Mil Mi-8 (nazwa NATO Hip) to \u015bredni \u015bmig\u0142owiec z nap\u0119dem z\u0142o\u017conym z dw\u00f3ch silnik\u00f3w turbinowych. Nale\u017cy do najliczniej produkowanych na \u015bwiecie \u015bmig\u0142owc\u00f3w. Zbudowano ponad 12 200 maszyn. By\u0142 i jest u\u017cytkowany w 57 krajach.<\/p>\n Nie do ko\u0144ca znane s\u0105 powody dla kt\u00f3rych Michai\u0142 Mil w 1958 roku, przyst\u0105pi\u0142 do opracowania \u015bmig\u0142owca W-8, p\u00f3\u017aniejszego Mi-8. Tyle co, bo w dniu 5 czerwca 1957 roku, zosta\u0142 oblatany \u015bmig\u0142owiec Mi-6, kt\u00f3ry teoretycznie mia\u0142 by\u0107 nast\u0119pc\u0105 \u015bmig\u0142owca Mi-4. \u015amig\u0142owiec Mi-6 w\u0142a\u015bnie przechodzi\u0142 szeroki zakres test\u00f3w w locie. Z oblatanego w dniu 3 czerwca 1952 roku, \u015bmig\u0142owca Mil Mi-4 wojsko by\u0142o zadowolone. Ma\u0142y Mil Mi-1 spisywa\u0142 si\u0119 nienajgorzej. Dokonywa\u0142a si\u0119 rakietyzacja pola walki. Sam Michai\u0142 Mil nie by\u0142 cz\u0142owiekiem przebojowym. Na Kremlu traktowano go jako dobrego konstruktora, ale nigdy nie brano za wizjonera i stratega nowej techniki wojennej. Michai\u0142 Mil nie mia\u0142 nawet niezale\u017cnego biura, a jego pracownia mie\u015bci\u0142a si\u0119 przy zak\u0142adzie produkcyjnym OKB-329. Czasami wi\u0119cej do powiedzenia mia\u0142 dyrektor tego zak\u0142adu ni\u017c konstruktor Michai\u0142 Mil. Michai\u0142 Mil nie mia\u0142 nawet tytu\u0142u generalnego konstruktora. W literaturze cz\u0119sto podaje si\u0119 mylnie, \u017ce biuro Michai\u0142a Mila to w\u0142a\u015bnie OKB-329.<\/p>\n Dlatego w\u0142adcy na Kremlu nie wyrazili zgody na podj\u0119cie prac nad nowym programem. Przypuszczalnie Michai\u0142 Mil zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z trudno\u015bci eksploatacyjnych \u015bmig\u0142owca Mi-6, kt\u00f3rego zalet\u0105 by\u0142 jednak turbinowy nap\u0119d. Dlatego ponowi\u0142 propozycj\u0119, ale tym razem zaproponowa\u0142 w Mi-4 tylko wymian\u0119 silnika na turbinowy. W takiej sytuacji partia wyrazi\u0142a zgod\u0119. Tym bardziej, \u017ce s\u0105dzili, i\u017c b\u0119dzie to tylko wymiana silnika, tak jak to czyniono na Zachodzie i nic wi\u0119cej. Formalna decyzja zapad\u0142a w dniu 20 lutego 1958 roku.<\/p>\n Jednak Michai\u0142 Mil mia\u0142 ju\u017c koncepcj\u0119 ca\u0142kowitej przebudowy Mi-4. W projekcie uczestniczy\u0142 in\u017cynier Aleksandr Iwczenko pracuj\u0105cy w OKB-478 w Zaporo\u017cu, Ukraina, nad silnikiem pierwotnie zaplanowanym dla samolot\u00f3w. Dla zmodernizowanego \u015bmig\u0142owca przewidziano jeden silnik Iwczenko AI-24W o mocy 1 900 KM, kt\u00f3ry \u017cywcem przej\u0119to z samolotu Antonowa An-24. \u015amig\u0142owiec mia\u0142 mie\u0107 ud\u017awig oko\u0142o 2\u00a0000 kg. Odpowiedzialnym za now\u0105 konstrukcj\u0119 by\u0142 pocz\u0105tkowo in\u017c. G. W. Riemiezow, a p\u00f3\u017aniej W. A. Nikiforow.<\/p>\n Makieta W-8 w skali 1:1 zosta\u0142a uko\u0144czona z ko\u0144cem 1958 roku i zosta\u0142a zatwierdzona przez komisj\u0119. Pierwowz\u00f3r \u015bmig\u0142owca W-8 posiada\u0142 sta\u0142e podwozie czteropunktowe, bardzo podobne do tego z Mi-4. Jednak w trakcie budowy prototypu nast\u0105pi\u0142a zmiana na podwozie trzy-punktowe z przedni\u0105 goleni\u0105 wyposa\u017con\u0105 w zdwojone ko\u0142a. Ca\u0142y program by\u0142 op\u00f3\u017aniony w stosunku do planu. G\u0142\u00f3wnym powodem by\u0142y trudno\u015bci w koordynacji prac r\u00f3\u017cnych podmiot\u00f3w. Dlatego zdecydowano si\u0119 na wykorzystanie wi\u0119kszej ilo\u015bci starych podzespo\u0142\u00f3w, nie czekaj\u0105c na wykonanie nowych. Na przyk\u0142ad z Mi-4 wzi\u0119to ca\u0142\u0105 belk\u0119 ogonow\u0105 wraz ze \u015bmig\u0142em, w\u00f3wczas jeszcze z \u0142opatami drewnianymi.<\/p>\n Nowatorski by\u0142 kokpit za\u0142ogi. Zupe\u0142nie inny od kokpitu w Mi-4. W przestronnej, doskonale oszklonej kabinie umieszczono stanowiska dla trzy-osobowej za\u0142ogi; dw\u00f3ch pilot\u00f3w, a mi\u0119dzy nimi, nieco z ty\u0142u, stanowisko in\u017cyniera pok\u0142adowego. Tego ostatniego w \u015bmig\u0142owcu Mi-4 nie by\u0142o. Kabina \u0142adunkowa (pasa\u017cerska) mia\u0142a wymiary 5,34 m x 2,34 m x 1,8 m i zwie\u0144czona by\u0142a w tylnej cz\u0119\u015bci du\u017cymi otwieranymi na boki drzwiami, tak jak to mia\u0142o miejsce w Mi-4.<\/p>\n Projektuj\u0105c \u015bmig\u0142owiec W-8 pojawi\u0142 si\u0119 problem z dost\u0119pem do silnika. W Mi-4 dost\u0119p by\u0142 z poziomu ziemi. W W-8 takiej mo\u017cliwo\u015bci nie by\u0142o. Dlatego postanowiono wykorzysta\u0107 os\u0142ony silnika, kt\u00f3re po otwarciu tworz\u0105 podest dla mechanik\u00f3w.<\/p>\n Zaprojektowano \u015bmig\u0142owiec z jednym silnikiem turbinowym umieszczonym w g\u00f3rze przed przek\u0142adni\u0105 i wirnikiem no\u015bnym. Przek\u0142adnia i wirnik zosta\u0142 wzi\u0119ty z Mi-4. Ta sytuacja nie zadowala\u0142a decydent\u00f3w, ale ostatecznie usprawiedliwi\u0142a daleko id\u0105c\u0105 ingerencj\u0119 w p\u0142atowiec \u015bmig\u0142owca. Prototyp o nazwie W-8 zosta\u0142 zaprojektowany w 1958 roku. By\u0142 nap\u0119dzany jednym silnikiem Iwczenko AI-24 W, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej zmieni\u0142 nazw\u0119 na So\u0142owjow.<\/p>\n \u015amig\u0142owiec W-8 oblatano w dniu 24 czerwcu 1961 roku, pilotowany przez Borysa Zemskowa. Ju\u017c w lipcu 1961 roku, zosta\u0142 pokazany na paradzie w Tuszyno.<\/p>\n W rzeczywisto\u015bci biuro Micha\u0142a Mila zbudowa\u0142o dwa prototypy \u015bmig\u0142owca W-8 wyposa\u017conego w pojedynczy silnik. Otrzyma\u0142y one numery seryjne 0101 i 0102. Po prawdzie, du\u017co element\u00f3w \u015bmig\u0142owca W-8 i p\u00f3\u017aniejszego W-8 A powstawa\u0142o w Zak\u0142adzie Nr 23, bo Zak\u0142ad OKB-329 nie mia\u0142 ani zdolno\u015bci, ani mocy przerobowych do ich wykonania. W OKB-329 dokonywano finalnego monta\u017cu.<\/p>\n Z przyczyn o kt\u00f3rych napisali\u015bmy poni\u017cej, oba \u015bmig\u0142owce W-8 wykonano jako pasa\u017cerskie. We wn\u0119trzu umieszczono 18 indywidualnych foteli w uk\u0142adzie 2 x 2 z przej\u015bciem po\u015brodku. Okna kwadratowe o stosunkowo du\u017cej powierzchni. W takiej konfiguracji \u015bmig\u0142owiec mia\u0142 zasi\u0119g 450 km. W teorii \u015bmig\u0142owiec mia\u0142 przewozi\u0107 14 uzbrojonych \u017co\u0142nierzy. Dla nich przewidziano sk\u0142adane \u0142awki wzd\u0142u\u017c burt \u0142adowni.