest to w pe\u0142ni mo\u017cliwe i nie spowoduje nadmiernych dodatkowych obci\u0105\u017ce\u0144 finansowych. I tu uwidacznia si\u0119 kolejna przewaga samolotu PZL-130 nad samolotem odrzutowym.<\/p>\n\n\n\n
W Polsce nie ukrywano \u017ce, liczono w przysz\u0142o\u015bci na eksport samolotu i ca\u0142ego systemu. W tym czasie Polska eksportowa\u0142a du\u017co, ale by\u0142y to g\u0142\u00f3wnie surowce, a mniej by\u0142o produkt\u00f3w rozwini\u0119tych technicznie. W tym czasie \u017caden kraj z RWPG nie mia\u0142 i nie opracowa\u0142 podobnego systemu, dlatego przysz\u0142y eksport by\u0142 jak najbardziej realny. Ponadto wytw\u00f3rnia PZL Ok\u0119cie pragn\u0119\u0142a powr\u00f3ci\u0107 do dobrej tradycji, czyli budowy samolot\u00f3w szkolno-treningowych.<\/p>\n\n\n\n
Rozpoczynaj\u0105c budow\u0119 SYSTEMU PZL-130 biuro konstrukcyjne zdawa\u0142o sobie spraw\u0119 \u017ce, bez wsp\u00f3\u0142pracy z przysz\u0142ym u\u017cytkownikiem praca nie mo\u017ce zako\u0144czy\u0107 si\u0119 sukcesem. Dlatego do biura konstrukcyjnego wojsko (MON) wydelegowa\u0142o grup\u0119 in\u017cynier\u00f3w w sk\u0142ad kt\u00f3rej weszli specjali\u015bci z Wojsk Lotniczych. Jako konsultanta zaproszono profesora Tadeusza So\u0142tyka.<\/p>\n\n\n\n
G\u0142\u00f3wny konstruktor – Andrzej Frydrychewicz. Konstruktorem prowadz\u0105cym produkcj\u0119 prototyp\u00f3w by\u0142 mgr in\u017c. Tomasz Wolf. Sylwetk\u0119 i wn\u0119trze samolotu opracowa\u0142 specjalista w dziedzinie stylizacji i ergonomii mgr Jacek Ko\u0144czak.<\/p>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d do\u015bwiadczonych konstruktor\u00f3w, z oko\u0142o 30 letnim sta\u017cem, mo\u017cna wymieni\u0107 mgr mgr in\u017c. in\u017c.; Kazimierz D\u0105browski, Anatol Kossowski, Stanis\u0142aw Malewski, Wojciech Mi\u0119dlar, Stanis\u0142aw Janicki, W\u0142odzimierz Grz\u0119czewski, Andrzej Kardymowicz, Lech Jarz\u0119bi\u0144ski, Tadeusz Jurkiewicz, Wojciech Puszcz, Norbert Maciejewski, Brunon Biernacki, Jan Tomaszewski, Stanis\u0142aw Jab\u0142o\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n
Konstruktorzy m\u0142odszego pokolenia; W\u0142adys\u0142aw Skorski, Tomasz Makowski, Marek Sadkowski, Ryszard \u017buchowski, Artur Ostrowski, Witold Wiraszka, Lech Stangret, Tomasz Kubicki, Dariusz Pawe\u0142ek, Jacek Kowalski, Stanis\u0142aw Sztenzel, Roman Rogalski, Andrzej Mamona, Krzysztof Guerquin, Adam Kwieci\u0144ski, Andrzej Denisiewicz, Janusz Rajchert, Jacek Janowski. Wielu z nich by\u0142o absolwentami Politechniki Warszawskiej z lat 1981\u20131983.<\/p>\n\n\n\n
Rozpoczynaj\u0105c prac\u0119 nad samolotem PZL-130 liczono tak\u017ce na przysz\u0142e eksploatowanie samolotu w organizacjach poza wojskiem, maj\u0105c g\u0142\u00f3wnie na my\u015bli Aeroklub PRL.<\/p>\n\n\n\n
Koncepcja PZL-130 Orlik.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nAnalizuj\u0105c koncepcje samolotu, konstruktorzy starali si\u0119 stworzy\u0107 samolot \u015bmig\u0142owy symuluj\u0105cy samolot odrzutowy. Samolot mia\u0142 mie\u0107 w\u0142asno\u015bci lotnie bardziej zbli\u017cone do samolotu odrzutowego, ni\u017c klasycznego samolotu t\u0142okowego. PZL-130 Orlik podczas startu, l\u0105dowania i manewr\u00f3w w powietrzu mia\u0142 mie\u0107 zachowanie samolotu odrzutowego. Niekt\u00f3re figury lotnicze wykonywane w powietrzu mia\u0142y by\u0107 identyczne do tych wykonywanych na samolotach odrzutowych. Samolot mia\u0142 by\u0107 lepszy od podobnych konstrukcji ju\u017c istniej\u0105cych na \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n
Samolot Orlik swoje cechy pilota\u017cowe zawdzi\u0119cza ma\u0142emu wyd\u0142u\u017ceniu skrzyd\u0142a, kt\u00f3re wynosi 5,2, o laminarnym profilu i optymalnej zbie\u017cno\u015bci. Optymalnie dobrano obci\u0105\u017cenie powierzchni. Przyj\u0119to warto\u015b\u0107 od 118 do 130 kg\/m2. Obci\u0105\u017cenie mocy ustalono na graniczne 5,5 \u2013 6,0 kg\/kW.<\/p>\n\n\n\n
Nawet przyjmowanie na wyposa\u017cenie nowych maszyn szkolno-bojowych i bojowych nie obni\u017cy warto\u015bci samolotu Orlik, gdy\u017c ten ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany odpowiednich system\u00f3w, zabudowania nowych instalacji, monta\u017cu nowych przyrz\u0105d\u00f3w, tak aby odpowiada\u0142 zmienionym potrzebom. Kabin\u0119 zaprojektowano na tyle du\u017c\u0105, aby w przysz\u0142o\u015bci nie by\u0142o problem\u00f3w z zabudow\u0105 nowych urz\u0105dze\u0144. Przer\u00f3bki te umo\u017cliwia modu\u0142owa budowa kabiny, a szczeg\u00f3lnie paneli deski rozdzielczej. Elektrycznie regulowane fotele i przestawiane peda\u0142y zapewniaj\u0105 wygod\u0119 pilotom o wzro\u015bcie od 150 cm do 200 cm. Pasy bezpiecze\u0144stwa pi\u0119ciopunktowe akrobacyjne.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsza wersja opracowywanego samolotu Orlik by\u0142a sp\u00f3jna z TS-11 Iskra. Chocia\u017c nic nie sta\u0142o na przeszkodzie, aby dostosowa\u0107 samolot do nast\u0119pnego typu. Liczono nawet na mo\u017cliwo\u015b\u0107 przej\u015bcia szkolonego pilota z samolotu Orlik od razu na samolot szkolno-bojowy, co z dzisiejszej perspektywy by\u0142o nierealne.<\/p>\n\n\n\n
Bardzo starannie opracowano podwozie samolotu, aby by\u0142o mo\u017cliwe l\u0105dowanie z du\u017c\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 i aby wybacza\u0142o b\u0142\u0119dy szkolonych pilot\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Samolot PZL-130 Orlik sk\u0142ada si\u0119 z oko\u0142o 2 100 cz\u0119\u015bci, w tym p\u0142atowiec z oko\u0142o 450 cz\u0119\u015bci. Aby ograniczy\u0107 koszty, wiele z tych cz\u0119\u015bci pochodzi z istniej\u0105cych i produkowanych w Polsce samolot\u00f3w i \u015bmig\u0142owc\u00f3w. Liczba tych element\u00f3w wynios\u0142a ponad 520 cz\u0119\u015bci. Niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a podawa\u0142y nawet liczb\u0119 700 cz\u0119\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Zwr\u00f3cono uwag\u0119 na rozmieszczenie podzespo\u0142\u00f3w instalacji i agregat\u00f3w, kt\u00f3re wymagaj\u0105 cz\u0119stej obs\u0142ugi, w taki spos\u00f3b by mechanicy sobie nie przeszkadzali. Wiadomo jest \u017ce mechanicy tak\u017ce tworz\u0105 opini\u0119 o samolocie.<\/p>\n\n\n\n
Podstawowe za\u0142o\u017cenia WTT (warunki taktyczno-techniczne).<\/p>\n\n\n\n
Skrzyd\u0142o o ma\u0142ym wyd\u0142u\u017ceniu, z rozszerzonym zakresem u\u017cytkowych k\u0105t\u00f3w pochylenia, o charakterystyce przyzwyczajaj\u0105cej do sterowania moc\u0105 silnika przy podej\u015bciu do l\u0105dowania. Mocne podwozie chowane, dopuszczaj\u0105ce start i l\u0105dowanie z wi\u0119kszymi pr\u0119dko\u015bciami post\u0119powymi i pionowymi.<\/p>\n\n\n\n
Szybkoobrotowe \u015bmig\u0142o metalowe, o zmiennym skoku, wywo\u0142uj\u0105ce ma\u0142e momenty giroskopowe. Zaprojektowanie i ergonomia kabiny za\u0142ogi wykonana w stylu samolotu wojskowego (bojowego). Kabina mo\u017cliwie jak najwi\u0119ksza. Tablice przyrz\u0105d\u00f3w konstrukcji modu\u0142owej, maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u0142atwej przebudowy dla monta\u017cu nowych przyrz\u0105d\u00f3w i zestaw\u00f3w awioniki. Instruktor z tylnej kabiny ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 imitacji r\u00f3\u017cnych sytuacji awaryjnych.<\/p>\n\n\n\n
PZL-130 Orlik w wersji cywilnej.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nOd pocz\u0105tku brano pod uwag\u0119 wersj\u0119 samolotu Orlik dla Aeroklub\u00f3w. Jego p\u0142atowiec mia\u0142 r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 nieznacznie od wersji dla wojska.\u00a0Skrzyd\u0142a o wi\u0119kszej rozpi\u0119to\u015bci, a jednocze\u015bnie wi\u0119kszym wyd\u0142u\u017ceniu. Ko\u0144c\u00f3wki skrzyde\u0142 mia\u0142y by\u0107 zmienione. Silnik o mniejszej mocy, ale ekonomiczniejszy. Samolot mia\u0142 by\u0107 zdolny do akrobacji i lot\u00f3w w trudnych warunkach atmosferycznych. Oczywi\u015bcie\u00a0wszystko zale\u017ca\u0142o od postawy Aeroklubu PRL. Wersja samolotu PZL-130 Orlik dla Aeroklubu nie powsta\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Program PZL-130 w randze pa\u0144stwowej.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nW nakazowo-rozdzielczej gospodarce Polski, aby jakikolwiek projektowany samolot doprowadzi\u0107 do budowy prototypu i wykonania jego oblotu, musia\u0142 on uzyska\u0107 rang\u0119 pa\u0144stwow\u0105. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z finansowaniem. \u017badna z Polskich firm w tym czasie nie dysponowa\u0142a w\u0142asnymi funduszami na projekty. Starania PZL-Warszawa-Ok\u0119cie na umieszczenie projektu w centralnym planie trwa\u0142y od 1978 roku do 1981 roku.<\/p>\n\n\n\n
W 1981 roku, program o kryptonimie \u201eTemat\u201d, otrzyma\u0142 pierwsze fundusze. Projekt ofertowy samolotu Orlik zosta\u0142 wykonany w latach 1979-1980. Jesieni\u0105 1981 roku rozpocz\u0119to realizacj\u0119 projektu technicznego.<\/p>\n\n\n\n
Budowa prototyp\u00f3w. 1982 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nRozpocz\u0119to od budowy makiety samolotu w wielko\u015bci naturalnej. By\u0142a ona gotowa w lipcu 1982 roku. Makiet\u0119 pomalowano w barwy ochronne, aby udowodni\u0107 \u017ce samolot Orlik dobrze wygl\u0105da w \u201emundurze\u201d. Na makiecie namalowana fikcyjny numer burtowy 0252. Przewidywano zastosowanie silnika t\u0142okowego PZL-Franklin 6A-350-C1 o mocy 162 kW (220 KM), ale szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce moc silnika jest za ma\u0142a i nale\u017ca\u0142o poszuka\u0107 innego nap\u0119du.<\/p>\n\n\n\n
Seria prototypowa samolot\u00f3w PZL-130 liczy\u0142a cztery maszyny, nr 001, 002, 003, 004. Pierwszy prototyp nr 001, jak zwykle nielotny, przeznaczony by\u0142 do pr\u00f3b zm\u0119czeniowych. Prototyp nr 002 otrzyma\u0142 t\u0142okowy 9-cylindrowy silnik gwiazdowy Wiedieniejew M-14 Pm o mocy 243 kW (330 KM), z tr\u00f3j\u0142opatowym nastawnym \u015bmig\u0142em. Budow\u0119 samolotu zako\u0144czono w dniu 1984-09-03.<\/p>\n\n\n\n
Pierwszy lot samoloty PZL-130 Orlik. 1984 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nW dniu 1984-10-12, pierwszy lot wykona\u0142 pierwszy lotny prototyp samolotu oznaczony PZL-130 nr 002 rejestracja SP-PCA. Pilotem by\u0142 pilot-do\u015bwiadczalny PZL-Ok\u0119cie Witold \u0141ukomski. Dzie\u0144 12 pa\u017adziernik zosta\u0142 wybrany specjalnie, gdy\u017c by\u0142 w\u00f3wczas obchodzony jako Dzie\u0144 Wojska Polskiego.<\/p>\n\n\n\n
