![\"\"](\"https:\/\/polot.net\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/M-346-Master-nb-61-01.-2025-rok.-Zdjecie-Waldemar-Kiebzak01-1024x512.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/polot.net\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/M-346-Master-nb-61-01.-2025-rok.-Zdjecie-Waldemar-Kiebzak02-1024x566.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/polot.net\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/M-346-Master-nb-61-01.-2025-rok.-Zdjecie-Waldemar-Kiebzak03-1024x621.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/polot.net\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/M-346-Master-nb-61-01.-2025-rok.-Zdjecie-Waldemar-Kiebzak04-1024x683.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/polot.net\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/M-346-Master-nb-61-01.-2025-rok.-Zdjecie-Waldemar-Kiebzak05-1024x683.jpg\")
Krak\u00f3w 2025-09-28<\/p>\n\n\n\n
Do tej pory (wrzesie\u0144 2025 rok) zam\u00f3wiono oko\u0142o 146 egzemplarzy. Do kwietnia 2024 roku, dostarczono 88 egzemplarzy. Globalna flota samolot\u00f3w M-346 przekroczy\u0142a ju\u017c 100 000 godzin lotu. Maszyny zosta\u0142y zam\u00f3wione przez wiele kraj\u00f3w: W\u0142ochy, Polska, Singapur, Izrael, Katar, Grecja. W Polsce wojskowi podkre\u015blaj\u0105 dobr\u0105 niezawodno\u015b\u0107 samolot\u00f3w. Podkre\u015bla si\u0119, \u017ce jest to samolot naprawd\u0119 mi\u0119dzynarodowy. Polska powi\u0119kszy\u0142a flot\u0119 M-346 Bielik 16 egzemplarzy. Samolot ma nowoczesn\u0105 awionik\u0119, cyfrowy uk\u0142ad sterowania oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 symulowania r\u00f3\u017cnych usterek w czasie lotu. Samolot mo\u017ce zosta\u0107 uzbrojony, wyposa\u017cony w radar lub systemy rozpoznawcze. Modu\u0142owa konstrukcja wyposa\u017cenia (otwarta architektura) pozwala na g\u0142\u0119bok\u0105 modernizacj\u0119 mo\u017cliwo\u015bci bojowych lub szkolnych. Wersja M-346 FA, mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 r\u00f3wnie\u017c zadania bojowe, co zwi\u0119ksza warto\u015b\u0107 u\u017cytkow\u0105 samolotu. <\/p>\n\n\n\n
Polska strona zg\u0142asza\u0142a op\u00f3\u017anienia w przekazaniach samolot\u00f3w M-346 Bielik\u00f3w. Producent mia\u0142 problemy z dostarczeniem wszystkich funkcji w symulatorze, wynikaj\u0105cych z umowy. MON domaga\u0142o si\u0119 od Leonardo kar umownych z powodu op\u00f3\u017anie\u0144. W przypadku Polski, jeden z zarzut\u00f3w by\u0142 taki, \u017ce symulator samolotu M-346 nie symulowa\u0142 pewnych typ\u00f3w uzbrojenia, kt\u00f3re s\u0105 u\u017cywane przez polskie F-16. To ogranicza\u0142o warto\u015b\u0107 szkolenia pilot\u00f3w, kt\u00f3rzy p\u00f3\u017aniej przechodzili na samoloty Lockheed Martin F-16. Nie wiemy jak zako\u0144czy\u0142y si\u0119 rozmowy, ale samoloty s\u0105 w u\u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n