<\/p>\n Drugi \u015bmig\u0142owiec uko\u0144czono w listopadzie 1961 roku. \u015amig\u0142owce W-8 s\u0142u\u017cy\u0142y do test\u00f3w zak\u0142adowych. Wykonywano na nich pr\u00f3by zm\u0119czeniowe. Ostatecznie w 1964 roku, spisano je ze stanu. Planowano budow\u0119 trzech prototyp\u00f3w W-8, ale ostatecznie trzeci wykonano jako dwusilnikowy i oznaczono W-8 A.<\/p>\n W wrze\u015bniu 1959 roku, car Nikita Chruszczow wyjecha\u0142 do USA. Tam, razem z prezydentem USA przemieszcza\u0142 si\u0119 prezydenckim \u015bmig\u0142owcem S-58 i \u2026 by\u0142 pod ogromnym wra\u017ceniem. Kiedy tylko powr\u00f3ci\u0142 do CCCP, aby ocali\u0107 twarz komunizmu, natychmiast kaza\u0142 stworzy\u0107 podobny \u015bmig\u0142owiec, tak szybko, aby by\u0142 gotowy na wizyt\u0119 prezydenta USA w CCCP. Dlatego Michai\u0142 Mil na bazie Mi-4 opracowa\u0142 wersj\u0119 luksusow\u0105. Osobistej inspekcji i podr\u00f3\u017cy na jego pok\u0142adzie, dokona\u0142 Nikita Chruszczow. Nadarzaj\u0105c\u0105 si\u0119 okazj\u0119 wykorzysta\u0142 Michai\u0142 Mil i pokaza\u0142 carowi \u015bmig\u0142owiec W-8, sugeruj\u0105c, \u017ce du\u017co lepiej by\u0142oby, aby maszyna mia\u0142a dwa silniki, now\u0105 przek\u0142adni\u0119 i nowy wirnik no\u015bny. A silniki powinny by\u0107 opracowane od podstaw, a nie \u017cywcem wzi\u0119te z samolotu. Nikita Chruszczow zgodzi\u0142 si\u0119 z argumentami konstruktora i nie od\u0142o\u017cy\u0142 sprawy w ad acta.<\/p>\n Ju\u017c w maju 1960 roku, Michai\u0142 Mil otrzyma\u0142 zlecenie na dwusilnikowy \u015bmig\u0142owiec, a biuro projektowe Siergieja Isotowa zadanie budowy silnik\u00f3w turbinowych specjalnie dla \u015bmig\u0142owca Michai\u0142a Mila. Co istotne, Siergiej Izotow mia\u0142 ju\u017c daleko zaawansowane prace nad nowym silnikiem turbinowym dla \u015bmig\u0142owca. Dlatego i jego prace post\u0119powa\u0142y stosunkowo szybko. Dwa miesi\u0105ce po uko\u0144czeniu budowy silnik\u00f3w przez Siergieja Isotowa zosta\u0142y ona zamontowane na trzecim prototypie \u015bmig\u0142owca, kt\u00f3ry oznaczono jako W-8 A. Ten prototyp otrzyma\u0142 dwa silniki turbinowe oznaczone jako Isotow TW2-117. Ka\u017cdy z nich mia\u0142 moc 1\u00a0120 kW (1\u00a0500 KM). Co wa\u017cne, nowy silnik wa\u017cy\u0142 zaledwie 335 kg, a silnik t\u0142okowy ASz-82W oko\u0142o 1 100 kg.<\/p>\n Budowa W-8 A by\u0142a mo\u017cliwa dopiero, kiedy dostarczono silniki TW2-117 i now\u0105 przek\u0142adni\u0119. Przek\u0142adni\u0119 oznaczono WR-8 i ma prze\u0142o\u017cenie 62,6:1. G\u0142\u00f3wnym jej elementem jest przek\u0142adnia tr\u00f3jstopniowa, planetarna.<\/p>\n Pierwszy lot, a w\u0142a\u015bciwie zawis, \u015bmig\u0142owiec W-8 A nr 0201 wykona\u0142 w dniu 2 sierpnia 1962 roku, przez za\u0142og\u0119 Niko\u0142aja Leszina. Pe\u0142ny lot W-8 A wykona\u0142\u00a0 w dniu 17 wrze\u015bnia 1962 roku. Za\u0142oga pod dow\u00f3dztwem pilota do\u015bwiadczalnego Niko\u0142aj Iljuszyn.<\/p>\n W pa\u017adzierniku 1962 roku, dwa \u015bmig\u0142owce (W-8 A i W-8 AP) zosta\u0142y zademonstrowane oficjelom z CCCP i Uk\u0142adu Warszawskiego, na czele z Nikit\u0105 Chruszczowem.\u00a0 \u015amig\u0142owce wzbudzi\u0142y du\u017ce zainteresowanie. Oba \u015bmig\u0142owce by\u0142y pomalowane w barwy Aerof\u0142otu, bo on mia\u0142 by\u0107 g\u0142\u00f3wnym u\u017cytkownikiem. Trzeba wiedzie\u0107, \u017ce Aerof\u0142ot to nie by\u0142 przewo\u017anik lotniczy w dzisiejszym tego s\u0142owa znaczeniu. Aerof\u0142ot to by\u0142 resort w randze ministerstwa. Do niego, w CCCP, nale\u017ca\u0142y wszystkie cywilne samoloty i \u015bmig\u0142owce, lotniska cywilne i ca\u0142a infrastruktura. Przewo\u017cono nie tylko pasa\u017cer\u00f3w i towary, ale uczestniczono w: dzia\u0142aniach agrolotniczych, poszukiwaniach bogactw naturalnych, wyprawach naukowych, planowaniu lokalizacji przebiegu linii kolejowych, dr\u00f3g, linii energetycznych i przysz\u0142ych fabryk.<\/p>\n Wkr\u00f3tce rozpocz\u0119to testy fabryczne W-8 A, kt\u00f3re zako\u0144czono w lutym 1963 roku.<\/p>\n Czwarty prototyp \u015bmig\u0142owca, oznaczony jako W-8 AP wykonano jako \u015bmig\u0142owiec luksusowy dla przewozu VIP. Istotn\u0105 zmiana by\u0142o zamontowanie nowego wirnika no\u015bnego, wyposa\u017conego w 5-\u0142opat, a nie 4-\u0142opaty. Wirnik by\u0142 wzorowany na tym ze \u015bmig\u0142owca Mi-6. Wymiana wirnika z 4-\u0142opatowego na 5-\u0142opatowy by\u0142a podyktowana ch\u0119ci\u0105 zmniejszenia drga\u0144 konstrukcji. Zmianie uleg\u0142 wirnik ogonowy, kt\u00f3ry z metalowo-drewnianego sta\u0142 si\u0119 metalowy, stalowo-aluminiowy. Jednocze\u015bnie zmieniono system odladzania ze spirytusowego (spirytus wydobywa\u0142 si\u0119 z ma\u0142ych otwork\u00f3w na kraw\u0119dzi natarcia \u0142opaty) na elektryczny. Inn\u0105 zmian\u0119 by\u0142o zastosowanie bocznych, szerokich drzwi przesuwanych do \u0142adowni. Standardowo \u015bmig\u0142owce przeznaczone dla Aerof\u0142otu mia\u0142y na ko\u0142ach podwozia zamontowane owiewki, tak samo jak \u015bmig\u0142owce Mi-4 i Mi-6. W \u015bmig\u0142owcu W-8 A owiewki za\u0142o\u017cono tak\u017ce na goleniach podwozia.<\/p>\n Pi\u0105ty prototyp oznaczony jako W-8 AP2 by\u0142 tak\u017ce wersj\u0105 pasa\u017cersk\u0105, ale przeznaczon\u0105 do produkcji masowej dla Aerof\u0142ot.<\/p>\n Sz\u00f3sty prototyp oznaczono W-8 AT i by\u0142 wersj\u0105 wojskow\u0105, transportow\u0105, o ostatecznym oznaczeniu Mi-8 T.<\/p>\n Testy pa\u0144stwowe uko\u0144czono w listopadzie 1964 roku i jednocze\u015bnie podj\u0119to decyzj\u0119 o rozpocz\u0119ciu produkcji masowej. \u015amig\u0142owiec otrzyma\u0142 oficjalne oznaczenie Mi-8. Produkcja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w Kaza\u0144skiej Fabryce Produkcji, poprzednio Zak\u0142ad Nr 387, a pierwsze \u015bmig\u0142owce uko\u0144czono pod koniec 1965 roku. Wyprzedzaj\u0105c fakty dodamy, \u017ce produkcj\u0119 \u015bmig\u0142owc\u00f3w podj\u0119to tak\u017ce w Zak\u0142adzie Lotniczym w U\u0142an Ude, kt\u00f3ry poprzednio nazywa\u0142 si\u0119 Zak\u0142ad Nr 99. Obecnie (2018 rok) zak\u0142ady te konkuruj\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105.<\/p>\n Pierwsze \u015bmig\u0142owce Mi-8 nie mia\u0142y zamontowanego autopilota. P\u00f3\u017aniej wprowadzono autopilot trzy-kana\u0142owy, tak jak by\u0142o to w przypadku \u015bmig\u0142owca Mi-6. Nie by\u0142 to jednak udany autopilot. Dopiero wprowadzenie autopilota cztero-kana\u0142owego AP-34 rozwi\u0105za\u0142o problem dalszych przelot\u00f3w.