W dniu 1984-12-29, jako drugi zosta\u0142 oblatany trzeci lotny prototyp, czyli PZL-130 nr 004 rejestracja SP-PCC.<\/p>\n\n\n\n
W dniu 1985-01-12, po raz pierwszy wykona\u0142 lot drugi lotny prototyp PZL-130 nr 003 rejestracja SP-PCB.<\/p>\n\n\n\n
Po pierwszych lotach piloci wypowiadali opini\u0119 \u017ce, samolot nadaje si\u0119 do szkolenia wst\u0119pnego, czyli dla nowicjuszy. Lecz zdaniem konstruktor\u00f3w nie by\u0142o potrzeby u\u017cywa\u0107 samolotu PZL-130 do szkolenia podstawowego, kt\u00f3ry technicznie jest bardzo rozwini\u0119ty. Samolot posiada przecie\u017c chowane podwozie, bogate wyposa\u017cenie, a zatem elementy niepotrzebne nowicjuszowi.<\/p>\n\n\n\n
Zdaniem tw\u00f3rc\u00f3w systemu szkoleniowego to; 1 \u2013 Koliber, 2 \u2013 Orlik, 3 \u2013 TS-11 Iskra lub jej nowocze\u015bniejszy odpowiednik (w tym czasie trwa\u0142y prace nad samolotem I-22), samolot bojowy lub cywilny wy\u017cszej klasy (wielosilnikowy).<\/p>\n\n\n\n
W tym czasie, wdro\u017cenie samolotu Orlik do s\u0142u\u017cby wydawa\u0142o si\u0119 niezak\u0142\u00f3cone. \u017baden samolot maszynie PZL-130 nie zagra\u017ca\u0142, gdy\u017c ten wype\u0142nia\u0142 luk\u0119. Zdaniem konstruktor\u00f3w samolot Orlik nadawa\u0142 si\u0119 znakomicie do szkoleniu pilot\u00f3w aeroklubowych, kt\u00f3rzy mieli zamiar zawodowo po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 lataniu w lotnictwie cywilnym.<\/p>\n\n\n\n
Prezentacja PZL-130 Orlik. 1984\u20131985.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nZ ko\u0144cem 1984 roku, pierwsze zdj\u0119cia nowego samolotu PZL-130 zademonstrowano spo\u0142ecze\u0144stwu, publikuj\u0105c je w tygodniku Skrzydlata Polska i innych kolorowych tygodnikach. W 80-latach, o samolocie PZL-130 piano du\u017co i dobrze. Doj\u015b\u0107 ch\u0119tnie prezentowano sukcesy, cho\u0107 trudno\u015bci starannie ukrywano, co w tym czasie by\u0142o regu\u0142\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Ta du\u017ca ilo\u015b\u0107 informacji o nowym samolocie nie dziwi, je\u015bli zwa\u017cymy, \u017ce mia\u0142 on sta\u0107 si\u0119 przedmiotem eksportowym. Ju\u017c w 1985 roku, samolot PZL-130 nr 004 SP-PCC zosta\u0142 pokazany na Salonie Lotniczo-Kosmicznym Le Bourget w Pary\u017cu. Maszyn\u0119 zademonstrowano tylko na wystawie statycznej. Samolot wzbudzi\u0142 du\u017ce i \u017cyczliwe zainteresowanie.<\/p>\n\n\n\n
Tak\u017ce w tym 1985 roku, samolot PZL-130 nr 003 rejestracja SP-PCB, w tak zwanym chi\u0144skim kamufla\u017cu, zosta\u0142 pokazany w Chinach w Pekinie na wystawie sprz\u0119tu wojskowego.<\/p>\n\n\n\n
1986 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nW 1986 roku, Wojsko Polskie nadal rozwa\u017ca\u0142o koncepcj\u0119 nowego szkolenia pilot\u00f3w wojskowych. Ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 ju\u017c nawet koncepcja tr\u00f3jetapowego szkolenia pilota; wi\u0105za\u0142o si\u0119 z tym zapotrzebowanie na trzy typy samolot\u00f3w: szkolenia selekcyjnego (PZL M-26 Iskierka), podstawowego (PZL-130 Orlik) i zaawansowanego (PZL I-22 Iryda). Jak si\u0119 jednak okaza\u0142o, nie by\u0142a to ostateczna koncepcja, a jej g\u0142\u00f3wn\u0105 wad\u0105 by\u0142y du\u017ca liczba typ\u00f3w, a przez to nie osi\u0105gniecie podstawowego celu, jakim by\u0142o obni\u017cenie koszt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W 1986 roku, w PZL-Ok\u0119cie trwa\u0142y prace nad unowocze\u015bnieniem samolotu PZL-130. Do g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w nale\u017cy zaliczy\u0107; nowe silniki zar\u00f3wno t\u0142okowe jak i turbo\u015bmig\u0142owe, nowe \u015bmig\u0142a, zmodyfikowane skrzy\u0142a, poprzez dodanie nowych ko\u0144c\u00f3wek i przez to zwi\u0119kszenie powierzchni i rozpi\u0119to\u015bci do 9,0 m.<\/p>\n\n\n\n
Trwa\u0142y prace nad zastosowaniem w kabinie lekkich foteli wyrzucanych.<\/p>\n\n\n\n
Oczywi\u015bcie najwi\u0119cej uwagi i energii po\u015bwi\u0119cano nowemu zespo\u0142owi nap\u0119dowemu. Silnik t\u0142okowy 9-cylindrowy gwiazdowy Wiedieniejew M-14 Pm \/ AI-14 by\u0142 konstrukcj\u0119 zdecydowanie przestarza\u0142\u0105. Stosowano go do nap\u0119du samolot\u00f3w Gawron, Wilga, Jak-12. W zak\u0142adach w Kaliszu podj\u0119to si\u0119 unowocze\u015bnienia tej konstrukcji i opracowano silnik PZL K-8 AA o mocy 210 kW (290 KM). Dla nowego silnika przewidziano tak\u017ce nowe \u015bmig\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Lecz ju\u017c w tym czasie z wojska (MON) sz\u0142y wyra\u017ane sygna\u0142y, \u017ce samolot Orlik powinien zosta\u0107 wyposa\u017cony w silnik turbo\u015bmig\u0142owy.<\/p>\n\n\n\n
W drugiej po\u0142owie 80-lat Wojsko Polskie zam\u00f3wi\u0142o kr\u00f3tk\u0105 seri\u0119 PZL-130 Orlik z silnikami t\u0142okowymi i PZL-Ok\u0119cie podj\u0119\u0142o ich produkcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Dwa pierwsze egzemplarze otrzyma\u0142y nr 005 i 006. Pierwszy z nich otrzyma\u0142 silnik M-14 Pm \/ AI-14 i zosta\u0142 oblatany w dniu 1988-02-19. Drugi z silnikiem PZL-Kalisz K-8 AA wykona\u0142 pierwszy lot w dniu 1988-03-19.<\/p>\n\n\n\n
MON jednak nie by\u0142o usatysfakcjonowane z tych samolot\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie z silnik\u00f3w. W 1989 roku, wykonano pr\u00f3by wojskowe samolot\u00f3w Orlik nr 002, 005, 006. W ich efekcie MON wycofa\u0142o si\u0119 z wst\u0119pnego zam\u00f3wienia 25 egzemplarzy i rozpocz\u0119to opracowywanie nowych WTT dla samolot\u00f3w z nap\u0119dem turbo\u015bmig\u0142owym.<\/p>\n\n\n\n
Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Krak\u00f3w 2008-09-05 PZL-130 Orlik, silnik t\u0142okowy. Historia. 2008r. 271c Rozdzia\u0142 1984-10-12 Samolot odrzutowy na niby. Kryzys paliwowy na \u015bwiecie w 70-latach XX wieku, zmusi\u0142 rz\u0105dy wielu kraj\u00f3w do poszukiwania oszcz\u0119dno\u015bci, nawet w lotnictwie wojskowym. Rozpocz\u0119to poszukiwania konstrukcji lotniczych ta\u0144szych w eksploatacji, a przede wszystkim spalaj\u0105cymi mniej paliwa. Dla przyk\u0142adu podamy niekt\u00f3re \u00f3wczesne samoloty i ich spalanie […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7773,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-7772","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7772","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7772"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7772\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7778,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7772\/revisions\/7778"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7773"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7772"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7772"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7772"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Samolot odrzutowy na niby.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nKryzys paliwowy na \u015bwiecie w 70-latach XX wieku, zmusi\u0142 rz\u0105dy wielu kraj\u00f3w do poszukiwania oszcz\u0119dno\u015bci, nawet w lotnictwie wojskowym. Rozpocz\u0119to poszukiwania konstrukcji lotniczych ta\u0144szych w eksploatacji, a przede wszystkim spalaj\u0105cymi mniej paliwa.<\/p>\n\n\n\n
Dla przyk\u0142adu podamy niekt\u00f3re \u00f3wczesne samoloty i ich spalanie paliwa \u015brednio na 1 godzin\u0119 lotu; \u015amig\u0142owy CAP-10 \u2013 38 litr\u00f3w paliwa lotniczego. \u015amig\u0142owy Epsilon \u2013 55 litr\u00f3w paliwa lotniczego. Turbo\u015bmig\u0142owy Cessna T-34 C \u2013 160 litr\u00f3w nafty lotniczej. Turbo\u015bmig\u0142owy Pilatus PC 7 \u2013 180 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Microjet \u2013 160 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Jet Provost \u2013 600 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Macchi 326 \u2013 600 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Cessna T-73 B \u2013 700 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Fuga CM 170 \u2013 700 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Alpha Jet \u2013 1 000 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy T-33 \u2013 1 500 litr\u00f3w nafty lotniczej. Nie dziwi wi\u0119c fakt \u017ce, postanowiono budowa\u0107 samoloty z nap\u0119dem \u015bmig\u0142owym, o cechach samolot\u00f3w odrzutowych.<\/p>\n\n\n\n
Inn\u0105 spraw\u0105 jest to \u017ce, szkolenie pilota samolotu bojowego musi odbywa\u0107 si\u0119 w okre\u015blonym systemie. Szkolony pilot stopniowo przechodzi na kolejne typy samolot\u00f3w. Aby by\u0142o to \u0142atwiejsze, typ podstawowy i przej\u015bciowy musz\u0105 posiada\u0107 cechy samolotu docelowego (bojowego). Na przyk\u0142ad, pod wzgl\u0119dem rozmieszczenia przyrz\u0105d\u00f3w w kabinie. Elementem systemu szkolenia sta\u0142y si\u0119 tak\u017ce symulatory lotu, kt\u00f3re jeszcze bardziej obni\u017caj\u0105 koszty i przyspieszaj\u0105 szkolenie. Symulatorem mo\u017cna \u201elata\u0107\u201d nawet w\u00f3wczas, kiedy autentyczna pogoda nie jest lotna.<\/p>\n\n\n\n
PZL-Ok\u0119cie.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nZ ko\u0144cem 70-lat, r\u00f3wnie\u017c w Polsce zaj\u0119to si\u0119 modernizacj\u0105 procesu szkolenia. Przyst\u0105piono do stworzenia takiego systemu, kt\u00f3rego podstawowymi elementami sta\u0142 si\u0119; samolot, symulator naziemny i urz\u0105dzenie diagnostyczne samolotu. Ca\u0142o\u015b\u0107 pocz\u0105tkowo nazwano SYSTEM PZL-130. G\u0142\u00f3wnym konstruktorem samolotu PZL-130 i tw\u00f3rc\u0105 Polskiego systemu szkolenia zosta\u0142 mgr. in\u017c. Andrzej Frydrychewicz. Nieco p\u00f3\u017aniej, ca\u0142y System otrzyma\u0142 nazw\u0119 PZL-Kolegium, samolot PZL-130 Orlik, symulator naziemny PZL-Profesor, naziemne urz\u0105dzenie diagnostyczne PZL-Inspektor.<\/p>\n\n\n\n
Symulator naziemny PZL-Profesor zosta\u0142 zbudowany w oparciu o mikroprocesor elektroniczny. System jest po prostu rozbudowan\u0105 gr\u0105 TV o dobrym odwzorowaniu symulowanych obiekt\u00f3w. Symulator naziemny nie jest ju\u017c znanym z aeroklub\u00f3w trena\u017cerem typu Link Trener, ale urz\u0105dzeniem opartym o cyfrowa maszyn\u0119 licz\u0105c\u0105 z uk\u0142adem wizualizacji otoczenia w formie obrazu generowanego cyfrowo dla zakresu startu i l\u0105dowania. Podstaw\u0105 jest mikroprocesor, podobny do zastosowanego w mini komputerze ZX-81 Spectrum. Komputer jest sterowany programem nagranym na kaset\u0119 magnetofonow\u0105 i dodatkowo impulsami wywo\u0142ywanymi przez instruktora, kt\u00f3ry nadzoruje szkolenie.<\/p>\n\n\n\n
