{"id":6790,"date":"2025-03-27T15:55:34","date_gmt":"2025-03-27T14:55:34","guid":{"rendered":"https:\/\/polot.net\/?p=6790"},"modified":"2025-03-27T15:55:35","modified_gmt":"2025-03-27T14:55:35","slug":"pzl-swidnik-agusta-a-109-2005r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/polot.net\/?p=6790&lang=pl","title":{"rendered":"PZL \u015awidnik Agusta A.109. 2005r."},"content":{"rendered":"\n

Krak\u00f3w 2018-06-08<\/p>\n\n\n\n

315a Rozdzia\u0142 2005 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

AgustaWestland A.109 \/ AW.109.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u015amig\u0142owiec AW-109 w Polsce.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\"\"
AW.109 rejestracja I-HFLY. 2022 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
AW.109 rejestracja I-HFLY. 2022 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Historia<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Pocz\u0105tki w\u0142oskich zak\u0142ad\u00f3w Agusta si\u0119gaj\u0105 1907 roku. Wtedy to w\u0142oski konstruktor Giovanni Agusta za\u0142o\u017cy\u0142 firm\u0119 produkuj\u0105c\u0105 samoloty w\u0142asnej konstrukcji. Wielka wojna \u015bwiatowa spowodowa\u0142a przerwanie dzia\u0142alno\u015bci firmy. Wznowienie produkcji nast\u0105pi\u0142o w 1923 roku. Firma przyj\u0119\u0142a w\u00f3wczas now\u0105 nazw\u0119 Costruzioni Aeronautiche Agusta S.p.a. Zak\u0142ad w\u00f3wczas mie\u015bci\u0142 si\u0119 w Samarate w Lombardii na p\u00f3\u0142nocy W\u0142och. Najbardziej ambitnym programem firmy by\u0142 czterosilnikowy samolot Agusta A.Z.8, przeznaczony mi\u0119dzy innymi do przewozu 26 pasa\u017cer\u00f3w. Samolot pierwszy lot wykona\u0142 w dniu 9 czerwca 1958 roku. Samolot wygl\u0105dem przypomina samolot Douglas DC-4. Lecz firma nie otrzyma\u0142a ani jednego zam\u00f3wienia.<\/p>\n\n\n\n

Jednak ju\u017c w 1952 roku, firma Agusta kupi\u0142a licencj\u0119 ameryka\u0144skiego \u015bmig\u0142owca Bell 47. Ta decyzja zawa\u017cy\u0142a na zmianie profilu produkcji. Firmy w biznesie zbli\u017cy\u0142y si\u0119 do siebie. Wsp\u00f3\u0142praca firm Agusta i Bell w wielu badaniach i programach jest prowadzona do chwili obecnej (2018 rok).<\/p>\n\n\n\n

\u015amig\u0142owce firmy Agusta tradycyjnie by\u0142y oznaczane liter\u0105 \u201cA\u201d i trzycyfrow\u0105 liczb\u0105. Pierwszym by\u0142 \u015bmig\u0142owiec A.101, kt\u00f3ry mo\u017ce zabra\u0107 na pok\u0142ad 35 pasa\u017cer\u00f3w. Firma zaj\u0119\u0142a si\u0119 tak\u017ce produkcj\u0105 turbinowych nap\u0119d\u00f3w dla swoich wyrob\u00f3w. W 1961 roku, firma Agusta zakupi\u0142a licencj\u0119 na kolejny produkt Bella, \u015bmig\u0142owiec Bell UH-1 Huey. W 1967 roku, pojawi\u0142y si\u0119 licencje na produkcj\u0119 \u015bmig\u0142owc\u00f3w Sikorsky SH-3 Sea King, produkowanego w kilku wersjach, a r\u00f3wnie\u017c w 1967 roku, zakupiono licencj\u0119 na produkcj\u0119 Boeing CH-47.<\/p>\n\n\n\n

W 1971 roku, firma zbudowa\u0142a najbardziej rozpoznawalny w\u0142asny \u015bmig\u0142owiec oznaczony symbolem A.109. W 1983 roku, oblatano pierwszy \u015bmig\u0142owiec szturmowy o oznaczeniu Agusta A.129 Mangusta. W 1983 roku, wytw\u00f3rnia przej\u0119\u0142a w\u0142oskiego producenta samolot\u00f3w SIAI-Marchetti.<\/p>\n\n\n\n