<\/p>\n W styczniu 1966 roku utracono jeden z prototyp\u00f3w \u015bmig\u0142owca Mi-8. Dosz\u0142o do awarii w \u015bmigle ogonowym i maszyna run\u0119\u0142a na ziemie w niekontrolowanym opadaniu. Zgine\u0142a ca\u0142a trzyosobowa za\u0142ga.<\/p>\n Generalicja rosyjskiego wojska pocz\u0105tkowo nie wykazywa\u0142a zainteresowania \u015bmig\u0142owcem Mi-8. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119, kiedy w Wietnamie wojska USA szeroko zastosowa\u0142y \u015bmig\u0142owce Bell UH-1. Pozwoli\u0142y one na szybki przerzut niewielkich oddzia\u0142\u00f3w \u017co\u0142nierzy i ich ewakuacj\u0119 na ca\u0142ym obszarze dzia\u0142a\u0144 zbrojnych. Wtedy dopiero armia sowiecka zdecydowa\u0142a si\u0119 na zam\u00f3wienie \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mil Mi-8 dla wojska. Przeprowadzone wcze\u015bniej pr\u00f3by \u015bmig\u0142owca Mil Mi-4 wykaza\u0142y jego wady i ma\u0142\u0105 sprawno\u015b\u0107 na polu walki. Wojsko CCCP \u015bmig\u0142owce Mil Mi-8 przyj\u0119\u0142o do s\u0142u\u017cby w 1967 roku.<\/p>\n Baz\u0105 by\u0142 sz\u00f3sty prototyp oznaczony W-8 AT nr 0202, uko\u0144czony latem 1963 roku i przygotowywany ju\u017c do transportu 20-24 \u017co\u0142nierzy z ekwipunkiem. Poniewa\u017c kokpit za\u0142ogi by\u0142 bardzo obszerny dokonano pewnych modyfikacji. Zrezygnowano z osobnych drzwi zewn\u0119trznych do kokpitu. Zast\u0105piono je odsuwanymi do ty\u0142u oknami, przez kt\u00f3re w razie konieczno\u015bci mo\u017cna by\u0142o si\u0119 ewakuowa\u0107, tak jak to uczyniono w \u015bmig\u0142owcu Mi-2. Dodatkowo szk\u0142o w tym oknie jest wypuk\u0142e, w celu poprawy widoczno\u015bci z miejsca pilota. Okno to ma tak\u017ce system awaryjnego zrzutu. W kokpicie przednie okna nieznacznie przebudowano i wyposa\u017cono w system ogrzewania. W \u0142adowni pozostawiono kwadratowe okna, ale niekt\u00f3re z nich mo\u017cna by\u0142o zdemontowa\u0107 i wstawi\u0107 w nich karabiny maszynowe. Na burcie z zewn\u0105trz przygotowano punkty dla mocowania wysi\u0119gnik\u00f3w dla uzbrojenia, kt\u00f3re praktycznie ograniczono do zasobnik\u00f3w z niekierowanymi pociskami rakietowymi. Przewidywano mo\u017cliwo\u015b\u0107 przewozu w \u0142adowni lekkiej armaty polowej b\u0105d\u017a samochodu terenowego GAZ-69. Podwozie \u015bmig\u0142owca Mi-8 AT nie mia\u0142o \u017cadnych owiewek. Ani na ko\u0142ach, ani na goleniach.<\/p>\n Wspomniany powy\u017cej W-8 AP zosta\u0142 ostatecznie uko\u0144czony w maju 1964 roku. Zosta\u0142 przeznaczony do przewozu pasa\u017cer\u00f3w. \u015amig\u0142owiec ten otrzyma\u0142 cywiln\u0105 rejestracj\u0119 CCCP-06181 i czerwono \u2013 bia\u0142o \u2013 szare malowanie z oznaczeniami Aerof\u0142otu. W-8 AP pos\u0142u\u017cy\u0142 do test\u00f3w. Mi\u0119dzy innymi lepszego autopilota AP-34B oraz systemu regulacji obrot\u00f3w wirnika g\u0142\u00f3wnego. We wrze\u015bniu 1964 roku, \u015bmig\u0142owiec przekazano do udzia\u0142u w drugim etapie pr\u00f3b pa\u0144stwowych. Program test\u00f3w zako\u0144czy\u0142 si\u0119 sukcesem. \u015amig\u0142owiec pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem by\u0142 lepszy od \u015bmig\u0142owca Mi-4.<\/p>\n W listopadzie 1964 roku, pa\u0144stwowa komisja rekomendowa\u0142a zar\u00f3wno W-8 AT jak i W-8 AP do produkcji seryjnej. Rekomendacja nie oznacza\u0142a automatycznego rozpocz\u0119cia produkcji seryjnej. Dla produkcji seryjnej musia\u0142y si\u0119 znale\u015b\u0107 fundusze w nadchodz\u0105cej pi\u0119ciolatce. W dodatku, w grudniu 1964 roku, prototyp W-8 AP wr\u00f3ci\u0142 do zak\u0142adu celem doposa\u017cenia go w wyk\u0142adziny d\u017awi\u0119koch\u0142onne w suficie, \u015bcianach i pod\u0142odze. Wymieniono tak\u017ce uk\u0142ad ogrzewania i wentylacji na bardziej wydajny. Wszystko to poczyniono dla rozpocz\u0119cie pr\u00f3bnej eksploatacji w Aerof\u0142ocie. W marcu 1965 roku, \u015bmig\u0142owiec W-8 AP powr\u00f3ci\u0142 do test\u00f3w. Tym razem by\u0142 testowany przez Pa\u0144stwowy Instytut Lotnictwa Cywilnego\u00a0 (GosNII GA). I po raz kolejny \u015bmig\u0142owiec rekomendowano do produkcji seryjnej. Jednak z zastrze\u017ceniem dla zwi\u0119kszenia liczby miejsc pasa\u017cerskich do 28 sztuk, poprzez zag\u0119szczenie foteli. Ilo\u015b\u0107 28 pasa\u017cer\u00f3w na pok\u0142adzie sta\u0142a si\u0119 standardem.<\/p>\n Pierwsze pi\u0119\u0107 egzemplarzy zosta\u0142y zbudowane w Moskwie w Zak\u0142adzie Nr 23. Zlecenie na produkcj\u0119 \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mi-8 jako pierwsza otrzyma\u0142a fabryka Nr 387 w Kazaniu w republice Tatarskiej, kt\u00f3ra wcze\u015bniej produkowa\u0142a \u015bmig\u0142owce Mi-4. Pierwszy Mi-8 P opu\u015bci\u0142 lini\u0119 produkcyjn\u0105 w dniu 26 pa\u017adziernika 1965 roku. Kilka lat p\u00f3\u017aniej, w 1970 roku, produkcj\u0119 podj\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c Zak\u0142ad nr 99 w U\u0142an Ude, za Bajka\u0142em. Produkcj\u0119 silnik\u00f3w TW2-117 oraz przek\u0142adni g\u0142\u00f3wnych WR-8 zlecono Zak\u0142adowi Nr 19 w Permie.<\/p>\n Najbardziej popularna sta\u0142a si\u0119 wersja Mi-8 T, oparta na prototypie W-8 AT. Jednak wprowadzono w niej kilka zmian. Zmniejszono liczb\u0119 okien w \u0142adowni i wymieniono je na okr\u0105g\u0142e. Wersja ta by\u0142a u\u017cywana zar\u00f3wno w lotnictwie cywilnym jak i wojskowym. Na wi\u0119kszo\u015bci Mi-8 T pod belk\u0105 ogonow\u0105 znajdowa\u0142a si\u0119 pude\u0142kowata os\u0142ona mieszcz\u0105ca dopplerowski czujnik pr\u0119dko\u015bci\/dryfu DISS-2. \u015amig\u0142owiec Mi-8 T mo\u017ce zabiera\u0107 4 000 kg \u0142adunku w \u0142adowni lub 3 000 kg na zawiesiu pod-kad\u0142ubowym. Wymiary kabiny \u0142adunkowej prezentowa\u0142y si\u0119 nast\u0119puj\u0105co \u2013 5,34 m x 2,25 (2,34) m x 1,8 m. Zamiast \u0142adunku Mi-8 T m\u00f3g\u0142 zabra\u0107 24 pasa\u017cer\u00f3w na rozk\u0142adanych siedziska umieszczonych na burtach \u015bmig\u0142owca lub 12 pacjent\u00f3w na noszach w przypadku ewakuacji rannych.<\/p>\n Pierwsza oficjalna zagraniczna prezentacja Mi-8 T mia\u0142a miejsce na salonie lotniczym Le Bourget w 1967 roku. \u015amig\u0142owiec nie mia\u0142 zewn\u0119trznych zbiornik\u00f3w paliwa, natomiast mia\u0142 owiewki na ko\u0142ach podwozia. Produkcja seryjna trwa\u0142a od 1968 roku.