Zanim om\u00f3wimy samolot PZL-110 Koliber musimy przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Francji, do miejscowo\u015bci Tarbes, u st\u00f3p Pirenej\u00f3w. Tutaj zlokalizowana by\u0142a wytw\u00f3rnia samolot\u00f3w Morane-Saulnier, przekszta\u0142cona na SEMMS, potem GEMMS i wreszcie (1966 roku) SOCATA. Historia interesuj\u0105cej nas konstrukcji rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 1958 roku. W\u00f3wczas to organizacja SFATAT rozpisa\u0142a konkurs na ma\u0142y, lekki i tani samolot, do bezpiecznego latania klubowego. W firmie do zadania przyst\u0105pi\u0142a grupa trzech pilot\u00f3w-in\u017cynier\u00f3w; Rostaing (aerodynamika), Richoux (konstrukcja), Chanson (obliczenia). Efektem ich pracy by\u0142 samolot MS880. Nazwa Rallye (rajd) pojawi\u0142a si\u0119 dopiero w 1966 roku. Konstrukcja samolotu wygra\u0142a konkurs. Pierwszy lot samolotu oznaczonego MS880 odby\u0142 si\u0119 30.06.1959 roku. Samolot by\u0142 dwumiejscowy w uk\u0142adzie side by side. Podwozie jeszcze by\u0142o z k\u00f3\u0142kiem ogonowym, ale skrzyd\u0142o mia\u0142o ju\u017c charakterystyczny mocny wznos. Silnik Continental C-90, o mocy 67 kW.<\/p>\n Produkcj\u0119 seryjn\u0105 uruchomiono w 1961 roku. Poniewa\u017c samolot mia\u0142 by\u0107 budowany w du\u017cej liczbie, zdecydowano si\u0119 na du\u017c\u0105 automatyzacj\u0119 produkcji. W samej budowie powszechnie zastosowano zgrzewanie punktowe oraz nitowanie za pomoc\u0105 nit\u00f3w zamykanych z jednej strony. Dzi\u0119ki du\u017cej licznie budowanych samolot\u00f3w, mo\u017cliwe sta\u0142o si\u0119 znaczne obni\u017cenie ceny jednostkowej samolotu. Dodatkowo, firma nigdy nie ustawa\u0142a nad modyfikacj\u0105, udoskonalaniem i tworzeniem kolejnych odmian. Powsta\u0142o ca\u0142e drzewo genealogiczne rodziny Rallye, z\u0142o\u017cone z dw\u00f3ch zasadniczych ga\u0142\u0119zi; wersje l\u017cejsze i ci\u0119\u017csze. Cho\u0107 wielko\u015bci\u0105 ma\u0142o si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142y, to te ci\u0119\u017csze wersje posiada\u0142y mocniejsz\u0105 konstrukcj\u0119 (wi\u0119cej wr\u0119g i \u017ceber) i mocniejsze silniki. Do pa\u017adziernika 1979 roku, zbudowano ponad 3\u00a0200 samolot\u00f3w Rallye, wszystkich wersji i odmian, z kt\u00f3rych ponad 2\u00a0000 wyeksportowano. Najwi\u0119cej wyprodukowano samolot\u00f3w Rallye 100, oko\u0142o 1\u00a0100 sztuk. Liczba 100 oznacza\u0142a moc silnika.<\/p>\n Samolot Rallye jest zbudowany wed\u0142ug francuskich przepis\u00f3w AIR-2052A. Samolot jest wielozadaniowym, 4-miejscowym, jednosilnikowym, ca\u0142kowicie metalowym, wolnono\u015bnym dolnop\u0142atem, ze sta\u0142ym podwoziem. Przeznaczenie samolotu; szkolno-treningowy, sportowy, dyspozycyjny. Istnia\u0142y tak\u017ce wersje rolnicze, ze zbiornikiem na chemikalia oraz uzbrojone, okre\u015blane jako przeciw-partyzanckie. Pod skrzyd\u0142ami by\u0142y dwa w\u0119z\u0142y do przenoszenia uzbrojenia. Zwykle dwa zasobniki z szybkostrzelnymi karabinami maszynowymi. <\/p>\n Druga po\u0142owa 70-lat XX wieku, to okres otwarcia si\u0119 Polskiego rynku na produkty z Zachodu, kt\u00f3rych spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zacz\u0119to wytwarza\u0107 na podstawie licencji. W 1975 roku, grupa