W 2013 roku, prototyp M-346 (rejestracja CMX617) mia\u0142 powa\u017cny problem techniczny podczas lotu, a pilot musia\u0142 si\u0119 katapultowa\u0107. Po tym wypadku, flota by\u0142a uziemiona. Przeprowadzono dochodzenie techniczne i wymagane modyfikacje zosta\u0142y zatwierdzone. <\/p>\n\n\n\n
Podstawowa wersja M-346 ma ograniczone mo\u017cliwo\u015bci bojowe, dlatego nie wszyscy potencjalni nabywcy ostatecznie zam\u00f3wili ten samolot. W\u0142osi mieli problemy z przedstawieniem wersji uzbrojonej, poniewa\u017c ich filozofia opiera\u0142a si\u0119 na dostarczeniu samolot\u00f3w w wersji bojowej dostosowanej do danego u\u017cytkownika. <\/p>\n\n\n\n
M-346 to nowoczesny samolot szkolno-treningowy, opracowany r\u00f3wnie\u017c w odmianie lekkiego samolotu bojowego (LIFT). Samolot opracowano jako maszyn\u0119 podd\u017awi\u0119kow\u0105, jednak mo\u017ce nieznacznie przekracza\u0107 pr\u0119dko\u015b\u0107 Ma 1. Za\u0142oga dwuosobowa, zajmuje miejsca w uk\u0142adzie tandem. Uk\u0142ad samolotu klasyczny, lecz aerodynamicznie daleko zaawansowany, ze skrzyd\u0142em pasmowym. G\u00f3rnop\u0142at, o zwartej budowie. Zdolny do wykonywania lot\u00f3w na du\u017cych k\u0105tach natarcia, rz\u0119du 41 stopni. Podstawowymi materia\u0142ami u\u017cytymi do budowy s\u0105 stopy aluminium i tytanu oraz kompozyty zbrojone w\u0142\u00f3knem szklanym i w\u0119glowym. Samolot zosta\u0142 ca\u0142kowicie opracowany przy u\u017cyciu techniki komputerowej. Trwa\u0142o\u015b\u0107 p\u0142atowca oceniono na 10 000 godzin lotu z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 jej wyd\u0142u\u017cenia do 15 000 – 16 000 godzin. Pozwoli\u0107 to ma na 30 – 40 letni\u0105 eksploatacj\u0119 maszyny. Do monitorowania i oceny stopnia zu\u017cycia p\u0142atowca oraz instalacji pok\u0142adowych przeznaczony jest system HUMS. Dopuszczalne wsp\u00f3\u0142czynniki przeci\u0105\u017ce\u0144 wynosz\u0105 +8\/-3.<\/p>\n\n\n\n
M-346 jest pierwszym na \u015bwiecie samolotem tego typu, gdzie mo\u017cliwo\u015bci bojowe zale\u017c\u0105 od zamawiaj\u0105cego. Wszystko rozpoczyna si\u0119 od uk\u0142adu fly-by-wire, kt\u00f3ry zawiera takie algorytmy uk\u0142adu sterowania, aby sterowanie samolotem M-346 by\u0142o jak najbardziej zbli\u017cone do podstawowego samolotu bojowego u\u017cywanego w danych si\u0142ach zbrojnych. W ten spos\u00f3b samolot M-346 na\u015bladuje na przyk\u0142ad Lockheed F-16 Block 50 lub Eurofighter Typhoon. Ma\u0142o tego, mo\u017cliwe jest zwi\u0119kszanie poziomu trudno\u015bci. Taka filozofia latania pozwala na zdobywanie prawid\u0142owych nawyk\u00f3w pilota\u017cowych, a unikanie niew\u0142a\u015bciwych, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej trudno jest wyeliminowa\u0107. Na tym nie koniec. System sterowania zapewnia pe\u0142n\u0105 kontrole nad samolotem M-346 na du\u017cych katach natarcia. Nawet 41 stopni. System sterowania posiada jeszcze jedn\u0105 unikaln\u0105 cech\u0119. Mianowicie w sytuacji utraty przez pilota kontroli nad maszyn\u0105 lub utraty orientacji przestrzennej, po naci\u015bni\u0119ciu stosownego przycisku przywraca samolot do ustabilizowanego lotu poziomego.<\/p>\n\n\n\n
