W 20-latach XX wieku, opuszczenie samolotu, kt\u00f3rego nie mo\u017cna by\u0142o bezpiecznie sprowadzi\u0107 na ziemi\u0119 by\u0142o niemal identyczne, jak obecnie w sytuacjach awaryjnych opuszcza si\u0119 szybowiec. Nale\u017ca\u0142o przewiesi\u0107 si\u0119 przez burt\u0119 i wypa\u015b\u0107 z aparatu, po czym otworzy\u0107 spadochron.<\/p>\n Do pr\u0119dko\u015bci oko\u0142o 350 km\/h opuszczenie samolotu nie stanowi\u0142o wi\u0119kszego problemu. A je\u015bli samolot by\u0142 jeszcze sterowny, to mo\u017cna by\u0142o odwr\u00f3ci\u0107 go na grzbiet i odda\u0107 dr\u0105\u017cek, a w\u00f3wczas niemal wypada\u0142o si\u0119 z aeroplanu.<\/p>\n Jednak ju\u017c w 30-latach zauwa\u017cono, \u017ce przy wi\u0119kszej pr\u0119dko\u015bci ni\u017c 400 km\/h opuszczenie samolotu by\u0142o bardzo trudne. Nap\u00f3r powietrza by\u0142 tak du\u017cy, \u017ce nawet po wyj\u015bciu z kabiny istnia\u0142o ryzyko uderzenia w usterzenie, zako\u0144czone kontuzj\u0105 lub \u015bmierci\u0105.<\/p>\n Dodatkow\u0105 trudno\u015bci\u0105 okaza\u0142y si\u0119 loty powy\u017cej 6\u00a0000 m, w kt\u00f3rych cz\u0119sto ju\u017c korzystano z dodatkowej instalacji tlenowej.<\/p>\n Przy pr\u0119dko\u015bci >400 km\/h nap\u00f3r powietrza na cz\u0142owieka siedz\u0105cego w kokpicie jest tak du\u017cy, \u017ce potrzeba ogromnej si\u0142y, aby z niej si\u0119 wydosta\u0107. Strumie\u0144 powietrza utrudnia oddychanie i dzia\u0142a niekorzystnie na nieos\u0142oni\u0119te cz\u0119\u015bci twarzy. Cia\u0142o pilota, kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 wydosta\u0107 z kabiny, pocz\u0105tkowo ma tak\u0105 sama pr\u0119dko\u015b\u0107 jak samolot. Jednak nap\u00f3r powietrza powoduje jego niezwykle szybkie wyhamowanie. To wyhamowanie jest tym wi\u0119ksze im wi\u0119ksza jest pr\u0119dko\u015b\u0107 samolotu. W rezultacie istnieje du\u017ce ryzyko zahaczenia o usterzenie samolotu lub inne elementy konstrukcyjne.<\/p>\n Oczywi\u015bcie, bezpieczne\u00a0 opuszczenie samolotu zale\u017cy jeszcze od innych czynnik\u00f3w, a mianowicie od wysoko\u015bci lotu oraz od indywidualnych cech osobniczych pilota. Na przyk\u0142ad; nie uda\u0142o si\u0119 okre\u015bli\u0107, jaka jest maksymalna pr\u0119dko\u015b\u0107 samolotu, kt\u00f3ra jeszcze pozwoli pilotowi na opuszczenie samolotu bez fotela wyrzucanego.<\/p>\n W 1939 roku konstruktorzy z firmy Junkers Flugwerke, opatentowali projekt fotela wyrzucanego (Reichpatent nr 711045). Fotel ten jednak nie doczeka\u0142 si\u0119 zamontowania w \u017cadnym samolocie. W 1940 roku Ernst Rohner zbudowa\u0142 fotel wyrzucany za pomoc\u0105 spr\u0119\u017conego powietrza. Prowadnicami by\u0142y dwie rury. Projektem zainteresowa\u0142a si\u0119 firma Heinkel i stworzy\u0142a pierwszy system fotela wyrzucanego. Mimo do\u015bwiadczalnego monta\u017cu tych foteli w kilku samolotach nie zosta\u0142 on powszechnie zastosowany. Wad\u0105 by\u0142a du\u017ca masa fotela i rozbudowany system pneumatyczny.