<\/p>\n \u015amig\u0142owiec Mi-8 TW to wersja uzbrojona \u015bmig\u0142owca Mi-8 T. Zosta\u0142a opracowana w biurze Michai\u0142a Mila, zanim wojsko z\u0142o\u017cy\u0142o zam\u00f3wienie. W rzeczywisto\u015bci by\u0142o to prze\u0142o\u017cenie uzbrojenia rakietowego ze \u015bmig\u0142owca Mi-4 W. System uzbrojenia nosi\u0142 oznaczenie K-4W. Uzbrojenie sk\u0142ada si\u0119 z 4 zasobnik\u00f3w z niekierowanymi pociskami rakietowymi typu UB-16-57U. Ka\u017cdy z zasobnik\u00f3w zabiera 16 pocisk\u00f3w rakietowych typu S-5 kalibru 57 mm. S\u0105 one przenoszone na belkach BD3-57KrW mocowanych do kratownicowych wysi\u0119gnik\u00f3w po bokach kad\u0142uba. Alternatyw\u0105 s\u0105 bomby lotnicze o masie do 500 kg ka\u017cda. Niekt\u00f3re okna w \u0142adowni s\u0105 demontowane dla monta\u017cu karabin\u00f3w maszynowych typu PK kalibru 7,62 mm. Jednak tego typu uzbrojenie praktycznie u\u017cywano bardzo rzadko.<\/p>\n Wersja Mi-8 TW pojawi\u0142a si\u0119 oficjalnie w ofercie CCCP w 1968 roku.<\/p>\n W 1974 roku, pojawi\u0142a si\u0119 zmodyfikowana wersja \u015bmig\u0142owca Mi-8 WT, kt\u00f3ra otrzyma\u0142a znacznie mocniejsze uzbrojenie w postaci 6 zasobnik\u00f3w UB-32-57. Ponadto Mi-8 TW dostosowano do przenoszenia 4 kierowanych pocisk\u00f3w przeciwpancernych 9M17P Falanga. Za ich naprowadzanie odpowiada\u0142 drugi pilot\/oficer uzbrojenia dysponuj\u0105cy stabilizowanym \u017cyroskopowo celownikiem. Z przeznaczeniem dla klient\u00f3w zagranicznych, na bazie Mi-8 TW opracowano nieco inny wariant \u015bmig\u0142owca. Od pierwowzoru odr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 on dostosowaniem do przenoszenia, nie tylko nowszych pocisk\u00f3w kierowanych 9M17P, ale tak\u017ce starszych pocisk\u00f3w 9M114 Malutka.<\/p>\n Mi-8 P by\u0142 produkowany z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 monta\u017cu maksymalnie 28 foteli pasa\u017cerskich. Ale by\u0142y tak\u017ce odmiany z mniejsz\u0105 ilo\u015bci\u0105 foteli i kabin\u0105 pasa\u017cersk\u0105 urz\u0105dzon\u0105 jako salonka. Dodatkowo wersje do przewozu VIP mog\u0142y mie\u0107 dodatkowe wyposa\u017cenie radiowe i inne. Standardem by\u0142 monta\u017c instalacji do ogrzewania i wentylacji (klimatyzacja). Ich produkcja trwa\u0142a do 1993 roku.<\/p>\n Mi-8 S to wersja oparta na Mi-8 P, przeznaczona specjalnie dla przewozu VIP. Ich produkcja ruszy\u0142a w 1969 roku. Kabina pasa\u017cerska ma nieznacznie inny uk\u0142ad okien. Na lewej burcie jedno zlikwidowano, a na prawej jedno dodano. Zamontowano integralne schody oraz toalet\u0119, barek, monitor. Dodatkowo zwi\u0119kszono warstw\u0119 d\u017awi\u0119koch\u0142onn\u0105. Na g\u0142owicy wirnika no\u015bnego zamontowano dodatkowe t\u0142umiki drga\u0144 (w charakterystycznych \u017c\u00f3\u0142tych os\u0142onach).<\/p>\n Mi-8 budowano jako \u015bmig\u0142owce systemu dowodzenia wojskiem, z kilkoma radiostacjami \u0142\u0105czno\u015bci (KF, UKF), kt\u00f3re mog\u0105 pracowa\u0107 jako retlaslatory. Co istotnie, te \u015bmig\u0142owce mog\u0105 tak\u017ce pracowa\u0107 stoj\u0105c na ziemi, korzystaj\u0105c z dodatkowych maszt\u00f3w antenowych. Maszyny te maj\u0105 agregat pr\u0105dotw\u00f3rczy oparty na turbinie gazowej Iwczeniki AI-8 oraz generatorze GS-24ADS o mocy 24 kW. Niekt\u00f3re egzemplarze by\u0142y uzbrojone i posiada\u0142y wyrzutniki flar (pu\u0142apek termicznych) i dipoli (folia zak\u0142\u00f3caj\u0105ca). \u015amig\u0142owce te by\u0142y cz\u0119sto oznaczane jako Mi-9.<\/p>\n W 70-latach, opracowano \u015bmig\u0142owiec Mi-8 w wersji WRE, czyli walki radio-elektronicznej. Najcz\u0119\u015bciej by\u0142 on oznaczany Mi-8 SMW. \u015amig\u0142owiec ten przenosi system WRE Smalta-W, przeznaczony do zak\u0142\u00f3cania nieprzyjacielskich stacji radiolokacyjnych. Widocznym elementem tego systemu by\u0142y anteny zbli\u017cone kszta\u0142tem do kwadratu, pokrywaj\u0105ce boki \u015bmig\u0142owca. \u015amig\u0142owce te zbudowano w kilku pod-wariantach. W 1974 roku powsta\u0142 kolejny wariant \u015bmig\u0142owca do zada\u0144 WRE oparty na systemie Akacja lub Polie ewentualnie Sigint. \u015amig\u0142owiec ten zwykle oznaczano Mi-8 PP. Wersje \u015bmig\u0142owca mia\u0142y zamontowane ch\u0142odnice, bo sprz\u0119t elektroniczny emitowa\u0142 du\u017co ciep\u0142a. \u015amig\u0142owce te trafi\u0142y do armii sowieckiej, Czechos\u0142owacji i NRD. Wykorzystano je bojowo w Iraku i Syrii.<\/p>\n Mi-8 (oznaczenie NATO – Hip) by\u0142y budowane w bardzo w wielu wersjach. Otrzymywa\u0142 oznaczenie Mi-8 z oznaczeniami literowymi. By\u0142y tak\u017ce budowane wersje Mi-8 specjalnie na \u017cyczenie poszczeg\u00f3lnych odbiorc\u00f3w.<\/p>\n Wersja rozpoznawcza oznaczona Mi-8 TK \/ K \/ R przeznaczona do zada\u0144 rozpoznawczych i kierowania ogniem artylerii, maj\u0105ca mi\u0119dzy innymi aparaty fotograficzne do zdj\u0119\u0107 sko\u015bnych.<\/p>\n By\u0142y wersje do stawiania min oraz do niszczenia p\u00f3l minowych.<\/p>\n By\u0142a wersja rolnicza, kt\u00f3ra si\u0119 w og\u00f3le nie przyj\u0119\u0142a.<\/p>\n Wersja Mi-8 TG, to do\u015bwiadczalny \u015bmig\u0142owiec przystosowany do zasilania przez LPG.<\/p>\n Na bazie Mi-8 powsta\u0142y dwa zupe\u0142nie inne \u015bmig\u0142owce, z zmienionymi kad\u0142ubami; Mi-14 (amfibia), Mi-24 (szturmowiec).<\/p>\n Podstawowym nap\u0119dem \u015bmig\u0142owca Mi-8 by\u0142y dwa silniki TW2-117. Kolejna seria \u015bmig\u0142owc\u00f3w powsta\u0142a na bazie dw\u00f3ch silnik\u00f3w TW3-117. Seria ta rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 od \u015bmig\u0142owca Mi-8 MT \/ Mi-17. Masowa produkcja silnik\u00f3w TW3-117 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 1981 roku. \u015amig\u0142owce z silnikami TW2-117 od tych z silnikami TW3-117 \u0142atwo jest odr\u00f3\u017cni\u0107 po pozycji \u015bmig\u0142a ogonowego – po prawej Mi-8, po lewej Mi-17 stronie belki. P\u00f3\u017aniej ponownie zmieniono oznaczenie Mi-17 na Mi-8. Oznaczenie Mi-17 pozostawiano dla \u015bmig\u0142owc\u00f3w eksportowanych z silnikami TW3-117. Te same \u015bmig\u0142owce w CCCP oznaczono Mi-8 MT.<\/p>\n W drugiej po\u0142owie 70-lat XX wieku, Rosjanie zdecydowali si\u0119 na g\u0142\u0119bsz\u0105 modernizacj\u0119 \u015bmig\u0142owca Mi-8. Baz\u0105 do modernizacji sta\u0142y si\u0119 zmodyfikowane silniki TW3-117 o mocy startowej 1 900 KM, kt\u00f3re opracowano specjalnie dla \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mi-14 i Mi-24. Nowe silniki po\u0142\u0105czono ze zmodyfikowan\u0105 przek\u0142adni\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 WR-14, kt\u00f3r\u0105 zastosowano w \u015bmig\u0142owcu Mi-14, przeznaczonym do zwalczania okr\u0119t\u00f3w podwodnych. Zmodyfikowany \u015bmig\u0142owiec oznaczano Mi-8 M. Prace nad nim mia\u0142y si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 ju\u017c w 1971 roku, ale z uwagi na prace nad programami Mi-14 i Mi-24, musia\u0142y zosta\u0107 zahamowane. By\u0142 jeszcze jeden aspekt sprawy; Nie wszystkie si\u0142y polityczne widzia\u0142y sens w modernizacji dobrego, sprawdzonego \u015bmig\u0142owca Mi-8. W efekcie, kiedy powr\u00f3cono do projektu Mi-8 M w 1975 roku, by\u0142 on ju\u017c lekko przestarza\u0142y. Dlatego zmieniono jego oznaczenie na Mi-8 MT (modernizowany transportowy) i wykorzystano w nim osi\u0105gni\u0119cia techniczne ze \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mi-14 i Mi-24.