{"id":6488,"date":"2025-01-04T14:44:11","date_gmt":"2025-01-04T13:44:11","guid":{"rendered":"https:\/\/polot.net\/?p=6488"},"modified":"2025-01-04T14:57:26","modified_gmt":"2025-01-04T13:57:26","slug":"zarys-historii-nawigacji-poczatki-1919r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/polot.net\/?p=6488&lang=pl","title":{"rendered":"Zarys historii nawigacji. Pocz\u0105tki. 1919r."},"content":{"rendered":"\n
Krak\u00f3w 2013-03-14<\/p>\n\n\n\n
Zarys historii nawigacji. Pocz\u0105tki. 1919r.<\/strong><\/h2>\n\n\n\nGlobus. 2013 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
W pocz\u0105tkowym okresie rozwoju lotnictwa problem nawigacji wyst\u0119powa\u0142 w spos\u00f3b marginalny. By\u0142o to zwi\u0105zane z niewielkimi odleg\u0142o\u015bciami, jakie pokonywa\u0142y pierwsze samoloty. Pierwsze powa\u017cniejsze zastosowane nawigacji lotniczej nast\u0105pi\u0142o wraz z rozwojem sterowc\u00f3w. I kiedy wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce to jest w\u0142a\u015bciwy kierunek, ujawni\u0142y si\u0119 wady sterowc\u00f3w. Przede wszystkim ich \u0142atwopalno\u015b\u0107 zwi\u0105zana z zastosowaniem wodoru, jako gazu l\u017cejszego od powietrza, wype\u0142niaj\u0105cego balon. Pr\u00f3ba ratowania sytuacji poprzez stosowanie helu nie powiod\u0142a si\u0119, z uwagi na du\u017cy koszt jego produkcji. Drugim problemem okaza\u0142a si\u0119 wielka podatno\u015b\u0107 sterowc\u00f3w na zmiany pogodowe, a zw\u0142aszcza zmienny, wr\u0119cz nieprzewidywalny wiatr, doprowadzaj\u0105cy do sytuacji niebezpiecznych i trudnych do opanowania.<\/p>\n\n\n\n
Wybuch wielkiej wojny \u015bwiatowej nie rozwin\u0105\u0142 w spos\u00f3b znacz\u0105cy nawigacji lotniczej. Na przeloty na wi\u0119kszych dystansach trzeba by\u0142o jeszcze poczeka\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Zanim om\u00f3wimy wst\u0119p do nawigacji lotniczej, musimy wskaza\u0107 na kilka czynnik\u00f3w, kt\u00f3re stymulowa\u0142y rozw\u00f3j samolot\u00f3w pasa\u017cersko-transportowych. Pami\u0119tajmy, \u017ce XIX wiek, by\u0142 wiekiem elektryczno\u015bci i pary. Para doprowadzi\u0142a do niespodziewanego rozwoju kolei \u017celaznych, kt\u00f3re z ko\u0144cem XIX wieku, swoj\u0105 sieci\u0105 pokrywa\u0142y niemal ca\u0142\u0105 Europ\u0119. Koleje umo\u017cliwi\u0142y tani transport milionom ludzi. Podr\u00f3\u017c kolej\u0105 by\u0142a wygodna, szybka i punktualna. Natomiast, po morzach i oceanach p\u0142ywa\u0142y coraz wi\u0119ksze i bardzie luksusowe statki oceaniczne. Oba rodzaje komunikacji, z pocz\u0105tkiem XX wieku, by\u0142y bardzo dobrze rozwini\u0119te. Jedynie, co mog\u0142o im zagrozi\u0107 to lotnictwo, kt\u00f3re \u0142\u0105czy\u0142o podr\u00f3\u017c nad l\u0105dem i wod\u0105, czego ani kolej ani statki nie mog\u0142y spe\u0142ni\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Dodatkowo, w samym lotnictwie trwa\u0142a walka mi\u0119dzy; sterowanymi balonami (sterowcami), samolotami i wiatrakowcami. O tych ostatnich, niewiele os\u00f3b pami\u0119ta, bo one sfinalizowa\u0142y si\u0119 z pocz\u0105tkiem 40-lat XX wieku, jako \u015bmig\u0142owce.<\/p>\n\n\n\n
