{"id":766,"date":"2019-11-06T15:27:34","date_gmt":"2019-11-06T14:27:34","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.polot.net\/2019\/11\/06\/hangary-czesc-1\/"},"modified":"2024-07-13T18:59:11","modified_gmt":"2024-07-13T16:59:11","slug":"hangary-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/polot.net\/?p=766&lang=pl","title":{"rendered":"Hangary – Cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

Hangary lotnicze<\/strong><\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 1<\/strong><\/p>\n

Hangary lotnicze towarzysz\u0105 awiacji od samego pocz\u0105tku jej istnienia. Ale myli si\u0119 ten, kto s\u0105dzi, \u017ce hangar to tylko gara\u017c dla statk\u00f3w powietrznych. Hangar to przede wszystkim miejsce obs\u0142ugi statk\u00f3w powietrznych.<\/p>\n

Wyraz hangar wywodzi si\u0119 z j\u0119zyka francuskiego. Zwykle oznacza du\u017cy budynek, jednonawowy, hal\u0119. S\u0142u\u017cy do umieszczania w nim statk\u00f3w powietrznych i wykonywania ich remont\u00f3w, przegl\u0105d\u00f3w i obs\u0142ugi. Czasami do gara\u017cowania. Zwykle budowany jest na planie prostok\u0105ta, a jedna z jego \u015bcian wyposa\u017cona jest we wrota na niemal ca\u0142ej jej d\u0142ugo\u015bci i wysoko\u015bci. Przez te wrota statki powietrzne (samoloty, \u015bmig\u0142owce, sterowce) s\u0105 wprowadzane do wn\u0119trza hangaru.<\/p>\n

Pierwsze hangary to by\u0142y zaadoptowane stodo\u0142y. Z takiej stodo\u0142y korzystali bracia Writhe.Pierwotnie hangar dla samolot\u00f3w by\u0142 nazywany remiz\u0105. W zaborze austriackim i pruskim u\u017cywano s\u0142owa Schuppen, czyli po Polsku Szopa. Wyraz hangar przyw\u0119drowa\u0142 razem z B\u0142\u0119kitn\u0105 Armi\u0105 genera\u0142a J\u00f3zefa Hallera. Obecnie wyraz hangar jest u\u017cywany wy\u0142\u0105cznie do hangar\u00f3w lotniczych. W innych przypadkach u\u017cywane jest s\u0142owo hala.<\/p>\n

Z hangarem \u015bci\u015ble wi\u0105\u017ce si\u0119 wyraz wrota. Dawno temu u\u017cywano tak\u017ce wyra\u017cenia podwoje. Wrota s\u0142u\u017c\u0105 do zamkni\u0119cie otworu bramy. Maj\u0105 posta\u0107 pionowo otwieranej, ruchomej przegrody. Przestarzale i w potocznym j\u0119zyku wrota oznacza\u0142y wielkie drzwi, najcz\u0119\u015bciej dwuskrzyd\u0142owe w budynkach gospodarczych (np. wrota do obory lub stodo\u0142y). W zale\u017cno\u015bci od swej konstrukcji i sposobu otwierania wyr\u00f3\u017cniamy wrota: jednoskrzyd\u0142owe, dwuskrzyd\u0142owe, podnoszone, rozsuwane, przesuwane, rozwierane, obracane i sk\u0142adane. Jednym z rodzaj\u00f3w wr\u00f3t s\u0105 drzwi. <\/p>\n