<\/p>\n W 1944 roku w trzeciej rzeszy zmodyfikowano fotel zast\u0119puj\u0105c spr\u0119\u017cone powietrze \u0142adunkiem pirotechnicznym. Jednak po kapitulacji trzeciej rzeszy program przerwano.<\/p>\n W 1929 roku James Martin za\u0142o\u017cy\u0142 fabryk\u0119 samolot\u00f3w pod Londynem, kt\u00f3ra po przyst\u0105pieniu do sp\u00f3\u0142ki w 1934 roku kapitana pilota Valentine Henry Baker, otrzyma\u0142a nazw\u0119 Martin-Baker Aircraft Company. Obaj panowie byli serdecznymi przyjaci\u00f3\u0142mi. Valentine Henry Baker by\u0142 testowym pilotem firmy. W dniu 12 wrze\u015bnia 1942 roku dosz\u0142o do tragedii. Podczas pr\u00f3bnego lotu prototypu samolotu Martina-Baker’a MB 3 silnik obci\u0105\u0142. Pilot zosta\u0142 zmuszony do l\u0105dowania awaryjnego, podczas kt\u00f3rego samolot uderzy\u0142 w pie\u0144 drzewa, a pilot zgin\u0105\u0142. \u015amier\u0107 Valentine Baker’a wp\u0142yn\u0119\u0142a g\u0142\u0119boko na James Martin, tak \u017ce bezpiecze\u0144stwo pilot\u00f3w sta\u0142o si\u0119 jego g\u0142\u00f3wnym celem. James Martin zreorganizowa\u0142 firm\u0119 i zacz\u0105\u0142 rozwija\u0107 systemy ratunkowe. Ju\u017c w 1942 roku opracowa\u0142 system awaryjnego zrzutu owiewki z kabiny samolotu Spitfire. W 1944 roku gotowy by\u0142 ju\u017c pierwszy fotel wyrzucany. Testy prowadzono na manekinach. Pierwsze wystrzelenie z udzia\u0142em cz\u0142owieka przeprowadzono w dniu 24 stycznia 1945 roku. Ochotnikiem by\u0142 Bernard Lynch, pracownik firmy. Potem by\u0142y pr\u00f3by na samolocie, gdzie wystrzeliwano manekina. W lipcu 1946 roku Bernard Lynch wystrzeli\u0142 si\u0119 podczas lotu z samolotu Gloster Meteor. Dalsze testy prowadzono tak\u017ce w USA. Pierwsza ewakuacja ratuj\u0105ca \u017cycie za pomoc\u0105 tego urz\u0105dzenia mia\u0142a miejsce podczas test\u00f3w prototypowego samolotu typu lataj\u0105ce skrzyd\u0142o Armstrong Whitworth A.W.52. Systemy ratunkowe Sir James Martin i firmy Martin-Baker Aircraft Company do 1990 roku, uratowa\u0142y ponad 6\u00a0400 os\u00f3b.<\/p>\n Pierwsze powszechnie stosowane fotele wyrzucane mia\u0142y mechanizm oparty na \u0142adunku pirotechnicznym. Wielko\u015b\u0107 \u0142adunku pirotechnicznego zosta\u0142a tak dobrana aby fotel zosta\u0142 wyrzucony na wysoko\u015b\u0107 oko\u0142o 4,0 m nad kad\u0142ubem. Ta wysoko\u015b\u0107 zosta\u0142a tak dobrana, aby w locie fotel wyrzucany razem z pilotem przelecia\u0142 nad usterzeniem poziomym w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 2,0 m, a na pewno nie mniejszej ni\u017c 1,5 m. Przy tak dobranych parametrach, fotel osi\u0105ga warto\u015b\u0107 przyspieszenia 20 g. Oceniono, \u017ce jest to tak kr\u00f3tkotrwa\u0142a warto\u015b\u0107, \u017ce jest ona bezpieczna dla cz\u0142owieka. Nieco p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o si\u0119, \u017ce przy pr\u0119dko\u015bci samolotu powy\u017cej 800 km\/h istnieje uzasadnione ryzyko uderzenia w usterzenie pionowe. Dlatego