Wielka wojna \u015bwiatowa poch\u0142on\u0119\u0142a ponad 10 milion\u00f3w ofiar. Wszystkie narody straci\u0142y bardzo du\u017co. Pa\u0144stwa wykazywa\u0142y wobec siebie du\u017c\u0105 nieufno\u015b\u0107 i podejrzliwo\u015b\u0107. Mimo wszystko, wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce zawarty kompromis pokojowy b\u0119dzie trwa\u0142 d\u0142ugo. By\u0142y tak\u017ce narody, kt\u00f3re by\u0142y szcz\u0119\u015bliwe z nowego porz\u0105dku w Europie, bo odzyska\u0142y niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Do tych kraj\u00f3w nale\u017ca\u0142a Rzeczypospolita Polska. Po 123 latach Polska ponownie pojawi\u0142a si\u0119 na mapie, jako suwerenne pa\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n
Rola Francji, UK i USA w rozwoju dalekich przelot\u00f3w.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Tylko trzy kraje, w rozwoju nawigacji lotniczej osi\u0105gn\u0119\u0142y znacz\u0105ce sukcesy. By\u0142a to Francja, Zjednoczone Kr\u00f3lestwo i Stany Zjednoczone Ameryki P\u00f3\u0142nocnej. Pozosta\u0142e pa\u0144stwa bazowa\u0142y na ich osi\u0105gni\u0119ciach. Uk\u0142ad ten nie wynika\u0142 tylko z rozwoju techniczno-cywilizacyjnego, ale przede wszystkim z nadrz\u0119dnych cel\u00f3w, jakimi kierowa\u0142y si\u0119 te kraje. W przypadku Francji i Wielkiej Brytanii by\u0142a to ch\u0119\u0107 zapewnienia komunikacji z dominiami. W przypadku USA \u0142\u0105czno\u015b\u0107 kontynentalna oraz \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z Europ\u0105 i wyspami na Oceanie Spokojnym.<\/p>\n\n\n\n
Wspomniana, jako pierwsza Francja, tu\u017c po wielkiej wojnie \u015bwiatowej, po\u0142o\u017cy\u0142a najwi\u0119ksze zas\u0142ugi dla ponownego scalenia skrwawionej Europy i wsp\u00f3lnego budowania przysz\u0142o\u015bci. By\u0142o to jednak bardzo trudne, z uwagi na agresywn\u0105 postaw\u0119 lud\u00f3w germa\u0144skich i tego, co powsta\u0142o na terenach dawnej Rosji. Dlatego do wsp\u00f3\u0142pracy przyst\u0105pi\u0142y tylko kraje Europy \u015arodkowej, Ba\u0142kan\u00f3w, P\u00f3\u0142wyspu Iberyjskiego, Kraj\u00f3w Beneluksu i oczywi\u015bcie Wielkiej Brytanii. Francja, jako pierwsza rozpocz\u0119\u0142a nawi\u0105zywa\u0107 kontakty w formie lotniczej z Wielk\u0105 Brytani\u0105. Pierwsza na \u015bwiecie linia lotnicza powsta\u0142a na trasie Pary\u017c-Londyn. Wewn\u0119trznie natomiast najszybciej uruchomi\u0142a po\u0142\u0105czenie Pary\u017c-Marsylia. Oczywi\u015bcie we Francji patrzono dalekowzrocznie. Ich celem by\u0142a Afryka Zachodnia i Ameryka Po\u0142udniowa.<\/p>\n\n\n\n
Wielka Brytania mia\u0142a jeszcze wi\u0119ksze plany, przy czym nie interesowa\u0142a si\u0119 Europ\u0105. Od samego pocz\u0105tku UK skupia\u0142a si\u0119 na Afryce Wschodniej, Bliskim Wschodzie, Indiach, P\u00f3\u0142wyspie Indochi\u0144skim i Australii. Wynika\u0142o to z zupe\u0142nie innych priorytet\u00f3w. Ich pot\u0119ga gospodarcza by\u0142a w du\u017cej mierze uzale\u017cniona od tego, co dzia\u0142o si\u0119 w koloniach.<\/p>\n\n\n\n
Jeszcze inaczej do problemu komunikacji lotniczej podchodzili amerykanie. Ogromny wewn\u0119trzny obszar wymaga\u0142 dobrego i r\u00f3wnomiernego rozwoju. G\u0142\u00f3wnym kierunkiem by\u0142a linia wsch\u00f3d-zach\u00f3d, od New York, przez Chicago do Los Angeles. Przy jednoczesnym, bardziej zaludnionym i wy\u017cej postawionym ekonomicznie Wschodnim Wybrze\u017cu. Zewn\u0119trznymi kierunkami USA by\u0142a trasa przez Ocean Atlantycki do Europy (UK i Francja) oraz Ocean Spokojny. Trzeba tak\u017ce pami\u0119ta\u0107, i\u017c wielka wojna \u015bwiatowa, nie dotkn\u0119\u0142a bezpo\u015brednio terytorium USA i Kanady. Ma\u0142o tego, oba kraje wzbogaci\u0142y si\u0119 znacznie na tocz\u0105cej si\u0119 w Europie wojnie. Amerykanie sprzedawali aliantom bro\u0144, a nast\u0119pnie zaopatrywali w towary powszechnego u\u017cytku. Wielu amerykan\u00f3w czynnie uczestniczy\u0142o w walkach w Europie.<\/p>\n\n\n\n
