B\u017b-4 \u017buk to druga ca\u0142kowicie Polska, zbudowana od podstaw konstrukcja \u015bmig\u0142owca. Konstruktorem \u015bmig\u0142owca by\u0142 Bronis\u0142aw \u017burakowski, kt\u00f3rego brat, Janusz \u017burakowski (1914-2004) s\u0142awi\u0142 si\u0119 jako pilot my\u015bliwski podczas II wojny \u015bwiatowej, a nast\u0119pnie by\u0142 znanym i cenionym pilotem do\u015bwiadczalnym w Kanadzie, gdzie oblata\u0142 mi\u0119dzy innymi samolot Avro Canada CF-105 Arrow.<\/p>\n Bronis\u0142aw \u017burakowski (1911-2009) by\u0142 znanym i cenionym konstruktorem lotniczym okresu mi\u0119dzywojennego i powojennego. Konstruowa\u0142 szybowce, samoloty i \u015bmig\u0142owce. Wni\u00f3s\u0142 du\u017cy wk\u0142ad w konstrukcj\u0119 najlepszego Polskiego \u015bmig\u0142owca PZL W-3 Sok\u00f3\u0142 oraz rozw\u00f3j samolotu PZL-104 Wilga-1. By\u0142 utalentowanym pilotem szybowcowym oraz ostatnim \u017cyj\u0105cym konstruktorem s\u0142ynnej przedwojennej firmy DWL-RWD.<\/p>\n \u015amig\u0142owiec B\u017b-4 \u017buk nale\u017cy do nielicznych konstrukcji lotniczych ca\u0142kowicie Polskich. Zar\u00f3wno konstrukcja budy, silnik, jak i osprz\u0119t s\u0105 ca\u0142kowicie Polskie. Z drugiej strony \u015bmig\u0142owiec nie wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 niczym szczeg\u00f3lnym. Mia\u0142 to by\u0107 prosty i u\u017cytkowy \u015bmig\u0142owiec. Koncepcja \u015bmig\u0142owca zrodzi\u0142a si\u0119 w 1953 roku, po serii udanych lot\u00f3w \u015bmig\u0142owca B\u017b-1 GIL. Przy czym GIL nie oznacza\u0142 nazwy ptaka, tylko G\u0142\u00f3wny Instytut Lotniczy.<\/p>\n Pocz\u0105tkowo \u015bmig\u0142owiec oznaczono GIL-4, aby wkr\u00f3tce nazw\u0119 zmieni\u0107 na B\u017b-4 \u017buk. Prace ruszy\u0142y w 1953 roku, w Biurze Konstrukcji \u015amig\u0142owc\u00f3w na Ok\u0119ciu. W 1957 roku, Biuro Konstrukcji \u015amig\u0142owc\u00f3w przeniesiono do O\u015brodka Konstrukcji Lotniczych.<\/p>\n B\u017b-4 zaprojektowano w uk\u0142adzie klasycznym. Zosta\u0142 pomy\u015blany jako maszyna o nieskomplikowanej konstrukcji, co wywar\u0142o wp\u0142yw na prosty kszta\u0142t bry\u0142y kad\u0142uba i surowe wyko\u0144czenie wn\u0119trza kabiny. \u015amig\u0142owiec by\u0142 pod wieloma wzgl\u0119dami pionierski. Prototyp \u015bmig\u0142owca zbudowano w 1956 roku, w Zak\u0142adzie Produkcji Do\u015bwiadczalnej Instytutu Lotnictwa.<\/p>\n Bronis\u0142aw \u017burakowski nie zdecydowa\u0142 si\u0119 na u\u017cycie wirnika no\u015bnego dwu-\u0142opatowego, ale wybra\u0142 uk\u0142ad tr\u00f3j-\u0142opatowy. Obawia\u0142 si\u0119 wysokiego poziomu drga\u0144. Tr\u00f3j-\u0142opatowy wirnik no\u015bny otrzyma\u0142 dodatkowy wirnik steruj\u0105cy, systemu Hillera, pe\u0142ni\u0105cy funkcje usteczniaj\u0105c\u0105, a jednocze\u015bnie zmniejszaj\u0105cy si\u0142y na dr\u0105\u017cku sterowym. Koncepcja ta sprawdzi\u0142a si\u0119 daj\u0105c dobre efekty. Maszyna jest bardzo stateczna w zawisie, a pilota\u017c nie wymaga du\u017cego wysi\u0142ku fizycznego od pilota. \u0141opaty wirnika s\u0105 zamontowane bezpo\u015brednio w pia\u015bcie i maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 tylko zmiany skosu, tak jak w \u015bmigle. Piasta z wa\u0142em po\u0142\u0105czona jest przegubem Cardana. Tak\u017ce