Od pocz\u0105tku 80-lat datuje si\u0119 \u015bcis\u0142a wsp\u00f3\u0142praca firmy Augusta z brytyjska firm\u0105 Westland Helicopters. Pierwszym wsp\u00f3lnym projektem by\u0142 \u015bmig\u0142owiec AgustaWestland AW.101, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 \u015bmig\u0142owiec Sea Kingi. Podj\u0119to tak\u017ce wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z innymi firmami w Zachodniej Europie.<\/p>\n\n\n\n

W 1992 roku, wszystkie te firmy powo\u0142a\u0142y konsorcjum NHIndustries, w kt\u00f3rym Agusta mia\u0142a swoje udzia\u0142y. Efektem prac by\u0142 \u015bmig\u0142owiec NHI NH90. W 1998 roku, firma wraz z Bell Helicopter Textron za\u0142o\u017cy\u0142a sp\u00f3\u0142k\u0119 joint venture znan\u0105 pod nazw\u0105 Bell\/Agusta Aerospace Company. Produktem tej wsp\u00f3\u0142pracy jest samolot pionowego startu i l\u0105dowania (VTOL), Bell\/Agusta BA609, poprzednik V-22. W 2001 roku, dosz\u0142o do po\u0142\u0105czenia firmy Agusta i brytyjskiego Westland Helicopters i powsta\u0142a nowa firma AgustaWestland, kt\u00f3ra ma oko\u0142o 20 % \u015bwiatowego rynku \u015bmig\u0142owc\u00f3w. Do chwili obecnej powsta\u0142o oko\u0142o 20 typ\u00f3w \u015bmig\u0142owc\u00f3w przeznaczonych do wykonywania r\u00f3\u017cnych zada\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Polski udzia\u0142 w firmie Agusta.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

WSK PZL \u015awidnik szukaj\u0105c zam\u00f3wie\u0144, aby nie doprowadzi\u0107 do likwidacji zak\u0142adu, w 1996 roku, zawar\u0142 umow\u0119 z firm\u0105 Agusta na produkcj\u0119 w \u015awidniku element\u00f3w strukturalnych \u015bmig\u0142owc\u00f3w Agusta A.109 (obecnie AgustaWestland AW.109). W \u015awidniku rozpocz\u0119to produkcj\u0119 kad\u0142ub\u00f3w i belek ogonowych \u015bmig\u0142owca. W 2006 roku, ze \u015awidnika dostarczono pi\u0119\u0107setny kad\u0142ub A.109. W 2001 roku, wsp\u00f3\u0142prac\u0119 rozszerzono o produkcj\u0119 kad\u0142uba do modelu Agusta A.119 Koala (obecnie AgustaWestland AW.119). \u015awidnik mia\u0142 du\u017cy udzia\u0142 w projektowaniu i produkcji AgustaWestland AW.139. Od 2012 roku, w \u015awidniku powstaj\u0105 kompletne kad\u0142uby do modelu AW.139. W tym czasie toczono tak\u017ce rozmowy o produkcji element\u00f3w dla \u015bmig\u0142owca AW.149, gdyby jego produkcja zosta\u0142a podj\u0119ta.<\/p>\n\n\n\n

Agusta A.109 \/ AgustaWestland AW.109.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u015amig\u0142owiec A.109 to jedyna w\u0142asna konstrukcja firmy Agusta. Prototyp A.109 nb NC 7101 pierwszy lot wykona\u0142 w dniu 4 sierpnia 1971 roku. \u015awiadectwa RAI i FAA \u015bmig\u0142owiec uzyska\u0142 w dniu 1 czerwca 1975 roku. Jednocze\u015bnie \u015bmig\u0142owiec A.109 zosta\u0142 dopuszczony do lot\u00f3w wed\u0142ug przyrz\u0105d\u00f3w z jedno-osobow\u0105 za\u0142og\u0105. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej \u015bmig\u0142owiec A.109 uzyska\u0142 certyfikaty: Francja, Kanada, RFN, Szwecja, Szwajcaria i UK.<\/p>\n\n\n\n