Kabina jest w uk\u0142adzie glass cocpit i hotas. W M-346 szklany kokpit jest przedstawicielem najnowszej generacji kokpitu i jest kompatybilny z noktowizorem. W ka\u017cdej kabinie s\u0105 trzy kolorowy wy\u015bwietlacz LCD wielofunkcyjne wy\u015bwietlacze, a HUD oraz opcjonalny wy\u015bwietlacz na he\u0142mie. Mo\u017cna stosowa\u0107 system polece\u0144 g\u0142osowych, kt\u00f3ry jest zintegrowany z funkcjami takimi jak system nawigacji. Systemy komunikacyjne obejmuj\u0105 nadajniki VHF \/ UHF, IFF transponder i TCAS (TLPD). Tablica rozdzielcza przed pilotami przypomina t\u0119 z samolotu docelowego. Czyli mo\u017ce to by\u0107 SAAB JAS-39 Gripen, Lockheed Martin F-22 Raptor i Eurofighter Typhoon.<\/p>\n\n\n\n
Kluczowa cech\u0105 samolotu M-346 jest system szkolenia taktycznego – embedded tactical training system (ETTS). System ETTS jest zdolny do emulowania r\u00f3\u017cnych urz\u0105dze\u0144 takich jak stacje radiolokacyjne kierowania broni. Mo\u017ce wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z r\u00f3\u017cnymi pociskami, bombami i amunicj\u0105 strzeleck\u0105, rzeczywi\u015bcie przenoszon\u0105 przez samolot jak i fikcyjn\u0105. Po wykonanym locie zgromadzone dane s\u0142u\u017c\u0105 do oceny wykonanego zadania. Dane pochodz\u0105 z celownika umieszczonego na he\u0142mie, wy\u015bwietlacza HUD i nagranych rozm\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug danych producenta samolot ma powierzchni\u0119 odbicia sygna\u0142u radiolokacyjnego wynosz\u0105c\u0105 20 metr\u00f3w kwadratowych. Firma opracowa\u0142a zestaw obni\u017conej wykrywalno\u015bci, kt\u00f3ry zmniejsza skuteczn\u0105 powierzchni\u0119 odbicia do jednego metra kwadratowego. Jednym z element\u00f3w jest zastosowanie wiatrochronu wykonanego ze sz\u0142a, kt\u00f3re zwiera napylon\u0105 warstw\u0119 z\u0142ota. To rozwi\u0105zanie po raz pierwszy zastosowali Francuzi w 80-latach przy samolocie Dassault Rafale. Efekt by\u0142 tak znakomity, \u017ce nawet Amerykanie byli zdumieni. W pakiecie s\u0105 specjalne elementy nak\u0142adane na kraw\u0119dzie natarcia skrzyde\u0142 i usterzenie oraz inne rozwi\u0105zania. W zale\u017cno\u015bci od zamawiaj\u0105cego, samolot M-346 mo\u017ce by\u0107 wyposa\u017cony w systemy podnosz\u0105ce prze\u017cywalno\u015b\u0107 samolotu w boju. Nale\u017c\u0105 do nich: ostrzegawcze stacje radiolokacyjne, wyrzutniki flar i dipoli lub aktywne uk\u0142ady zak\u0142\u00f3caj\u0105ce. Wszystko zale\u017cy od ewentualnego teatru dzia\u0142a\u0144 bojowych.<\/p>\n\n\n\n
Musimy jednak zaznaczy\u0107, \u017ce nie wszystkie elementy wymienione powy\u017cej s\u0105 zamontowane na Polskich samolotach Leonardo M-346 Bielik.<\/p>\n\n\n\n
Aerodynamika samolotu M-346.<\/p>\n\n\n\n