<\/p>\n W pierwszym etapie \u015bmig\u0142owiec Mi-8 MT przystosowano do nap\u0119du silnikami TW3-117 i przek\u0142adni WR-14. Jednocze\u015bnie wzmocniono wa\u0142 ogonowy i jego przek\u0142adni\u0119 ko\u0144cow\u0105, przy \u015bmigle. Jednocze\u015bnie \u015bmig\u0142o ogonowe przeniesiono z prawej na lew\u0105 stron\u0119 statecznika. \u015amig\u0142o z pchaj\u0105cego sta\u0142o si\u0119 ci\u0105gn\u0105ce, a jego kierunek obrot\u00f3w nie uleg\u0142 zmianie (zgodnie z kierunkiem wskaz\u00f3wek zegara). Nowe silniki wymaga\u0142y zastosowania nowych os\u0142on.<\/p>\n Inne zmiany polega\u0142y na zastosowaniu cie\u0144szego poszycia kad\u0142uba. Wykonano je z innego stopu aluminium, kt\u00f3re przy mniejszej grubo\u015bci ma identyczn\u0105 wytrzyma\u0142o\u015b\u0107. W ten spos\u00f3b masa p\u0142atowca uleg\u0142a zmniejszeniu. W \u0142adowni dodano dodatkowe wyj\u015bcie awaryjne – pierwsze okno w prawej burcie.<\/p>\n Pierwszy prototyp powsta\u0142 w styczniu 1976 roku. Nowy nap\u0119d poprawi\u0142 charakterystyki lotne \u015bmig\u0142owca. Pu\u0142ap zawisu wzr\u00f3s\u0142 z 850 m do 1 760 m. Masa startowa wzros\u0142a z 12 000 kg do 13 000 kg. Jednak \u0142adownia pozosta\u0142a bez zmian, co nie zmieni\u0142o ilo\u015bci zabieranych na pok\u0142ad \u017co\u0142nierzy. Pierwsza seria produkcyjna, pilota\u017cowa ruszy\u0142a w 1977 roku, w zak\u0142adach w Kazaniu. Jednak co ciekawe, ca\u0142a ta seria by\u0142a wyposa\u017cona w silniki starszego typu TW2-117. Przypuszczalnie, nale\u017ca\u0142o zrealizowa\u0107 do ko\u0144ca zam\u00f3wienie na silniki TW2-117, a tempo producji TW-3-117 by\u0142o ma\u0142e, w dodatku silniki te w pierwszej kolejno\u015bci trafia\u0142y do \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mi-14 i Mi-24.<\/p>\n Bod\u017acem do zwi\u0119kszenia tempa produkcji Mi-8 MT z docelowymi silnikami by\u0142o zaanga\u017cowanie si\u0119 pa\u0144stwa moskiewskiego w wojn\u0119 w Afganistanie. Poniewa\u017c teren tego pa\u0144stwa jest szczeg\u00f3lnie g\u00f3rzysty, dlatego silniki TW3-117 nadawa\u0142y si\u0119 tam znacznie lepiej ni\u017c silniki TW2-117. W\u00f3wczas to sowieccy oficerowie docenili walory nowszego Mi-8 MT. Do 1983 roku, wy\u0142\u0105cznym odbiorc\u0105 \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mi-8 z silnikami TW3-117 by\u0142o wojsko pa\u0144stwa moskiewskiego i niekt\u00f3re s\u0142u\u017cby mundurowe.<\/p>\n Wojna w Afganistanie zmusi\u0142a Rosjan do montowania na \u015bmig\u0142owcach filtr\u00f3w py\u0142kowych we wlotach do silnik\u00f3w oraz rozpraszaczy \u015blad\u00f3w termicznych na wylotach. Musieli oni tak\u017ce wzmocni\u0107 si\u0142\u0119 ognia \u015bmig\u0142owc\u00f3w. W szczytowym okresie \u015bmig\u0142owiec Mi-8 MT posiada\u0142 siedem karabin\u00f3w PK kalibru 7,62 mm; jeden w nosie \u015bmig\u0142owca, po jednym w oknie ka\u017cdej burty i cztery sta\u0142e na wysi\u0119gnikach (belki BD3-57KRWM). Stosowano tak\u017ce ci\u0119\u017ckie karabiny maszynowe kalibru 12,7 mm, zasobniki UPK-23-250 z dzia\u0142kami GSz-23L, granatniki automatyczne kalibru 30 mm, zasobniki z niekierowanymi pociskami rakietowymi. Jednym s\u0142owem, niemal wszystko co mo\u017cna by\u0142o zabra\u0107 na pok\u0142ad \u015bmig\u0142owca. Dla obrony stosowano wyrzutniki flar i dipoli ASO-2W-02. Montowane je pod belk\u0105 ogonow\u0105, a w p\u00f3\u017aniejszym okresie wojny w Afganistanie tak\u017ce po bokach tylnej cz\u0119\u015bci kad\u0142uba.<\/p>\n Do\u015bwiadczenia wojny w Afganistanie spowodowa\u0142y modyfikacj\u0119 konstrukcji \u015bmig\u0142owca. Wra\u017cliwe urz\u0105dzenia \u015bmig\u0142owca opancerzono. Dodatkowo os\u0142aniano przewody hydrauliczne oraz w instalacji zdwojonej, poszczeg\u00f3lne tory robocze odsuwano znacznie od siebie. Pusta przestrze\u0144 w zbiornikach paliwa by\u0142a wype\u0142niana gazem oboj\u0119tnym (azotem).<\/p>\n Opancerzenie \u015bmig\u0142owca Mi-8 MT sk\u0142ada si\u0119 ze stalowych p\u0142yt o grubo\u015bci 5 mm. Jedne z nich s\u0105 montowane do bok\u00f3w kad\u0142uba na zewn\u0105trz. Inne w kabinie, za fotelami za\u0142ogi. Boczne p\u0142yty mi\u0119dzy lotnikami, a oszkleniem kabiny s\u0105 ruchome i przed l\u0105dowaniem s\u0105 odsuwane do ty\u0142u, aby nie ogranicza\u0142y widoczno\u015bci. \u0141\u0105czna masa opancerzenia wynosi 180 – 200 kg.<\/p>\n W 1981 roku, zaprezentowano \u015bmig\u0142owiec Mi-8 MT na salonie lotniczym Le Bourget. \u015amig\u0142owiec otrzyma\u0142 oznaczenie Mi-17, dla podkre\u015blenia, \u017ce to nowa konstrukcja. Oznaczenie mia\u0142y nosi\u0107 nie tylko \u015bmig\u0142owce cywilne, ale tak\u017ce wojskowe.<\/p>\n Mi-17 zosta\u0142y opracowane w wielu wersjach. Opracowano wersj\u0119 transportow\u0105, po\u017carnicz\u0105 oraz pasa\u017cersk\u0105. Wersja pasa\u017cerska nie mia\u0142a ju\u017c prostok\u0105tnych okien, jak by\u0142o to w przypadku Mi-8 P, ale okr\u0105g\u0142e. W dodatku pozostawiono tylne wrota \u0142adunkowe. W ten spos\u00f3b znikn\u0119\u0142y charakterystyczne cechy wersji pasa\u017cerskiej. Wobec tego, teoretycznie \u015bmig\u0142owiec pasa\u017cerski mo\u017cna przebudowa\u0107 na transportowy. W dodatku, wiele \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mi-17 powsta\u0142o poprzez przebudow\u0119 starszych \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mi-8, kt\u00f3rych resurs p\u0142atowca by\u0142 jeszcze bardzo d\u0142ugi. Wiele z nich powstawa\u0142o w kr\u00f3tkich seriach, a nawet w pojedynczych egzemplarzach.<\/p>\n W ten spos\u00f3b powsta\u0142y na przyk\u0142ad \u015bmig\u0142owce Mi-19, kt\u00f3re s\u0105 przeznaczone do zada\u0144 powietrznego stanowiska dowodzenia. By\u0142y to \u015bmig\u0142owce Mi-9 z zespo\u0142em nap\u0119dowym z Mi-8 MT. \u015amig\u0142owce Mi-19 wesz\u0142y do s\u0142u\u017cby w 1987 roku.