{"id":7530,"date":"2025-08-09T12:50:37","date_gmt":"2025-08-09T10:50:37","guid":{"rendered":"https:\/\/polot.net\/?p=7530"},"modified":"2025-08-09T12:50:37","modified_gmt":"2025-08-09T10:50:37","slug":"wsk-nr-4-pzl-okecie-pzl-101a-gawron-sp-chc-2025r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/polot.net\/?p=7530&lang=pl","title":{"rendered":"WSK Nr 4 PZL Ok\u0119cie PZL-101A Gawron SP-CHC. 2025r."},"content":{"rendered":"\n

Cz\u0119stochowa 2025-08-09<\/p>\n\n\n\n

145b Rozdzia\u0142 1958-05-14<\/p>\n\n\n\n

WSK Nr 4 PZL Ok\u0119cie PZL-101 Gawron. Polska<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ok\u0119cie PZL-101A Gawron SP-CHC. 2025 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ok\u0119cie PZL-101A Gawron SP-CHC. 2025 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Historia<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Na bazie samolotu Jak-12 M postanowiono zbudowa\u0107 samolot rolniczy. Sprawa by\u0142a trudna, bo Jak-12 dysponowa\u0142 ud\u017awigiem zaledwie 350 kg, przy maksymalnej obj\u0119to\u015bci 470 litr\u00f3w. Konstruktorzy zdawali sobie spraw\u0119, i\u017c rozwi\u0105zanie to jest prowizoryczne i b\u0119dzie trzeba zbudowa\u0107 samolot typowo rolniczy. Jednak na obecn\u0105 chwil\u0119, zesp\u00f3\u0142 pod kierunkiem magistra in\u017cyniera Stanis\u0142awa Lassoty w 1956 roku, przyst\u0105pi\u0142 do prac nad wersj\u0105 rolnicz\u0105. W 1957 roku, gotowa by\u0142a dokumentacja.<\/p>\n\n\n\n

Konstruktorzy starali si\u0119 przede wszystkim zmniejszy\u0107 mas\u0119 w\u0142asn\u0105 samolotu. Samolot pozbawiono radiokompasu, radiostacji, regulowanej zas\u0142ony silnika, zlikwidowano prawe drzwi. Prawy fotel zast\u0105piono lekkim siedziskiem. Co si\u0119 tyczy radiostacji, to w trakcie eksploatacji na nowo j\u0105 instalowano. Przeprowadzone pr\u00f3by statyczne wykaza\u0142y, \u017ce mo\u017cna zwi\u0119kszy\u0107 mas\u0119 ca\u0142kowit\u0105 max z 1 450 kg do 1 600 kg. Na grzbiecie, za skrzyd\u0142ami dodano wyra\u017any garb, co powi\u0119kszy\u0142o miejsce na zbiornik chemikali\u00f3w. Na szczycie garbu umieszczono w\u0142az do wsypywania chemikali\u00f3w. Pojemno\u015b\u0107 zbiornika wynios\u0142a 800 litr\u00f3w, a ud\u017awig 500 kg. Zbiornik by\u0142 przeznaczony tylko na chemikalia sypkie. Jego nape\u0142nienie odbywa\u0142o si\u0119 r\u0119cznie przy u\u017cyciu wiader. Stawiano prowizoryczny pomost (drewniany) po kt\u00f3rym pracownik z wiadrem wychodzi\u0142 na grzbiet samolotu i wsypywa\u0142 do zbiornika chemikalia. W dnie zbiornika umieszczono dawkownik, kt\u00f3ry nap\u0119dzany jest dodatkowym \u015bmigie\u0142kiem, umieszczonym na grzbiecie kad\u0142uba. Chemikalia na zewn\u0105trz wypadaj\u0105 ma\u0142ymi porcjami. Jako\u015b\u0107 opylania zale\u017ca\u0142a od kierunku i si\u0142y wiatru.<\/p>\n\n\n\n