Ucze\u0144 siedzi w makiecie kabiny Orlika. Ma przed sob\u0105 ekran z ruchomym obrazem terenu. Na drugim ekranie umieszczonym ni\u017cej s\u0105 wy\u015bwietlane przyrz\u0105dy pok\u0142adowe. Ucze\u0144 ma do dyspozycji: dr\u0105\u017cek sterowy, peda\u0142y, d\u017awigni\u0119 gazu i inne niezb\u0119dne do startu i l\u0105dowania przyrz\u0105dy.<\/p>\n\n\n\n
Symulator zapoznaje ucznia z reakcjami samolotu i ma w uczniu wyrabia\u0107 i utrwala\u0107 okre\u015blone nawyki, zar\u00f3wno w typowych warunkach jak i sytuacje nienormalne i awaryjne.<\/p>\n\n\n\n
Wprowadzenie elektroniki zbli\u017conej do dost\u0119pnych ju\u017c gier telewizyjnych w procesie nauki pilota\u017cu to tylko okre\u015blenie og\u00f3lne, bo w za\u0142o\u017ceniu ma obni\u017cy\u0107 koszty szkolenia poprzez budow\u0119 symulator\u00f3w nowej generacji, znacznie ta\u0144szych od budowanych do tej pory.<\/p>\n\n\n\n
Prace nad symulatorem uko\u0144czono w 1986 roku.<\/p>\n\n\n\n
Urz\u0105dzenie diagnostyczne okre\u015bla; stan silnika, agregat\u00f3w i p\u0142atowca. Odpowiedni wtyk, z wielo\u017cy\u0142owymi przewodami, po\u0142\u0105czony jest z aparatur\u0105 kontrolno-pomiarow\u0105. Na podstawie danych, kt\u00f3re s\u0105 przechowywane w pami\u0119ci procesora, okre\u015blany jest zakres niezb\u0119dnych napraw i kalibracji.<\/p>\n\n\n\n
Ostatnim elementem systemu jest czuwanie nad procesem szkolenia poszczeg\u00f3lnych pilot\u00f3w. I w tym temacie jest wykorzystywany komputer. <\/p>\n\n\n\n
Ka\u017cdy pilot-ucze\u0144 ma systematycznie wpisywane cz\u0105stkowe wyniki szkolenia, godziny sp\u0119dzone w symulatorze i w samolocie. Zaliczenie lub nie zaliczenie poszczeg\u00f3lnych zada\u0144. Por\u00f3wnanie efekt\u00f3w szkolenia z przyj\u0119tym wzorem i pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi pilotami, wp\u0142ywa na lepsze kierowanie ca\u0142o\u015bciowym procesem szkolenia. Ogranicza subiektywne ocenianie pilota.<\/p>\n\n\n\n
I jeszcze jeden nowy element, czyli trening. Trudno sobie wyobrazi\u0107, aby kursant w wolne popo\u0142udnie dla dodatkowego treningu m\u00f3g\u0142 odby\u0107 lot na TS-11 Iskra. Na samolocie PZL-130 Orlik jest to w pe\u0142ni mo\u017cliwe i nie spowoduje nadmiernych dodatkowych obci\u0105\u017ce\u0144 finansowych. I tu uwidacznia si\u0119 kolejna przewaga samolotu PZL-130 nad samolotem odrzutowym.<\/p>\n\n\n\n
W Polsce nie ukrywano \u017ce, liczono w przysz\u0142o\u015bci na eksport samolotu i ca\u0142ego systemu. W tym czasie Polska eksportowa\u0142a du\u017co, ale by\u0142y to g\u0142\u00f3wnie surowce, a mniej by\u0142o produkt\u00f3w rozwini\u0119tych technicznie. W tym czasie \u017caden kraj z RWPG nie mia\u0142 i nie opracowa\u0142 podobnego systemu, dlatego przysz\u0142y eksport by\u0142 jak najbardziej realny. Ponadto wytw\u00f3rnia PZL Ok\u0119cie pragn\u0119\u0142a powr\u00f3ci\u0107 do dobrej tradycji, czyli budowy samolot\u00f3w szkolno-treningowych.<\/p>\n\n\n\n
Rozpoczynaj\u0105c budow\u0119 SYSTEMU PZL-130 biuro konstrukcyjne zdawa\u0142o sobie spraw\u0119 \u017ce, bez wsp\u00f3\u0142pracy z przysz\u0142ym u\u017cytkownikiem praca nie mo\u017ce zako\u0144czy\u0107 si\u0119 sukcesem. Dlatego do biura konstrukcyjnego wojsko (MON) wydelegowa\u0142o grup\u0119 in\u017cynier\u00f3w w sk\u0142ad kt\u00f3rej weszli specjali\u015bci z Wojsk Lotniczych. Jako konsultanta zaproszono profesora Tadeusza So\u0142tyka.<\/p>\n\n\n\n
G\u0142\u00f3wny konstruktor – Andrzej Frydrychewicz. Konstruktorem prowadz\u0105cym produkcj\u0119 prototyp\u00f3w by\u0142 mgr in\u017c. Tomasz Wolf. Sylwetk\u0119 i wn\u0119trze samolotu opracowa\u0142 specjalista w dziedzinie stylizacji i ergonomii mgr Jacek Ko\u0144czak.<\/p>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d do\u015bwiadczonych konstruktor\u00f3w, z oko\u0142o 30 letnim sta\u017cem, mo\u017cna wymieni\u0107 mgr mgr in\u017c. in\u017c.; Kazimierz D\u0105browski, Anatol Kossowski, Stanis\u0142aw Malewski, Wojciech Mi\u0119dlar, Stanis\u0142aw Janicki, W\u0142odzimierz Grz\u0119czewski, Andrzej Kardymowicz, Lech Jarz\u0119bi\u0144ski, Tadeusz Jurkiewicz, Wojciech Puszcz, Norbert Maciejewski, Brunon Biernacki, Jan Tomaszewski, Stanis\u0142aw Jab\u0142o\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n
Konstruktorzy m\u0142odszego pokolenia; W\u0142adys\u0142aw Skorski, Tomasz Makowski, Marek Sadkowski, Ryszard \u017buchowski, Artur Ostrowski, Witold Wiraszka, Lech Stangret, Tomasz Kubicki, Dariusz Pawe\u0142ek, Jacek Kowalski, Stanis\u0142aw Sztenzel, Roman Rogalski, Andrzej Mamona, Krzysztof Guerquin, Adam Kwieci\u0144ski, Andrzej Denisiewicz, Janusz Rajchert, Jacek Janowski. Wielu z nich by\u0142o absolwentami Politechniki Warszawskiej z lat 1981\u20131983.<\/p>\n\n\n\n
Rozpoczynaj\u0105c prac\u0119 nad samolotem PZL-130 liczono tak\u017ce na przysz\u0142e eksploatowanie samolotu w organizacjach poza wojskiem, maj\u0105c g\u0142\u00f3wnie na my\u015bli Aeroklub PRL.<\/p>\n\n\n\n
Koncepcja PZL-130 Orlik.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nAnalizuj\u0105c koncepcje samolotu, konstruktorzy starali si\u0119 stworzy\u0107 samolot \u015bmig\u0142owy symuluj\u0105cy samolot odrzutowy. Samolot mia\u0142 mie\u0107 w\u0142asno\u015bci lotnie bardziej zbli\u017cone do samolotu odrzutowego, ni\u017c klasycznego samolotu t\u0142okowego. PZL-130 Orlik podczas startu, l\u0105dowania i manewr\u00f3w w powietrzu mia\u0142 mie\u0107 zachowanie samolotu odrzutowego. Niekt\u00f3re figury lotnicze wykonywane w powietrzu mia\u0142y by\u0107 identyczne do tych wykonywanych na samolotach odrzutowych. Samolot mia\u0142 by\u0107 lepszy od podobnych konstrukcji ju\u017c istniej\u0105cych na \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n
Samolot Orlik swoje cechy pilota\u017cowe zawdzi\u0119cza ma\u0142emu wyd\u0142u\u017ceniu skrzyd\u0142a, kt\u00f3re wynosi 5,2, o laminarnym profilu i optymalnej zbie\u017cno\u015bci. Optymalnie dobrano obci\u0105\u017cenie powierzchni. Przyj\u0119to warto\u015b\u0107 od 118 do 130 kg\/m2. Obci\u0105\u017cenie mocy ustalono na graniczne 5,5 \u2013 6,0 kg\/kW.<\/p>\n\n\n\n
Nawet przyjmowanie na wyposa\u017cenie nowych maszyn szkolno-bojowych i bojowych nie obni\u017cy warto\u015bci samolotu Orlik, gdy\u017c ten ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany odpowiednich system\u00f3w, zabudowania nowych instalacji, monta\u017cu nowych przyrz\u0105d\u00f3w, tak aby odpowiada\u0142 zmienionym potrzebom. Kabin\u0119 zaprojektowano na tyle du\u017c\u0105, aby w przysz\u0142o\u015bci nie by\u0142o problem\u00f3w z zabudow\u0105 nowych urz\u0105dze\u0144. Przer\u00f3bki te umo\u017cliwia modu\u0142owa budowa kabiny, a szczeg\u00f3lnie paneli deski rozdzielczej. Elektrycznie regulowane fotele i przestawiane peda\u0142y zapewniaj\u0105 wygod\u0119 pilotom o wzro\u015bcie od 150 cm do 200 cm. Pasy bezpiecze\u0144stwa pi\u0119ciopunktowe akrobacyjne.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsza wersja opracowywanego samolotu Orlik by\u0142a sp\u00f3jna z TS-11 Iskra. Chocia\u017c nic nie sta\u0142o na przeszkodzie, aby dostosowa\u0107 samolot do nast\u0119pnego typu. Liczono nawet na mo\u017cliwo\u015b\u0107 przej\u015bcia szkolonego pilota z samolotu Orlik od razu na samolot szkolno-bojowy, co z dzisiejszej perspektywy by\u0142o nierealne.<\/p>\n\n\n\n
Bardzo starannie opracowano podwozie samolotu, aby by\u0142o mo\u017cliwe l\u0105dowanie z du\u017c\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 i aby wybacza\u0142o b\u0142\u0119dy szkolonych pilot\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Samolot PZL-130 Orlik sk\u0142ada si\u0119 z oko\u0142o 2 100 cz\u0119\u015bci, w tym p\u0142atowiec z oko\u0142o 450 cz\u0119\u015bci. Aby ograniczy\u0107 koszty, wiele z tych cz\u0119\u015bci pochodzi z istniej\u0105cych i produkowanych w Polsce samolot\u00f3w i \u015bmig\u0142owc\u00f3w. Liczba tych element\u00f3w wynios\u0142a ponad 520 cz\u0119\u015bci. Niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a podawa\u0142y nawet liczb\u0119 700 cz\u0119\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Zwr\u00f3cono uwag\u0119 na rozmieszczenie podzespo\u0142\u00f3w instalacji i agregat\u00f3w, kt\u00f3re wymagaj\u0105 cz\u0119stej obs\u0142ugi, w taki spos\u00f3b by mechanicy sobie nie przeszkadzali. Wiadomo jest \u017ce mechanicy tak\u017ce tworz\u0105 opini\u0119 o samolocie.<\/p>\n\n\n\n
Podstawowe za\u0142o\u017cenia WTT (warunki taktyczno-techniczne).<\/p>\n\n\n\n
Skrzyd\u0142o o ma\u0142ym wyd\u0142u\u017ceniu, z rozszerzonym zakresem u\u017cytkowych k\u0105t\u00f3w pochylenia, o charakterystyce przyzwyczajaj\u0105cej do sterowania moc\u0105 silnika przy podej\u015bciu do l\u0105dowania. Mocne podwozie chowane, dopuszczaj\u0105ce start i l\u0105dowanie z wi\u0119kszymi pr\u0119dko\u015bciami post\u0119powymi i pionowymi.<\/p>\n\n\n\n
Szybkoobrotowe \u015bmig\u0142o metalowe, o zmiennym skoku, wywo\u0142uj\u0105ce ma\u0142e momenty giroskopowe. Zaprojektowanie i ergonomia kabiny za\u0142ogi wykonana w stylu samolotu wojskowego (bojowego). Kabina mo\u017cliwie jak najwi\u0119ksza. Tablice przyrz\u0105d\u00f3w konstrukcji modu\u0142owej, maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u0142atwej przebudowy dla monta\u017cu nowych przyrz\u0105d\u00f3w i zestaw\u00f3w awioniki. Instruktor z tylnej kabiny ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 imitacji r\u00f3\u017cnych sytuacji awaryjnych.<\/p>\n\n\n\n
PZL-130 Orlik w wersji cywilnej.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nOd pocz\u0105tku brano pod uwag\u0119 wersj\u0119 samolotu Orlik dla Aeroklub\u00f3w. Jego p\u0142atowiec mia\u0142 r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 nieznacznie od wersji dla wojska.\u00a0Skrzyd\u0142a o wi\u0119kszej rozpi\u0119to\u015bci, a jednocze\u015bnie wi\u0119kszym wyd\u0142u\u017ceniu. Ko\u0144c\u00f3wki skrzyde\u0142 mia\u0142y by\u0107 zmienione. Silnik o mniejszej mocy, ale ekonomiczniejszy. Samolot mia\u0142 by\u0107 zdolny do akrobacji i lot\u00f3w w trudnych warunkach atmosferycznych. Oczywi\u015bcie\u00a0wszystko zale\u017ca\u0142o od postawy Aeroklubu PRL. Wersja samolotu PZL-130 Orlik dla Aeroklubu nie powsta\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Program PZL-130 w randze pa\u0144stwowej.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nW nakazowo-rozdzielczej gospodarce Polski, aby jakikolwiek projektowany samolot doprowadzi\u0107 do budowy prototypu i wykonania jego oblotu, musia\u0142 on uzyska\u0107 rang\u0119 pa\u0144stwow\u0105. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z finansowaniem. \u017badna z Polskich firm w tym czasie nie dysponowa\u0142a w\u0142asnymi funduszami na projekty. Starania PZL-Warszawa-Ok\u0119cie na umieszczenie projektu w centralnym planie trwa\u0142y od 1978 roku do 1981 roku.<\/p>\n\n\n\n
