Wersje TS-11 Iskra.<\/h3>\nW 1968 roku, samolot TS-11 Iskra bis B, prototyp oznaczono TS-11 Iskra 100.<\/h3>\n
W WSK Mielec dostrze\u017cono, \u017ce zacz\u0119to u\u017cywa\u0107 samoloty szkolno-treningowe do wsparcia wojsk l\u0105dowych. W 1968 roku, powsta\u0142a wersja uzbrojona;\u00a0treningowo-szturmowa, oznaczona TS-11 bis Iskra B. Prototyp tej wersji oznaczono Iskra 100. By\u0142 to samolot przebudowany z egzemplarza TS-11\u00a0nr 1H 04-05. Pierwszy lot wykonano w dniu 26 czerwca 1968 roku.\u00a0Samolot otrzyma\u0142 cztery w\u0119z\u0142y podwieszenia uzbrojenie. Typowe uzbrojenie sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z bomb 2 x 500 kg i zasobniki z n.p.r. 2 x 4\u00a0pociski. Wersja ta ostatecznie by\u0142a produkowana od pi\u0105tej serii, czyli od maszyny TS-11 nr 1H 05-01.<\/p>\n
W 1971 roku, TS-11 Iskra bis C, prototyp oznaczono TS-11 Iskra 200 Art.<\/h3>\n
Do zada\u0144 rozpoznawczych opracowano model Iskra 200 \/ Iskra 200 Art. Maszyna pe\u0142ni rol\u0119 foto-rozpoznania i korygowania ognia artylerii. Z\u00a0drugiej kabiny zdemontowano urz\u0105dzenia sterownicze, a w ich miejscu pojawi\u0142 si\u0119 pulpit nawigacyjny i przyrz\u0105dy obs\u0142ugi aparatury\u00a0rozpoznawczej. Ten pulpit nawigacyjny jest w\u0142a\u015bciwie stolikiem do map, kt\u00f3ry mo\u017cna blokowa\u0107 pod r\u00f3\u017cnym k\u0105tem. Istotnym wyposa\u017ceniem s\u0105 3\u00a0aparaty fotograficzne AFA-39 obs\u0142ugiwane tak\u017ce przez operatora w drugiej kabinie. Pierwszym prototypem sta\u0142 si\u0119 egzemplarz TS-11 nr 1H 05-30. Samolot wszed\u0142 do produkcji pod oznaczeniem TS-11 Iskra bis C i zbudowano 33\u00a0maszyny w dw\u00f3ch seriach. Pierwsz\u0105 seri\u0105 produkcyjn\u0105 TS-11 bis C by\u0142a dziesi\u0105ta seria 1H 10-…, w kt\u00f3rej zbudowano 21 maszyn, co da\u0142o razem 222 samoloty.<\/p>\n
Nast\u0119pnie powsta\u0142a jedenasta seria z\u0142o\u017cona z 12 maszyn, co da\u0142o razem 234 samoloty.<\/p>\n W 70-latach opracowano jednomiejscowy prototyp rozpoznawczo-szturmowy. Z drugiej kabiny wymontowano sterownice i tablic\u0119 przyrz\u0105d\u00f3w.\u00a0Zamontowano tam dodatkowy zbiornik paliwa. Samolot otrzyma\u0142 3 aparaty fotograficzne AFA-39. Jako uzbrojenie przewidziano bomby 100 kg, 8-\u015bmio\u00a0lufowe wyrzutnie Mars 4 dla n.p.r., zasobniki artyleryjskie. Nap\u0119d samolotu stanowi silnik SO-3 B, o zwi\u0119kszonym ci\u0105gu 1 x 1079 \u2013 1 100 kG. Prototyp Iskra 200 BR nb 0823 zosta\u0142 oblatany w dniu 22 czerwca 1972 roku. Planowano zbudowa\u0107 seri\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z 5 egzemplarzy. Prototyp wystawiono po raz pierwszy na Przegl\u0105dzie Samolot\u00f3w Polskiej Produkcji, zorganizowanym na lotnisku w Mielcu w dniach\u00a028 maja – 4 czerwca 1972 rok, przez Zjednoczenie Przemys\u0142u Lotniczego i silnikowego \u201eDelta\u201d. Samolot by\u0142 eksponowany r\u00f3wnie\u017c na Centralnej Wojskowej\u00a0Wystawie Wynalazczo\u015bci i Racjonalizacji w Warszawie we wrze\u015bniu i pa\u017adzierniku 1973 roku. W\u00f3wczas to po raz pierwszy samolot mia\u0142 zamontowany\u00a0\u0142usko-zbieracz. Samolot ten by\u0142 tak\u017ce propozycj\u0105 eksportow\u0105.