Rola Rzeczypospolitej Polski w rozwoju dalekich przelot\u00f3w.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Wbrew obecnemu mniemaniu i w obecnych czasach fa\u0142szowania historii, rola Polski i Polskich lotnik\u00f3w by\u0142a znacz\u0105ca. W dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym odnosili\u015bmy znaczne sukcesy na arenie mi\u0119dzynarodowej; w sportach balonowych, szybownictwie oraz sportach i zawodach samolotowych. Osi\u0105gn\u0119li\u015bmy \u015bwiatowy poziom w konstruowaniu, budowie i produkcji wielu nowoczesnych samolot\u00f3w. Byli\u015bmy pierwszym krajem na \u015bwiecie, kt\u00f3ry na wyposa\u017ceniu Wojsk Lotniczych mia\u0142 wszystkie samoloty my\u015bliwskie o konstrukcji metalowej. Tak\u017ce w dalekodystansowych przelotach zapisali\u015bmy pi\u0119kne karty. Co \u015bwiadczy o dobrym opanowaniu podstaw nawigacji na dalekich trasach. Polskie firmy przewoz\u00f3w pocztowo-pasa\u017cerskich z ka\u017cdym rokiem rozwija\u0142y siatk\u0119 po\u0142\u0105cze\u0144. Po ich konsolidacji, od dnia 2 stycznia 1929 roku, jako firma Polskie Linie Lotnicze LOT, mia\u0142y drug\u0105 (po Air France), co do wielko\u015bci, siatk\u0119 po\u0142\u0105cze\u0144. PLL LOT szybko wyszed\u0142 poza obszar Europy, z realnymi planami na loty do Ameryki Po\u0142udniowej i do USA. Wielu Polskich pilot\u00f3w z PLL LOT przekroczy\u0142o w tym czasie 250\u00a0000 km, 500\u00a0000 km, a tak\u017ce 1\u00a0000\u00a0000 km przebytych w powietrzu kilometr\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W nowej rzeczywisto\u015bci, w spadku po dzia\u0142aniach wojennych pozosta\u0142y setki bezu\u017cytecznych wojskowych samolot\u00f3w i wielu wyszkolonych lotnik\u00f3w. Nale\u017ca\u0142o si\u0119 zastanowi\u0107, jak sensownie wykorzysta\u0107 ten potencja\u0142. Urz\u0105dzane pokazy, wy\u015bcigi i loty widokowe, wzbudza\u0142y ogromne zainteresowanie. Lecz tylko cz\u0119\u015bciowo rozwi\u0105zywa\u0142y problem. Rozw\u00f3j lotnictwa turystycznego napotyka\u0142 ogromne problemy, z uwagi na inne pilne potrzeby. Utworzono pierwsze stowarzyszenia i organizacje lotnicze, maj\u0105cych przyci\u0105gn\u0105\u0107 nowe pokolenie m\u0142odzie\u017cy do awiacji i obrony przeciwgazowe<\/p>\n\n\n\n
Spontanicznie zacz\u0119to organizowa\u0107 pierwsze po\u0142\u0105czenia lotnicze dla przewozu poczty, a jednocze\u015bnie os\u00f3b (jeszcze nietraktowanych, jako pasa\u017cer\u00f3w komercyjnych). Jednak dost\u0119pne samoloty nie za bardzo by\u0142y do tego typu roli przygotowane. Nale\u017ca\u0142o je przebudowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Czym do nawigacji dysponowali pierwsi lotnicy na dalszych trasach? Nie by\u0142o tego wiele. Po pierwsze by\u0142y mapy. Nad l\u0105dem korzystano z map wojskowych, kt\u00f3rych dost\u0119pno\u015b\u0107 po wielkiej wojnie \u015bwiatowej by\u0142a du\u017ca. Lotnicy