Samolot M-346 zosta\u0142 opracowany zgodnie z aerodynamik\u0105 70-lat XX wieku, kiedy to opracowano skrzyd\u0142o pasmowe. Zastosowanie skrzyd\u0142a pasmowego pozwoli\u0142o rozwi\u0105za\u0107 problem jaki wyst\u0119puje w maszynach z p\u0142atami o zmiennej geometrii skrzyde\u0142, a przede wszystkim wzrost wagi p\u0142atowca o oko\u0142o 10 %. Skrzyd\u0142o pasmowe, wraz z odpowiednim profilem, pozwala na zachowanie sterowno\u015bci samolotu przy du\u017cych k\u0105tach natarcia. Nawet ponad 30 stopni. Czego nie osi\u0105gniemy przy skrzydle sko\u015bnym. Podczas test\u00f3w prototyp\u00f3w samolot M-346 zachowywa\u0142 sterowno\u015b\u0107 nawet na k\u0105cie natarcia wynosz\u0105cym 41 stopni. Przy cienkim profilu skrzyd\u0142a, mechanizacji skrzyd\u0142a, a jednocze\u015bnie du\u017cej jego powierzchni samolot osi\u0105ga du\u017ce pr\u0119dko\u015bci maksymalne i jest w stanie unie\u015b\u0107 du\u017cy \u0142adunek uzbrojenia. Jednocze\u015bnie d\u0142ugo\u015b\u0107 rozbiegu i dobiegu takiego samolotu jest akceptowalna. Skrzyd\u0142o pasmowe w stosunku do skrzyd\u0142a sko\u015bnego daje przyrost si\u0142y no\u015bnej na poziomie 50 %, a jednocze\u015bnie stawia mniejszy op\u00f3r na typowych k\u0105tach natarcia.<\/p>\n\n\n\n
Na przedniej klapie skrzyd\u0142a zastosowano uskok. Jego rola jest podobna do kierownicy aerodynamicznej, czyli generalnie ma op\u00f3\u017ani\u0107 oderwania strug powietrza od skrzyd\u0142a. Z uwagi na cienki profil skrzyd\u0142a, przednia klapa ma stosunkowo du\u017c\u0105 ci\u0119ciw\u0119. Tak\u0105 klap\u0119 po raz pierwszy zastosowali Amerykanie w samolocie Northrop F-5.<\/p>\n\n\n\n
Szeroki kad\u0142ub M-346 tak\u017ce wytwarza si\u0142\u0119 no\u015bn\u0105 co nie jest bez znaczenia. W efekcie zastosowania skrzyd\u0142a pasmowego i szerokiego kad\u0142uba, usterzenie pionowe musi by\u0107 wysokie, aby dobrze mog\u0142o pe\u0142ni\u0107 swoj\u0105 rol\u0119. Z kolei usterzenie poziome jest stosunkowo blisko skrzyde\u0142 i \u015brodka ci\u0119\u017cko\u015bci, dlatego jego powierzchnia jest stosunkowo du\u017ca. Uk\u0142ad kabiny jest uk\u0142adem stosowanym od 60-lat XX wieku, kiedy to umieszczono fotele w uk\u0142adzie tandem z przewy\u017cszeniem tylnego fotela. Taki uk\u0142ad pozwala na nie stosowanie peryskopu w drugim kokpicie. Widoczno\u015b\u0107 z obu miejsc jest podobna.<\/p>\n\n\n\n
W\u0142asno\u015bci manewrowe M-346 s\u0105 bardzo wysokie. Samolot wykonuje zakr\u0119t ustalony na wysoko\u015bci 4 500 m z pr\u0119dko\u015bci\u0105 700 km\/h i promieniem zakr\u0119tu wynosz\u0105cym 3 715 m oraz przeci\u0105\u017ceniem 5,2g. Mo\u017ce tak\u017ce wykona\u0107 zakr\u0119t nieustalony o promieniu zaledwie 200 m. M-346 szybk\u0105 beczk\u0119 wykonuje z pr\u0119dko\u015bci\u0105 200 stopni\/s. Trzeba jednak zaznaczy\u0107, \u017ce na obecnym teatrze dzia\u0142a\u0144 wojennych manewrowo\u015b\u0107 jest parametrem drugoplanowym. O zwyci\u0119stwie decyduje wczesne wykrycie przeciwnika i zniszczenie go posiadanym uzbrojeniem zanim ten zorientuje si\u0119, \u017ce zosta\u0142 namierzony. Samolot