<\/p>\n Jest to dwumiejscowa wersja szkolno-bojowa lub inaczej szkolno-szturmowa. W por\u00f3wnaniu z wersj\u0105 bis B zwi\u0119kszono ud\u017awig silnika. Wersja ta pos\u0142u\u017cy\u0142a jako\u00a0baza dla opracowania narodowej wersji dla lotnictwa Indii, gdzie samoloty wesz\u0142y do s\u0142u\u017cby w 1976 roku.<\/p>\n W dniu 19 wrze\u015bnia 1973 roku, zosta\u0142 oblatany prototyp Iskra 200 SB, powsta\u0142y poprzez przebudow\u0119 egzemplarza 1H 07-20. Samolot budowano nast\u0119pnie\u00a0seryjnie, jako Iskra bis D i Iskra bis DF.\u00a0Samolot pod wzgl\u0119dem uzbrojenia jest identyczny z Iskra 200 BR, jednak ma kabin\u0119 dwumiejscow\u0105 i jest samolotem szkolno-treningowym.\u00a0Wersja Iskra 200 DF dodatkowo otrzyma\u0142a 3 aparaty fotograficzne AFA-39.<\/p>\n W drugiej kabinie zamontowano pulpit dla nawigatora. Pod kad\u0142ubem zamontowano 3 aparaty fotograficzne AFA-39. Samolot otrzyma\u0142 tak\u017ce inne\u00a0wyposa\u017cenie. Jednym z nich by\u0142o urz\u0105dzenie odpowiadaj\u0105ce na kodowe zapytanie, czyli jednostronna identyfikacja. Obecnie urz\u0105dzenie to okre\u015bla si\u0119 mianem transponder. Samolot ten wystawiono na Mi\u0119dzynarodowych Targach Pozna\u0144skich w czerwcu 1976 roku.<\/p>\n Produkcj\u0119 seryjn\u0105 TS-11 bis D\/DF rozpocz\u0119to po zbudowaniu 50 maszyn na eksport do Indii. By\u0142 to 1976 rok. Liczenie serii kontynuowano nadal,\u00a0ale pocz\u0105tek numeru seryjnego ju\u017c by\u0142 inny, a mianowicie 3H. Dwunasta seria produkcyjna liczy\u0142a 33 maszyny, o numerach 3H 12-01 do 3H 12-33.\u00a0\u0141\u0105cznie zbudowano, wraz z eksportowymi samolotami, 317 maszyn.<\/p>\n Kolejn\u0105 seri\u0105 by\u0142a seria czternasta, gdy\u017c trzynastego numeru nie nadano. Seria liczy\u0142a 15 maszyn, co da\u0142o razem 332 samoloty.<\/p>\n Seria pi\u0119tnasta tak\u017ce liczy\u0142a 15 maszyn, co da\u0142o 347 samolot\u00f3w. Seria powsta\u0142a w 1977 roku.<\/p>\n Seria szesnasta liczy\u0142a 26 maszyn, co da\u0142o 373 samolot\u00f3w i tak\u017ce powsta\u0142a w 1977 roku.<\/p>\n Seria siedemnasta liczy\u0142a 22 maszyny, co da\u0142o 395 samolot\u00f3w. Seria powsta\u0142a w 1978 roku i nast\u0105pi\u0142o wstrzymanie produkcji.<\/p>\n Po kilkuletniej przerwie wznowiono produkcj\u0119 samolot\u00f3w Iskra. By\u0142o to spowodowane naturalnym ubywaniem maszyn oraz wznowieniem\u00a0wy\u015bcigu zbroje\u0144. W 1982 roku, powsta\u0142a seria osiemnasta, ale ju\u017c tylko samolot\u00f3w TS-11 bis DF. Liczy\u0142a ona 21 maszyn, co da\u0142o razem 416 samolot\u00f3w\u00a0seryjnych.<\/p>\n W okresie 1984-1985, powsta\u0142a dziewi\u0119tnasta seria produkcyjna z\u0142o\u017cona z 19 maszyn, co da\u0142o razem 435 maszyn.