Pojawi\u0142 si\u0119 problem zmiany \u015brodka ci\u0119\u017cko\u015bci maszyny. Rozwi\u0105zano to poprzez nadanie skrzyd\u0142om skosu wynosz\u0105cego 4 stopnie. Uzyskano to poprzez tr\u00f3jk\u0105tne wstawki mi\u0119dzy kad\u0142ubem i skrzyd\u0142em. Na ko\u0144cach p\u0142at\u00f3w zamontowano du\u017ce kierownice aerodynamiczne (p\u0142yty brzegowe). Aby by\u0142y one r\u00f3wnoleg\u0142e do osi kad\u0142uba, r\u00f3wnie\u017c dodano tr\u00f3jk\u0105tne wstawki. Zwi\u0119kszono wychylenie klap do 40 stopni. Da\u0142o to pr\u0119dko\u015b\u0107 minimaln\u0105 54 km\/h. Cofni\u0119to tak\u017ce ko\u0142a podwozia g\u0142\u00f3wnego o 0,215 m. Uzyskano to poprzez inny uk\u0142ad goleni. Istotnym, cho\u0107 drobnym przer\u00f3bkom poddano usterzenie. Zwi\u0119kszono powierzchni\u0119 ster\u00f3w i klapek wywa\u017caj\u0105cych. Zwi\u0119kszono k\u0105t zaklinowania steru wysoko\u015bci. Korozyjne dzia\u0142anie chemikali\u00f3w wymusi\u0142o zastosowanie popychaczy zamiast linek. Podczas test\u00f3w okaza\u0142o si\u0119, \u017ce chemikalia dostaj\u0105 si\u0119 do kabiny. Dlatego zastosowano dodatkow\u0105 szczeln\u0105 przegrod\u0119 wykonan\u0105 z p\u0142\u00f3tna.<\/p>\n\n\n\n

W wrze\u015bniu 1957 roku, przyst\u0105piono do budowy czterech prototyp\u00f3w. Pierwszy egzemplarz otrzyma\u0142 rejestracj\u0119 SP-PAG i zosta\u0142 oblatany w dniu 14 maja 1958 roku, przez pana Mieczys\u0142awa Mi\u0142osza.<\/p>\n\n\n\n

Parz\u0105c pod k\u0105tem ekonomicznym PZL-101 Gawron by\u0142 du\u017cym sukcesem. Mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce by\u0142 budowany przy pomocy oprzyrz\u0105dowania, kt\u00f3re wykorzystywano do produkcji Jak-12, a kt\u00f3re to oprzyrz\u0105dowanie ju\u017c si\u0119 dawno zamortyzowa\u0142o. W efekcie cena nowego samolotu by\u0142a bardzo ma\u0142a i zainteresowanie samolotem PZL-101 Gawron okaza\u0142o si\u0119 niespodziewanie du\u017ce. Pierwsze cztery prototypy sprzedano na pniu za granic\u0119; Hiszpania, W\u0119gry i Austria (2 maszyny). Niezwykle rzadk\u0105 jest sytuacja, gdy sprzedaje si\u0119 samoloty za granic\u0119, zanim wejd\u0105 one do u\u017cytku w kraju producenta. Z PZL-101 Gawron si\u0119 uda\u0142o.  Pierwsze wi\u0119ksze serie maszyn sprzedano na W\u0119gry i do Hiszpanii.<\/p>\n\n\n\n

Zbudowano 325 samolot\u00f3w PZL-101 Gawron. Pierwsze 61 maszyn nosi\u0142o oznaczenie PZL-101, kolejne otrzyma\u0142y oznaczenie PZL-101 A. PZL-101 A Gawron to zmodernizowany samolot rolniczy. By\u0142 produkowany od 1962 roku. \u0141\u0105cznie zbudowano 215 PZL-101 A maszyn rolniczych.<\/p>\n\n\n\n