bojowy, czy nawet szkolno-bojowy, nie jest samolotem akrobacyjnym, kt\u00f3ry ma wprawia\u0107 w zachwyt przeciwnika. S\u0142ynne sowieckie kobry, super kobry i dzwony, czy z 50-lat XX wieku figury opracowane przez naszego znakomitego oblatywacza Janusza \u017burakowskiego, w walce powietrznej nie znalaz\u0142y zastosowa\u0144. Kiedy misja bojowa trawa 8-12 godzin organizm ludzki nie jest w stanie znie\u015b\u0107 nawet 5g. Ma\u0142o tego, cz\u0142owiek nie wytrzyma zmiany od -3g do +7g, i na pewno umrze.<\/p>\n\n\n\n
Dlaczego nie zastosowano uk\u0142adu kaczka? Przy ca\u0142ych swoich zaletach, uk\u0142ad kaczka ma t\u0119 z\u0142\u0105 cech\u0119, \u017ce utraty si\u0142y no\u015bnej na przednim usterzeniu powoduje nurkowanie samolotu, do chwili kiedy si\u0142a no\u015bna znowu si\u0119 pojawi. Dlatego samolot Piaggio P-180 Avanti ma dodatkowe powierzchnie z przodu i z ty\u0142u. Uwa\u017camy, \u017ce samolot PZL-230 Skorpion nie mia\u0142 szans na udan\u0105 realizacj\u0119. Samolot SAAB JA-37 Viggen nie jest w uk\u0142adzie kaczka tylko z dodatkow\u0105 powierzchni\u0105 no\u015bn\u0105, taki specyficzny dwup\u0142at. Podobnie SAAB JAS-39 Grippen i Eurofighter Typhoon, gdzie przednie powierzchnie maj\u0105 zwi\u0119kszy\u0107 manewrowo\u015b\u0107 samolotu. Gdyby uk\u0142ad kaczka by\u0142 naprawd\u0119 dobry, to po\u0142owa samolot\u00f3w komercyjnych mia\u0142aby ju\u017c taki uk\u0142ad. Poza tym, przednie usterzenie w tak ma\u0142ym samolocie jak M-346 na pewno przys\u0142ania\u0142oby widok z kokpitu.<\/p>\n\n\n\n
Zastanawiaj\u0105c\u0105 mo\u017ce by\u0107 tylko kwestia u\u017cycia dw\u00f3ch silnik\u00f3w w nap\u0119dzie. Na przyk\u0142ad u\u017cycie dw\u00f3ch silnik\u00f3w w samolocie PZL I-22 Iryda wynika\u0142o tylko z braku silnika o ci\u0105gu rz\u0105du 30 kN. W 2000 roku, W\u0142och\u00f3w plany samolotu nie obligowa\u0142 do u\u017cycia dw\u00f3ch silnik\u00f3w. Nie s\u0105dz\u0119 aby w\u0142osi nie mogli zdoby\u0107 np silnika General Electric CF34. Ci\u0105g od 41 kN do 89 kN. T\u0142umaczenie o wi\u0119kszym bezpiecze\u0144stwie lotu, tak\u017ce do nas nie przemawia. Prawdopodobnie zdecydowa\u0142y uk\u0142ady handlowe.<\/p>\n\n\n\n
Skrzyd\u0142a pasmowe o k\u0105cie skosu kraw\u0119dzi natarcia wynosz\u0105cym 31 stopni. Wyposa\u017cone s\u0105 w automatyczne sloty, klapy Fowlera oraz lotki. Pod ka\u017cdym skrzyd\u0142em znajduj\u0105 si\u0119 trzy w\u0119z\u0142y podwiesze\u0144, dodatkowe dwa umieszczono si\u0119 na ko\u0144cach skrzyde\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Piloci dysponuj\u0105 fotelami wyrzucanymi klasy 0-0 Martin Baker\/SICAMB Mk.16D.<\/p>\n\n\n\n
Usterzenie samolotu. Samolot otrzyma\u0142 klasyczne usterzenie pionowe z podzia\u0142em na statecznik i ster. Usterzenie poziome zaprojektowano jako p\u0142ytowe. Po\u0142\u00f3wki usterzenia mog\u0105 dzia\u0142a\u0107 niezale\u017cnie, czyli mo\u017ce pracowa\u0107 tylko jedna. W rezultacie usterzenie poziome pracuje jako ster wysoko\u015bci lub jako lotki lub z fizyczn\u0105 utrat\u0105 jednej po\u0142\u00f3wki.<\/p>\n\n\n\n