<\/p>\n W okresie 1987-1988, powsta\u0142a ostatnia seria produkcyjna, dwudziesta, z\u0142o\u017cona z 14 maszyn, co da\u0142o razem 449 samolot\u00f3w. Kolejne serie TS-11\u00a0ju\u017c nie powsta\u0142y, gdy\u017c zbli\u017ca\u0142a si\u0119 produkcja jej nast\u0119pcy, czyli I-22 Iryda. Ostatecznie masoneria zablokowa\u0142a produkcj\u0119 samolot\u00f3w I-22 Iryda.<\/p>\n Zainteresowanie obcych kraj\u00f3w samolotem TS-11 Iskra by\u0142o du\u017ce. Szczeg\u00f3lnie tak zwanych kraj\u00f3w trzeciego \u015bwiata. Ju\u017c w pierwszej po\u0142owie 1972 roku, delegacja wojskowa Republiki Iranu odwiedzi\u0142a mi\u0119dzy innymi WOSL w D\u0119blinie, wykazuj\u0105c szczeg\u00f3lne zainteresowanie samolotem TS-11.<\/p>\n W 1973 roku, Polsk\u0119 odwiedzi\u0142 Przewodnicz\u0105cy Po\u0142\u0105czonych Si\u0142 Zbrojnych Peru genera\u0142 dywizji Arturo Cavero Calixto. By\u0142 go\u015bciem mi\u0119dzy\u00a0innymi 1. PLM Warszawa, gdzie dok\u0142adnie zapozna\u0142 si\u0119 z samolotem TS-11.<\/p>\n W 1975 roku, Lotnictwo Wojskowe Indii kupi\u0142o 50 sztuk TS-11. Samoloty te wesz\u0142y na ich uzbrojenie w 1976 roku i s\u0142u\u017cy\u0142y nieprzerwanie do 16 grudnia 2004 roku,\u00a0kiedy to oficjalnie i uroczy\u015bcie zako\u0144czono ich eksploatacj\u0119. Transakcja z Indiami oznacza\u0142a du\u017ce uznanie dla Polskiego sprz\u0119tu lataj\u0105cego.\u00a0Sukces by\u0142 tym wi\u0119kszy, \u017ce Indie maj\u0105c w\u0142asny rozwini\u0119ty przemys\u0142 lotniczy, produkowa\u0142y w\u0142asne szkolno-treningowe samoloty z nap\u0119dem\u00a0turboodrzutowym, HAL Kiran oraz na licencji samoloty Folland Gnat. Pierwsza partia samolot\u00f3w TS-11 zosta\u0142a odes\u0142ana do Indii w ko\u0144cu wrze\u015bnia\u00a01975 roku. W tym samym czasie (30 wrze\u015bnia 1975 roku) w Polsce przebywa\u0142a delegacja Parlamentu Indii, kt\u00f3ra odwiedzi\u0142a zak\u0142ad WSK-PZL Mielec. Zademonstrowano\u00a0jej proces produkcji samolot\u00f3w i przedstawiono stan zaawansowania kontraktu.<\/p>\n Samolot powsta\u0142 na bazie TS-11 bis DF specjalnie dla lotnictwa morskiego, jako tymczasowe rozwi\u0105zanie, wobec braku odpowiedniego sprz\u0119tu w\u00a0lotnictwie zwiadowczym (rozpoznawczym). To prowizoryczne rozwi\u0105zanie przetrwa\u0142o a\u017c 11 lat. Nie budowano nowych egzemplarzy tylko\u00a0udoskonalono istniej\u0105ce samoloty. Samolot otrzyma\u0142 radar pogodowy RDS-81 Ameryka\u0144skiej produkcji. Jego obs\u0142ug\u0119 prowadzi lotnik w drugiej kabinie. Maszyna\u00a0otrzyma\u0142a tak\u017ce system nawigacji satelitarnej GPS.<\/p>\n Wersja ta wi\u0105\u017ce si\u0119 nierozerwalnie z Lotnictwem Morskim. To na potrzeby lotnik\u00f3w morskich powsta\u0142o 6 egzemplarzy TS-11 Iskra R o numerach 19-09,\u00a019-10, 19-13, 19-17, 19-18, 19-19.