pojawi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 zwi\u0119kszenia \u0142adunku pirotechnicznego, a wi\u0119c >20 g. Problem w tym, \u017ce organizm ludzki mo\u017ce tego nie wytrzyma\u0107 i katapultowanie b\u0119dzie ko\u0144czy\u0142o si\u0119 kontuzj\u0105 kr\u0119gos\u0142upa. Pro\u015bciej by\u0142o wprowadzi\u0107 ograniczenie maksymalnej pr\u0119dko\u015bci katapultowania. Rozwi\u0105zanie problemu przysz\u0142o nieco p\u00f3\u017aniej w postaci silnik\u00f3w rakietowych wystrzeliwuj\u0105cych fotel, o czym informujemy poni\u017cej.<\/p>\n Fotel wyrzucany Martin-Baker Mk.5 wprowadzono do s\u0142u\u017cby pod koniec 50-lat XX wieku. Zastsowano go w 15 samolotach bojowych produkcji USA i Francji.<\/p>\n W okresie drugiej wojny \u015bwiatowej, tak\u017ce Szwecja, pracowa\u0142a nad fotelami wyrzucanymi. By\u0142a ona w\u00f3wczas neutralna i mia\u0142a dobre stosunki z trzeci\u0105 rzesz\u0105. Nale\u017cy s\u0105dzi\u0107, \u017ce programy prowadzone w Szwecji i Niemczech uzupe\u0142nia\u0142y si\u0119. Nad systemem \u0142adunku pirotechnicznego w Szwecji pracowano ju\u017c od 1942 roku. Przyczynkiem by\u0142 skomplikowany, ci\u0119\u017cki i awaryjny system spr\u0119\u017conego powietrza. Firma SAAB rozpocz\u0119\u0142a wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z firm\u0105 Bofors, znanym producentem armat. Pierwszy ich udany model fotela wyrzucanego oznaczono SAAB Mk.1. Osi\u0105ga\u0142 on przyspieszenie 15 g, co jak na \u00f3wczesne samoloty by\u0142o rozs\u0105dnym rozwi\u0105zaniem.<\/p>\n \u0141adunek prochowy do wystrzelenia fotele Szwedzi u\u017cyli w lutym 1944 roku na bombowcu SAAB 17. Fotel ten po modyfikacjach zosta\u0142 zamontowany w samolocie SAAB J21-A oraz w jego wersji z silnikiem turboodrzutowym SAAB 21-R. Warto doda\u0107, \u017ce samolot SAAB J21-A ma \u015bmig\u0142o pchaj\u0105ce, dlatego rozwa\u017cano na pocz\u0105tku procedury opuszczenia samolotu przez pilota, odstrzelenie \u0142opat \u015bmig\u0142a.<\/p>\n Procedura opuszczenia samolotu polega\u0142a na automatycznym wykonaniu kilku czynno\u015bci. Najpierw nast\u0119powa\u0142o odstrzelenie os\u0142ony kabiny. P\u00f3\u017aniej automatycznie roz\u0142\u0105czaj\u0105 si\u0119 przewody radiowe i tlenowe. Inicjowa\u0142 si\u0119 \u0142adunek pirotechniczny i fotel z pilotem opuszcza\u0142 kokpit. W chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej obcinany by\u0142 pas biodrowy. Fotel nie posiada\u0142 pas\u00f3w naramiennych (barkowych), co by\u0142o jego istotnym mankamentem. Spadochron ratunkowy pilot uruchamia\u0142 r\u0119cznie. Podczas s\u0142u\u017cby samolot\u00f3w SAAB 21 (z silnikiem t\u0142okowym i turboodrzutowym) wykonano 25 katapultowa\u0144. 23 z nich zako\u0144czy\u0142y si\u0119 pe\u0142nym sukcesem.