Z uwagi na brak nast\u0119pcy i wykruszaj\u0105cych si\u0119 samolot\u00f3w Jak-12 M i Jak-12 A, w\u0142adze zdecydowa\u0142y o podj\u0119ciu produkcji samolotu wielozadaniowego na bazie PZL-101 A. Samolot oznaczono PZL-101 B. Zlikwidowano zbiornik chemikali\u00f3w i zlikwidowano garb na kad\u0142ubie. W kabinie zamontowano cztery fotele. Produkcj\u0119 podj\u0119to w 1965 roku. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z 78 maszyn trafi\u0142y do Aeroklubu PRL. R\u00f3wnie\u017c na bazie samolotu PZL-101 B zbudowano 32 maszyny w wersji sanitarnej. Produkcje PZL-101 B zako\u0144czono w 1968 roku.<\/p>\n\n\n\n

Samoloty PZL-101 Gawron, produkowane przez PZL Ok\u0119cie by\u0142y eksportowane do; CCCP (2 sztuki), Czechos\u0142owacji, W\u0119gier (67 sztuk), Jugos\u0142awii, Hiszpanii, Bu\u0142garia (40 sztuk), Austria (5 sztuk), Finlandia (3 sztuki), Indie (6 sztuk), Turcja (5 sztuk), Wenezuela (1 sztuka), Wietnam (1 sztuka).<\/p>\n\n\n\n

Samoloty PZL-101 Gawron w 70-latach zosta\u0142y zast\u0105pione przez PZL-106 Kruk (rolniczy) i PZL-104 Wilga (wielozadaniowy). Wiele egzemplarzy rolniczych pozbawiono zbiornika chemikali\u00f3w i jako cztero-miejscowe przekazano do Aeroklub\u00f3w. Samoloty PZL-101 Gawron dotrwa\u0142y do 2012 roku i jeszcze obecnie (2025 rok) mo\u017cna je spotka\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Samolot PZL-101 A Gawron SP-CHC.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Samolot PZL-101 A Gawron SP-CHC to samolot przebudowany z wersji rolniczej do wersji pasa\u017cerskiej. Samolot ma numer seryjny 63118 i by\u0142 zbudowany w 1963 roku. Po zako\u0144czeniu s\u0142u\u017cby, jako samolot rolniczy, zosta\u0142 przebudowany na samolot pasa\u017cerski; awionetka. W sierpniu 2015 roku, samolot zosta\u0142 wyremontowany i otrzyma\u0142 nowe malowanie: kad\u0142ub bia\u0142y z czerwonymi kropkami. Czerwone s\u0105 skrzyd\u0142a i golenie podwozia g\u0142\u00f3wnego. Na kad\u0142ubie s\u0105 napisy FLYSPOT. Malowanie to jest lataj\u0105c\u0105 reklama. Poprzednio samolot by\u0142 \u017c\u00f3\u0142ty z czerwonymi dodatkami. FLYSPOT jest w\u0142a\u015bcicielem najnowocze\u015bniejszego w Polsce tunelu aerodynamicznego, kt\u00f3ry zosta\u0142 zbudowany na granicy Warszawy i O\u017carowa Mazowieckiego. W Cz\u0119stochowie samolot s\u0142u\u017cy do holowania szybowc\u00f3w i wynoszenia skoczk\u00f3w spadochronowych.<\/p>\n\n\n\n

Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cz\u0119stochowa 2025-08-09 145b Rozdzia\u0142 1958-05-14 WSK Nr 4 PZL Ok\u0119cie PZL-101 Gawron. Polska Historia Na bazie samolotu Jak-12 M postanowiono zbudowa\u0107 samolot rolniczy. Sprawa by\u0142a trudna, bo Jak-12 dysponowa\u0142 ud\u017awigiem zaledwie 350 kg, przy maksymalnej obj\u0119to\u015bci 470 litr\u00f3w. Konstruktorzy zdawali sobie spraw\u0119, i\u017c rozwi\u0105zanie to jest prowizoryczne i b\u0119dzie trzeba zbudowa\u0107 samolot typowo rolniczy. Jednak […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7531,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-7530","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7530","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7530"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7530\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7533,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7530\/revisions\/7533"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7531"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7530"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7530"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7530"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}