przegubem Cardana z wa\u0142em po\u0142\u0105czono wirnik steruj\u0105cy. Wirnik steruj\u0105cy otrzyma\u0142 trzy okr\u0105g\u0142e powierzchnie sterowe. Zwykle konstruktorzy uk\u0142ad\u00f3w z systemem Hillera u\u017cywaj\u0105 prostok\u0105tnych powierzchni sterowych. Bronis\u0142awowi \u017burakowskiemu chodzi\u0142o o uzyskanie wi\u0119kszych k\u0105t\u00f3w natarcia, co przek\u0142ada\u0142o si\u0119 na skuteczno\u015b\u0107 sterowania. Jednak nic nie ma za darmo. Wirnik tr\u00f3j-\u0142opatowy jest bardziej skomplikowany ni\u017c dwu-\u0142opatowy. Wirnik steruj\u0105cy, jak i wirnik g\u0142\u00f3wny po\u0142\u0105czone s\u0105 popychaczami z tarcz\u0105 steruj\u0105c\u0105. Wirnik \u017burakowskiego z systemem Hillera sta\u0142 si\u0119 udanym ewenementem na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105.<\/p>\n \u0141opaty wirnika no\u015bnego s\u0105 konstrukcji drewnianej. U\u017cyto drewna sosnowego. \u0141opaty wzmocniono metalowym pr\u0119tem i p\u0142askownikiem. Tylna cz\u0119\u015b\u0107 \u0142opaty ma konstrukcj\u0119 \u017cebrow\u0105. \u0141opaty otrzyma\u0142y zamki, po zwolnieniu kt\u00f3rych \u0142opaty mo\u017cna z\u0142o\u017cy\u0107. Trzecia \u0142opata jest ustawiona wzd\u0142u\u017c belki ogonowej.<\/p>\n Bronis\u0142aw \u017burakowski zaprojektowa\u0142 elastyczne zawieszenie przek\u0142adni g\u0142\u00f3wnej za pomoc\u0105 przegub\u00f3w i dr\u0105\u017ck\u00f3w skr\u0119tnych. W trakcie test\u00f3w w locie wprowadzono ulepszenie z dodatkowym uk\u0142adem w mechanizmie zawieszenia przek\u0142adni, kt\u00f3r\u0105 sprz\u0119gni\u0119to z podwoziem \u015bmig\u0142owca, a \u015bci\u015ble ugi\u0119ciem amortyzator\u00f3w przednich k\u00f3\u0142. Po starcie \u015bmig\u0142owca zmienia si\u0119 charakterystyka g\u0142\u00f3wnej przek\u0142adni. W ten spos\u00f3b uzyskano inne t\u0142umienie na postoju, a inne w locie. W obu fazach poprawi\u0142 si\u0119 komfort przebywania os\u00f3b na pok\u0142adzie \u015bmig\u0142owca.<\/p>\n Do nap\u0119du \u015bmig\u0142owca u\u017cyto silnika WN-4, kt\u00f3ry jest rozwini\u0119ciem silnika WN-3, zastosowanego do nap\u0119du samolot\u00f3w PZL TS-8 Bies. Adaptacja polega\u0142a na zastosowaniu wentylatora ch\u0142odz\u0105cego. Wa\u0142 silnika \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z wa\u0142em wirnika no\u015bnego poprzez przek\u0142adni\u0119 planetarn\u0105 i sprz\u0119g\u0142o rt\u0119ciowe. Przek\u0142adnia planetarna redukowa\u0142a obroty w stosunku 10:1. Sprz\u0119g\u0142o rt\u0119ciowe ma za zadnie niwelowa\u0107 moment obrotowy, aby nie doprowadzi\u0107 do zniszczenia silnika lub wirnika. Sprz\u0119g\u0142o nale\u017cy do sprz\u0119gie\u0142 od\u015brodkowych, gdzie materia\u0142y cierne stykaj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 po osi\u0105gni\u0119ciu odpowiedniej pr\u0119dko\u015bci obrotowej uk\u0142adu i s\u0105 dociskane rt\u0119ci\u0105 umieszczon\u0105 w gumowej d\u0119tce. Pr\u0119dko\u015b\u0107 obrotowa uk\u0142adu wypycha rt\u0119\u0107 na zewn\u0105trz, a ta z kolei napiera na uk\u0142ady cierne, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 i przekazuj\u0105 moment obrotowy. Sprz\u0119g\u0142o rt\u0119ciowe \u0142agodnie przenosi wzrastaj\u0105cy moment obrotowy. Konstruktorem sprz\u0119g\u0142a rt\u0119ciowego by\u0142 doc. mgr in\u017c. Wiktora Narkiewicza.