Polskich dzia\u0142aczy partyjno-rz\u0105dowych uda\u0142a si\u0119 do Francji celem zakupu licencji na niewielki samolot szkolno-sportowy, kt\u00f3ry uzupe\u0142ni\u0142by samoloty typu PZL-104 Wilga. Efektem negocjacji w 1976 roku, by\u0142 zakup licencji na wersj\u0119 oznaczon\u0105 Rallye 100 ST. Warto wspomnie\u0107, i\u017c by\u0142 to czas kiedy Edward Gierek i prezydent Francji, Valery Giscard d\u2019Estaing, podpisali umow\u0119 o wzajemnej wsp\u00f3\u0142pracy gospodarczej. Mi\u0119dzy innymi w lotnictwie. Z tego to okresu pochodzi\u0142y autobusy komunikacyjne Berliet-Jelcz, czy centrale telefoniczne. Dlatego mimo tworzenia pozor\u00f3w, brania pod uwag\u0119 innych konstrukcji lotniczych (nawet zza Wielkiej Wody), to decyzje by\u0142y polityczne. Niemniej jednak w marcu 1976 roku, na Lotnisku Ok\u0119cie odby\u0142y si\u0119 pr\u00f3by por\u00f3wnawcze kilku samolot\u00f3w. Francuzi przyprowadzili samolot Rallye 100, nap\u0119dzany silnikiem Rolls-Royce Continental O-200A. Rejestracja F-BXMZ.<\/p>\n Bardziej wtajemniczeni twierdz\u0105, i\u017c dokumentacja licencyjna samolotu Rallye 100 ST, opr\u00f3cz nowego zespo\u0142u nap\u0119dowego, r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od tych maszyn budowanych we Francji. Przede wszystkim samolot mia\u0142 powi\u0119kszone usterzenie pionowe, jak w wersjach ci\u0119\u017cszych. Tablica rozdzielcza by\u0142a ju\u017c z najnowszej wersji. Kabina wykonana z lepszych materia\u0142\u00f3w.<\/p>\n Rallye 100 ST podstawowe dane: Rozpi\u0119to\u015b\u0107 9,74 m. D\u0142ugo\u015b\u0107 7,05 m. Wysoko\u015b\u0107 2,8 m. Masa w\u0142asna 473 kg. Masa startowa 770 kg. Pr\u0119dko\u015b\u0107 dopuszczalna 270 km\/h. Pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna 200 km\/h. Pr\u0119dko\u015b\u0107 minimalna 75 km\/h. Rozbieg 150 m. Dobieg 150 m.<\/p>\n Nie znamy szczeg\u00f3\u0142\u00f3w rozm\u00f3w, ale wiadomo, \u017ce strona Polska wynegocjowa\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 monta\u017cu w samolotach silnik\u00f3w PZL-Franklin. Ta jednostka nap\u0119dowa tak\u017ce by\u0142a licencyjna. Silnik nosi\u0142 dok\u0142adnie oznaczenie PZL-Franklin 4A-235B3 i mia\u0142 moc 93 kW (125 KM). Zu\u017cywa\u0142 24 litry paliwa na godzin\u0119 lotu. R\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015b\u0107 koszt\u00f3w za licencj\u0119 mogli\u015bmy sp\u0142aca\u0107 produkowanymi w Polsce podzespo\u0142ami do samolot\u00f3w budowanych we Francji. Opr\u00f3cz licencji zakupiono tak\u017ce trzy egzemplarze Rallye 100 ST, bez silnik\u00f3w, kt\u00f3re pos\u0142u\u017cy\u0142y do przygotowania procesu produkcji.<\/p>\n W czerwcu 1976 roku, do Francji uda\u0142a si\u0119 grupa Polskich in\u017cynier\u00f3w z Warszawy. Postanowiono, \u017ce jeden samolot zostanie sprowadzony do Polski drog\u0105 powietrzn\u0105. Przed samym startem, pilot zobaczy\u0142, \u017ce samolot nie ma radia (radiostacji pok\u0142adowej). Podczas nerwowej rozmowy telefonicznej, pr\u00f3bowano nak\u0142oni\u0107 pilota na lot, wytykaj\u0105c mu tch\u00f3rzostwo. Pilot si\u0119 jednak nie ugi\u0105\u0142 (i bardzo dobrze). Szukano innych ch\u0119tnych szale\u0144c\u00f3w. Nikt si\u0119 nie zgodzi\u0142. Wi\u0119c wys\u0142ano do Francji, radio. Dodatkowo, z