<\/p>\n \u015amig\u0142owiec Mi-8 MTI (Mi-13) to \u015bmig\u0142owiec walki radioelektronicznej. \u015amig\u0142owiec ma na pok\u0142adzie system Ikebana, dlatego w nazwie jest litera I. Jak we wcze\u015bniejszych wersjach, wyr\u00f3\u017cnikiem s\u0105 du\u017ce, prostok\u0105tne anteny przymocowane do bok\u00f3w kad\u0142uba oraz kilka innych anten. Maszyna by\u0142a oferowana pa\u0144stwom Uk\u0142adu Warszawskiego. W 1999 roku pojawi\u0142a si\u0119 nowa wersja walki radioelektronicznej Mi-8 MTPB (Mi-17 PP). \u015amig\u0142owiec by\u0142 budowany wy\u0142\u0105cznie dla pa\u0144stwa moskiewskiego, ale w 2001 roku \u015bmig\u0142owiec ten pojawi\u0142 si\u0119 w ofercie eksportowej, jako Mi-8 PGE (Mi-17 PG). By\u0142o tak\u017ce kilka innych odmian \u015bmig\u0142owca do walki radioelektronicznej. Niekt\u00f3re z nich zosta\u0142y opracowane w krajach u\u017cytkownik\u00f3w, jak na przyk\u0142ad w Czechos\u0142owacji i NRD.<\/p>\n Du\u017c\u0105 grup\u0105 wersji \u015bmig\u0142owca Mi-8 MT (Mi-17) to \u015bmig\u0142owce ewakuacji medycznej i dzia\u0142a\u0144 SAR. Pierwszy zosta\u0142 oznaczony Mi-8 MTN i wszed\u0142 do s\u0142u\u017cby ju\u017c w 1979 roku. Ich pocz\u0105tkowym zadaniem by\u0142 podejmowanie na pok\u0142ad kosmonaut\u00f3w, kt\u00f3rzy powracali z kosmosu na Ziemi\u0119. Nast\u0119pnym ich zadaniem mia\u0142o by\u0107 poszukiwanie rozbitk\u00f3w po katastrofach lotniczych, zar\u00f3wno wojskowych jak i cywilnych.<\/p>\n Istotn\u0105 zmian\u0105 by\u0142o wprowadzenie szerszych drzwi, w celu u\u0142atwienia wnoszenia rannych na noszach. Wymiary drzwi wzros\u0142y do 1,40 m x 1,25 m. Lewy, boczny zbiornik paliwa zosta\u0142 kr\u00f3cony. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u015bmig\u0142owc\u00f3w dla zada\u0144 SAR otrzyma\u0142a wyci\u0105garki SGL-300 o ud\u017awigu 300 kg. W koszu ratunkowym mo\u017cna podnie\u015b\u0107 dwie ranne osoby. Standardowym wyposa\u017ceniem \u015bmig\u0142owca jest szperacz, reflektor sterowany. Na pok\u0142adzie zamontowano tak\u017ce radar pogodowy Kontur, z monochromatycznym zielonym monitorem. \u015amig\u0142owiec wyposa\u017cono tak\u017ce w dodatkowe \u015bwiat\u0142a pozycyjne, dla szybszego jego dostrze\u017cenia przez oczekuj\u0105cych pomocy.<\/p>\n \u015amig\u0142owce Mi-17 do dzia\u0142a\u0144 SAR by\u0142y wielokrotnie oferowano zagranicznym klientom. W 1994 roku, \u015bmig\u0142owiec zaprezentowano na targach ILA.<\/p>\n Pierwsze \u015bmig\u0142owce Mi-8 MT wesz\u0142y do s\u0142u\u017cby jeszcze przed rozpadem CCCP w 1986 roku. Pierwszym by\u0142 Mi-8 MTA. Potem by\u0142y kolejne. Dysponowa\u0142y one przer\u00f3\u017cnym wyposa\u017ceniem rozpoznawczym. Na pok\u0142adzie by\u0142y aparaty fotograficzne do zdj\u0119\u0107 pionowych i uko\u015bnych. Do zdj\u0119\u0107 klasycznych i w podczerwieni. Na ich bazie powsta\u0142a tak\u017ce wersja do rozpoznania meteorologicznego oraz do poszukiwania bogactw naturalnych.<\/p>\n W 1977 roku, Komitet Centralny KPZR wyda\u0142 postanowienie Nr 168 o zadaniu stworzenia nowego \u015bmig\u0142owca wielozadaniowego, o wi\u0119kszych mo\u017cliwo\u015bciach ni\u017c Mi-8. Szczeg\u00f3\u0142owe wymagania dla nowego \u015bmig\u0142owca zatwierdzono w kwietniu 1978 roku. Zadanie zlecono in\u017cynierom z fabryki w Kazaniu. Baz\u0105 dla nowego \u015bmig\u0142owca, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 oznaczenie Mi-18 by\u0142 \u015bmig\u0142owiec Mi-8 MT. Jednym z g\u0142\u00f3wnych cel\u00f3w by\u0142o stworzenie bardziej obszernej \u0142adowni. Zdecydowano si\u0119 na wyd\u0142u\u017cenie kad\u0142uba, poprzez wstawienie dw\u00f3ch dodatkowych sekcji kad\u0142uba. \u0141\u0105cznie wyd\u0142u\u017cono kad\u0142ub o 1,18 m. W efekcie w kad\u0142ubie mo\u017cna by\u0142o umie\u015bci\u0107 36 foteli, w dziewi\u0119ciu rz\u0119dach po cztery fotele. Na pok\u0142ad mo\u017cna by\u0142o zabra\u0107 do 29 uzbrojonych \u017co\u0142nierzy. Modernizowana mia\u0142a by\u0107 tak\u017ce awionika. Bez zmian pozosta\u0142 nap\u0119d z wirnikiem no\u015bnym i \u015bmig\u0142em ogonowym. Tak\u017ce pozostawiono bez zmian podwozie.<\/p>\n Pr\u00f3by nowego prototypu Mi-18 rozpocz\u0119to w 1979 roku. Testowano \u015bmig\u0142owiec najpierw w zadaniach cywilnych, a p\u00f3\u017aniej i wojskowych. Szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce proste powi\u0119kszenie \u015bmig\u0142owca nie by\u0142o najlepszym rozwi\u0105zaniem. Spad\u0142a sztywno\u015b\u0107 kad\u0142uba. Wzros\u0142y wibracje konstrukcji. Parametry te by\u0142y ju\u017c graniczne dla konstrukcji.<\/p>\n Mimo to w 1980 roku, \u015bmig\u0142owiec przedstawiono do oceny komisji pa\u0144stwowej. W wyniku jej pracy przedstawiono szereg uwag. Mi\u0119dzy innymi nakazano przesuni\u0119cie \u015brodka ci\u0119\u017cko\u015bci, aby mo\u017cna by\u0142o w przysz\u0142o\u015bci zastosowa\u0107 pancerz kokpitu za\u0142ogi. W\u00f3wczas po raz kolejny zmieniono rozk\u0142ad dodatkowych sekcji. W ich wyniku \u015bmig\u0142owiec by\u0142 wyd\u0142u\u017cony tylko o 1,02 m. Jednocze\u015bnie wzmocniono sztywno\u015b\u0107 kad\u0142uba i zastosowano nowe tylne wrota, w postaci opuszczanej rampy, tak jak w samolotach. Zaprojektowano tak\u017ce zbiorniki paliwa umieszczone pod pod\u0142og\u0105 \u0142adowni. Mo\u017cna by\u0142o je opancerzy\u0107.<\/p>\n Jeden z prototyp\u00f3w Mi-18 otrzyma\u0142 chowane podwozie. Przednie ma zdwojone ko\u0142a, tylne ko\u0142a pojedyncze. Tylne chowane by\u0142y do dodatkowych gondoli. Podwozie by\u0142o przystosowane do utrzymania \u015bmig\u0142owca o masie 14 000 kg. Niestety chowane podwozie okaza\u0142o si\u0119 za ci\u0119\u017ckie i nie wesz\u0142o do u\u017cytku.<\/p>\n Zacz\u0119to tak\u017ce prowadzi\u0107 prace nad popraw\u0105 parametr\u00f3w wirnika no\u015bnego i \u015bmig\u0142a ogonowego. Przede wszystkim zamierzano zastosowa\u0107 nowe \u0142opaty wirnika wykonane g\u0142\u00f3wnie z kompozyt\u00f3w.<\/p>\n Mi-18 mia\u0142 mie\u0107 mas\u0119 maksymaln\u0105 13 500 kg. Prace badawczo-rozwojowe prowadzono do 1983 roku i nie zako\u0144czy\u0142y si\u0119 sukcesem. Postanowiono pozosta\u0107 przy \u015bmig\u0142owcu Mi-8 MT. Drugi prototyp Mi-18 zosta\u0142 oblatany w dniu 28 kwietnia 1984 roku. Po testach postanowiono \u015bmig\u0142owiec wdro\u017cy\u0107 do produkcji seryjnej w Kazaniu, pocz\u0105wszy od 1985 roku. Przyczyny le\u017ca\u0142y po stronie politycznej, bo w\u00f3wczas fabryka w Kazaniu mog\u0142aby si\u0119 uzale\u017cni\u0107 od biura Michai\u0142a Mila, kt\u00f3ry przecie\u017c od wielu lat ju\u017c nie \u017cy\u0142. Jednak przygotowanie do produkcji seryjnej bardzo si\u0119 opr\u00f3\u017cnia\u0142o. Ros\u0142a grupa decydent\u00f3w przeciwnik\u00f3w. Wojskowi CCCP \u017c\u0105dali czego\u015b wi\u0119cej ni\u017c kolejnej wersji \u015bmig\u0142owca Mi-8. W rezultacie Mi-18 nie trafi\u0142 do produkcji seryjnej.