W okresie rozkwitu sterowc\u00f3w ich hangary by\u0142y powszechnie nazywane halami sterowc\u00f3w. Mia\u0142y one specyficzn\u0105 budow\u0119, znacznie r\u00f3\u017cni\u0105c\u0105 si\u0119 od hangar\u00f3w dla samolot\u00f3w. By\u0142y zdecydowanie wi\u0119ksze. Mia\u0142y ogromne d\u0142ugo\u015bci i r\u00f3wnie pot\u0119\u017cne szeroko\u015bci i wysoko\u015bci. Wrota, cz\u0119sto o niekonwencjonalnej budow\u0119, umieszczano z jednego lub z obu ko\u0144c\u00f3w. Na terenie dzisiejszej Polski hale sterowc\u00f3w by\u0142y w Poznaniu, Pile i Toruniu. W Pile nie uko\u0144czono realizacji budowy pot\u0119\u017cnej hali sterowcowej, kt\u00f3ra mia\u0142a mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 obracania si\u0119 tak aby o\u015b pod\u0142u\u017cna hali by\u0142a dok\u0142adnie w linii (osi) wiatru. Wojsko Polskie najintensywniej wykorzystywa\u0142o hal\u0119 sterowcow\u0105 w Toruniu, ale nie dla sterowc\u00f3w tylko dla balon\u00f3w eksploatowanych przez wojska aeronautyczne.<\/p>\n

Opr\u00f3cz typowych hangar\u00f3w na \u015bwiecie s\u0105 u\u017cywane tak\u017ce hangary na lotniskowcach. S\u0105 one w rzeczywisto\u015bci pok\u0142adami obs\u0142ugi samolot\u00f3w i \u015bmig\u0142owc\u00f3w, umieszczonymi pod g\u00f3rnym pok\u0142adem startowym. Najwi\u0119ksze lotniskowce posiadaj\u0105 dwa takie pok\u0142ady hangarowe.<\/p>\n

Pierwsze hangary<\/strong><\/p>\n

Pierwsze hangary nie by\u0142y du\u017ce, bo i aeroplany nie by\u0142y du\u017cych rozmiar\u00f3w. Wystarcza\u0142a wielko\u015b\u0107 klasycznej, wiejskiej stodo\u0142y.<\/p>\n

Nowy problem pojawi\u0142 si\u0119 w czasie wielkiej wojny \u015bwiatowej, kiedy to eskadry lotnicze cz\u0119sto musia\u0142y zmienia\u0107 miejsce bazowania. W\u00f3wczas rozwini\u0119to procedur\u0119 zaopatrywania eskadr poprzez towarzysz\u0105cy eskadrze poci\u0105g. Zapewnia\u0142 on ruchomy warsztat, magazyn i zaplecze socjalne dla \u017co\u0142nierzy. Niestety, obs\u0142ug\u0119 samolot\u00f3w nale\u017ca\u0142o wykonywa\u0107 pod go\u0142ym niebiem.<\/p>\n

Dlatego rozwin\u0119\u0142a si\u0119 koncepcja hangar\u00f3w przeno\u015bnych, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o stosunkowo \u0142atwo roz\u0142o\u017cy\u0107 i z\u0142o\u017cy\u0107 oraz przetransportowa\u0107 na nowe miejsce. Najpopularniejszym tego typu hangarem by\u0142 hangar Bessonneau.<\/p>\n

Hangar Bessonneau<\/strong><\/p>\n

W 1908 roku, francuz Juliena Bessonneau (1842-1916), przemys\u0142owiec dzia\u0142aj\u0105cy w bran\u017cy tekstylnej, postanowi\u0142 opracowa\u0107 namiot dla samolot\u00f3w. Juliena Bessonneau by\u0142o wsp\u00f3\u0142udzia\u0142owcem w sp\u00f3\u0142ce kilku fabryk, kt\u00f3ra nosi\u0142a nazw\u0119 \u00c9tablissements Bessonneau. Fabryki te produkowa\u0142y liny, p\u0142\u00f3tna \u017caglowe, sukna, namioty. Siedziba sp\u00f3\u0142ki mie\u015bci\u0142a si\u0119 we Francji w miejscowo\u015bci Angers (na zachodzie Francji, niedaleko miasta Nantes).<\/p>\n