W 1981 roku, program o kryptonimie \u201eTemat\u201d, otrzyma\u0142 pierwsze fundusze. Projekt ofertowy samolotu Orlik zosta\u0142 wykonany w latach 1979-1980. Jesieni\u0105 1981 roku rozpocz\u0119to realizacj\u0119 projektu technicznego.<\/p>\n\n\n\n
Budowa prototyp\u00f3w. 1982 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nRozpocz\u0119to od budowy makiety samolotu w wielko\u015bci naturalnej. By\u0142a ona gotowa w lipcu 1982 roku. Makiet\u0119 pomalowano w barwy ochronne, aby udowodni\u0107 \u017ce samolot Orlik dobrze wygl\u0105da w \u201emundurze\u201d. Na makiecie namalowana fikcyjny numer burtowy 0252. Przewidywano zastosowanie silnika t\u0142okowego PZL-Franklin 6A-350-C1 o mocy 162 kW (220 KM), ale szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce moc silnika jest za ma\u0142a i nale\u017ca\u0142o poszuka\u0107 innego nap\u0119du.<\/p>\n\n\n\n
Seria prototypowa samolot\u00f3w PZL-130 liczy\u0142a cztery maszyny, nr 001, 002, 003, 004. Pierwszy prototyp nr 001, jak zwykle nielotny, przeznaczony by\u0142 do pr\u00f3b zm\u0119czeniowych. Prototyp nr 002 otrzyma\u0142 t\u0142okowy 9-cylindrowy silnik gwiazdowy Wiedieniejew M-14 Pm o mocy 243 kW (330 KM), z tr\u00f3j\u0142opatowym nastawnym \u015bmig\u0142em. Budow\u0119 samolotu zako\u0144czono w dniu 1984-09-03.<\/p>\n\n\n\n
Pierwszy lot samoloty PZL-130 Orlik. 1984 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nW dniu 1984-10-12, pierwszy lot wykona\u0142 pierwszy lotny prototyp samolotu oznaczony PZL-130 nr 002 rejestracja SP-PCA. Pilotem by\u0142 pilot-do\u015bwiadczalny PZL-Ok\u0119cie Witold \u0141ukomski. Dzie\u0144 12 pa\u017adziernik zosta\u0142 wybrany specjalnie, gdy\u017c by\u0142 w\u00f3wczas obchodzony jako Dzie\u0144 Wojska Polskiego.<\/p>\n\n\n\n
W dniu 1984-12-29, jako drugi zosta\u0142 oblatany trzeci lotny prototyp, czyli PZL-130 nr 004 rejestracja SP-PCC.<\/p>\n\n\n\n
W dniu 1985-01-12, po raz pierwszy wykona\u0142 lot drugi lotny prototyp PZL-130 nr 003 rejestracja SP-PCB.<\/p>\n\n\n\n
Po pierwszych lotach piloci wypowiadali opini\u0119 \u017ce, samolot nadaje si\u0119 do szkolenia wst\u0119pnego, czyli dla nowicjuszy. Lecz zdaniem konstruktor\u00f3w nie by\u0142o potrzeby u\u017cywa\u0107 samolotu PZL-130 do szkolenia podstawowego, kt\u00f3ry technicznie jest bardzo rozwini\u0119ty. Samolot posiada przecie\u017c chowane podwozie, bogate wyposa\u017cenie, a zatem elementy niepotrzebne nowicjuszowi.<\/p>\n\n\n\n
Zdaniem tw\u00f3rc\u00f3w systemu szkoleniowego to; 1 \u2013 Koliber, 2 \u2013 Orlik, 3 \u2013 TS-11 Iskra lub jej nowocze\u015bniejszy odpowiednik (w tym czasie trwa\u0142y prace nad samolotem I-22), samolot bojowy lub cywilny wy\u017cszej klasy (wielosilnikowy).<\/p>\n\n\n\n
W tym czasie, wdro\u017cenie samolotu Orlik do s\u0142u\u017cby wydawa\u0142o si\u0119 niezak\u0142\u00f3cone. \u017baden samolot maszynie PZL-130 nie zagra\u017ca\u0142, gdy\u017c ten wype\u0142nia\u0142 luk\u0119. Zdaniem konstruktor\u00f3w samolot Orlik nadawa\u0142 si\u0119 znakomicie do szkoleniu pilot\u00f3w aeroklubowych, kt\u00f3rzy mieli zamiar zawodowo po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 lataniu w lotnictwie cywilnym.<\/p>\n\n\n\n
Prezentacja PZL-130 Orlik. 1984\u20131985.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nZ ko\u0144cem 1984 roku, pierwsze zdj\u0119cia nowego samolotu PZL-130 zademonstrowano spo\u0142ecze\u0144stwu, publikuj\u0105c je w tygodniku Skrzydlata Polska i innych kolorowych tygodnikach. W 80-latach, o samolocie PZL-130 piano du\u017co i dobrze. Doj\u015b\u0107 ch\u0119tnie prezentowano sukcesy, cho\u0107 trudno\u015bci starannie ukrywano, co w tym czasie by\u0142o regu\u0142\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Ta du\u017ca ilo\u015b\u0107 informacji o nowym samolocie nie dziwi, je\u015bli zwa\u017cymy, \u017ce mia\u0142 on sta\u0107 si\u0119 przedmiotem eksportowym. Ju\u017c w 1985 roku, samolot PZL-130 nr 004 SP-PCC zosta\u0142 pokazany na Salonie Lotniczo-Kosmicznym Le Bourget w Pary\u017cu. Maszyn\u0119 zademonstrowano tylko na wystawie statycznej. Samolot wzbudzi\u0142 du\u017ce i \u017cyczliwe zainteresowanie.<\/p>\n\n\n\n
Tak\u017ce w tym 1985 roku, samolot PZL-130 nr 003 rejestracja SP-PCB, w tak zwanym chi\u0144skim kamufla\u017cu, zosta\u0142 pokazany w Chinach w Pekinie na wystawie sprz\u0119tu wojskowego.<\/p>\n\n\n\n
1986 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nW 1986 roku, Wojsko Polskie nadal rozwa\u017ca\u0142o koncepcj\u0119 nowego szkolenia pilot\u00f3w wojskowych. Ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 ju\u017c nawet koncepcja tr\u00f3jetapowego szkolenia pilota; wi\u0105za\u0142o si\u0119 z tym zapotrzebowanie na trzy typy samolot\u00f3w: szkolenia selekcyjnego (PZL M-26 Iskierka), podstawowego (PZL-130 Orlik) i zaawansowanego (PZL I-22 Iryda). Jak si\u0119 jednak okaza\u0142o, nie by\u0142a to ostateczna koncepcja, a jej g\u0142\u00f3wn\u0105 wad\u0105 by\u0142y du\u017ca liczba typ\u00f3w, a przez to nie osi\u0105gniecie podstawowego celu, jakim by\u0142o obni\u017cenie koszt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W 1986 roku, w PZL-Ok\u0119cie trwa\u0142y prace nad unowocze\u015bnieniem samolotu PZL-130. Do g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w nale\u017cy zaliczy\u0107; nowe silniki zar\u00f3wno t\u0142okowe jak i turbo\u015bmig\u0142owe, nowe \u015bmig\u0142a, zmodyfikowane skrzy\u0142a, poprzez dodanie nowych ko\u0144c\u00f3wek i przez to zwi\u0119kszenie powierzchni i rozpi\u0119to\u015bci do 9,0 m.<\/p>\n\n\n\n
Trwa\u0142y prace nad zastosowaniem w kabinie lekkich foteli wyrzucanych.<\/p>\n\n\n\n
Oczywi\u015bcie najwi\u0119cej uwagi i energii po\u015bwi\u0119cano nowemu zespo\u0142owi nap\u0119dowemu. Silnik t\u0142okowy 9-cylindrowy gwiazdowy Wiedieniejew M-14 Pm \/ AI-14 by\u0142 konstrukcj\u0119 zdecydowanie przestarza\u0142\u0105. Stosowano go do nap\u0119du samolot\u00f3w Gawron, Wilga, Jak-12. W zak\u0142adach w Kaliszu podj\u0119to si\u0119 unowocze\u015bnienia tej konstrukcji i opracowano silnik PZL K-8 AA o mocy 210 kW (290 KM). Dla nowego silnika przewidziano tak\u017ce nowe \u015bmig\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Lecz ju\u017c w tym czasie z wojska (MON) sz\u0142y wyra\u017ane sygna\u0142y, \u017ce samolot Orlik powinien zosta\u0107 wyposa\u017cony w silnik turbo\u015bmig\u0142owy.<\/p>\n\n\n\n
W drugiej po\u0142owie 80-lat Wojsko Polskie zam\u00f3wi\u0142o kr\u00f3tk\u0105 seri\u0119 PZL-130 Orlik z silnikami t\u0142okowymi i PZL-Ok\u0119cie podj\u0119\u0142o ich produkcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Dwa pierwsze egzemplarze otrzyma\u0142y nr 005 i 006. Pierwszy z nich otrzyma\u0142 silnik M-14 Pm \/ AI-14 i zosta\u0142 oblatany w dniu 1988-02-19. Drugi z silnikiem PZL-Kalisz K-8 AA wykona\u0142 pierwszy lot w dniu 1988-03-19.<\/p>\n\n\n\n
MON jednak nie by\u0142o usatysfakcjonowane z tych samolot\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie z silnik\u00f3w. W 1989 roku, wykonano pr\u00f3by wojskowe samolot\u00f3w Orlik nr 002, 005, 006. W ich efekcie MON wycofa\u0142o si\u0119 z wst\u0119pnego zam\u00f3wienia 25 egzemplarzy i rozpocz\u0119to opracowywanie nowych WTT dla samolot\u00f3w z nap\u0119dem turbo\u015bmig\u0142owym.<\/p>\n\n\n\n
Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Krak\u00f3w 2008-09-05 PZL-130 Orlik, silnik t\u0142okowy. Historia. 2008r. 271c Rozdzia\u0142 1984-10-12 Samolot odrzutowy na niby. Kryzys paliwowy na \u015bwiecie w 70-latach XX wieku, zmusi\u0142 rz\u0105dy wielu kraj\u00f3w do poszukiwania oszcz\u0119dno\u015bci, nawet w lotnictwie wojskowym. Rozpocz\u0119to poszukiwania konstrukcji lotniczych ta\u0144szych w eksploatacji, a przede wszystkim spalaj\u0105cymi mniej paliwa. Dla przyk\u0142adu podamy niekt\u00f3re \u00f3wczesne samoloty i ich spalanie […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7773,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-7772","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7772","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7772"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7772\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7778,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7772\/revisions\/7778"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7773"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7772"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7772"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7772"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Dla przyk\u0142adu podamy niekt\u00f3re \u00f3wczesne samoloty i ich spalanie paliwa \u015brednio na 1 godzin\u0119 lotu; \u015amig\u0142owy CAP-10 \u2013 38 litr\u00f3w paliwa lotniczego. \u015amig\u0142owy Epsilon \u2013 55 litr\u00f3w paliwa lotniczego. Turbo\u015bmig\u0142owy Cessna T-34 C \u2013 160 litr\u00f3w nafty lotniczej. Turbo\u015bmig\u0142owy Pilatus PC 7 \u2013 180 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Microjet \u2013 160 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Jet Provost \u2013 600 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Macchi 326 \u2013 600 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Cessna T-73 B \u2013 700 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Fuga CM 170 \u2013 700 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy Alpha Jet \u2013 1 000 litr\u00f3w nafty lotniczej. Odrzutowy T-33 \u2013 1 500 litr\u00f3w nafty lotniczej. Nie dziwi wi\u0119c fakt \u017ce, postanowiono budowa\u0107 samoloty z nap\u0119dem \u015bmig\u0142owym, o cechach samolot\u00f3w odrzutowych.<\/p>\n\n\n\n
Inn\u0105 spraw\u0105 jest to \u017ce, szkolenie pilota samolotu bojowego musi odbywa\u0107 si\u0119 w okre\u015blonym systemie. Szkolony pilot stopniowo przechodzi na kolejne typy samolot\u00f3w. Aby by\u0142o to \u0142atwiejsze, typ podstawowy i przej\u015bciowy musz\u0105 posiada\u0107 cechy samolotu docelowego (bojowego). Na przyk\u0142ad, pod wzgl\u0119dem rozmieszczenia przyrz\u0105d\u00f3w w kabinie. Elementem systemu szkolenia sta\u0142y si\u0119 tak\u017ce symulatory lotu, kt\u00f3re jeszcze bardziej obni\u017caj\u0105 koszty i przyspieszaj\u0105 szkolenie. Symulatorem mo\u017cna \u201elata\u0107\u201d nawet w\u00f3wczas, kiedy autentyczna pogoda nie jest lotna.<\/p>\n\n\n\n