<\/p>\n Fotel wyrzucany zwi\u0119kszy\u0142 skokowo bezpiecze\u0144stwo w lotnictwie wojskowym. Zaletami tych urz\u0105dze\u0144 jest niezawodno\u015b\u0107, prosta konstrukcja, \u0142atwa obs\u0142uga, wymagana jest niewielka si\u0142a fizyczna i znacznie skr\u00f3cony czas od momentu podj\u0119cia decyzji o skoku do jego realizacji. Ten czas wynosi 1-2 sekundy. Zalety fotela wyrzucanego s\u0105 ju\u017c wyra\u017anie widoczne od pr\u0119dko\u015bci samolotu >200 km\/h. Czas o kt\u00f3rym jest mowa jest decyduj\u0105cy zw\u0142aszcza w dw\u00f3ch stanach lotu; kiedy lot odbywa si\u0119 na niewielkiej wysoko\u015b\u0107 lub samolot jest w locie nurkowym (pikuje w kierunku ziemi).<\/p>\n W locie nurkowym (pr\u0119dko\u015b\u0107 oko\u0142o 500 km\/h) fotel wyrzucany ratuje \u017cycie do pu\u0142apu 700 m. Bez katapulty ta wysoko\u015b\u0107 musi by\u0107 nie mniejsza ni\u017c 2\u00a0300 m. Czym wi\u0119ksza pr\u0119dko\u015b\u0107 tym te wysoko\u015bci bezpieczne s\u0105 wy\u017csze. Dla pr\u0119dko\u015bci oko\u0142o 400 km\/h te warto\u015bci wygl\u0105daj\u0105 nast\u0119puj\u0105co; 600 m z katapult\u0105, 2\u00a0000 m bez katapulty.<\/p>\n Dla lotu poziomego pr\u0119dko\u015b\u0107 jest czynnikiem wt\u00f3rnym. Istotniejszy jest pu\u0142ap. Ustalono, \u017ce dla wystrzelenia si\u0119, pu\u0142ap >200 m jest bezpieczny. Natomiast trzeba zdecydowanie zaznaczy\u0107, \u017ce fotele z \u0142adunkiem pirotechnicznym nie ratuj\u0105 pilota z wysoko\u015bci 0 m. Zanotowane, udane wystrzelenie si\u0119 pilota mia\u0142o miejsce na pu\u0142apie 150 m. Dlaczego tak by\u0142o, wyja\u015bnimy poni\u017cej.<\/p>\n Zasada dzia\u0142ania foteli z \u0142adunkiem pirotechnicznym wygl\u0105da nast\u0119puj\u0105co. W momencie zadzia\u0142ania urz\u0105dzenia odpalaj\u0105cego ci\u015bnienie gaz\u00f3w prochowych w komorze nabojowej wypycha t\u0142ok w cylindrycznej rurze. T\u0142ok ci\u0105gnie ze sob\u0105 fotel znajduj\u0105cy si\u0119 w prowadnicach. Ruch fotela do chwili wyci\u0105gni\u0119cia t\u0142oka z rury trwa bardzo kr\u00f3tko i wynosi 0,15 \u2013 0,20 sekundy. W tym momencie przyspieszenie wynosi oko\u0142o 18 g. Fotel z pilotem opuszcza kokpit i rozpoczyna samodzielny lot. Po up\u0142ywie 2 \u2013 3 sekund nast\u0119puje automatyczne otwarcie zamk\u00f3w uprz\u0119\u017cy fotela i oddzielenie si\u0119 pilota od niego. Nast\u0119pnie w zale\u017cno\u015bci od klasy systemu ratunkowego, spadochron ratunkowy otwiera si\u0119 automatycznie lub musi by\u0107 otwarty przez pilota. Je\u015bli jest automat, to on nie dopu\u015bci do otwarcia spadochrony powy\u017cej 3\u00a0000 m wysoko\u015bci, co ma wp\u0142yw na organizm pilota i czas w kt\u00f3rym wyl\u0105duje on bezpiecznie na ziemi.<\/p>\n Przeci\u0105\u017cenie 18 g oznacza, \u017ce przy pr\u0119dko\u015bci lotu 700 km\/h fotel wraz z pilotem przeleci nad usterzeniem pionowym nie bli\u017cej ni\u017c w odleg\u0142o\u015bci 1,50 m. Fotel ma maksymaln\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 14 m\/s. Dla pr\u0119dko\u015bci 800 km\/h ta pr\u0119dko\u015b\u0107 fotela powinna wynosi\u0107 ju\u017c 16 m\/s, a dla 1 000 km\/h ponad 20 m\/s. Oczywi\u015bcie w takiej sytuacji znacznie wzro\u015bnie przeci\u0105\u017cenie, kt\u00f3re b\u0119dzie w granicach 22 g.