<\/p>\n \u015amig\u0142owiec Mi-17-1WA to wersja typowo medyczna, kt\u00f3ra nie tylko s\u0142u\u017cy do zada\u0144 ewakuacji rannych (SAR), ale tak\u017ce mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 do wykonania podstawowych zabieg\u00f3w medycznych, ratuj\u0105cych \u017cycie.<\/p>\n W 1985 roku, trzy w\u0119gierskie firmy stworzy\u0142y wersj\u0119 \u015bmig\u0142owca Mi-17, kt\u00f3rego \u0142adownia to sala operacyjna. W kad\u0142ubie jest miejsce dla czterech l\u017c\u0105cych chorych i 15 miejsc siedz\u0105cych. G\u0142\u00f3wnym elementem jest st\u00f3\u0142 operacyjny. Za\u0142oga to pi\u0119ciu lekarzy i czterech lotnik\u00f3w (dw\u00f3ch pilot\u00f3w i dw\u00f3ch nawigatorach, b\u0119d\u0105cych jednocze\u015bnie sanitariuszami). Podczas postoju \u015bmig\u0142owca, na zewn\u0105trz wystawia si\u0119 agregat pr\u0105dotw\u00f3rczy, kt\u00f3ry zapewnia energi\u0119 dla sali operacyjnej. \u015amig\u0142owiec otrzyma\u0142 dodatkowy zbiornik paliwa, dzi\u0119ki czemu zasi\u0119g \u015bmig\u0142owca wzr\u00f3s\u0142 do 700 km.<\/p>\n W 1989 roku, \u015bmig\u0142owiec Mi-17-1WA pokazano na wystawie w Pary\u017cu. \u015amig\u0142owiec prezentowano w powietrzu przez za\u0142og\u0119 J. Bronina. \u015amig\u0142owiec wzbudzi\u0142 du\u017ce zainteresowanie. Specjali\u015bci Zachodni zwr\u00f3cili jednak na s\u0142abe wyposa\u017cenie radionawigacyjne \u015bmig\u0142owca, a nawet brak mo\u017cliwo\u015bci utrzymania \u0142\u0105czno\u015bci z baz\u0105 po l\u0105dowaniu \u015bmig\u0142owca w przygodnym terenie, gdzie udzielano pomocy medycznej.<\/p>\n Pod koniec 80-lat XX wieku, zrodzi\u0142a si\u0119 koncepcja wsp\u00f3lnej modernizacji \u015bmig\u0142owca Mi-8 \/ 17 przez CCCP i firm francuskich. Planowano monta\u017c francuskiej awioniki. Francuska firma Turbomeca SA zaproponowa\u0142a zabudow\u0119 w \u015bmig\u0142owcu Mi-8 \/ 17 silnik\u00f3w Makila stosowanych w \u015bmig\u0142owcach SA-332 Super Puma. Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce przek\u0142adnia g\u0142\u00f3wna WR-14 powinna by\u0107 ca\u0142kowicie przebudowana. Koszty by\u0142yby du\u017ce, a nie by\u0142o gwarancji na znalezienie odpowiedniej du\u017cej liczby nabywc\u00f3w.<\/p>\n \u015amig\u0142owce Mi-17 trafi\u0142y do s\u0142u\u017cby w oko\u0142o 20 pa\u0144stwach. Rodzina \u015bmig\u0142owc\u00f3w jest szeroko stosowana zar\u00f3wno w zadaniach cywilnych jak i wojskowych. \u015amig\u0142owiec Mil Mi-17 ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 monta\u017cu zewn\u0119trznych i wewn\u0119trznych p\u0142yt pancernych, kt\u00f3re chroni\u0105 za\u0142og\u0119 przed ogniem z ziemi z broni r\u0119cznej. Wszystkie okna \u0142adowni s\u0105 okr\u0105g\u0142e. Do kad\u0142uba mo\u017cna zamontowa\u0107 wysi\u0119gniki dla monta\u017cu uzbrojenia lub innego specjalistycznego wyposa\u017cenia.<\/p>\n Du\u017c\u0105 liczb\u0119 \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mil Mi-8 u\u017cywa\u0142o wojsko CCCP w 80-latach podczas wojny w Afganistanie. \u015amig\u0142owiec wykaza\u0142 tam swoje zalety. Jednak du\u017co tych maszyn tak\u017ce utracono.<\/p>\n Powa\u017cny test przesz\u0142y \u015bmig\u0142owce Mil Mi-8 w czasie awarii w elektrowni j\u0105drowej w Czernobylu. W kwietniu i maju 1986 roku z pok\u0142ad\u00f3w tych \u015bmig\u0142owc\u00f3w mi\u0119dzy innymi Mil Mi-8 zrzucono ponad 5\u00a0000\u00a0000 kg piasku, gliny, boru (dla poch\u0142aniania promieniowania) na p\u0142on\u0105cy czwarty reaktor. Po\u017car ugaszono. W czasie tej niezwyk\u0142ej akcji dosz\u0142o do jednej katastrofy, kiedy to jeden ze \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mil Mi-8 zahaczy\u0142 o lin\u0119 d\u017awigu pracuj\u0105cego przy reaktorze. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u015bmig\u0142owc\u00f3w zosta\u0142a powa\u017cnie napromieniowana i pozostawiona na olbrzymim z\u0142omowisku, na tak zwanym \u201ecmentarzu maszyn" w pobli\u017cu Czarnobyla. Co ciekawa, w ostatnich latach, stopniowo z tego z\u0142omowiska \u201eznikaj\u0105\u201d cz\u0119\u015bci \u015bmig\u0142owc\u00f3w.<\/p>\n Od 2014 roku, wiele \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mi-8, Mi-8 MT oraz Mil Mi-24 jest u\u017cywanych w wojnie we wschodniej Ukrainie. Jest to oficjalnie wojna mi\u0119dzy wojskami Ukrai\u0144skimi a tak zwanymi rebeliantami, a w rzeczywisto\u015bci po stronie rebeliant\u00f3w walcz\u0105 \u017co\u0142nierze towarzysza Putina. Podczas tych walk zestrzelono kilka \u015bmig\u0142owc\u00f3w.<\/p>\n Jugos\u0142awia by\u0142a krajem, kt\u00f3ry u\u017cytkowa\u0142 \u015bmig\u0142owce Mil Mi-8 od 1968 roku. Dysponowali flot\u0105 blisko 100 maszyn w trzech jednostkach bojowych. \u015amig\u0142owce te zosta\u0142y wykorzystane podczas walk zwi\u0105zanych z rozpadem Jugos\u0142awii. Najpierw w 1991 roku w S\u0142ownei, p\u00f3\u017aniej w zimie 1991 roku w Chorwacji i wiosn\u0105 1992 roku w Bo\u015bni i Hercegowinie. Podczas tych walk zestrzelono kilka \u015bmig\u0142owc\u00f3w. Nowe pa\u0144stwa, powsta\u0142e po rozpadzie Jugos\u0142awii przej\u0119\u0142y po kilka\/kilkana\u015bcie \u015bmig\u0142owc\u00f3w. Pozyskiwano tak\u017ce \u015bmig\u0142owce Mi-8 z by\u0142ych kraj\u00f3w Uk\u0142adu Warszawskiego oraz kupowano nowe. Podczas wojny w Kosowie w latach 1998-1999 Jugos\u0142owia\u0144skie Si\u0142y Powietrzne wykorzysta\u0142y Mi-8 do transportu personelu i materia\u0142\u00f3w dla wojsk w niedost\u0119pnych obszarach g\u00f3rskich.<\/p>\n Finlandia u\u017cytkowa\u0142a \u015bmig\u0142owce Mi-8 od 1972 roku, w liczbie oko\u0142o 20 sztuk. W 1997 roku, zosta\u0142y zast\u0105pione przez \u015bmig\u0142owce NH-90. Pozosta\u0142e oko\u0142o 10 maszyn rozes\u0142ano jak nast\u0119puje; dwa do muze\u00f3w, a siedem sprzedano W\u0119grom wraz z cz\u0119\u015bciami zamiennymi.<\/p>\n Pozostali u\u017cytkownicy: Afganistan, Albania, Algieria, Angola, Argentyna, Armenia, Azerbejd\u017can, Bia\u0142oru\u015b, Bu\u0142garia, Kambod\u017ca, Kanada, Chiny, Kolumbia, Irak, Czechos\u0142owacja, Kongo,\u00a0 Kuba, Egipt, Erytrea, Etiopia, Germania, Gwinea, W\u0119gry, Indie, Indonezja, Iran, Libia, Meksyk, Korea P\u00f3\u0142nocna, Mali, Mongolia, Mozambik, Nepal, Pakistan, Peru, Rumunia, Sudan, Syria, Turcja, Wietnam.