Z ko\u0144cem 70-lat, r\u00f3wnie\u017c w Polsce zaj\u0119to si\u0119 modernizacj\u0105 procesu szkolenia. Przyst\u0105piono do stworzenia takiego systemu, kt\u00f3rego podstawowymi elementami sta\u0142 si\u0119; samolot, symulator naziemny i urz\u0105dzenie diagnostyczne samolotu. Ca\u0142o\u015b\u0107 pocz\u0105tkowo nazwano SYSTEM PZL-130. G\u0142\u00f3wnym konstruktorem samolotu PZL-130 i tw\u00f3rc\u0105 Polskiego systemu szkolenia zosta\u0142 mgr. in\u017c. Andrzej Frydrychewicz. Nieco p\u00f3\u017aniej, ca\u0142y System otrzyma\u0142 nazw\u0119 PZL-Kolegium, samolot PZL-130 Orlik, symulator naziemny PZL-Profesor, naziemne urz\u0105dzenie diagnostyczne PZL-Inspektor.<\/p>\n\n\n\n
Symulator naziemny PZL-Profesor zosta\u0142 zbudowany w oparciu o mikroprocesor elektroniczny. System jest po prostu rozbudowan\u0105 gr\u0105 TV o dobrym odwzorowaniu symulowanych obiekt\u00f3w. Symulator naziemny nie jest ju\u017c znanym z aeroklub\u00f3w trena\u017cerem typu Link Trener, ale urz\u0105dzeniem opartym o cyfrowa maszyn\u0119 licz\u0105c\u0105 z uk\u0142adem wizualizacji otoczenia w formie obrazu generowanego cyfrowo dla zakresu startu i l\u0105dowania. Podstaw\u0105 jest mikroprocesor, podobny do zastosowanego w mini komputerze ZX-81 Spectrum. Komputer jest sterowany programem nagranym na kaset\u0119 magnetofonow\u0105 i dodatkowo impulsami wywo\u0142ywanymi przez instruktora, kt\u00f3ry nadzoruje szkolenie.<\/p>\n\n\n\n
Ucze\u0144 siedzi w makiecie kabiny Orlika. Ma przed sob\u0105 ekran z ruchomym obrazem terenu. Na drugim ekranie umieszczonym ni\u017cej s\u0105 wy\u015bwietlane przyrz\u0105dy pok\u0142adowe. Ucze\u0144 ma do dyspozycji: dr\u0105\u017cek sterowy, peda\u0142y, d\u017awigni\u0119 gazu i inne niezb\u0119dne do startu i l\u0105dowania przyrz\u0105dy.<\/p>\n\n\n\n
Symulator zapoznaje ucznia z reakcjami samolotu i ma w uczniu wyrabia\u0107 i utrwala\u0107 okre\u015blone nawyki, zar\u00f3wno w typowych warunkach jak i sytuacje nienormalne i awaryjne.<\/p>\n\n\n\n
Wprowadzenie elektroniki zbli\u017conej do dost\u0119pnych ju\u017c gier telewizyjnych w procesie nauki pilota\u017cu to tylko okre\u015blenie og\u00f3lne, bo w za\u0142o\u017ceniu ma obni\u017cy\u0107 koszty szkolenia poprzez budow\u0119 symulator\u00f3w nowej generacji, znacznie ta\u0144szych od budowanych do tej pory.<\/p>\n\n\n\n
Prace nad symulatorem uko\u0144czono w 1986 roku.<\/p>\n\n\n\n
Urz\u0105dzenie diagnostyczne okre\u015bla; stan silnika, agregat\u00f3w i p\u0142atowca. Odpowiedni wtyk, z wielo\u017cy\u0142owymi przewodami, po\u0142\u0105czony jest z aparatur\u0105 kontrolno-pomiarow\u0105. Na podstawie danych, kt\u00f3re s\u0105 przechowywane w pami\u0119ci procesora, okre\u015blany jest zakres niezb\u0119dnych napraw i kalibracji.<\/p>\n\n\n\n
Ostatnim elementem systemu jest czuwanie nad procesem szkolenia poszczeg\u00f3lnych pilot\u00f3w. I w tym temacie jest wykorzystywany komputer. <\/p>\n\n\n\n
Ka\u017cdy pilot-ucze\u0144 ma systematycznie wpisywane cz\u0105stkowe wyniki szkolenia, godziny sp\u0119dzone w symulatorze i w samolocie. Zaliczenie lub nie zaliczenie poszczeg\u00f3lnych zada\u0144. Por\u00f3wnanie efekt\u00f3w szkolenia z przyj\u0119tym wzorem i pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi pilotami, wp\u0142ywa na lepsze kierowanie ca\u0142o\u015bciowym procesem szkolenia. Ogranicza subiektywne ocenianie pilota.<\/p>\n\n\n\n
I jeszcze jeden nowy element, czyli trening. Trudno sobie wyobrazi\u0107, aby kursant w wolne popo\u0142udnie dla dodatkowego treningu m\u00f3g\u0142 odby\u0107 lot na TS-11 Iskra. Na samolocie PZL-130 Orlik jest to w pe\u0142ni mo\u017cliwe i nie spowoduje nadmiernych dodatkowych obci\u0105\u017ce\u0144 finansowych. I tu uwidacznia si\u0119 kolejna przewaga samolotu PZL-130 nad samolotem odrzutowym.<\/p>\n\n\n\n
W Polsce nie ukrywano \u017ce, liczono w przysz\u0142o\u015bci na eksport samolotu i ca\u0142ego systemu. W tym czasie Polska eksportowa\u0142a du\u017co, ale by\u0142y to g\u0142\u00f3wnie surowce, a mniej by\u0142o produkt\u00f3w rozwini\u0119tych technicznie. W tym czasie \u017caden kraj z RWPG nie mia\u0142 i nie opracowa\u0142 podobnego systemu, dlatego przysz\u0142y eksport by\u0142 jak najbardziej realny. Ponadto wytw\u00f3rnia PZL Ok\u0119cie pragn\u0119\u0142a powr\u00f3ci\u0107 do dobrej tradycji, czyli budowy samolot\u00f3w szkolno-treningowych.<\/p>\n\n\n\n
Rozpoczynaj\u0105c budow\u0119 SYSTEMU PZL-130 biuro konstrukcyjne zdawa\u0142o sobie spraw\u0119 \u017ce, bez wsp\u00f3\u0142pracy z przysz\u0142ym u\u017cytkownikiem praca nie mo\u017ce zako\u0144czy\u0107 si\u0119 sukcesem. Dlatego do biura konstrukcyjnego wojsko (MON) wydelegowa\u0142o grup\u0119 in\u017cynier\u00f3w w sk\u0142ad kt\u00f3rej weszli specjali\u015bci z Wojsk Lotniczych. Jako konsultanta zaproszono profesora Tadeusza So\u0142tyka.<\/p>\n\n\n\n
G\u0142\u00f3wny konstruktor – Andrzej Frydrychewicz. Konstruktorem prowadz\u0105cym produkcj\u0119 prototyp\u00f3w by\u0142 mgr in\u017c. Tomasz Wolf. Sylwetk\u0119 i wn\u0119trze samolotu opracowa\u0142 specjalista w dziedzinie stylizacji i ergonomii mgr Jacek Ko\u0144czak.<\/p>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d do\u015bwiadczonych konstruktor\u00f3w, z oko\u0142o 30 letnim sta\u017cem, mo\u017cna wymieni\u0107 mgr mgr in\u017c. in\u017c.; Kazimierz D\u0105browski, Anatol Kossowski, Stanis\u0142aw Malewski, Wojciech Mi\u0119dlar, Stanis\u0142aw Janicki, W\u0142odzimierz Grz\u0119czewski, Andrzej Kardymowicz, Lech Jarz\u0119bi\u0144ski, Tadeusz Jurkiewicz, Wojciech Puszcz, Norbert Maciejewski, Brunon Biernacki, Jan Tomaszewski, Stanis\u0142aw Jab\u0142o\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n
Konstruktorzy m\u0142odszego pokolenia; W\u0142adys\u0142aw Skorski, Tomasz Makowski, Marek Sadkowski, Ryszard \u017buchowski, Artur Ostrowski, Witold Wiraszka, Lech Stangret, Tomasz Kubicki, Dariusz Pawe\u0142ek, Jacek Kowalski, Stanis\u0142aw Sztenzel, Roman Rogalski, Andrzej Mamona, Krzysztof Guerquin, Adam Kwieci\u0144ski, Andrzej Denisiewicz, Janusz Rajchert, Jacek Janowski. Wielu z nich by\u0142o absolwentami Politechniki Warszawskiej z lat 1981\u20131983.<\/p>\n\n\n\n
Rozpoczynaj\u0105c prac\u0119 nad samolotem PZL-130 liczono tak\u017ce na przysz\u0142e eksploatowanie samolotu w organizacjach poza wojskiem, maj\u0105c g\u0142\u00f3wnie na my\u015bli Aeroklub PRL.<\/p>\n\n\n\n
Koncepcja PZL-130 Orlik.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nAnalizuj\u0105c koncepcje samolotu, konstruktorzy starali si\u0119 stworzy\u0107 samolot \u015bmig\u0142owy symuluj\u0105cy samolot odrzutowy. Samolot mia\u0142 mie\u0107 w\u0142asno\u015bci lotnie bardziej zbli\u017cone do samolotu odrzutowego, ni\u017c klasycznego samolotu t\u0142okowego. PZL-130 Orlik podczas startu, l\u0105dowania i manewr\u00f3w w powietrzu mia\u0142 mie\u0107 zachowanie samolotu odrzutowego. Niekt\u00f3re figury lotnicze wykonywane w powietrzu mia\u0142y by\u0107 identyczne do tych wykonywanych na samolotach odrzutowych. Samolot mia\u0142 by\u0107 lepszy od podobnych konstrukcji ju\u017c istniej\u0105cych na \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n
Samolot Orlik swoje cechy pilota\u017cowe zawdzi\u0119cza ma\u0142emu wyd\u0142u\u017ceniu skrzyd\u0142a, kt\u00f3re wynosi 5,2, o laminarnym profilu i optymalnej zbie\u017cno\u015bci. Optymalnie dobrano obci\u0105\u017cenie powierzchni. Przyj\u0119to warto\u015b\u0107 od 118 do 130 kg\/m2. Obci\u0105\u017cenie mocy ustalono na graniczne 5,5 \u2013 6,0 kg\/kW.<\/p>\n\n\n\n
Nawet przyjmowanie na wyposa\u017cenie nowych maszyn szkolno-bojowych i bojowych nie obni\u017cy warto\u015bci samolotu Orlik, gdy\u017c ten ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany odpowiednich system\u00f3w, zabudowania nowych instalacji, monta\u017cu nowych przyrz\u0105d\u00f3w, tak aby odpowiada\u0142 zmienionym potrzebom. Kabin\u0119 zaprojektowano na tyle du\u017c\u0105, aby w przysz\u0142o\u015bci nie by\u0142o problem\u00f3w z zabudow\u0105 nowych urz\u0105dze\u0144. Przer\u00f3bki te umo\u017cliwia modu\u0142owa budowa kabiny, a szczeg\u00f3lnie paneli deski rozdzielczej. Elektrycznie regulowane fotele i przestawiane peda\u0142y zapewniaj\u0105 wygod\u0119 pilotom o wzro\u015bcie od 150 cm do 200 cm. Pasy bezpiecze\u0144stwa pi\u0119ciopunktowe akrobacyjne.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsza wersja opracowywanego samolotu Orlik by\u0142a sp\u00f3jna z TS-11 Iskra. Chocia\u017c nic nie sta\u0142o na przeszkodzie, aby dostosowa\u0107 samolot do nast\u0119pnego typu. Liczono nawet na mo\u017cliwo\u015b\u0107 przej\u015bcia szkolonego pilota z samolotu Orlik od razu na samolot szkolno-bojowy, co z dzisiejszej perspektywy by\u0142o nierealne.<\/p>\n\n\n\n
Bardzo starannie opracowano podwozie samolotu, aby by\u0142o mo\u017cliwe l\u0105dowanie z du\u017c\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 i aby wybacza\u0142o b\u0142\u0119dy szkolonych pilot\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Samolot PZL-130 Orlik sk\u0142ada si\u0119 z oko\u0142o 2 100 cz\u0119\u015bci, w tym p\u0142atowiec z oko\u0142o 450 cz\u0119\u015bci. Aby ograniczy\u0107 koszty, wiele z tych cz\u0119\u015bci pochodzi z istniej\u0105cych i produkowanych w Polsce samolot\u00f3w i \u015bmig\u0142owc\u00f3w. Liczba tych element\u00f3w wynios\u0142a ponad 520 cz\u0119\u015bci. Niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a podawa\u0142y nawet liczb\u0119 700 cz\u0119\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Zwr\u00f3cono uwag\u0119 na rozmieszczenie podzespo\u0142\u00f3w instalacji i agregat\u00f3w, kt\u00f3re wymagaj\u0105 cz\u0119stej obs\u0142ugi, w taki spos\u00f3b by mechanicy sobie nie przeszkadzali. Wiadomo jest \u017ce mechanicy tak\u017ce tworz\u0105 opini\u0119 o samolocie.<\/p>\n\n\n\n
Podstawowe za\u0142o\u017cenia WTT (warunki taktyczno-techniczne).<\/p>\n\n\n\n
Skrzyd\u0142o o ma\u0142ym wyd\u0142u\u017ceniu, z rozszerzonym zakresem u\u017cytkowych k\u0105t\u00f3w pochylenia, o charakterystyce przyzwyczajaj\u0105cej do sterowania moc\u0105 silnika przy podej\u015bciu do l\u0105dowania. Mocne podwozie chowane, dopuszczaj\u0105ce start i l\u0105dowanie z wi\u0119kszymi pr\u0119dko\u015bciami post\u0119powymi i pionowymi.<\/p>\n\n\n\n