Juliena Bessonneau opracowa\u0142 drewniany stelarz hangaru, kt\u00f3ry by\u0142 \u0142\u0105czony okuciami i \u015brubami. Zaprojektowano system kotwienia stelarzu do gruntu oraz brezentowe pokrycie przytrzymywane odci\u0105gami. Hangar ten nazwano w\u00f3wczas namiotem Bessonneau.<\/p>\n

Hangar Bessonneau ma konstrukcj\u0119 drewnian\u0105. Poszczeg\u00f3lne elementy s\u0105 \u0142\u0105czone ze sob\u0105 przy pomocy stalowych oku\u0107 i skr\u0119cane \u015brubami. Dodatkowo strop jest wype\u0142niany drewnianymi p\u0142ytami. \u015aciany s\u0105 wzmacniane zewn\u0119trznymi przyporami, co zwi\u0119ksza ich sztywno\u015b\u0107. Otw\u00f3r bramy jest zas\u0142aniany brezentem. Podstawowym elementem konstrukcji hangaru jest prz\u0119s\u0142o. Hangar mo\u017ce mie\u0107 6, 9 lub 12 prz\u0119se\u0142. W ten spos\u00f3b hangary mog\u0105 by\u0107 r\u00f3\u017cnej d\u0142ugo\u015bci. Typowy hangar z\u0142o\u017cony z 6 prz\u0119se\u0142 ma wymiary wewn\u0119trzne: szeroko\u015b\u0107 20 m, d\u0142ugo\u015b\u0107 24 m, nominalna wysoko\u015b\u0107 4 m. Wymiary zewn\u0119trzne: szeroko\u015b\u0107 22 m, d\u0142ugo\u015b\u0107 28 m, max wysoko\u015b\u0107 7,5 m.<\/p>\n

Pierwsze oficjalne wykorzystanie hangaru nast\u0105pi\u0142o w Maine-et-Loire w 1910 roku. W\u00f3wczas hangary te wykorzystano do ochrony samolot\u00f3w w czasie rajdu lotniczego z Angers do Saumur.<\/p>\n

Podczas wielkiej wojny \u015bwiatowej hangarem Bessonneau zainteresowali si\u0119 angielscy \u017co\u0142nierze z Royal Naval Air Service (RNAS) i Royal Flying Corps (RFC). Zakupiono oko\u0142o 100 sztuk. Hangary te wykorzystywano przy fabrykach buduj\u0105cych samoloty. W nich przygotowywano samoloty do pierwszych lot\u00f3w. Kiedy wojska brytyjskie przenios\u0142y si\u0119 do Francji (1917 rok), hangary Bessonneau by\u0142y wykorzystywane do czasowej os\u0142ony samolot\u00f3w, do momentu zbudowania sta\u0142ych hangar\u00f3w.<\/p>\n

W Anglii, po wielkiej wojnie \u015bwiatowej, hangary Bessonneau nadal wykorzystywa\u0142y wojska lotnicze, a w\u015br\u00f3d nich nowo powsta\u0142y RAF. Hangary Bessonneau otrzyma\u0142y angielskie oznaczenie \u201eHangar lotniczy (typ H)\u201d. W Anglii hangary Bessonneau by\u0142y w u\u017cyciu do 1939 roku. Hangary Bessonneau trafi\u0142y tak\u017ce do lotnictwa cywilnego.<\/p>\n

We Francji, po zako\u0144czeniu wielkiej wojny \u015bwiatowej, produkcja hangar\u00f3w typu Bessonneau trwa\u0142a nadal. Wykonano ponad 1 000 konstrukcji i ponad 2 000 brezentowych pokry\u0107. Hangary najcz\u0119\u015bciej trafia\u0142y do francuskich kolonii i na eksport. Do Polski trafi\u0142o kilka hangar\u00f3w Bessonneau w ramach pomocy wojskowej dla odrodzonej Polski. Kilka z nich umieszczono na Lotnisku Rakowice. <\/p>\n

\"Hangary
Hangary Bessonneau na Lotnisku Rakowice. 1931 rok. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