nanosili na mapy w\u0142asne poprawki, w postaci charakterystycznych punkt\u00f3w orientacyjnych. By\u0142y to zwykle wie\u017ce ko\u015bcio\u0142\u00f3w i ratusz\u00f3w miejskich. Stacje i dworce kolejowe. Linie kolejowe, rzeki, a przede wszystkim mosty. Zw\u0142aszcza te o konstrukcjach stalowych, kratownicowych lub wysokie kamienne (z charakterystycznym \u0142ukami), kt\u00f3re doskonale wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 na tle terenu. Charakterystyczne by\u0142y tak\u017ce osamotnione budowle; wiatraki (m\u0142yny), klasztory, zamki lub ich ruiny, kominy fabryk, wie\u017ce kopalnianych szyb\u00f3w, szyby naftowe. Rzadziej samotne drzewa, czy wie\u017ce do obserwacji zagro\u017cenia po\u017carowego. Wreszcie samo ukszta\u0142towanie terenu i charakterystyczne jego przej\u015bcia. Na przyk\u0142ad; ko\u0144cz\u0105cy si\u0119 obszar puszczy i zaczynaj\u0105ce si\u0119 wzniesienia. Lub koniec p\u00f3l uprawnych i pocz\u0105tek obszar\u00f3w podmok\u0142ych, nieu\u017cytk\u00f3w. Charakterystyczne wzniesienia i urwiska.<\/p>\n\n\n\n
Cz\u0119sto korzystano ze zdj\u0119\u0107 lotniczych wykonanych podczas dzia\u0142a\u0144 wojennych. Zdj\u0119cia te s\u0142u\u017cy\u0142y do identyfikacji charakterystycznych punk\u00f3w na planowanej trasie przelotu.<\/p>\n\n\n\nLotniczy aparat fotograficzny AFA-1M. 2009 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
Nad otwartymi akwenami wodnymi korzystano z map morskich, by\u0142y one w tym czasie znacznie dok\u0142adniejsze ni\u017c mapy obszar\u00f3w l\u0105dowych. Co prawda zawiera\u0142y du\u017co informacji zb\u0119dnych dla lotnik\u00f3w, ale doskonale nadawa\u0142y si\u0119 do wyznaczenia i utrzymania kursu. Mapy te zawiera\u0142y tak\u017ce zaznaczone latarnie morskie, kt\u00f3re samorzutnie sta\u0142y si\u0119 tak\u017ce doskona\u0142ymi punktami orientacyjnymi dla lotnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nMapa morza Ba\u0142tyckiego. 2024 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
Kurs statku powietrznego.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Kurs statku powietrznego to by\u0142a pierwsza rzecz, z kt\u00f3r\u0105 musieli si\u0119 zmierzy\u0107 lotnicy. Kurs statku powietrznego trzeba by\u0142o wyznaczy\u0107 przed lotem i ewentualnie wyznaczy\u0107 miejsca, w kt\u00f3rych nale\u017ca\u0142o ten kurs zmieni\u0107. W innym rozdziale wspomnieli\u015bmy o magnetyzmie ziemi, deklinacji i inklinacji. Jak si\u0119 oka\u017ce, zjawiska te maj\u0105 du\u017cy wp\u0142yw na okre\u015blenie kursu statku powietrznego. Z uwagi na cechy charakterystyczne pola magnetycznego ziemi, korzystaj\u0105c z busoli magnetycznej na pok\u0142adzie samolotu, mamy do czynienia z trzema rodzajami kursu.<\/p>\n\n\n\nKompas. 2022 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
Kurs busoli. Jest to kierunek statku powietrznego wskazany przez busol\u0119 pok\u0142adow\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Kurs geograficzny. Kierunek statku powietrznego mierzony w prawo od po\u0142udnika geograficznego, wyra\u017cony w stopniach. Mo\u017cna go obliczy\u0107 dodaj\u0105c do kursu busoli pok\u0142adowej warto\u015b\u0107 dewiacji (otrzymamy w\u00f3wczas kurs magnetyczny), a nast\u0119pnie doda\u0107 do kursu magnetycznego warto\u015b\u0107 deklinacji. Dewiacja busoli magnetycznej to b\u0142\u0119dy jej wskaza\u0144. Szersze om\u00f3wienie busoli pok\u0142adowej jest w innym rozdziale \u2013 Przyrz\u0105dy pok\u0142adowe.<\/p>\n\n\n\n