Szybkoobrotowe \u015bmig\u0142o metalowe, o zmiennym skoku, wywo\u0142uj\u0105ce ma\u0142e momenty giroskopowe. Zaprojektowanie i ergonomia kabiny za\u0142ogi wykonana w stylu samolotu wojskowego (bojowego). Kabina mo\u017cliwie jak najwi\u0119ksza. Tablice przyrz\u0105d\u00f3w konstrukcji modu\u0142owej, maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u0142atwej przebudowy dla monta\u017cu nowych przyrz\u0105d\u00f3w i zestaw\u00f3w awioniki. Instruktor z tylnej kabiny ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 imitacji r\u00f3\u017cnych sytuacji awaryjnych.<\/p>\n\n\n\n
PZL-130 Orlik w wersji cywilnej.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nOd pocz\u0105tku brano pod uwag\u0119 wersj\u0119 samolotu Orlik dla Aeroklub\u00f3w. Jego p\u0142atowiec mia\u0142 r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 nieznacznie od wersji dla wojska.\u00a0Skrzyd\u0142a o wi\u0119kszej rozpi\u0119to\u015bci, a jednocze\u015bnie wi\u0119kszym wyd\u0142u\u017ceniu. Ko\u0144c\u00f3wki skrzyde\u0142 mia\u0142y by\u0107 zmienione. Silnik o mniejszej mocy, ale ekonomiczniejszy. Samolot mia\u0142 by\u0107 zdolny do akrobacji i lot\u00f3w w trudnych warunkach atmosferycznych. Oczywi\u015bcie\u00a0wszystko zale\u017ca\u0142o od postawy Aeroklubu PRL. Wersja samolotu PZL-130 Orlik dla Aeroklubu nie powsta\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Program PZL-130 w randze pa\u0144stwowej.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nW nakazowo-rozdzielczej gospodarce Polski, aby jakikolwiek projektowany samolot doprowadzi\u0107 do budowy prototypu i wykonania jego oblotu, musia\u0142 on uzyska\u0107 rang\u0119 pa\u0144stwow\u0105. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z finansowaniem. \u017badna z Polskich firm w tym czasie nie dysponowa\u0142a w\u0142asnymi funduszami na projekty. Starania PZL-Warszawa-Ok\u0119cie na umieszczenie projektu w centralnym planie trwa\u0142y od 1978 roku do 1981 roku.<\/p>\n\n\n\n
W 1981 roku, program o kryptonimie \u201eTemat\u201d, otrzyma\u0142 pierwsze fundusze. Projekt ofertowy samolotu Orlik zosta\u0142 wykonany w latach 1979-1980. Jesieni\u0105 1981 roku rozpocz\u0119to realizacj\u0119 projektu technicznego.<\/p>\n\n\n\n
Budowa prototyp\u00f3w. 1982 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nRozpocz\u0119to od budowy makiety samolotu w wielko\u015bci naturalnej. By\u0142a ona gotowa w lipcu 1982 roku. Makiet\u0119 pomalowano w barwy ochronne, aby udowodni\u0107 \u017ce samolot Orlik dobrze wygl\u0105da w \u201emundurze\u201d. Na makiecie namalowana fikcyjny numer burtowy 0252. Przewidywano zastosowanie silnika t\u0142okowego PZL-Franklin 6A-350-C1 o mocy 162 kW (220 KM), ale szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce moc silnika jest za ma\u0142a i nale\u017ca\u0142o poszuka\u0107 innego nap\u0119du.<\/p>\n\n\n\n
Seria prototypowa samolot\u00f3w PZL-130 liczy\u0142a cztery maszyny, nr 001, 002, 003, 004. Pierwszy prototyp nr 001, jak zwykle nielotny, przeznaczony by\u0142 do pr\u00f3b zm\u0119czeniowych. Prototyp nr 002 otrzyma\u0142 t\u0142okowy 9-cylindrowy silnik gwiazdowy Wiedieniejew M-14 Pm o mocy 243 kW (330 KM), z tr\u00f3j\u0142opatowym nastawnym \u015bmig\u0142em. Budow\u0119 samolotu zako\u0144czono w dniu 1984-09-03.<\/p>\n\n\n\n
Pierwszy lot samoloty PZL-130 Orlik. 1984 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nW dniu 1984-10-12, pierwszy lot wykona\u0142 pierwszy lotny prototyp samolotu oznaczony PZL-130 nr 002 rejestracja SP-PCA. Pilotem by\u0142 pilot-do\u015bwiadczalny PZL-Ok\u0119cie Witold \u0141ukomski. Dzie\u0144 12 pa\u017adziernik zosta\u0142 wybrany specjalnie, gdy\u017c by\u0142 w\u00f3wczas obchodzony jako Dzie\u0144 Wojska Polskiego.<\/p>\n\n\n\n
W dniu 1984-12-29, jako drugi zosta\u0142 oblatany trzeci lotny prototyp, czyli PZL-130 nr 004 rejestracja SP-PCC.<\/p>\n\n\n\n
W dniu 1985-01-12, po raz pierwszy wykona\u0142 lot drugi lotny prototyp PZL-130 nr 003 rejestracja SP-PCB.<\/p>\n\n\n\n
Po pierwszych lotach piloci wypowiadali opini\u0119 \u017ce, samolot nadaje si\u0119 do szkolenia wst\u0119pnego, czyli dla nowicjuszy. Lecz zdaniem konstruktor\u00f3w nie by\u0142o potrzeby u\u017cywa\u0107 samolotu PZL-130 do szkolenia podstawowego, kt\u00f3ry technicznie jest bardzo rozwini\u0119ty. Samolot posiada przecie\u017c chowane podwozie, bogate wyposa\u017cenie, a zatem elementy niepotrzebne nowicjuszowi.<\/p>\n\n\n\n
Zdaniem tw\u00f3rc\u00f3w systemu szkoleniowego to; 1 \u2013 Koliber, 2 \u2013 Orlik, 3 \u2013 TS-11 Iskra lub jej nowocze\u015bniejszy odpowiednik (w tym czasie trwa\u0142y prace nad samolotem I-22), samolot bojowy lub cywilny wy\u017cszej klasy (wielosilnikowy).<\/p>\n\n\n\n
W tym czasie, wdro\u017cenie samolotu Orlik do s\u0142u\u017cby wydawa\u0142o si\u0119 niezak\u0142\u00f3cone. \u017baden samolot maszynie PZL-130 nie zagra\u017ca\u0142, gdy\u017c ten wype\u0142nia\u0142 luk\u0119. Zdaniem konstruktor\u00f3w samolot Orlik nadawa\u0142 si\u0119 znakomicie do szkoleniu pilot\u00f3w aeroklubowych, kt\u00f3rzy mieli zamiar zawodowo po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 lataniu w lotnictwie cywilnym.<\/p>\n\n\n\n
Prezentacja PZL-130 Orlik. 1984\u20131985.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nZ ko\u0144cem 1984 roku, pierwsze zdj\u0119cia nowego samolotu PZL-130 zademonstrowano spo\u0142ecze\u0144stwu, publikuj\u0105c je w tygodniku Skrzydlata Polska i innych kolorowych tygodnikach. W 80-latach, o samolocie PZL-130 piano du\u017co i dobrze. Doj\u015b\u0107 ch\u0119tnie prezentowano sukcesy, cho\u0107 trudno\u015bci starannie ukrywano, co w tym czasie by\u0142o regu\u0142\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Ta du\u017ca ilo\u015b\u0107 informacji o nowym samolocie nie dziwi, je\u015bli zwa\u017cymy, \u017ce mia\u0142 on sta\u0107 si\u0119 przedmiotem eksportowym. Ju\u017c w 1985 roku, samolot PZL-130 nr 004 SP-PCC zosta\u0142 pokazany na Salonie Lotniczo-Kosmicznym Le Bourget w Pary\u017cu. Maszyn\u0119 zademonstrowano tylko na wystawie statycznej. Samolot wzbudzi\u0142 du\u017ce i \u017cyczliwe zainteresowanie.<\/p>\n\n\n\n
Tak\u017ce w tym 1985 roku, samolot PZL-130 nr 003 rejestracja SP-PCB, w tak zwanym chi\u0144skim kamufla\u017cu, zosta\u0142 pokazany w Chinach w Pekinie na wystawie sprz\u0119tu wojskowego.<\/p>\n\n\n\n
1986 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nW 1986 roku, Wojsko Polskie nadal rozwa\u017ca\u0142o koncepcj\u0119 nowego szkolenia pilot\u00f3w wojskowych. Ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 ju\u017c nawet koncepcja tr\u00f3jetapowego szkolenia pilota; wi\u0105za\u0142o si\u0119 z tym zapotrzebowanie na trzy typy samolot\u00f3w: szkolenia selekcyjnego (PZL M-26 Iskierka), podstawowego (PZL-130 Orlik) i zaawansowanego (PZL I-22 Iryda). Jak si\u0119 jednak okaza\u0142o, nie by\u0142a to ostateczna koncepcja, a jej g\u0142\u00f3wn\u0105 wad\u0105 by\u0142y du\u017ca liczba typ\u00f3w, a przez to nie osi\u0105gniecie podstawowego celu, jakim by\u0142o obni\u017cenie koszt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W 1986 roku, w PZL-Ok\u0119cie trwa\u0142y prace nad unowocze\u015bnieniem samolotu PZL-130. Do g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w nale\u017cy zaliczy\u0107; nowe silniki zar\u00f3wno t\u0142okowe jak i turbo\u015bmig\u0142owe, nowe \u015bmig\u0142a, zmodyfikowane skrzy\u0142a, poprzez dodanie nowych ko\u0144c\u00f3wek i przez to zwi\u0119kszenie powierzchni i rozpi\u0119to\u015bci do 9,0 m.<\/p>\n\n\n\n
Trwa\u0142y prace nad zastosowaniem w kabinie lekkich foteli wyrzucanych.<\/p>\n\n\n\n
Oczywi\u015bcie najwi\u0119cej uwagi i energii po\u015bwi\u0119cano nowemu zespo\u0142owi nap\u0119dowemu. Silnik t\u0142okowy 9-cylindrowy gwiazdowy Wiedieniejew M-14 Pm \/ AI-14 by\u0142 konstrukcj\u0119 zdecydowanie przestarza\u0142\u0105. Stosowano go do nap\u0119du samolot\u00f3w Gawron, Wilga, Jak-12. W zak\u0142adach w Kaliszu podj\u0119to si\u0119 unowocze\u015bnienia tej konstrukcji i opracowano silnik PZL K-8 AA o mocy 210 kW (290 KM). Dla nowego silnika przewidziano tak\u017ce nowe \u015bmig\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Lecz ju\u017c w tym czasie z wojska (MON) sz\u0142y wyra\u017ane sygna\u0142y, \u017ce samolot Orlik powinien zosta\u0107 wyposa\u017cony w silnik turbo\u015bmig\u0142owy.<\/p>\n\n\n\n
W drugiej po\u0142owie 80-lat Wojsko Polskie zam\u00f3wi\u0142o kr\u00f3tk\u0105 seri\u0119 PZL-130 Orlik z silnikami t\u0142okowymi i PZL-Ok\u0119cie podj\u0119\u0142o ich produkcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Dwa pierwsze egzemplarze otrzyma\u0142y nr 005 i 006. Pierwszy z nich otrzyma\u0142 silnik M-14 Pm \/ AI-14 i zosta\u0142 oblatany w dniu 1988-02-19. Drugi z silnikiem PZL-Kalisz K-8 AA wykona\u0142 pierwszy lot w dniu 1988-03-19.<\/p>\n\n\n\n
MON jednak nie by\u0142o usatysfakcjonowane z tych samolot\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie z silnik\u00f3w. W 1989 roku, wykonano pr\u00f3by wojskowe samolot\u00f3w Orlik nr 002, 005, 006. W ich efekcie MON wycofa\u0142o si\u0119 z wst\u0119pnego zam\u00f3wienia 25 egzemplarzy i rozpocz\u0119to opracowywanie nowych WTT dla samolot\u00f3w z nap\u0119dem turbo\u015bmig\u0142owym.<\/p>\n\n\n\n
Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Krak\u00f3w 2008-09-05 PZL-130 Orlik, silnik t\u0142okowy. Historia. 2008r. 271c Rozdzia\u0142 1984-10-12 Samolot odrzutowy na niby. Kryzys paliwowy na \u015bwiecie w 70-latach XX wieku, zmusi\u0142 rz\u0105dy wielu kraj\u00f3w do poszukiwania oszcz\u0119dno\u015bci, nawet w lotnictwie wojskowym. Rozpocz\u0119to poszukiwania konstrukcji lotniczych ta\u0144szych w eksploatacji, a przede wszystkim spalaj\u0105cymi mniej paliwa. Dla przyk\u0142adu podamy niekt\u00f3re \u00f3wczesne samoloty i ich spalanie […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7773,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-7772","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7772","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7772"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7772\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7778,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7772\/revisions\/7778"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7773"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7772"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7772"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7772"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Nawet przyjmowanie na wyposa\u017cenie nowych maszyn szkolno-bojowych i bojowych nie obni\u017cy warto\u015bci samolotu Orlik, gdy\u017c ten ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany odpowiednich system\u00f3w, zabudowania nowych instalacji, monta\u017cu nowych przyrz\u0105d\u00f3w, tak aby odpowiada\u0142 zmienionym potrzebom. Kabin\u0119 zaprojektowano na tyle du\u017c\u0105, aby w przysz\u0142o\u015bci nie by\u0142o problem\u00f3w z zabudow\u0105 nowych urz\u0105dze\u0144. Przer\u00f3bki te umo\u017cliwia modu\u0142owa budowa kabiny, a szczeg\u00f3lnie paneli deski rozdzielczej. Elektrycznie regulowane fotele i przestawiane peda\u0142y zapewniaj\u0105 wygod\u0119 pilotom o wzro\u015bcie od 150 cm do 200 cm. Pasy bezpiecze\u0144stwa pi\u0119ciopunktowe akrobacyjne.<\/p>\n\n\n\n