<\/p>\n W spos\u00f3b nowatorski rozwi\u0105zano sterowanie \u015bmig\u0142em ogonowym. Osobny zesp\u00f3\u0142 sprz\u0119ga\u0142 k\u0105ty nastawienia \u0142opat wirnika ogonowego z d\u017awigni\u0105 skoku og\u00f3lnego i mocy. Podczas sprz\u0119gania wirnika g\u0142\u00f3wnego pilot nie musia\u0142 korygowa\u0107 peda\u0142ami wzrastaj\u0105cego momentu od wirnika g\u0142\u00f3wnego. Dodatkowo p\u0142aszczyzna \u015bmig\u0142a ogonowego nie by\u0142a r\u00f3wnoleg\u0142a do osi pod\u0142u\u017cnej maszyny, lecz ustawiona sko\u015bnie. Niwelowa\u0142o to nadmierny moment od \u015bmig\u0142a ogonowego podczas lotu z wi\u0119ksz\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105, a wi\u0119c i konieczno\u015b\u0107 reakcji pilota. Przez to pilota\u017c by\u0142 \u0142atwy i niem\u0119cz\u0105cy.<\/p>\n Podwozie z\u0142o\u017cone jest z czterech podpar\u0107 z pojedynczymi ko\u0142ami. Amortyzacja olejowo-pneumatyczna. T\u0142umie drga\u0144 jest bardzo dobre.<\/p>\n Pierwszy lot odby\u0142 si\u0119 w dniu 10 lutego 1959 roku na Lotnisku Ok\u0119cie. Za sterami by\u0142 pilot do\u015bwiadczalny Instytutu Lotnictwa mgr in\u017c. Ryszard Witkowski. Pr\u00f3by, podczas kt\u00f3rych \u015bmig\u0142owiec odby\u0142 17 lot\u00f3w o\u00a0\u0142\u0105cznym czasie 3 godzin 40 minut, prowadzono do sierpnia 1959 roku. Niestety podczas pr\u00f3b nie obesz\u0142o si\u0119 bez uszkodze\u0144. Po ostatnim z\u00a0nich, pomimo wyremontowania konstrukcji, dalszych prac nad \u015bmig\u0142owcem zaniechano, a\u00a0dwa kolejne prototypy nie zosta\u0142y uko\u0144czone.<\/p>\n Po pierwsze – \u015bmig\u0142owiec B\u017b-4 \u017buk by\u0142 konkurentem dla sowieckiej konstrukcji Mil Mi-1, a przede wszystkim sowieckiej ofercie produkcji Mil Mi-1 w Polsce. Nie nale\u017ca\u0142o si\u0119 sprzeciwia\u0107 w\u0142adcom w Moskwie.<\/p>\n Program \u015bmig\u0142owca B\u017b-4 \u017buk nie by\u0142 programem ani rz\u0105dowym, ani priorytetowym w resorcie. Dlatego program by\u0142 s\u0142abo finansowany. W efekcie zesp\u00f3\u0142 by\u0142 niewielki. Opr\u00f3cz Bronis\u0142awa \u017burakowskiego byli in\u017cynierowie Wiktor Narkiewicz, Jan Ko\u017aniewski i Jerzy Kotli\u0144ski.<\/p>\n Du\u017ca by\u0142a grupa sceptyk\u00f3w, krytyk\u00f3w i po prostu os\u00f3b zazdrosnych, \u017ce program mo\u017ce si\u0119 uda\u0107. Utrudniali oni na przyk\u0142ad wymian\u0119 jakiego\u015b podzespo\u0142u, kt\u00f3ry mo\u017cna by\u0142o wymieni\u0107 w godzin\u0119, a wymieniano kilka tygodni. Wci\u0105\u017c wytykali pude\u0142kowaty (w domy\u015ble brzydki) kszta\u0142t. Dla monter\u00f3w dostarczano materia\u0142y niskiej jako\u015bci, o ma\u0142ej odporno\u015bci na zu\u017cycie zm\u0119czeniowe. Wykorzystywali ka\u017cd\u0105 awari\u0119 dla totalnej krytyki. Pod koniec programu krytykowali oni zbyt nowatorskie rozwi\u0105zania, a nie korzystanie ze \u201esprawdzonych\u201d wzorc\u00f3w z CCCP.<\/p>\n Nie sta\u0107 by\u0142o zesp\u00f3\u0142 na zastosowanie w g\u0142owicy wirnika odkuwek o sprawdzonej wytrzyma\u0142o\u015bci zm\u0119czeniowej. Konstruktorzy blachy porycia \u015bmig\u0142owca musieli mocowa\u0107 przy pomocy nit\u00f3w, co powodowa\u0142o zwi\u0119kszony rezonans i ha\u0142as. W efekcie dochodzi\u0142o do awarii w postaci p\u0119kni\u0119\u0107 konstrukcji.