\u00a0Samoloty te trafi\u0142y do 3. Dywizjonu Lotniczego w Siemirowicach, gdzie s\u0142u\u017cy\u0142y przez jedena\u015bcie lat. Dywizjon ten posiada\u0142 na uzbrojeniu tak\u017ce typowe samoloty TS-11 bis DF o numerach 14-10, 14-11, 14-13, 17-16, 17-22, 18-02, 18-03, 18-05, 20-11,\u00a020-12, 20-13, czyli 11 maszyn. Wszystkie samoloty u\u017cywane w Siemirowicach posiada\u0142y kamufla\u017c, a od 1999 roku, po przyst\u0105pieniu Polski do NATO, bia\u0142y napis NAVY.<\/p>\n Niewielk\u0105 ilo\u015b\u0107 maszyn wyposa\u017cono w zmodyfikowan\u0105 awionik\u0119, kt\u00f3ra odpowiada standardom ICAO. Dzi\u0119ki temu samoloty mog\u0105 bez przeszk\u00f3d\u00a0porusza\u0107 si\u0119 niemal po ca\u0142ym \u015bwiecie. Samolot\u00f3w tych u\u017cywa zesp\u00f3\u0142 akrobacyjny Bia\u0142o-Czerwone Iskry. O zespole Bia\u0142o-Czerwone Iskry jest osobny Rozdzia\u0142.<\/p>\n Wycofane ze s\u0142u\u017cby wojskowej samoloty pozbawiono uzbrojenia i poprzez Agencj\u0119 Mienia Wojskowego wystawiono na sprzeda\u017c u\u017cytkownikom\u00a0cywilnym. Samoloty trafi\u0142y mi\u0119dzy innymi do USA i Australii.\u00a0Tak\u017ce w Polsce znale\u017ali si\u0119 sympatycy tych samolot\u00f3w, kt\u00f3rzy dysponuj\u0105c odpowiedni\u0105 got\u00f3wk\u0105, od maja 2006 roku, odkrywaj\u0105 uroki latania na tym\u00a0samolocie.<\/p>\n Pierwsza publiczna prezentacja samolotu TS-11 Iskra nast\u0105pi\u0142a w dniu 11 wrze\u015bnia 1960 roku, kiedy to samolot pokazano w locie z okazji \u015awi\u0119ta Lotnictwa nad \u0141odzi\u0105.<\/p>\n Pierwszy raz samoloty TS-11 pokazano w grupowym przelocie w dniu 22 lipca 1964 roku, z okazji XX-lecia PRL. W locie na Placem Defilad\u00a0w Warszawie zademonstrowa\u0142y si\u0119 4 samoloty TS-11 w szyku Romb.<\/p>\n W dniu 22 lipca 1966 roku, podczas defilady po\u0142\u0105czonej z 1000-leciem powstania Pa\u0144stwa Polskiego, zademonstrowano przelot tafli 16 samolot\u00f3w\u00a0TS-11. Zademonstrowan\u0105 figur\u0105 by\u0142a bia\u0142o-czerwona szachownica. Pierwsza i ostatnia czw\u00f3rka mia\u0142a spody pomalowane na bia\u0142o, a boczne czw\u00f3rki\u00a0mia\u0142y spody pomalowane na czerwono.\u00a0Akrobacj\u0119 na TS-11 zademonstrowali piloci do\u015bwiadczalni z mieleckiej wytw\u00f3rni; Zygmunt Koraba, Zbigniew Nowakowski, Tadeusz Paku\u0142a, Andrzej\u00a0Pamu\u0142a, Jerzy Rogowski. Lot w szyku wojskowym prowadzi\u0142 major pilot Krzysztof Jurek. W dniu 22 lipca 1974 roku, w czasie parady z okazji XXX-lecia PRL na czele defilady lecia\u0142a grupa samolot\u00f3w TS-11. Jeden z egzemplarzy, samolot TS-11 bis DF nr 1H 09-22 w 1975 roku, otrzyma\u0142 cywilne znaki rozpoznawcze SP-DOF i by\u0142 wielokrotnie demonstrowany\u00a0na wystawach za granic\u0105. W wrze\u015bniu 1976 roku, by\u0142 na Mi\u0119dzynarodowej Wystawie Lotniczej w Farnborough, w 1977 roku, na Salonie Lotniczym w Pary\u017cu, a w\u00a01978 roku, ponownie w Farnborough. Samolot ten kilkakrotnie demonstrowano na Mi\u0119dzynarodowych Targach w Poznaniu. Pokazano go tak\u017ce na Wystawie\u00a0Osi\u0105gni\u0119\u0107 Polskiego Przemys\u0142u Lotniczego na Ok\u0119ciu w dniach 15-16 listopad 1979 roku. Do po\u0142owy 1977 roku, samoloty TS-11 wylata\u0142y w powietrzu ponad 100 000 godzin.