Samolot PZL-130 Orlik sk\u0142ada si\u0119 z oko\u0142o 2 100 cz\u0119\u015bci, w tym p\u0142atowiec z oko\u0142o 450 cz\u0119\u015bci. Aby ograniczy\u0107 koszty, wiele z tych cz\u0119\u015bci pochodzi z istniej\u0105cych i produkowanych w Polsce samolot\u00f3w i \u015bmig\u0142owc\u00f3w. Liczba tych element\u00f3w wynios\u0142a ponad 520 cz\u0119\u015bci. Niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a podawa\u0142y nawet liczb\u0119 700 cz\u0119\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Szybkoobrotowe \u015bmig\u0142o metalowe, o zmiennym skoku, wywo\u0142uj\u0105ce ma\u0142e momenty giroskopowe. Zaprojektowanie i ergonomia kabiny za\u0142ogi wykonana w stylu samolotu wojskowego (bojowego). Kabina mo\u017cliwie jak najwi\u0119ksza. Tablice przyrz\u0105d\u00f3w konstrukcji modu\u0142owej, maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u0142atwej przebudowy dla monta\u017cu nowych przyrz\u0105d\u00f3w i zestaw\u00f3w awioniki. Instruktor z tylnej kabiny ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 imitacji r\u00f3\u017cnych sytuacji awaryjnych.<\/p>\n\n\n\n
Od pocz\u0105tku brano pod uwag\u0119 wersj\u0119 samolotu Orlik dla Aeroklub\u00f3w. Jego p\u0142atowiec mia\u0142 r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 nieznacznie od wersji dla wojska.\u00a0Skrzyd\u0142a o wi\u0119kszej rozpi\u0119to\u015bci, a jednocze\u015bnie wi\u0119kszym wyd\u0142u\u017ceniu. Ko\u0144c\u00f3wki skrzyde\u0142 mia\u0142y by\u0107 zmienione. Silnik o mniejszej mocy, ale ekonomiczniejszy. Samolot mia\u0142 by\u0107 zdolny do akrobacji i lot\u00f3w w trudnych warunkach atmosferycznych. Oczywi\u015bcie\u00a0wszystko zale\u017ca\u0142o od postawy Aeroklubu PRL. Wersja samolotu PZL-130 Orlik dla Aeroklubu nie powsta\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Program PZL-130 w randze pa\u0144stwowej.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nW nakazowo-rozdzielczej gospodarce Polski, aby jakikolwiek projektowany samolot doprowadzi\u0107 do budowy prototypu i wykonania jego oblotu, musia\u0142 on uzyska\u0107 rang\u0119 pa\u0144stwow\u0105. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z finansowaniem. \u017badna z Polskich firm w tym czasie nie dysponowa\u0142a w\u0142asnymi funduszami na projekty. Starania PZL-Warszawa-Ok\u0119cie na umieszczenie projektu w centralnym planie trwa\u0142y od 1978 roku do 1981 roku.<\/p>\n\n\n\n
W 1981 roku, program o kryptonimie \u201eTemat\u201d, otrzyma\u0142 pierwsze fundusze. Projekt ofertowy samolotu Orlik zosta\u0142 wykonany w latach 1979-1980. Jesieni\u0105 1981 roku rozpocz\u0119to realizacj\u0119 projektu technicznego.<\/p>\n\n\n\n
Budowa prototyp\u00f3w. 1982 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nRozpocz\u0119to od budowy makiety samolotu w wielko\u015bci naturalnej. By\u0142a ona gotowa w lipcu 1982 roku. Makiet\u0119 pomalowano w barwy ochronne, aby udowodni\u0107 \u017ce samolot Orlik dobrze wygl\u0105da w \u201emundurze\u201d. Na makiecie namalowana fikcyjny numer burtowy 0252. Przewidywano zastosowanie silnika t\u0142okowego PZL-Franklin 6A-350-C1 o mocy 162 kW (220 KM), ale szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce moc silnika jest za ma\u0142a i nale\u017ca\u0142o poszuka\u0107 innego nap\u0119du.<\/p>\n\n\n\n
Seria prototypowa samolot\u00f3w PZL-130 liczy\u0142a cztery maszyny, nr 001, 002, 003, 004. Pierwszy prototyp nr 001, jak zwykle nielotny, przeznaczony by\u0142 do pr\u00f3b zm\u0119czeniowych. Prototyp nr 002 otrzyma\u0142 t\u0142okowy 9-cylindrowy silnik gwiazdowy Wiedieniejew M-14 Pm o mocy 243 kW (330 KM), z tr\u00f3j\u0142opatowym nastawnym \u015bmig\u0142em. Budow\u0119 samolotu zako\u0144czono w dniu 1984-09-03.<\/p>\n\n\n\n
Pierwszy lot samoloty PZL-130 Orlik. 1984 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nW dniu 1984-10-12, pierwszy lot wykona\u0142 pierwszy lotny prototyp samolotu oznaczony PZL-130 nr 002 rejestracja SP-PCA. Pilotem by\u0142 pilot-do\u015bwiadczalny PZL-Ok\u0119cie Witold \u0141ukomski. Dzie\u0144 12 pa\u017adziernik zosta\u0142 wybrany specjalnie, gdy\u017c by\u0142 w\u00f3wczas obchodzony jako Dzie\u0144 Wojska Polskiego.<\/p>\n\n\n\n
W dniu 1984-12-29, jako drugi zosta\u0142 oblatany trzeci lotny prototyp, czyli PZL-130 nr 004 rejestracja SP-PCC.<\/p>\n\n\n\n
W dniu 1985-01-12, po raz pierwszy wykona\u0142 lot drugi lotny prototyp PZL-130 nr 003 rejestracja SP-PCB.<\/p>\n\n\n\n
Po pierwszych lotach piloci wypowiadali opini\u0119 \u017ce, samolot nadaje si\u0119 do szkolenia wst\u0119pnego, czyli dla nowicjuszy. Lecz zdaniem konstruktor\u00f3w nie by\u0142o potrzeby u\u017cywa\u0107 samolotu PZL-130 do szkolenia podstawowego, kt\u00f3ry technicznie jest bardzo rozwini\u0119ty. Samolot posiada przecie\u017c chowane podwozie, bogate wyposa\u017cenie, a zatem elementy niepotrzebne nowicjuszowi.<\/p>\n\n\n\n
Zdaniem tw\u00f3rc\u00f3w systemu szkoleniowego to; 1 \u2013 Koliber, 2 \u2013 Orlik, 3 \u2013 TS-11 Iskra lub jej nowocze\u015bniejszy odpowiednik (w tym czasie trwa\u0142y prace nad samolotem I-22), samolot bojowy lub cywilny wy\u017cszej klasy (wielosilnikowy).<\/p>\n\n\n\n
W tym czasie, wdro\u017cenie samolotu Orlik do s\u0142u\u017cby wydawa\u0142o si\u0119 niezak\u0142\u00f3cone. \u017baden samolot maszynie PZL-130 nie zagra\u017ca\u0142, gdy\u017c ten wype\u0142nia\u0142 luk\u0119. Zdaniem konstruktor\u00f3w samolot Orlik nadawa\u0142 si\u0119 znakomicie do szkoleniu pilot\u00f3w aeroklubowych, kt\u00f3rzy mieli zamiar zawodowo po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 lataniu w lotnictwie cywilnym.<\/p>\n\n\n\n
Prezentacja PZL-130 Orlik. 1984\u20131985.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nZ ko\u0144cem 1984 roku, pierwsze zdj\u0119cia nowego samolotu PZL-130 zademonstrowano spo\u0142ecze\u0144stwu, publikuj\u0105c je w tygodniku Skrzydlata Polska i innych kolorowych tygodnikach. W 80-latach, o samolocie PZL-130 piano du\u017co i dobrze. Doj\u015b\u0107 ch\u0119tnie prezentowano sukcesy, cho\u0107 trudno\u015bci starannie ukrywano, co w tym czasie by\u0142o regu\u0142\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Ta du\u017ca ilo\u015b\u0107 informacji o nowym samolocie nie dziwi, je\u015bli zwa\u017cymy, \u017ce mia\u0142 on sta\u0107 si\u0119 przedmiotem eksportowym. Ju\u017c w 1985 roku, samolot PZL-130 nr 004 SP-PCC zosta\u0142 pokazany na Salonie Lotniczo-Kosmicznym Le Bourget w Pary\u017cu. Maszyn\u0119 zademonstrowano tylko na wystawie statycznej. Samolot wzbudzi\u0142 du\u017ce i \u017cyczliwe zainteresowanie.<\/p>\n\n\n\n
Tak\u017ce w tym 1985 roku, samolot PZL-130 nr 003 rejestracja SP-PCB, w tak zwanym chi\u0144skim kamufla\u017cu, zosta\u0142 pokazany w Chinach w Pekinie na wystawie sprz\u0119tu wojskowego.<\/p>\n\n\n\n
1986 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nW 1986 roku, Wojsko Polskie nadal rozwa\u017ca\u0142o koncepcj\u0119 nowego szkolenia pilot\u00f3w wojskowych. Ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 ju\u017c nawet koncepcja tr\u00f3jetapowego szkolenia pilota; wi\u0105za\u0142o si\u0119 z tym zapotrzebowanie na trzy typy samolot\u00f3w: szkolenia selekcyjnego (PZL M-26 Iskierka), podstawowego (PZL-130 Orlik) i zaawansowanego (PZL I-22 Iryda). Jak si\u0119 jednak okaza\u0142o, nie by\u0142a to ostateczna koncepcja, a jej g\u0142\u00f3wn\u0105 wad\u0105 by\u0142y du\u017ca liczba typ\u00f3w, a przez to nie osi\u0105gniecie podstawowego celu, jakim by\u0142o obni\u017cenie koszt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W 1986 roku, w PZL-Ok\u0119cie trwa\u0142y prace nad unowocze\u015bnieniem samolotu PZL-130. Do g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w nale\u017cy zaliczy\u0107; nowe silniki zar\u00f3wno t\u0142okowe jak i turbo\u015bmig\u0142owe, nowe \u015bmig\u0142a, zmodyfikowane skrzy\u0142a, poprzez dodanie nowych ko\u0144c\u00f3wek i przez to zwi\u0119kszenie powierzchni i rozpi\u0119to\u015bci do 9,0 m.<\/p>\n\n\n\n
Trwa\u0142y prace nad zastosowaniem w kabinie lekkich foteli wyrzucanych.<\/p>\n\n\n\n
Oczywi\u015bcie najwi\u0119cej uwagi i energii po\u015bwi\u0119cano nowemu zespo\u0142owi nap\u0119dowemu. Silnik t\u0142okowy 9-cylindrowy gwiazdowy Wiedieniejew M-14 Pm \/ AI-14 by\u0142 konstrukcj\u0119 zdecydowanie przestarza\u0142\u0105. Stosowano go do nap\u0119du samolot\u00f3w Gawron, Wilga, Jak-12. W zak\u0142adach w Kaliszu podj\u0119to si\u0119 unowocze\u015bnienia tej konstrukcji i opracowano silnik PZL K-8 AA o mocy 210 kW (290 KM). Dla nowego silnika przewidziano tak\u017ce nowe \u015bmig\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Lecz ju\u017c w tym czasie z wojska (MON) sz\u0142y wyra\u017ane sygna\u0142y, \u017ce samolot Orlik powinien zosta\u0107 wyposa\u017cony w silnik turbo\u015bmig\u0142owy.<\/p>\n\n\n\n
W drugiej po\u0142owie 80-lat Wojsko Polskie zam\u00f3wi\u0142o kr\u00f3tk\u0105 seri\u0119 PZL-130 Orlik z silnikami t\u0142okowymi i PZL-Ok\u0119cie podj\u0119\u0142o ich produkcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Dwa pierwsze egzemplarze otrzyma\u0142y nr 005 i 006. Pierwszy z nich otrzyma\u0142 silnik M-14 Pm \/ AI-14 i zosta\u0142 oblatany w dniu 1988-02-19. Drugi z silnikiem PZL-Kalisz K-8 AA wykona\u0142 pierwszy lot w dniu 1988-03-19.<\/p>\n\n\n\n
MON jednak nie by\u0142o usatysfakcjonowane z tych samolot\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie z silnik\u00f3w. W 1989 roku, wykonano pr\u00f3by wojskowe samolot\u00f3w Orlik nr 002, 005, 006. W ich efekcie MON wycofa\u0142o si\u0119 z wst\u0119pnego zam\u00f3wienia 25 egzemplarzy i rozpocz\u0119to opracowywanie nowych WTT dla samolot\u00f3w z nap\u0119dem turbo\u015bmig\u0142owym.<\/p>\n\n\n\n
Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Krak\u00f3w 2008-09-05 PZL-130 Orlik, silnik t\u0142okowy. Historia. 2008r. 271c Rozdzia\u0142 1984-10-12 Samolot odrzutowy na niby. Kryzys paliwowy na \u015bwiecie w 70-latach XX wieku, zmusi\u0142 rz\u0105dy wielu kraj\u00f3w do poszukiwania oszcz\u0119dno\u015bci, nawet w lotnictwie wojskowym. Rozpocz\u0119to poszukiwania konstrukcji lotniczych ta\u0144szych w eksploatacji, a przede wszystkim spalaj\u0105cymi mniej paliwa. Dla przyk\u0142adu podamy niekt\u00f3re \u00f3wczesne samoloty i ich spalanie […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7773,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-7772","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7772","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7772"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7772\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7778,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7772\/revisions\/7778"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7773"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7772"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7772"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7772"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Rozpocz\u0119to od budowy makiety samolotu w wielko\u015bci naturalnej. By\u0142a ona gotowa w lipcu 1982 roku. Makiet\u0119 pomalowano w barwy ochronne, aby udowodni\u0107 \u017ce samolot Orlik dobrze wygl\u0105da w \u201emundurze\u201d. Na makiecie namalowana fikcyjny numer burtowy 0252. Przewidywano zastosowanie silnika t\u0142okowego PZL-Franklin 6A-350-C1 o mocy 162 kW (220 KM), ale szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce moc silnika jest za ma\u0142a i nale\u017ca\u0142o poszuka\u0107 innego nap\u0119du.<\/p>\n\n\n\n
Seria prototypowa samolot\u00f3w PZL-130 liczy\u0142a cztery maszyny, nr 001, 002, 003, 004. Pierwszy prototyp nr 001, jak zwykle nielotny, przeznaczony by\u0142 do pr\u00f3b zm\u0119czeniowych. Prototyp nr 002 otrzyma\u0142 t\u0142okowy 9-cylindrowy silnik gwiazdowy Wiedieniejew M-14 Pm o mocy 243 kW (330 KM), z tr\u00f3j\u0142opatowym nastawnym \u015bmig\u0142em. Budow\u0119 samolotu zako\u0144czono w dniu 1984-09-03.<\/p>\n\n\n\n
Pierwszy lot samoloty PZL-130 Orlik. 1984 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nW dniu 1984-10-12, pierwszy lot wykona\u0142 pierwszy lotny prototyp samolotu oznaczony PZL-130 nr 002 rejestracja SP-PCA. Pilotem by\u0142 pilot-do\u015bwiadczalny PZL-Ok\u0119cie Witold \u0141ukomski. Dzie\u0144 12 pa\u017adziernik zosta\u0142 wybrany specjalnie, gdy\u017c by\u0142 w\u00f3wczas obchodzony jako Dzie\u0144 Wojska Polskiego.<\/p>\n\n\n\n
W dniu 1984-12-29, jako drugi zosta\u0142 oblatany trzeci lotny prototyp, czyli PZL-130 nr 004 rejestracja SP-PCC.<\/p>\n\n\n\n
W dniu 1985-01-12, po raz pierwszy wykona\u0142 lot drugi lotny prototyp PZL-130 nr 003 rejestracja SP-PCB.<\/p>\n\n\n\n
Po pierwszych lotach piloci wypowiadali opini\u0119 \u017ce, samolot nadaje si\u0119 do szkolenia wst\u0119pnego, czyli dla nowicjuszy. Lecz zdaniem konstruktor\u00f3w nie by\u0142o potrzeby u\u017cywa\u0107 samolotu PZL-130 do szkolenia podstawowego, kt\u00f3ry technicznie jest bardzo rozwini\u0119ty. Samolot posiada przecie\u017c chowane podwozie, bogate wyposa\u017cenie, a zatem elementy niepotrzebne nowicjuszowi.<\/p>\n\n\n\n
Zdaniem tw\u00f3rc\u00f3w systemu szkoleniowego to; 1 \u2013 Koliber, 2 \u2013 Orlik, 3 \u2013 TS-11 Iskra lub jej nowocze\u015bniejszy odpowiednik (w tym czasie trwa\u0142y prace nad samolotem I-22), samolot bojowy lub cywilny wy\u017cszej klasy (wielosilnikowy).<\/p>\n\n\n\n
W tym czasie, wdro\u017cenie samolotu Orlik do s\u0142u\u017cby wydawa\u0142o si\u0119 niezak\u0142\u00f3cone. \u017baden samolot maszynie PZL-130 nie zagra\u017ca\u0142, gdy\u017c ten wype\u0142nia\u0142 luk\u0119. Zdaniem konstruktor\u00f3w samolot Orlik nadawa\u0142 si\u0119 znakomicie do szkoleniu pilot\u00f3w aeroklubowych, kt\u00f3rzy mieli zamiar zawodowo po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 lataniu w lotnictwie cywilnym.<\/p>\n\n\n\n
Prezentacja PZL-130 Orlik. 1984\u20131985.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nZ ko\u0144cem 1984 roku, pierwsze zdj\u0119cia nowego samolotu PZL-130 zademonstrowano spo\u0142ecze\u0144stwu, publikuj\u0105c je w tygodniku Skrzydlata Polska i innych kolorowych tygodnikach. W 80-latach, o samolocie PZL-130 piano du\u017co i dobrze. Doj\u015b\u0107 ch\u0119tnie prezentowano sukcesy, cho\u0107 trudno\u015bci starannie ukrywano, co w tym czasie by\u0142o regu\u0142\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Ta du\u017ca ilo\u015b\u0107 informacji o nowym samolocie nie dziwi, je\u015bli zwa\u017cymy, \u017ce mia\u0142 on sta\u0107 si\u0119 przedmiotem eksportowym. Ju\u017c w 1985 roku, samolot PZL-130 nr 004 SP-PCC zosta\u0142 pokazany na Salonie Lotniczo-Kosmicznym Le Bourget w Pary\u017cu. Maszyn\u0119 zademonstrowano tylko na wystawie statycznej. Samolot wzbudzi\u0142 du\u017ce i \u017cyczliwe zainteresowanie.<\/p>\n\n\n\n
Tak\u017ce w tym 1985 roku, samolot PZL-130 nr 003 rejestracja SP-PCB, w tak zwanym chi\u0144skim kamufla\u017cu, zosta\u0142 pokazany w Chinach w Pekinie na wystawie sprz\u0119tu wojskowego.<\/p>\n\n\n\n
1986 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nW 1986 roku, Wojsko Polskie nadal rozwa\u017ca\u0142o koncepcj\u0119 nowego szkolenia pilot\u00f3w wojskowych. Ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 ju\u017c nawet koncepcja tr\u00f3jetapowego szkolenia pilota; wi\u0105za\u0142o si\u0119 z tym zapotrzebowanie na trzy typy samolot\u00f3w: szkolenia selekcyjnego (PZL M-26 Iskierka), podstawowego (PZL-130 Orlik) i zaawansowanego (PZL I-22 Iryda). Jak si\u0119 jednak okaza\u0142o, nie by\u0142a to ostateczna koncepcja, a jej g\u0142\u00f3wn\u0105 wad\u0105 by\u0142y du\u017ca liczba typ\u00f3w, a przez to nie osi\u0105gniecie podstawowego celu, jakim by\u0142o obni\u017cenie koszt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W 1986 roku, w PZL-Ok\u0119cie trwa\u0142y prace nad unowocze\u015bnieniem samolotu PZL-130. Do g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w nale\u017cy zaliczy\u0107; nowe silniki zar\u00f3wno t\u0142okowe jak i turbo\u015bmig\u0142owe, nowe \u015bmig\u0142a, zmodyfikowane skrzy\u0142a, poprzez dodanie nowych ko\u0144c\u00f3wek i przez to zwi\u0119kszenie powierzchni i rozpi\u0119to\u015bci do 9,0 m.<\/p>\n\n\n\n
Trwa\u0142y prace nad zastosowaniem w kabinie lekkich foteli wyrzucanych.<\/p>\n\n\n\n
Oczywi\u015bcie najwi\u0119cej uwagi i energii po\u015bwi\u0119cano nowemu zespo\u0142owi nap\u0119dowemu. Silnik t\u0142okowy 9-cylindrowy gwiazdowy Wiedieniejew M-14 Pm \/ AI-14 by\u0142 konstrukcj\u0119 zdecydowanie przestarza\u0142\u0105. Stosowano go do nap\u0119du samolot\u00f3w Gawron, Wilga, Jak-12. W zak\u0142adach w Kaliszu podj\u0119to si\u0119 unowocze\u015bnienia tej konstrukcji i opracowano silnik PZL K-8 AA o mocy 210 kW (290 KM). Dla nowego silnika przewidziano tak\u017ce nowe \u015bmig\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Lecz ju\u017c w tym czasie z wojska (MON) sz\u0142y wyra\u017ane sygna\u0142y, \u017ce samolot Orlik powinien zosta\u0107 wyposa\u017cony w silnik turbo\u015bmig\u0142owy.<\/p>\n\n\n\n
W drugiej po\u0142owie 80-lat Wojsko Polskie zam\u00f3wi\u0142o kr\u00f3tk\u0105 seri\u0119 PZL-130 Orlik z silnikami t\u0142okowymi i PZL-Ok\u0119cie podj\u0119\u0142o ich produkcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Dwa pierwsze egzemplarze otrzyma\u0142y nr 005 i 006. Pierwszy z nich otrzyma\u0142 silnik M-14 Pm \/ AI-14 i zosta\u0142 oblatany w dniu 1988-02-19. Drugi z silnikiem PZL-Kalisz K-8 AA wykona\u0142 pierwszy lot w dniu 1988-03-19.<\/p>\n\n\n\n
MON jednak nie by\u0142o usatysfakcjonowane z tych samolot\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie z silnik\u00f3w. W 1989 roku, wykonano pr\u00f3by wojskowe samolot\u00f3w Orlik nr 002, 005, 006. W ich efekcie MON wycofa\u0142o si\u0119 z wst\u0119pnego zam\u00f3wienia 25 egzemplarzy i rozpocz\u0119to opracowywanie nowych WTT dla samolot\u00f3w z nap\u0119dem turbo\u015bmig\u0142owym.<\/p>\n\n\n\n
Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Krak\u00f3w 2008-09-05 PZL-130 Orlik, silnik t\u0142okowy. Historia. 2008r. 271c Rozdzia\u0142 1984-10-12 Samolot odrzutowy na niby. Kryzys paliwowy na \u015bwiecie w 70-latach XX wieku, zmusi\u0142 rz\u0105dy wielu kraj\u00f3w do poszukiwania oszcz\u0119dno\u015bci, nawet w lotnictwie wojskowym. Rozpocz\u0119to poszukiwania konstrukcji lotniczych ta\u0144szych w eksploatacji, a przede wszystkim spalaj\u0105cymi mniej paliwa. Dla przyk\u0142adu podamy niekt\u00f3re \u00f3wczesne samoloty i ich spalanie […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7773,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-7772","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7772","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7772"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7772\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7778,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7772\/revisions\/7778"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7773"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7772"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7772"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7772"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Z ko\u0144cem 1984 roku, pierwsze zdj\u0119cia nowego samolotu PZL-130 zademonstrowano spo\u0142ecze\u0144stwu, publikuj\u0105c je w tygodniku Skrzydlata Polska i innych kolorowych tygodnikach. W 80-latach, o samolocie PZL-130 piano du\u017co i dobrze. Doj\u015b\u0107 ch\u0119tnie prezentowano sukcesy, cho\u0107 trudno\u015bci starannie ukrywano, co w tym czasie by\u0142o regu\u0142\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Ta du\u017ca ilo\u015b\u0107 informacji o nowym samolocie nie dziwi, je\u015bli zwa\u017cymy, \u017ce mia\u0142 on sta\u0107 si\u0119 przedmiotem eksportowym. Ju\u017c w 1985 roku, samolot PZL-130 nr 004 SP-PCC zosta\u0142 pokazany na Salonie Lotniczo-Kosmicznym Le Bourget w Pary\u017cu. Maszyn\u0119 zademonstrowano tylko na wystawie statycznej. Samolot wzbudzi\u0142 du\u017ce i \u017cyczliwe zainteresowanie.<\/p>\n\n\n\n
Tak\u017ce w tym 1985 roku, samolot PZL-130 nr 003 rejestracja SP-PCB, w tak zwanym chi\u0144skim kamufla\u017cu, zosta\u0142 pokazany w Chinach w Pekinie na wystawie sprz\u0119tu wojskowego.<\/p>\n\n\n\n