<\/p>\n Nie wszystko zespo\u0142owi Bronis\u0142awa \u017burakowskiego si\u0119 udawa\u0142o. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wentylator ch\u0142odz\u0105cy silnik by\u0142 zaprojektowany wadliwie. W momencie przechodzenia przez pocz\u0105tkowy rezonans (przypad\u0142o\u015b\u0107 wszystkich \u015bmig\u0142owc\u00f3w w 50-latach) dosz\u0142o do urwania si\u0119 kilku \u0142opatek wentylatora. Zastosowane elementy stalowe chroni\u0105ce za\u0142og\u0119 i pasa\u017cer\u00f3w wi\u0105za\u0142y si\u0119 ze wzrostem masy \u015bmig\u0142owca.<\/p>\n Wadliwa by\u0142a tak\u017ce ergonomia. Wiele element\u00f3w wymaga\u0142o poprawy; fotele, sterownice, u\u0142atwienie wsiadania i wysiadania ze \u015bmig\u0142owca.<\/p>\n Belka ogonowa by\u0142a zbyt wiotka, co poci\u0105ga\u0142o za sob\u0105 ryzyko uderzenia o ni\u0105 \u0142opaty.<\/p>\n To, \u017ce \u015bmig\u0142owiec B\u017b-4 \u017buk przez wielu by\u0142 systematycznie niszczony, w przeno\u015bni i dos\u0142ownie, \u015bwiadczy jego stan w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Czy\u017cynach. Nikt nie wie, jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce kiedy zapada\u0142a decyzja, o przekazaniu go do muzeum (w\u00f3wczas Muzeum Lotnictwa i Astronautyki), nagle okaza\u0142 si\u0119, i\u017c jest on wrakiem. Wiele lat temu zebrali si\u0119 jego tw\u00f3rcy z zamiarem jego restauracji do formy egzemplarza muzealnego. Okaza\u0142o si\u0119 to jednak niewykonalne, z uwagi na du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 brakuj\u0105cych urz\u0105dze\u0144 i detali, i praktycznie trzeba by\u0142oby go zbudowa\u0107 od podstaw. Dlatego, postanowiono zostawi\u0107 go w formie tak zwanego destruktu. A mimo to, B\u017b-4 \u017buk jest wspania\u0142em zabytkiem techniki lotniczej i \u015bwiadczy o nieszablonowym podej\u015bciu do tematu przez doskona\u0142ych, Polskich in\u017cynier\u00f3w.<\/p>\n Czteromiejscowy \u015bmig\u0142owiec w uk\u0142adzie jednowirnikowym z dodatkowym wirnikiem steruj\u0105cym i ze \u015bmig\u0142em ogonowym. Konstrukcja metalowo-drewniana.<\/p>\n Wirnik no\u015bny tr\u00f3j-\u0142opatowy, systemu Hillera. \u0141opaty o konstrukcji drewnianej, zamocowane by\u0142y sztywno do g\u0142owicy. Dla u\u0142atwienia hangarowania i transportu, \u0142opaty mo\u017cna by\u0142o sk\u0142ada\u0107 do przodu. G\u0142owic\u0119 zamocowano na wale nap\u0119dowym na przegubie Cardana. Ponad wirnikiem no\u015bnym zamocowany by\u0142 tr\u00f3j-\u0142opatowy wirnik steruj\u0105cy, z \u0142opatami o obrysie ko\u0142owym i konstrukcji metalowej. Wirnik steruj\u0105cy zmniejsza\u0142 si\u0142y na dr\u0105\u017cku sterowym i ustatecznia\u0142 \u015bmig\u0142owiec dynamicznie. Zmiana po\u0142o\u017cenia p\u0142aszczyzny wirnika steruj\u0105cego przenosi\u0142a si\u0119 na wirnik no\u015bny, powoduj\u0105c okresow\u0105 zmian\u0119 k\u0105t\u00f3w nastawienia, czyli okresowe przekr\u0119canie \u0142opat no\u015bnych.<\/p>\n Kad\u0142ub jest kratownic\u0105 przestrzenn\u0105, spawan\u0105 z rur stalowych. Pokrycie z blach duralowych. Kabina ca\u0142kowicie zakryta.