<\/p>\n Z tych w\u0142a\u015bnie powod\u00f3w, konstruktorzy rozwa\u017cali znaczne wyd\u0142u\u017cenie rury w kt\u00f3rej porusza si\u0119 t\u0142ok. Dzi\u0119ki temu na pilota dzia\u0142a\u0142oby mniejsze przeci\u0105\u017cenie. Problem w tym, \u017ce kabina ma ograniczone wymiary, a uk\u0142ad rur teleskopowych nie zda\u0142y egzaminu.<\/p>\n Dlatego te\u017c w USA zrodzi\u0142a si\u0119 koncepcja opuszczenia samolotu nie w g\u00f3r\u0119, ale w d\u00f3\u0142 przez dolny w\u0142az. B\u0119d\u0105 jeszcze o tym informacje.<\/p>\n Opis zdj\u0119cia: Z lewej strony oparcia fotela widoczny jest automat otwieraj\u0105cy spadochron typu siedzeniowego.<\/p>\n Zacz\u0119\u0142y si\u0119 dywagacje na temat wielo\u015bci przeci\u0105\u017ce\u0144, kt\u00f3re jest w stanie znie\u015b\u0107 organizm ludzki. Na ten aspekt wp\u0142yw maj\u0105 nast\u0119puj\u0105ce czynniki: wielko\u015b\u0107 przeci\u0105\u017cenia, czas dzia\u0142ania przeci\u0105\u017cenia, kierunek dzia\u0142ania, szybko\u015b\u0107 narastania, pozycji przyj\u0119tej przez pilota i jego aktualna kondycja psycho-fizyczna. Wszystkie te czynniki wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 i musz\u0105 by\u0107 rozpatrywane wsp\u00f3lnie.<\/p>\n Zgodnie z prawem Newtona, ka\u017cda si\u0142a dzia\u0142aj\u0105ca w okre\u015blonym kierunku wywo\u0142uje powstanie si\u0142y dzia\u0142aj\u0105cej przeciwnie, a r\u00f3wnej co do wielko\u015bci. W my\u015bl tej zasady, podczas katapultowania w g\u00f3r\u0119 na pilota b\u0119d\u0105 dzia\u0142a\u0142y si\u0142y od g\u0142owy w kierunku n\u00f3g. W naszym przypadku 18 g. Si\u0142\u0119 t\u0119 mo\u017cemy zmieni\u0107 na ci\u0119\u017car wed\u0142ug wzoru: P = g x m.\u00a0 (g to si\u0142a, m waga pilota), czyli P = 18 kG x 80 kg = 1\u00a0440 kG. Tak wi\u0119c waga pilota wzro\u015bnie do 1\u00a0440 kg. Jak w takim razie cz\u0142owiek to wytrzyma? Po pierwsze si\u0142a ta dzia\u0142a przez oko\u0142o 0,15 sekundy. W organizmie ludzikim jest ona roz\u0142o\u017cona i zamortyzowana.<\/p>\n Badania przeprowadzone w CCCP wykaza\u0142y, \u017ce organizm ludzki wytrzymuje 23 g w czasie 0,10 sekundy i 21 g w czasie 0,20 sekundy. Sowieci nie podali jednak, \u017ce dochodzi do uszkodzenia narz\u0105d\u00f3w wewn\u0119trznych. Przeci\u0105\u017cenie 5 g cz\u0142owiek bez uraz\u00f3w wytrzymuje przez 25 sekund. Szkodliwe dla zdrowia jest ju\u017c 9 g. Dobrze wyszkolony pilot wytrzymuje gradient 10 g, czyli na przyk\u0142ad -3 g do +7g.