Kurs magnetyczny. Jest to kierunek statku powietrznego mierzony w prawo od po\u0142udnika magnetycznego, wyra\u017cony w stopniach. Mo\u017cna go obliczy\u0107 dodaj\u0105c do kursu busoli warto\u015b\u0107 deklinacji.<\/p>\n\n\n\n
Jest jeszcze tak zwany kurs bojowy, czyli kierunek lotu statku powietrznego podczas lotu bojowego przy dolocie i nadlatywaniu na cel.<\/p>\n\n\n\n
W takim razie; Kurs statku powietrznego jest to k\u0105t zawarty mi\u0119dzy wybranym kierunkiem odniesienia (kierunkiem po\u0142udnika geograficznego, po\u0142udnika magnetycznego), a pod\u0142u\u017cn\u0105 osi\u0105 statku powietrznego. Ale trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce statek powietrzny leci idealnie po kursie tylko przy bezwietrznej pogodzie, co praktycznie nie wyst\u0119puje. I to jest kolejny problem, z kt\u00f3rym musieli mierzy\u0107 si\u0119 lotnicy.<\/p>\n\n\n\n
Wspominana wielokrotnie deklinacja, w r\u00f3\u017cnych punktach na kuli ziemskiej ma r\u00f3\u017cne warto\u015bci i znaki. Dodatkowo deklinacja podlega okresowym wahaniom. Dlatego na mapach topograficznych zacz\u0119to nanosi\u0107 deklinacj\u0119. Linie \u0142\u0105cz\u0105ce punkty o jednakowej deklinacji, co do wielko\u015bci i znaku nosz\u0105 nazw\u0119 izogon. Izogony na mapy nanosi si\u0119, co 1 stopie\u0144, jako czerwone lub fioletowe przerywane linie. W Polsce deklinacja magnetyczna waha si\u0119 w granicach oko\u0142o plus\/minus 2 stopnie.<\/p>\n\n\n\n
Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Krak\u00f3w 2013-03-14 Zarys historii nawigacji. Pocz\u0105tki. 1919r. W pocz\u0105tkowym okresie rozwoju lotnictwa problem nawigacji wyst\u0119powa\u0142 w spos\u00f3b marginalny. By\u0142o to zwi\u0105zane z niewielkimi odleg\u0142o\u015bciami, jakie pokonywa\u0142y pierwsze samoloty. Pierwsze powa\u017cniejsze zastosowane nawigacji lotniczej nast\u0105pi\u0142o wraz z rozwojem sterowc\u00f3w. I kiedy wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce to jest w\u0142a\u015bciwy kierunek, ujawni\u0142y si\u0119 wady sterowc\u00f3w. Przede wszystkim ich \u0142atwopalno\u015b\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6489,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-6488","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nawigacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6488"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6488\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6493,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6488\/revisions\/6493"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6489"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/polot.net\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Globus-zdj.KPH01-1024x716.png\")
![\"\"](\"https:\/\/polot.net\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Aparat-foto-AFA-1M-2009r.zdj_.KPH01-1024x766.png\")
![\"\"](\"https:\/\/polot.net\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Zrzut-ekranu-2025-01-4-o-14.00.50-1024x603.png\")
![\"\"](\"https:\/\/polot.net\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Kompas.-2022-rok.-Zdjecie-Karol-Placha-Hetman01-1024x762.png\")