Hangary w Polsce<\/strong><\/p>\n

Pierwsze w Polsce hangary lotnicze zbudowano na Polu Mokotowskim w 1909 roku. Wchodzi\u0142y one w sk\u0142ad wytw\u00f3rni samolot\u00f3w towarzystwa Aviata. By\u0142y to cztery podw\u00f3jne hangary. Znajdowa\u0142y si\u0119 we wschodniej cz\u0119\u015bci pola wzlot\u00f3w obok toru wy\u015bcig\u00f3w konnych. Zosta\u0142y zbudowane z drewna, a ich dachy dwuspadowe zosta\u0142y pokryte pap\u0105. Podczas ch\u0142od\u00f3w wn\u0119trza ich by\u0142y ogrzewane metalowymi piecami, popularnie zwanymi \u201ekozami\u201d. Place przed hangarami nie by\u0142y utwardzone. Hangary wynajmowano pasjonatom lotnictwa, kt\u00f3rzy budowali w\u0142asne aeroplany. Jeden z hangar\u00f3w wynajmowa\u0142 Czes\u0142aw Ta\u0144ski, wielki entuzjasta awiacji i konstruktor. Inny hangar wynaj\u0105\u0142 Czes\u0142aw Zbiera\u0144ski.<\/p>\n

Kolejne hangary na Polu Mokotowskim zbudowali prusacy w czasie wielkiej wojny \u015bwiatowej. W 1917 roku Niemcy zacz\u0119li przystosowywa\u0107 lotnisko do w\u0142asnych potrzeb. Zaj\u0119li koszary przy ulicy Rakowieckiej. W pobli\u017cu, od strony pola wzlot\u00f3w, wznie\u015bli nowe wi\u0119ksze hangary. Mia\u0142y one konstrukcj\u0119 mieszan\u0105; ceglasto-drewnian\u0105. Drzwi do nich by\u0142y wielosegmentowe. Dachy drewniane, pokryte blach\u0105 ocynkowan\u0105. Utwardzono place przed hangarami, kt\u00f3re po\u0142\u0105czono utwardzon\u0105 drog\u0105. Hangary by\u0142y trzy, a kolejne dwa dobudowano ju\u017c w czasie odrodzonej Rzeczpospolitej.<\/p>\n

W dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym, w miejscu pierwszych hangar\u00f3w Aviaty postanowiono nowe, trwalsze i wi\u0119ksze trzy hangary.<\/p>\n

Lotnisko Rakowice<\/strong><\/p>\n

Lotnisko Rakowice jest doskona\u0142ym przyk\u0142adem rozwoju architektury hangar\u00f3w w okresie dwudziestolecia mi\u0119dzy wojennego. Podobny rozw\u00f3j notowa\u0142o lotnisko Ok\u0119cie i lotnisko Skni\u0142\u00f3w we Lwowie. <\/p>\n

Lotnisko Rakowice mo\u017ce si\u0119 szczyci\u0107 najstarszym hangarem istniej\u0105cym w Europie, kt\u00f3ry jest zachowany w doskona\u0142ym stanie. W 1912 roku w\u0142adze Austriackie wykupi\u0142y teren od Ojc\u00f3w Pijar\u00f3w celem rozbudowy lotniska w Rakowicach. Pierwsze hangary budowano wzd\u0142u\u017c p\u00f3\u0142nocnej strony jednostki u\u0142an\u00f3w. W 1916 roku, zbudowano trzy podobne hangary, o konstrukcji metalowo-drewnianej z dwuspadowym dachem, z za\u0142amanymi brzegami i sko\u015bnymi \u015bcianami. Ich wrota drewniane przesuwano na metalowych ko\u0142ach. Dach i i \u015bciany kryte pap\u0105. Zajmowa\u0142y powierzchni\u0119 oko\u0142o 25 m x 25 m. Do chwili obecnej (2019 rok) zachowa\u0142 si\u0119 jeden z tych hangar\u00f3w, ten od strony wschodniej.\u00a0Znajduje si\u0119 on obecnie na terenie jednostki wojskowej (6. Batalion Dowodzenia). Dzi\u0119ki staraniom pasjonat\u00f3w i os\u00f3b \u017cyczliwych hangar odzyska\u0142 sw\u00f3j dawny blask.<\/p>\n