Podwozie samolotu. Samolot posiada podwozie klasyczne, tr\u00f3jko\u0142owe z ko\u0142em przednim, sterowanym. Wszystkie golenie podwozia otrzyma\u0142y pojedyncze ko\u0142a. Podwozie g\u0142\u00f3wne chowane jest do wn\u0119k w gondolach silnikowych. Podwozie przednie chowane jest do kad\u0142uba do ty\u0142u. Zar\u00f3wno podwozie jak i hamulce oraz powierzchnie sterowe nap\u0119dzane s\u0105 za pomoc\u0105 instalacji hydraulicznej zdwojonej.<\/p>\n\n\n\n
Zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy samolotu.<\/p>\n\n\n\n
M-346 nap\u0119dzany jest dwoma silnikami turbo-wentylatorowymi F124-GA-200, o ci\u0105gu 27,8 kN (2 835 kG) ka\u017cdy, inaczej 2 x 6 250 lbf. Silniki zosta\u0142y umieszczone w gondolach w dolnej cz\u0119\u015bci kad\u0142uba. Samolot wyposa\u017cono r\u00f3wnie\u017c w pomocniczy silnik rozruchowy APU, kt\u00f3ry umo\u017cliwia awaryjny rozruch tak\u017ce w trakcie lotu. Zastosowanie APU w tej klasie samolot\u00f3w nale\u017cy do nowo\u015bci. Projekt wlot\u00f3w powietrza zak\u0142ada zapewnienie sta\u0142ego wydatku powietrza przy k\u0105tach natarcia oko\u0142o 40 stopni. Jednostki nap\u0119dowe produkowane s\u0105 przez International Turbine Engine Corporation (ITEC), joint venture wsp\u00f3\u0142tworzone przez Honeywell i tajwa\u0144skiego producenta Aerospace Industrial Development Corporation (AIDC). Przy czym, w przypadku silnik\u00f3w przeznaczonych dla M-346, za integracj\u0119 jednostek nap\u0119dowych z p\u0142atowcem odpowiada w\u0142oski Fiat Avio. W\u0142osi uczestnicz\u0105 tak\u017ce w produkcji silnika F124-GA-200. Produkuj\u0105 dysze wylotowe oraz mocowania silnik\u00f3w (\u0142o\u017ca). Warto wspomnie\u0107, \u017ce odmiana tego silnika w wersji F124-GA-100, pos\u0142u\u017cy\u0142a do nap\u0119du czeskich samolot\u00f3w Aero L-159, natomiast wersja wyposa\u017cona w dopalacz, oznaczona jako TFE1042, znalaz\u0142a zastosowanie na tajwa\u0144skim my\u015bliwcu AIDC F-CK-1A\/B Ching-Kuo (IDF). Odmiany silnika trafi\u0142y jako nap\u0119d do samolot\u00f3w T-45, SEPECAT Jaguar, L-159 ALCA i Alenia Aermacchi M-346. Silnik Honeywell F124 to silnik dwuprzep\u0142ywowy o niskim stopniu dwu-przep\u0142ywowo\u015bci wynosz\u0105cym 0,47:1. Jego wersja z dopalaniem ma oznaczenie F125. Korzeniami silnik si\u0119ga 70-lat, kiedy zosta\u0142 opracowany na Tajwanie.<\/p>\n\n\n\n
Silnik sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch turbin. 3-stopniowy wentylator osiowy, 4-stopniowa spr\u0119\u017carka wysokiego ci\u015bnienia osiowa, 1-stopniowa spr\u0119\u017carka wysokiego ci\u015bnienia od\u015brodkowa, pier\u015bcieniowa komora spalania, 1-stopniowa turbina wysokiego ci\u015bnienia, 1-stopniowa turbina niskiego ci\u015bnienia.<\/p>\n\n\n\n
Samolot M-346 Master spala oko\u0142o 3 000 kg paliwa na 1 godzin\u0119 lotu.<\/p>\n\n\n\n