Firma Agusta zaoferowa\u0142a \u015bmig\u0142owiec A.109 w wersjach: cywilna, wojsk l\u0105dowych, lotnictwa morskiego. \u015amig\u0142owiec w wersji cywilnej by\u0142 oferowany jako szybki transport VIP, a tak\u017ce dla s\u0142u\u017cb pa\u0144stwowych: sanitarny, policyjny, stra\u017cy granicznej.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze seryjne \u015bmig\u0142owce dostarczono odbiorcom z pocz\u0105tkiem 1976 roku. Ponad po\u0142ow\u0119 produkcji \u015bmig\u0142owc\u00f3w wyeksportowano do USA. We W\u0142oszech, \u015bmig\u0142owce A.109 trafi\u0142y do policji drogowej oraz do karabinier\u00f3w. Du\u017co \u015bmig\u0142owc\u00f3w dostarczono do Afryki i Azji. Z pocz\u0105tkiem 80-lat \u015bmig\u0142owiec A.109 poddano modernizacji. W kolejnych latach \u015bmig\u0142owiec modernizowano do zmieniaj\u0105cych si\u0119 potrzeb klient\u00f3w. \u015amig\u0142owiec by\u0142 i jest oferowany albo z podwoziem ko\u0142owym, kt\u00f3re jest chowane, albo z podwoziem – p\u0142ozy. \u015amig\u0142owiec A.109 K to wersja przeznaczona dla wojska, przystosowana do dzia\u0142ania w gor\u0105cym klimacie. Prototyp A.109 K pierwszy lot wykona\u0142a w marcu 1983 roku. \u015amig\u0142owiec A.109 X Mk II Widebody ma powi\u0119kszony kad\u0142ub, kt\u00f3ry jest szerszy. \u015amig\u0142owiec pierwszy lot wykona\u0142 we wrze\u015bniu 1984 roku.<\/p>\n\n\n\n

Wersje \u015bmig\u0142owca Agusta A.109:<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
    \n
  • A.109 A – Pierwszy model produkcyjny nap\u0119dzany dwoma silnikami turbowa\u0142owymi Allison Model 250-C20. Pierwszy lot odby\u0142 si\u0119 4 sierpnia 1971 roku.<\/li>\n\n\n\n
  • A.109A EOA – Wersja wojskowa dla armii w\u0142oskiej.<\/li>\n\n\n\n
  • A.109 A Mk.II – 1975 rok. Poprawiona cywilna wersja A.109 A.<\/li>\n\n\n\n
  • A.109 A Mk.II MAX – 1977 rok. Wersja medyczna z du\u017cymi drzwiami.<\/li>\n\n\n\n
  • A.109 B – Niezbudowana wersja wojskowa.<\/li>\n\n\n\n
  • A.109 C – Wersja cywilna dla o\u015bmiu pasa\u017cer\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n
  • A.109 D – Tylko jeden zbudowany prototyp.<\/li>\n\n\n\n
  • A109 E – 1982 rok. Ulepszona wersja cywilna, pocz\u0105tkowo nap\u0119dzana przez dwa silniki Turbomeca Arrius 2K1. P\u00f3\u017aniej producent wprowadzi\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zastosowania dw\u00f3ch silnik\u00f3w Pratt & Whitney PW206C.<\/li>\n\n\n\n
  • A.109 K – 1983. Wersja wojskowa. Pierwsze \u015bmig\u0142owce dostarczono Karabinierom. \u015amig\u0142owiec ma sta\u0142e podwozie.<\/li>\n\n\n\n
  • A.109 M \/ IN \/ CM – Wersje wojskowe.<\/li>\n\n\n\n
  • AW.109 – Z dwoma silnikami Pratt & Whitney PW207.<\/li>\n\n\n\n
  • CA.109 – 2005 rok. Chi\u0144ska kopia AW.109 E na rynek chi\u0144ski.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    \u015amig\u0142owiec A.109 w Polsce. 2005 rok.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