W kolejnych latach na terenie lotniska Rakowice powsta\u0142o jeszcze kilka hangar\u00f3w o konstrukcji mieszanej. <\/p>\n

Z pocz\u0105tkiem 20-lat na terenie lotniska Rakowice (ju\u017c na terenie Czy\u017cyn) zbudowano du\u017cy kompleks stacji lotniczej, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z czterech hangar\u00f3w. Hangary te by\u0142y po\u0142\u0105czone budynkami pe\u0142ni\u0105cymi funkcj\u0119 zaplecza. W 30-latach, hangary te zosta\u0142y rozebrane dla powi\u0119kszenia pola wzlot\u00f3w.<\/p>\n

\"Lotnisko
Lotnisko Rakowice. Stacja Lotnicza. Widoczne cztery hangary stacji lotniczej. 1924 rok. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

Hangary In\u017cyniera Tadeusza Obmi\u0144skiego.<\/strong><\/p>\n

W po\u0142owie 20-lat XX wieku by\u0142 doskona\u0142y model hangaru dwunawowego projektu profesora Politechniki Lwowskiej Tadeusza Obmi\u0144skiego. Tadeusz Obmi\u0144ski by\u0142 utalentowanym i wszechstronnym architektem i projektantem. Lista jego zrealizowanych projekt\u00f3w jest bardzo d\u0142uga: ko\u015bcio\u0142y, budynki u\u017cyteczno\u015bci publicznej, ca\u0142e osiedla. Budynki Lotniska w Skni\u0142owie s\u0105 jego dzie\u0142em. Zaprojektowany hangar by\u0142 bardzo dobry, ale kosztowny i czasoch\u0142onny w wykonaniu. Zbudowano jeden tego typu hangar na Lotnisku Rakowice. Hangar zlokalizowano na wschodnim skraju jednostki kawalerzyst\u00f3w, wprost na przed\u0142u\u017ceniu g\u0142\u00f3wnej ulicy jednostki. Budow\u0119 hangaru rozpocz\u0119to w 1926 roku, a oddano do u\u017cytku w 1929 roku. Hangar ma dwie bli\u017aniacze hale, a na bocznych \u015bcianach umieszczone dodatkowe budynki. Szkielet jednego z tych bocznych budynk\u00f3w zachowa\u0142 si\u0119 do chwili obecnej (2019 rok). Szkielet hangaru jest \u017celbetonowy. Konstrukcja dachu oparta na \u017celbetonowych \u0142ukach. Wrota metalowe.<\/p>\n

\"Hangary
Hangary In\u017cyniera Tadeusza Obmi\u0144skiego. Widok od frontu. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

\"Hangary
Hangary In\u017cyniera Tadeusza Obmi\u0144skiego. Widok od zaplecza. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

Hangary Profesora In\u017cyniera Izydora Stella-Sawickiego.<\/strong><\/p>\n

W 1927 roku powsta\u0142y kolejne plany rozbudowy Lotniska Rakowice-Czy\u017cyny. Ich osnow\u0105 by\u0142o kilka wielkich hangar\u00f3w. Ostatecznie zbudowano ich sze\u015b\u0107 (plus wspomniany podw\u00f3jny hangar), cho\u0107 planowano postawienie dwunastu. Umieszczono je po linii \u0142uku, wok\u00f3\u0142 pola wzlot\u00f3w. W\u00f3wczas Lotnisko Rakowice-Czy\u017cyny mia\u0142o mie\u0107 pole wzlot\u00f3w w formie ko\u0142a, zgodnie z francuskimi koncepcjami.<\/p>\n