<\/p>\n Je\u017celi przeci\u0105\u017cenie >9 g, kt\u00f3re dzia\u0142a d\u0142u\u017cej ni\u017c 0,5 sekundy wywo\u0142uje odp\u0142yni\u0119cie krwi do dolnych partii cia\u0142a, a w\u00f3wczas wyst\u0119puj\u0105 typowe zaburzenia widzenia. Pole widzenia staje si\u0119 szare. Potem ca\u0142kowicie zaciemnione, czyli po angielsku blackout. Zjawisko to zosta\u0142o zdiagnozowane jako hipoksja, to jest odp\u0142yw krwi z m\u00f3zgu i ga\u0142ek ocznych do dolnych partii cia\u0142a. A na ko\u0144cu utrata przytomno\u015bci. W przypadku gdy krew b\u0119dzie znajdowa\u0107 si\u0119 w ni\u017cszych cz\u0119\u015bciach cia\u0142a, m\u00f3zg b\u0119dzie pozbawiony wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci krwi, prowadz\u0105c do tymczasowego niedotlenienia. Niedotlenienie powoduje w pierwszej fazie zaburzenia wzroku przejawiaj\u0105ce si\u0119 ograniczeniem k\u0105ta widzenia, tak zwany grey-out (szaro\u015b\u0107), oddalaj\u0105cy si\u0119 \u201eobraz w tunelu\u201d i ostatecznie zaciemnienia obszaru widzenia (nie\u015bwiadomo\u015bci). Jest to do\u015b\u0107 niebezpieczne zjawisko, poniewa\u017c po odzyskaniu zdolno\u015bci widzenia nast\u0119puje chwilowa dezorientacja, a potem pilot odzyskuje pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107.<\/p>\n Badania przeprowadzone w USA wykaza\u0142y, \u017ce cz\u0142owiek prze\u017cy\u0142 kr\u00f3tkotrwa\u0142e przeci\u0105\u017cenie 40 g. Jego cia\u0142o bardzo spuch\u0142o. Pop\u0119ka\u0142y mu krwinki w ga\u0142kach ocznych, na szcz\u0119\u015bcie nie dosz\u0142o do uszkodzenia siatk\u00f3wki. Ale dozna\u0142 rozleg\u0142ych uszkodze\u0144 wewn\u0119trznych.<\/p>\n Z tych wszystkich powod\u00f3w, nowsze systemy pirotechniczne zawieraj\u0105 dwa a nawet trzy \u0142adunki pirotechniczne odpalane sekwencyjnie. Efekt jest taki, \u017ce dla organizmu ludzkiego przyrost pr\u0119dko\u015bci jest bardziej roz\u0142o\u017cony w czasie, a i tak osi\u0105ga warto\u015b\u0107 18 g.<\/p>\n Przed katapultowaniem, u lotnika wzrasta napi\u0119cie nerwowe, pojawia si\u0119 podniecenie, przyspieszony jest puls i oddech. Nawet je\u015bli u kogo\u015b tak nie jest przed wystrzeleniem, to objawy te pojawi\u0105 si\u0119 na wskutek si\u0142 przeci\u0105\u017ce\u0144. Ta ma\u0142o komfortowa sytuacja mo\u017ce, przy niedostatecznym treningu, wywo\u0142a\u0107 powstanie drobnych, acz istotnych b\u0142\u0119d\u00f3w w trakcie katapultowania.<\/p>\n W momencie uruchomienia katapulty pilot odczuwa energiczny wstrz\u0105s ca\u0142ego cia\u0142a. Nie pojawiaj\u0105 si\u0119, \u017cadne odczucia b\u00f3lowe, bo organizm nie zd\u0105\u017cy na nie zareagowa\u0107. Dla reakcji organizm potrzebuje 2-3 sekundy, a wystrzelenie tyle czasu nie trwa. Niemniej jednak, po tych 2-3 sekundach wzrasta akcja serca, puls i pojawia si\u0119 przyspieszony oddech.<\/p>\n Niezwykle wa\u017cna jest postawa przyjmowana przez pilota podczas wystrzelania si\u0119. Ma ona decyduj\u0105cy wp\u0142yw na kr\u0119gos\u0142up. I jak si\u0119 okaza\u0142o, zasada ta nie zmieni\u0142a si\u0119 nawet po wprowadzeniu silnik\u00f3w rakietowych w fotelach. Kr\u0119gos\u0142up powinien by\u0107 maksymalnie wyprostowany. Z tego te\u017c powodu nogi umieszcza si\u0119 na podn\u00f3\u017ckach, kt\u00f3re powoduj\u0105, \u017ce kolana s\u0105 wy\u017cej