\u00a0 Wej\u015bcie do kabiny zapewniaj\u0105 boczne drzwi. W wersji sanitarnej nosze mia\u0142y by\u0107 wk\u0142adane przez otwierane prawe okno. Za pilotem siedzia\u0142 sanitariusz. Z ty\u0142u kad\u0142uba przymocowana by\u0142a belka ogonowa, o przekroju poprzecznym tr\u00f3jk\u0105tnym, z wierzcho\u0142kiem zwr\u00f3conym ku do\u0142owi. Kratownica belki nie mia\u0142a \u017cadnego pokrycia. Na sko\u015bnej belce ko\u0144cowej znajdowa\u0142 si\u0119 ma\u0142y statecznik nastawny w locie.<\/p>\n Podwozie czteroko\u0142owe sta\u0142e. Dwa przednie ko\u0142a i dwa g\u0142\u00f3wne.<\/p>\n Wyposa\u017cenie: podstawowe przyrz\u0105dy nawigacyjne, instalacja elektryczna, pok\u0142adowa radiostacja nadawczo-odbiorcza, reflektor do l\u0105dowania, rakietnica sygnalizacyjna.<\/p>\n Silnik WN-4 7-cylindrowy, gwiazdowy, ch\u0142odzony powietrzem od dodatkowego wentylatora, o mocy 320 KM (237 kW). Silnik zabudowany by\u0142 w pozycji le\u017c\u0105cej. Nad silnikiem znajdowa\u0142a si\u0119 zawieszona elastycznie g\u0142owica o prze\u0142o\u017ceniu 10 : 1, po\u0142\u0105czona z silnikiem wa\u0142em i sprz\u0119g\u0142em rt\u0119ciowym.<\/p>\n \u015arednica wirnika 12,00 m. Powierzchnia ko\u0142a p\u0119dnego 113 m kwadratowych. D\u0142ugo\u015b\u0107 kad\u0142uba 10,55 m. D\u0142ugo\u015b\u0107 ca\u0142kowita 12,75 m. Wysoko\u015b\u0107 2,80 m. Masa w\u0142asna 1 050 kg. Masa u\u017cyteczna 450 kg. Masa ca\u0142kowita 1 500 kg. Pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna 156 km\/h. Pr\u0119dko\u015b\u0107 przelotowa 125 km\/h. Pr\u0119dko\u015b\u0107 wznoszenia 4,6 m\/s. Pu\u0142ap dynamiczny 3 000 m. Zasi\u0119g 260 km. Czas lotu 2,5 godziny.<\/p>\n Zbudowano tylko jeden egzemplarz. Jako destrukt, prezentowany jest w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Czy\u017cynach w Krakowie. Kolejnych dw\u00f3ch nie uko\u0144czono.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" B\u017b-4 \u017buk to druga ca\u0142kowicie Polska, zbudowana od podstaw konstrukcja \u015bmig\u0142owca. Konstruktorem \u015bmig\u0142owca by\u0142 Bronis\u0142aw \u017burakowski, kt\u00f3rego brat, Janusz \u017burakowski (1914-2004) s\u0142awi\u0142 si\u0119 jako pilot my\u015bliwski podczas II wojny \u015bwiatowej, a nast\u0119pnie by\u0142 znanym i cenionym pilotem do\u015bwiadczalnym w Kanadzie, gdzie oblata\u0142 mi\u0119dzy innymi samolot Avro Canada CF-105 Arrow.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-561","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-smiglowce"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/561","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=561"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/561\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4113,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/561\/revisions\/4113"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=561"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=561"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=561"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Przyczyny niepowodzenia programu.<\/h3>\n
Konstrukcja \u015bmig\u0142owca B\u017b-4 \u017buk.<\/h3>\n
Dane T-T B\u017b-4.<\/h3>\n
Zestawienie.<\/h3>\n