Instalacja paliwowa sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z trzech integralnych zbiornik\u00f3w. Dwa skrzyd\u0142owe, o pojemno\u015bci 395 litr\u00f3w ka\u017cdy oraz jeden kad\u0142ubowy o pojemno\u015bci 1 715 litr\u00f3w. Ponadto istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 przenoszenia trzech (dwa pod skrzyd\u0142ami na wewn\u0119trznych pod skrzyd\u0142ami zaczepach podwiesze\u0144 i jeden pod kad\u0142ubem) dodatkowych zbiornik\u00f3w paliwa (po 630 litr\u00f3w ka\u017cdy).<\/p>\n\n\n\n
Samolot mo\u017ce otrzyma\u0107 sond\u0119 do tankowania w powietrzu przewodem gi\u0119tkim. Instalacja tego elementu trwa oko\u0142o 30 minut. System tego typu przetestowany zosta\u0142 na drugim prototypie M-346. Polskie M-346 nie b\u0119d\u0105 korzysta\u0142y z tego rozwi\u0105zania. G\u0142\u00f3wnie z uwagi na fakt, i\u017c F-16 Jastrz\u0105b s\u0105 tankowane przewodem sztywnym.<\/p>\n\n\n\n
Wyposa\u017cenie i awionika samolotu.<\/p>\n\n\n\n
W samolocie zastosowano zaawansowany cyfrowy czterokana\u0142owy system fly-by-wire (opracowany przez firmy BAE Systems, Teleavio oraz Marconi Italiana) umo\u017cliwiaj\u0105cy, poprzez modyfikacje oprogramowania, zmian\u0119 charakterystyk pilota\u017cowych samolotu. W ten spos\u00f3b mo\u017cliwe staje si\u0119 symulowanie innych typ\u00f3w samolot\u00f3w, jak i np. zachowa\u0144 maszyny w przypadku specyficznych sytuacji, czy ograniczenie niekt\u00f3rych parametr\u00f3w, takich jak dopuszczalne k\u0105ty natarcia.<\/p>\n\n\n\n
Wyposa\u017cenie awioniczne M-346 (wykorzystano m.in. systemy produkowane przez firmy Honeywell i Galileo Avionica), sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 m.in. komputer\u00f3w misyjnych, nadajnik\u00f3w i odbiornik\u00f3w UHF\/VHF, uk\u0142adu nawigacji bezw\u0142adno\u015bciowej i uk\u0142adu IFF, zosta\u0142o zintegrowane wok\u00f3\u0142 dw\u00f3ch szyn MIL-Std-1553B. Uk\u0142ad nawigacji, oparty na \u017cyroskopach laserowych, sprz\u0119gni\u0119to z odbiornikami TACAN, GPS i VOR. Ponadto zastosowano uk\u0142ad l\u0105dowania wed\u0142ug wskaza\u0144 przyrz\u0105d\u00f3w ILS. Zar\u00f3wno kabina ucznia jak i instruktora zosta\u0142y wyposa\u017cone we wska\u017aniki przezierne (HUD) oraz trzy ciek\u0142okrystaliczne wy\u015bwietlacze wielofunkcyjne. Kabiny przystosowano do wykorzystania gogli NVG.<\/p>\n\n\n\n
Co ciekawe, przy kompletowaniu awioniki szeroko korzystano z nowoczesnych rozwi\u0105za\u0144 stosowanych w lotnictwie cywilnym. Pozwoli\u0142o to na obni\u017cenie koszt\u00f3w opracowania i eksploatacji. Obie kabiny wyposa\u017cono w cyfrowe rejestratory wideo, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0105 m.in. zapis wskaza\u0144 HUD. Sterownice wykonane w technologii HOTAS. Dodatkowo wdro\u017cono system umo\u017cliwiaj\u0105cy wydawanie komend g\u0142osowych. W wyposa\u017ceniu s\u0105 wy\u015bwietlacze na he\u0142mowe Elbit Targo.<\/p>\n\n\n\n
Samolot posiada pok\u0142adow\u0105 wytwornic\u0119 tlenu (OBOGS).<\/p>\n\n\n\n