<\/p>\n Do 1985 roku, zbudowano oko\u0142o 6 500 \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mi-8 i pochodnych. W 1989 roku zak\u0142ad w Kazaniu produkowa\u0142 30 maszyn Mi-8, Mi-17 miesi\u0119cznie, a zak\u0142ad w U\u0142an Ude do 20 \u015bmig\u0142owc\u00f3w miesi\u0119cznie. By\u0142 to szczyt produkcji tych \u015bmig\u0142owc\u00f3w. Po za\u0142amaniu gospodarki pa\u0144stwa moskiewskiego w 90-latach XX wieku nie zam\u00f3wiono ani jednego \u015bmig\u0142owca Mi-8 \/ 17. Produkcja trwa\u0142a wy\u0142\u0105cznie na eksport. \u015amig\u0142owce Mi-17 kupowa\u0142y mi\u0119dzy innymi: Ruanda, Myanmar, Korea Komunistyczna, Iran, Indie i Chiny. W nowym wieku sytuacja uleg\u0142a poprawie. W pierwszej dekadzie XXI wieku oba zak\u0142ady produkowa\u0142y \u0142\u0105cznie do 50 maszyn w ci\u0105gu roku, a od 2011 roku produkcja si\u0119ga\u0142a nawet do 200 maszyn. By\u0142o to spowodowane nowymi zam\u00f3wieniami poczynionymi przez ministerstwo obrony rosji, a tak\u017ce kontraktom zagranicznym, kt\u00f3re nap\u0142yn\u0119\u0142y g\u0142\u00f3wnie z Indii i Chin.<\/p>\n Do 2000 roku, w Kazaniu zbudowano oko\u0142o 4 100 \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mi-8 z silnikami TW2-117, z czego 1 750 sztuk na eksport oraz 2 800 \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mi-8 MT (Mi-17) z silnikami TW3-117, z tego\u00a0 oko\u0142o 1 000 sztuk na eksport. Z kolei do 2000 roku, w U\u0142an Ude zbudowano oko\u0142o 3 000 \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mi-8 z silnikami TW2-117 i oko\u0142o 120 z silnikami TW3-117. \u0141\u0105cznie zbudowano oko\u0142o 10 020 \u015bmig\u0142owc\u00f3w.<\/p>\n O\u017cywienie nasta\u0142o z chwil\u0105 wybuchu wojny w Gruzji w 2008 roku. W\u00f3wczas to z\u0142o\u017cono zam\u00f3wienie na 270 maszyn Mi-8 MTW-5 oraz Mi-8 AMTSz. Cena jednego \u015bmig\u0142owca wynosi\u0142a oko\u0142o 215 milion\u00f3w rubli, czyli oko\u0142o 6,6 miliona dolar\u00f3w. Tak\u017ce w 2008 roku Indie z\u0142o\u017cy\u0142y zam\u00f3wienie na 80 \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mi-17 W-5. Za jeden \u015bmig\u0142owiec zap\u0142acono 17 milion\u00f3w dolar\u00f3w. Kontrakt uko\u0144czono w 2014 roku. Ale ju\u017c w 2012 roku Indie podpisa\u0142y kontrakt na kolejne 71 \u015bmig\u0142owc\u00f3w. Zosta\u0142 on uko\u0144czony w 2015 roku. Chiny w 2009 roku kupi\u0142y 32 \u015bmig\u0142owce Mi-171E z U\u0142an Ude. Kolejny kontrakt zawarto w 2012 roku na dostaw\u0119 52 \u015bmig\u0142owc\u00f3w.<\/p>\n Od 2011 roku, podpisano kilka kontrakt\u00f3w z administracj\u0105 USA na dostaw\u0119 oko\u0142o 63 \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mi-17 W-5 dla wojska Afga\u0144skiego. Za jeden \u015bmig\u0142owiec zap\u0142acono oko\u0142o 17-18 milion\u00f3w dolar\u00f3w.<\/p>\n Mniejsze kontrakty zawarto: z Angol\u0105 na 8 maszyn Mi-171 Sz, z Peru na 24 maszyny Mi-171 SzP. Kolejne zam\u00f3wienia pop\u0142yn\u0119\u0142y z Azerbejd\u017canu, Bangladeszu, Indonezji, Iraku, Korei Po\u0142udniowej, Kuby, Sri Lanki i Zambii.<\/p>\n W 2016 roku, min\u0119\u0142o 55 lat od czasu oblotu prototypu. Do 2016 roku, obie fabryki (Kaza\u0144 i U\u0142an Ude) zbudowa\u0142y 12 200 \u015bmig\u0142owc\u00f3w wszystkich wersji, w\u00a0tym oko\u0142o 7 800 z\u00a0silnikami TW2-117 i\u00a04 400 z\u00a0silnikami TW3-117. Latem 2014\u00a0roku Zak\u0142ad w Kazaniu \u015bwi\u0119towa\u0142 wyprodukowanie swojego 7 500 \u015bmig\u0142owca. Do chwili obecnej (2018 rok) powsta\u0142o oko\u0142o 40 wersji wojskowych \u015bmig\u0142owca Mi-8. \u015amig\u0142owce Mi-8 by\u0142y i s\u0105 eksploatowane w 57 krajach.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nie do ko\u0144ca znane s\u0105 powody dla kt\u00f3rych Michai\u0142 Mil w 1958 roku, przyst\u0105pi\u0142 do opracowania \u015bmig\u0142owca W-8, p\u00f3\u017aniejszego Mi-8. Tyle co, bo w dniu 5 czerwca 1957 roku, zosta\u0142 oblatany \u015bmig\u0142owiec Mi-6, kt\u00f3ry teoretycznie mia\u0142 by\u0107 nast\u0119pc\u0105 \u015bmig\u0142owca Mi-4. \u015amig\u0142owiec Mi-6 w\u0142a\u015bnie przechodzi\u0142 szeroki zakres test\u00f3w w locie. Z oblatanego w dniu 3 czerwca 1952 roku, \u015bmig\u0142owca Mil Mi-4 wojsko by\u0142o zadowolone. Ma\u0142y Mil Mi-1 spisywa\u0142 si\u0119 nienajgorzej. Dokonywa\u0142a si\u0119 rakietyzacja pola walki. Sam Michai\u0142 Mil nie by\u0142 cz\u0142owiekiem przebojowym. Na Kremlu traktowano go jako dobrego konstruktora, ale nigdy nie brano za wizjonera i stratega nowej techniki wojennej. Michai\u0142 Mil nie mia\u0142 nawet niezale\u017cnego biura, a jego pracownia mie\u015bci\u0142a si\u0119 przy zak\u0142adzie produkcyjnym OKB-329. Czasami wi\u0119cej do powiedzenia mia\u0142 dyrektor tego zak\u0142adu ni\u017c konstruktor Michai\u0142 Mil. Michai\u0142 Mil nie mia\u0142 nawet tytu\u0142u generalnego konstruktora. W literaturze cz\u0119sto podaje si\u0119 mylnie, \u017ce biuro Michai\u0142a Mila to w\u0142a\u015bnie OKB-329.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-598","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-smiglowce"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/598","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=598"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/598\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4107,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/598\/revisions\/4107"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=598"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=598"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=598"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\u015amig\u0142owiec Mil Mi-8.<\/h3>\n
\u015amig\u0142owiec W-8 A.<\/h3>\n
\u015amig\u0142owiec W-8 AT.<\/h3>\n
\u015amig\u0142owiec W-8 AP.<\/h3>\n
Produkcja seryjna Mi-8.<\/h3>\n
\u015amig\u0142owiec Mi-8 T.<\/h3>\n
\u015amig\u0142owiec Mi-8 TW.<\/h3>\n
\u015amig\u0142owiec Mi-8 P.<\/h3>\n
\u015amig\u0142owiec Mi-8 S.<\/h3>\n
\u015amig\u0142owiec Mi-9.<\/h3>\n
Inne wersje Mil Mi-8.<\/h3>\n
Modernizowane Mi-8 M \/ MT.<\/h3>\n
\u015amig\u0142owiec Mi-17.<\/h3>\n
\u015amig\u0142owiec Mi-17 SAR.<\/h3>\n
Mi-8 MT \/ Mi-17 wersja rozpoznawcze.<\/h3>\n
Mi-18 nast\u0119pca Mi-8. 1977 rok.<\/h3>\n
\u015amig\u0142owiec Mi-17-1WA.<\/h3>\n
Mi-17 z silnikami francuskimi.<\/h3>\n
\u015amig\u0142owiec Mi-17.<\/h3>\n
U\u017cytkowanie Mi-8, Mi-8 MT, Mi-17.<\/h3>\n
Produkcja Mi-8 i pochodnych.<\/h3>\n