Projektantami byli profesor Izydor Stella-Sawicki (rektor Politechniki Krakowskiej) i in\u017cynier Kozio\u0142ek. Hangary by\u0142y zaprojektowane na bazie kwadratu o wymiarach 60 m x 60 m. Ma powierzchnie 3 600 metr\u00f3w kwadratowych, a kubatura wynosi 28 000 metr\u00f3w sze\u015bciennych. \u015aciany w postaci s\u0142up\u00f3w \u017celbetonowych wype\u0142niono ceglanym murem lub betonowymi bloczkami z otworami okiennymi. Dach to lekka konstrukcja podwieszona na trzech (wersja mniejsza na dw\u00f3ch) przestrzennych d\u017awigarach umieszczonych nad hangarem. Dach jest dwuspadowy, wykonany z p\u0142yt gazobetonowych krytych podw\u00f3jn\u0105 warstwa bitumiczn\u0105. Cz\u0119\u015bciowo przeszkolony tak zwanymi \u015bwietlikami. Front to 8-skrzyd\u0142owe przesuwane metalowe drzwi.<\/p>\n

Wed\u0142ug tego projektu powsta\u0142o sze\u015b\u0107 hangar\u00f3w. Najdalej na wsch\u00f3d postawiono hangar dla PLL LOT. Lokalizacja tego hangaru wynik\u0142a w niewielkiej odleg\u0142o\u015bci od stacji kolejowej, co u\u0142atwia\u0142o pasa\u017cerom dotarcie do stacji lotniczej PLL LOT. Hangar te istnieje do chwili obecnej. Przez wiele lat mie\u015bci\u0142a si\u0119 tutaj zajezdnia autobusowa MPK-Krak\u00f3w. W 90-latach XX wieku w\u0142adze Krakowa zobowi\u0105za\u0142y MPK do oddania obiekt\u00f3w. Proces likwidacji rozpocz\u0119to w 1997 roku, a w marcu 1998 roku teren zajezdni opu\u015bci\u0142y ostatnie autobusy.\u00a0W 2001 roku poprawiono zgodnie z projektem odcinek ulicy Stella-Sawickiego prowadz\u0105c go przez cz\u0119\u015b\u0107 placu zajezdni i dawanej stacji paliw. W 2007 roku do hangaru wstawiono zabytkowe tramwaje, wcze\u015bniej stoj\u0105ce w hali przy ulicy Wawrzy\u0144ca. Jednak ogl\u0105da\u0107 ich nie mo\u017cna by\u0142o. Remont hangaru rozpocz\u0119to w 2017 roku. Wyremontowano dach i wrota. W 2019 roku otwarto tutaj fili\u0119 muzeum techniki.<\/p>\n

Kolejne dwa hangary postawiono w miejscu dzisiejszego Muzeum Lotnictwa Polskiego.\u00a0 Hangar po stronie wschodniej, w 70-latach XX wieku zosta\u0142 wyburzony pod rozbudowuj\u0105c\u0105 si\u0119 Politechnik\u0119 Krakowsk\u0105. Ten od strony zachodniej istnieje do dnia dzisiejszego (2019 rok). Mie\u015bci si\u0119 w nim ekspozycja muzeum. We wrze\u015bniu 1939 roku oba hangary zosta\u0142y powa\u017cnie uszkodzone w wyniku bombardowania. Niemcy hangar po stronie zachodniej odbudowali, ale w dniu 18 stycznia 1945 roku ponownie wysadzili. W 1947 roku zosta\u0142 ponownie odbudowany. Tym razem strop wykonano z drewna. Hangar muzeum w okresie 2018-2020 zosta\u0142 gruntownie wyremontowany.<\/p>\n