    \u015amig\u0142owiec A.109 w wersji sanitarnej zosta\u0142 kupiony przez Lotnicze Pogotowie Ratunkowe w Warszawie. \u015amig\u0142owiec A.109 nr 11630 otrzyma\u0142 rejestracj\u0119 SP-HXA i dosta\u0142 kod radiowy Ratownik 12. By\u0142 u\u017cytkowany od 2 lipca 2005 roku. Bazowa\u0142 na Lotnisku Bemowo-Babice. W dniu 20 listopada 2009 roku \u015bmig\u0142owiec ten uleg\u0142 wypadkowi. Za\u0142oga \u015bmig\u0142owca \u0107wiczy\u0142a l\u0105dowanie awaryjne, autorotacyjne. Dosz\u0142o do przekroczenia dopuszczalnego obci\u0105\u017cenia \u0142opat wirnika no\u015bnego, a w efekcie \u0142opata uderzy\u0142a w belk\u0119 ogonow\u0105 \u015bmig\u0142owca i jej zniszczenie. Za\u0142oga, dw\u00f3ch pilot\u00f3w, nie odnios\u0142a du\u017cych obra\u017ce\u0144.<\/p>\n\n\n\n

    W kolejnych latach, firma AgustaWestland, a zw\u0142aszcza zak\u0142ad PZL-\u015awidnik, kt\u00f3ry nale\u017cy do koncernu Leonardo, oferuj\u0105 \u015bmig\u0142owiec AW.109 w r\u00f3\u017cnych wersjach r\u00f3\u017cnym polskim firmom i s\u0142u\u017cbom; wojsku. stra\u017cy granicznej, policji, \u017candarmerii wojskowej. W kwietniu 2022 roku, zaoferowano \u015bmig\u0142owiec AW.109 Polskiej Stra\u017cy Granicznej. Oferent podkre\u015blaj\u0105c zdolno\u015bci \u015bmig\u0142owca wymienia: najwi\u0119ksz\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 przelotow\u0105 w klasie, najni\u017csze zu\u017cycie paliwa w klasie, przestronna kabina, mo\u017cliwo\u015b\u0107 zamontowania dowolnego wyposa\u017cenia specjalistycznego [na przyk\u0142ad stanowiska operatora TFO (Tactical Fly Officer)]. Na kad\u0142ubie \u015bmig\u0142owca mo\u017cna zamontowa\u0107: reflektor szperacz, g\u0142owic\u0119 optoelektroniczn\u0105, anten\u0119 radaru, wyci\u0105gark\u0119. Wszystko to przy mo\u017cliwo\u015bci zabrania na pok\u0142ad pi\u0119ciu oficer\u00f3w misji.<\/p>\n\n\n\n

    Dost\u0119p do \u015bmig\u0142owca umo\u017cliwia a\u017c czworo drzwi. Z przodu uchylne, dla pilot\u00f3w, a do \u0142adowni przesuwne, kt\u00f3re maj\u0105 szeroko\u015b\u0107 a\u017c 1,40 m. Pod\u0142oga \u0142adowni jest tak d\u0142uga, \u017ce mo\u017cna na niej po\u0142o\u017cy\u0107 a\u017c dw\u00f3ch chorych na noszach. \u015amig\u0142owiec mo\u017ce operowa\u0107 w dzie\u0144 i w nocy. Kokpit jest typu szklanego. Wygl\u0105d \u015bmig\u0142owca AW.109 nadal jest nowoczesny, mimo \u017ce zosta\u0142 opracowany w 1971 roku.<\/p>\n\n\n\n

    Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Krak\u00f3w 2018-06-08 315a Rozdzia\u0142 2005 rok. AgustaWestland A.109 \/ AW.109. \u015amig\u0142owiec AW-109 w Polsce. Historia Pocz\u0105tki w\u0142oskich zak\u0142ad\u00f3w Agusta si\u0119gaj\u0105 1907 roku. Wtedy to w\u0142oski konstruktor Giovanni Agusta za\u0142o\u017cy\u0142 firm\u0119 produkuj\u0105c\u0105 samoloty w\u0142asnej konstrukcji. Wielka wojna \u015bwiatowa spowodowa\u0142a przerwanie dzia\u0142alno\u015bci firmy. Wznowienie produkcji nast\u0105pi\u0142o w 1923 roku. Firma przyj\u0119\u0142a w\u00f3wczas now\u0105 nazw\u0119 Costruzioni Aeronautiche Agusta […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6791,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-6790","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-smiglowce"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6790","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6790"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6790\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6793,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6790\/revisions\/6793"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6791"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6790"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6790"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6790"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}