podci\u0105gni\u0119te. Nogi maj\u0105 by\u0107 z\u0142\u0105czone. Wysokie umieszczenie n\u00f3g prostuje krzywizn\u0119 l\u0119d\u017awiow\u0105. Plecy musz\u0105 by\u0107 doci\u015bni\u0119te do oparcia, a g\u0142owa przylega\u0107 do zag\u0142\u00f3wka. R\u0119ce, a zw\u0142aszcza \u0142okcie, doci\u015bni\u0119te do tu\u0142owia. To ostanie wymaganie, wynika z ciasnoty w kabinie i \u0142atwej kontuzji w wyniku uderzenia o burty. W tej pozycji nale\u017cy napr\u0119\u017cy\u0107 wszystkie mi\u0119\u015bnie, zamkn\u0105\u0107 oczy, wykona\u0107 g\u0142\u0119boki wdech i zacisn\u0105\u0107 z\u0119by. Dopiero w\u00f3wczas uruchomi\u0107 mechanizm odpalaj\u0105cy.<\/p>\n Kiedy pilot zostanie wysuni\u0119ty z kabiny, uderza w niego zimny strumie\u0144 powietrza. Twarz ludzka, bez os\u0142ony wytrzymuje bez kontuzji do pr\u0119dko\u015bci oko\u0142o 800 km\/h. Powy\u017cej tej granicy tkanki mi\u0119kkie mog\u0105 zosta\u0107 uszkodzone (rozerwane). Zimne powietrze wdziera si\u0119 do p\u0142uc i mo\u017ce spowodowa\u0107 ich uszkodzenie. Dlatego powy\u017cej pr\u0119dko\u015bci 800 km\/h koniczne s\u0105 os\u0142ony na twarz. Dlatego pierwsze systemy katapultowe by\u0142y uruchamiane poprzez zaci\u0105gni\u0119cie zas\u0142onki na twarz z zag\u0142\u00f3wka (kawa\u0142ek p\u0142\u00f3tna z wszyt\u0105 na obrze\u017cu link\u0105 wyzwalaj\u0105c\u0105 mechanizm). Do najcz\u0119stszych kontuzji spowodowanych katapultowaniem nale\u017cy uraz kr\u0119gos\u0142upa w jego l\u0119d\u017awiowej cz\u0119\u015bci oraz urazy \u0142okci.<\/p>\n Po opuszczeniu samolotu, pilot wraz z fotelem gwa\u0142townie traci pr\u0119dko\u015b\u0107. Po przej\u015bciu nad statecznikiem samolotu zaczyna si\u0119 obraca\u0107 do ty\u0142u przez plecy. Po 2-3 sekundach odpinane s\u0105 pasy. W\u00f3wczas pilot powinien oddzieli\u0107 si\u0119 od fotela. Dla u\u0142atwienia powinien on energicznie wyprostowa\u0107 nogi, co spowoduje odepchni\u0119cie fotela i nie dopu\u015bci do zderzenia si\u0119 pilota z fotelem.<\/p>\n Aby lotnik by\u0142 dobrze przygotowany do bezpiecznego katapultowania si\u0119 musi trenowa\u0107. Treningi przeprowadza si\u0119 na tak zwanych ma\u0142ych katapultach, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 na spr\u0119\u017cone powietrze. Nast\u0119pnie na katapultach wyposa\u017conych ju\u017c w \u0142adunki pirotechniczne. Zar\u00f3wno na jednym jak i na drugim urz\u0105dzeniu treningowym stopie\u0144 trudno\u015bci jest podnoszony stopniowo. W 50\/60-latach w CCCP stasowano specjaln\u0105 wersj\u0119 UTI MiG-15, gdzie w drugiej kabinie by\u0142 fotel wyrzucany do treningu. Fotel mia\u0142 w\u0142asny system spadochronowy i by\u0142 wykorzystywany wielokrotnie. Ka\u017cdy pilot sowiecki powinien wykona\u0107 4-5 katapultowa\u0144 z tego samolotu. W tym skoki z op\u00f3\u017anieniem otwarcia spadochronu o 10 sekund.