<\/p>\n W dniu 11 stycznia 1994 roku, po zako\u0144czeniu pr\u00f3b kwalifikacyjnych w D\u0119blinie, przekazano do eksploatacji WOSL symulator lotu samolotu TS-11 Iskra.\u00a0Symulator jest ca\u0142kowicie Polskiej konstrukcji i produkcji. Wykonany przez Aerospace Industries Ltd z Warszawy. Urz\u0105dzenie wyposa\u017cone jest w uk\u0142ad symulacji d\u017awi\u0119k\u00f3w, tr\u00f3jkana\u0142owy kolimacyjny uk\u0142ad wizualizacji z generatorem obrazu na bazie\u00a0komputer\u00f3w Silicon Graphics oraz hydrauliczny uk\u0142ad symulacji si\u0142 na przyrz\u0105dach sterowych. Ma imitator wszystkich przyrz\u0105d\u00f3w i instalacji\u00a0samolotu oraz uk\u0142ad symulacji uzbrojenia. Pozwala na nauk\u0119 pilota\u017cu w pe\u0142nym zakresie, pocz\u0105wszy od procedur przedstartowych i startu,\u00a0poprzez wszystkie fazy lotu do l\u0105dowania. Mo\u017cna na nim trenowa\u0107 zachowania we wszystkich sytuacjach niebezpiecznych i awaryjnych, czego ze\u00a0wzgl\u0119du na zbyt du\u017ce ryzyko nie wykonuje si\u0119 w prawdziwym locie. Pierwszy \u201elot\u201d na tym urz\u0105dzeniu wykona\u0142 komendant szko\u0142y genera\u0142 Edward Hyra.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W WSK Mielec dostrze\u017cono, \u017ce zacz\u0119to u\u017cywa\u0107 samoloty szkolno-treningowe do wsparcia wojsk l\u0105dowych. W 1968 roku, powsta\u0142a wersja uzbrojona;\u00a0treningowo-szturmowa, oznaczona TS-11 bis Iskra B. Prototyp tej wersji oznaczono Iskra 100. By\u0142 to samolot przebudowany z egzemplarza TS-11\u00a0nr 1H 04-05. Pierwszy lot wykonano w dniu 26 czerwca 1968 roku.\u00a0Samolot otrzyma\u0142 cztery w\u0119z\u0142y podwieszenia uzbrojenie. Typowe uzbrojenie sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z bomb 2 x 500 kg i zasobniki z n.p.r. 2 x 4\u00a0pociski. Wersja ta ostatecznie by\u0142a produkowana od pi\u0105tej serii, czyli od maszyny TS-11 nr 1H 05-01.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-5356","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5356","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5356"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5356\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5544,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5356\/revisions\/5544"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5356"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5356"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5356"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}W 1972 roku, TS-11 Iskra BR 200.<\/h3>\n
W 1973 roku, TS-11 Iskra bis D, prototyp oznaczono TS-11 Iskra 200 SB.<\/h3>\n
W 1974 roku, TS-11 Iskra bis DF.<\/h3>\n
W 1976 roku, TS-11 dla Indii.<\/h3>\n
W 1992 roku, TS-11 Iskra R.<\/h3>\n
TS-11 Iskra MR.<\/h3>\n
TS-11 Iskra Jet \/ TS-11 Spark.<\/h3>\n
Pokazy samolot\u00f3w TS-11.<\/h3>\n
Symulator lotu samolotu TS-11. 1994 rok.<\/h3>\n