Kolejne trzy hangary zbudowano w zachodniej cz\u0119\u015bci pola wzlot\u00f3w. By\u0142y to pierwsze zbudowane hangary In\u017cyniera Izydora Stella-Sawickiego. Do dnia dzisiejszego pozosta\u0142y tylko fragmenty tylnych \u015bcian hangaru numer 4. Ostatecznie zbudowano sze\u015b\u0107 tego typu hangar\u00f3w. Co istotne, tego typu hangary wyj\u0105tkowo dobrze znosi\u0142y bombardowania i pr\u00f3by wysadzenia. Eksplozje \u0142adunk\u00f3w wybuchowych powodowa\u0142 wypchanie na zewn\u0105trz oszklenia \u015bwietlik\u00f3w i okien, wybrzuszenie drzwi wr\u00f3t i ewentualnie uszkodzenie murowanych \u015bcian. Dach ulega\u0142 zwaleniu. Ale co najwa\u017cniejsze, \u017celbetonowa konstrukcja pozostawa\u0142a praktycznie nienaruszona. Stosunkowo niewielkim nak\u0142adem mo\u017cna by\u0142o hangar odbudowa\u0107. Zwalony dach z gazobetonu zast\u0119powano stropem drewnianym, r\u00f3wnie dobrym. Na wierzch tak\u017ce sz\u0142a masa bitumiczna w postaci papy.<\/p>\n

Hangary te by\u0142y budowane w dw\u00f3ch zasadniczych wersjach. Dla jednej eskadry o wymiarach 60 m x 36 m z dwoma prz\u0119s\u0142ami nad dachem, o powierzchni 2 160 m kwadratowych i kubatury 17 280 m sze\u015bciennych. Taki hangar postawiono dla PLL LOT przy obecnej ulicy Steli-Sawickiego (hangar Nr 1). Drugi typ dla dw\u00f3ch eskadr, na bazie kwadratu 60 m x 60 m, o powierzchni 3 600 m kwadratowych i kubaturze 28 000 m sze\u015bciennych. Wrota – ich konstrukcj\u0119, nap\u0119d, sterowanie i automatyk\u0119 opracowa\u0142 in\u017cynier Ignacy Brach. Sekcje wr\u00f3t przesuwaj\u0105 si\u0119 na rolkach po szynach. Wrota ocieplono wewn\u0105trz torfem. Hangary by\u0142y tak zaprojektowane, \u017ce wzd\u0142u\u017c bocznych \u015bcian mo\u017cna by\u0142o dobudowa\u0107 dodatkowe pomieszczenia socjalne, laboratoria, magazynowe i warsztatowe. Mog\u0105 one mie\u0107 \u0142\u0105czn\u0105 powierzchni\u0119 u\u017cytkow\u0105 do 300 m kwadratowych.<\/p>\n

Hangary Lotniska Rakowice-Czy\u017cyny by\u0142y jednym z najwi\u0119kszych tego typu budowli na \u015bwiecie. Tego typu budowli, w 20-latach XX wieku, nawet w USA nie wznoszono. Jeszcze dzisiaj wzbudzaj\u0105 one zaciekawienie in\u017cynier\u00f3w. Podziwia si\u0119 wykonanie nowoczesnego, lekkiego dachu, zawieszonego na trzech lub dw\u00f3ch 60 metrowych stalowych prz\u0119s\u0142ach. Technologi\u0119 wykonania tego typu dachu opracowa\u0142o G\u00f3rno\u015bl\u0105skie Towarzystwo Przemys\u0142owe. Dach by\u0142 montowany na ziemi i przy pomocy wyci\u0105garek podwieszany pod prz\u0119s\u0142ami. W Polsce zbudowano oko\u0142o 30 tego typu hangar\u00f3w.<\/p>\n

W dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennem w Rzeczypospolitej zbudowano oko\u0142o 100 nowoczesnych hangar\u00f3w, kryj\u0105c pod dachem oko\u0142o 10 hektar\u00f3w terenu. Ale by\u0142y tak\u017ce g\u0142osy krytyczne, kt\u00f3re wskazywa\u0142y, \u017ce te hangary s\u0105 objawem megalomanii, rozrzutno\u015bci i nieuzasadnionego luksusu biednego kraju. Jednak dla wi\u0119kszo\u015bci to symbol dumy i presti\u017cu Rzeczypospolitej. Nikt w\u00f3wczas nie m\u00f3g\u0142 przypuszcza\u0107, \u017ce niemcy i rosjanie ju\u017c za kilkana\u015bcie lat rozpoczn\u0105 kolejn\u0105 po\u017cog\u0119 wojenn\u0105.<\/p>\n

\"Hangar
Hangar Stelli-Sawickiego. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

Inne hangary na Lotnisku Rakowice-Czy\u017cyny<\/strong><\/p>\n

Na Lotnisku Rakowice-Czy\u017cyny w\u0142asne hangary mia\u0142 tak\u017ce Aeroklub Krakowski. By\u0142y to dwa hangary metalowo-drewniane kszta\u0142tem przypominaj\u0105ce hangar Bessonneau, ale du\u017co wi\u0119ksze. Aeroklub odziedziczy\u0142 po wojsku tak\u017ce dwa hangary Bessonneau. Wszystkie cztery hangary sta\u0142y rz\u0119dem w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci pola wzlot\u00f3w, obok dworca lotniczego. <\/p>\n

\"Hangary
Hangary Aeroklubu Krakowskiego. 1930 rok. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

Przez ca\u0142e dwudziestolecie mi\u0119dzywojenne Lotnisko Rakowice-Czy\u017cyny intensywnie rozbudowywano. W 1939 roku by\u0142o ono drugim, po Lotnisku Ok\u0119cie, lotniskiem w Rzeczypospolitej.<\/p>\n

\"Lotnisko
Lotnisko Rakowice. Z lewej strony hangar stacji lotniczej. Kolejno trzy hangary Stelli-Sawickiego i hangary Obmi\u0144skiego. Widok od strony p\u00f3\u0142nocnej od Aeroklubu Krakowskiego i Portu Lotniczego. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

\"Lotnisko
Lotnisko Rakowice. Od lewej strony hangary stacji lotniczej, dalej hangary Obmi\u0144skiego i hangary Stelli-Sawickiego. Widok od strony p\u00f3\u0142nocno-zachodniej. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

\"Lotnisko
Lotnisko Rakowice. Od lewej hangary Stelli-Sawickiego i hangary stacji lotniczej. Jeden ju\u017c jest rozebrany. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

\"Lotnisko
Lotnisko Rakowice. Widoczny Fort Pszorna, dwa hangary Stelli-Sawickiego, ten zniszczony to obecne muzeum lotnictwa, powy\u017cej trzy hangary Stelli-Sawickiego i dalej hangary Obmi\u0144skiego. Prawdopodobnie 1940 rok. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

\"Lotnisko
Lotnisko Rakowice. Zdj\u0119cie z tego samego rozpoznania. U g\u00f3ry, po lewej stronie hangar PLL LOT. U do\u0142u hangary z 1916 roku. Ten zachowany jest po lewej stronie. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wyraz hangar wywodzi si\u0119 z j\u0119zyka francuskiego. Zwykle oznacza du\u017cy budynek, jednonawowy, hal\u0119. S\u0142u\u017cy do umieszczania w nim statk\u00f3w powietrznych i wykonywania ich remont\u00f3w, przegl\u0105d\u00f3w i obs\u0142ugi. Czasami do gara\u017cowania. Zwykle budowany jest na planie prostok\u0105ta, a jedna z jego \u015bcian wyposa\u017cona jest we wrota na niemal ca\u0142ej jej d\u0142ugo\u015bci i wysoko\u015bci. Przez te wrota statki powietrzne (samoloty, \u015bmig\u0142owce, sterowce) s\u0105 wprowadzane do wn\u0119trza hangaru.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-766","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nawigacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/766","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=766"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/766\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3862,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/766\/revisions\/3862"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=766"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=766"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=766"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}