Uzbrojenie samolotu.<\/p>\n\n\n\n
M-346 mo\u017ce przenosi\u0107 uzbrojenie o \u0142\u0105cznej masie do 3 000 kg, czyli tyle co uderzeniowe Su-22. Wyb\u00f3r uzbrojenia w du\u017cej mierze zale\u017cy od u\u017cytkownika, kt\u00f3ry ustalono na etapie procesu konkursu-zamawiania. Samolot ma system zarz\u0105dzania podwieszeniami oparty o szyn\u0119 MIL-Std-1760. Na ostatnim w\u0119\u017ale prawego skrzyd\u0142a przenoszony mo\u017ce by\u0107 zasobnik rejestruj\u0105cy przebieg treningowych walk powietrznych. Szerszy asortyment uzbrojenia podwieszanego przewidywany jest dla wersji LIFT oraz LCA (Light Combat Aircraft).<\/p>\n\n\n\n
Dane T-T M-346 Master: Rozpi\u0119to\u015b\u0107 9,72 m (31,89 ft). D\u0142ugo\u015b\u0107 11,49 m (37,70 ft). Wysoko\u015b\u0107 4,76 m (4,98 m) (16,11 ft). Powierzchnia no\u015bna 26,00 m2 (23,52 m2) (253,2 ft2). Masa w\u0142asna 4 610 kg (10 165 lb). Masa ca\u0142kowita 6 700 kg (14 770 lb). Masa maksymalna 9 500 – 10 250 kg (20 945 lb). Masa \u0142adunku 3 000 kg. Pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna 1 059 km\/h. Pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna 1,2 Ma. Pr\u0119dko\u015b\u0107 wznoszenia 102 – 106 m\/s. Pr\u0119dko\u015b\u0107 l\u0105dowania 166 – 176. Zasi\u0119g maksymalny 1 981 km (1 070 nautical mile). Pu\u0142ap 13 500 – 13 716 m. Rozbieg 290 m. Dobieg 550 m. Zasi\u0119g do przebazowania (paliwo w zbiornikach wewn\u0119trznych) 1 852 km. Zasi\u0119g z dwoma zbiornikami dodatkowymi i rezerw\u0105 10% 2 590 km. Zasi\u0119g z trzema zbiornikami dodatkowymi i rezerw\u0105 10% 2 778 km. Maksymalna pr\u0119dko\u015b\u0107 k\u0105towa zakr\u0119tu na wysoko\u015bci 1 524m; 14,5 stopni.<\/p>\n\n\n\n
Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Krak\u00f3w 2025-09-28 Leonardo M-346 Master. Leonardo M-346. Do tej pory (wrzesie\u0144 2025 rok) zam\u00f3wiono oko\u0142o 146 egzemplarzy. Do kwietnia 2024 roku, dostarczono 88 egzemplarzy. Globalna flota samolot\u00f3w M-346 przekroczy\u0142a ju\u017c 100 000 godzin lotu. Maszyny zosta\u0142y zam\u00f3wione przez wiele kraj\u00f3w: W\u0142ochy, Polska, Singapur, Izrael, Katar, Grecja. W Polsce wojskowi podkre\u015blaj\u0105 dobr\u0105 niezawodno\u015b\u0107 samolot\u00f3w. Podkre\u015bla si\u0119, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7648,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-7647","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7647","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7647"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7647\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7653,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7647\/revisions\/7653"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7648"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7647"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7647"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7647"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}