<\/p>\n W Polsce tak\u017ce przeprowadzono tego typu pr\u00f3by. Z tylnej kabiny SB Lim-2 wymontowywano dr\u0105\u017cek sterowy i zdemontowano os\u0142on\u0119 kabiny. Po czym, na pu\u0142apie 3\u00a0000 m wykonywano opuszczenia samolotu. Nie by\u0142o to jednak standardowe \u0107wiczenie. To zadanie pokazowo wykonywali tylko instruktorzy spadochronowi z klas\u0105 mistrzowsk\u0105, jak na przyk\u0142ad kpt. Tadeusz Dulla.<\/p>\n Z drugiej strony nieoceniona jest rola kierownika lotu (KL), kt\u00f3ry pomo\u017ce pilotowi w podj\u0119ciu w\u0142a\u015bciwych decyzji i wykonaniu poprawnie czynno\u015bci. Pod poj\u0119ciem kierownika lotu mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce osoby znajduj\u0105ce si\u0119 na stanowisku dowodzenia, punkcie naprowadzania lub w wie\u017cy kontroli lot\u00f3w. Pilot nawi\u0105zuje \u0142\u0105czno\u015b\u0107 radiow\u0105 z \u201eZiemi\u0105\u201d i sk\u0142ada meldunek. Wsp\u00f3lnie analizuj\u0105 zaistnia\u0142\u0105 sytuacj\u0119 i pr\u00f3buj\u0105 rozwi\u0105za\u0107 problem. W ka\u017cdym przypadku nast\u0119puje przerwanie wykonywania postawionego zadania. KL zarz\u0105dza cisz\u0119 radiow\u0105 dla innych za\u0142\u00f3g.\u00a0Je\u015bli nie ma mo\u017cliwo\u015bci \u0142\u0105czno\u015bci z \u201eZiemi\u0105\u201d za\u0142oga ma obowi\u0105zek dzia\u0142ania samodzielnie, odpowiednio do zaistnia\u0142ych warunk\u00f3w, maj\u0105c na uwadze swoje \u017cycie i zdrowie oraz os\u00f3b trzecich.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Awarii wojskowych statk\u00f3w powietrznych nie da si\u0119 ca\u0142kowicie wyeliminowa\u0107. W dodatku w trakcie dzia\u0142a\u0144 wojennych samolot mo\u017ce by\u0107 powa\u017cnie uszkodzony. Tak by\u0142o u zarania awiacji, tak jest obecnie i tak b\u0119dzie w przysz\u0142o\u015bci. Dlatego lotnicy, kt\u00f3rzy pilotuj\u0105 te statki powietrzne musz\u0105 by\u0107 perfekcyjnie wyszkoleni, aby w sytuacjach awaryjnych potrafili rozwi\u0105za\u0107 powsta\u0142y problem. A kiedy wszystkie procedury ju\u017c zawiod\u0105 i nie mo\u017cna bezpiecznie sprowadzi\u0107 samolot na ziemi\u0119, to b\u0119d\u0105 potrafili bezpiecznie opu\u015bci\u0107 statek powietrzny i uratowa\u0107 swoje \u017cycie i zdrowie.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-574","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nawigacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/574","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=574"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/574\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3787,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/574\/revisions\/3787"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=574"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=574"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=574"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Nowe problemy.<\/h3>\n
Martina-Baker.<\/h3>\n
Szwecja.<\/h3>\n
U\u017cycie fotela wyrzucanego.<\/h3>\n
Oddzia\u0142ywanie przeci\u0105\u017cenia na organizm ludzki.<\/h3>\n