Polski nie zabezpieczono trasy przelotu. Plan lotu trafi\u0142 do odpowiednich s\u0142u\u017cb, ale jaki\u015b komunista nie wykona\u0142 swojej pracy. W efekcie, nad Czechos\u0142owacj\u0105 samolot Rallye zosta\u0142 przechwycony przez dwa my\u015bliwce MiG-21 i sprowadzony na ziemi\u0119. Pilot opowiedzia\u0142 wszystko zgodnie z prawd\u0105. Nie bardzo mu wierzono, bo samolot mia\u0142 francusk\u0105 rejestracj\u0119. Kilka dni komuni\u015bci obu kraj\u00f3w wyja\u015bniali sobie zaistnia\u0142\u0105 sytuacj\u0119. Pilotowi powiedziano tak\u017ce, \u017ce jeden z pilot\u00f3w MiG-21 otrzyma\u0142 rozkaz przygotowania i odbezpieczenia pocisk\u00f3w rakietowych, gdy Rallye wykona\u0142 ostre zni\u017canie, s\u0105dz\u0105c \u017ce przeszkadza my\u015bliwcom. Do tragedii by\u0142o blisko. Samolotem tym by\u0142 Rallye 100 ST rejestracja F-ODDF. W Polsce samolot otrzyma\u0142 rejestracj\u0119 SP-WGA. PZL-110 Koliber SP-WGA (ex. SCOATA Rallye 100 ST) sprowadzony drog\u0105 powietrzn\u0105 do Polski w 1976 roku, mia\u0142 silnik Rolls-Royce Continental D-200A, o mocy 100 KM. \u015amig\u0142o sta\u0142e dwu\u0142opatowe Mc Cauley.<\/p>\n Samolot PZL-110 Koliber SP-WGA w dniu 27.11.1976 roku, zosta\u0142 oficjalnie zaprezentowany cz\u0142onkom Sta\u0142ej Komisji Lotnictwa Cywilnego RWPG (rady wzajemnej pomocy gospodarczej), takiego specjalnego cia\u0142a, kt\u00f3re donosi\u0142o na Kreml, co w krajach podleg\u0142ych Moskwie czyniono w sektorze lotnictwa cywilnego.<\/p>\n Kolejny wyjazd Polskiej grupy do Francji, odby\u0142 si\u0119 w listopadzie 1976 roku. Celem by\u0142 odbi\u00f3r dokumentacji i przywiezienia 3 samolot\u00f3w wzorcowych w skrzyniach, bez silnik\u00f3w. Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce kto\u015b w resorcie przy PZPR (Polska zjednoczona partia robotnicza) nie sprawdzi\u0142 cen. Samolot bez silnika by\u0142 dro\u017cszy od samolotu kompletnego. R\u00f3\u017cnica by\u0142a niebagatelna, bo oko\u0142o 10 %. Wynika\u0142o to st\u0105d, \u017ce niekompletny samolot jest traktowany jako cz\u0119\u015bci zapasowe z\u0142o\u017cone. Czyli kupuj\u0105c samolot fragmentami, zap\u0142acimy wi\u0119cej ni\u017c za kompletny. Dzisiaj jest to w Polsce dobrze znane, ale w czasach PRL, ludzie kupowali cz\u0119\u015bci samochodu i je sk\u0142adali samodzielnie. Takie auto by\u0142o znacznie ta\u0144sze. W wyniku nerwowych rozm\u00f3w telefonicznych z Warszaw\u0105, zmieniono zam\u00f3wienie i kupiono trzy kompletne samoloty. Na tym nie koniec k\u0142opot\u00f3w. Bo teraz samoloty musia\u0142y otrzyma\u0107 tymczasowe rejestracje francuskie. (Te\u017c trzeba by\u0142o za to zap\u0142aci\u0107). W efekcie samoloty otrzyma\u0142y rejestracje; F-ODER, F-ODES, F-ODEQ. Samoloty te pos\u0142u\u017cy\u0142y jako drugi, trzeci i czwarty wzorzec produkcji seryjnej.<\/p>\n Licencja obejmowa\u0142a dokumentacj\u0119. I znowu kto\u015b w PZPR nie zainteresowa\u0142 si\u0119 jak sporz\u0105dzana jest francuska dokumentacja. Na jednym rysunku by\u0142o kilka wymiarowanych element\u00f3w samolotu i to dla r\u00f3\u017cnych wersji. W efekcie w Polsce ca\u0142\u0105 dokumentacj\u0119 nale\u017ca\u0142o wykona\u0107 na nowo, po Polsku, usuwaj\u0105c elementy przeznaczone dla innych wersji. Opr\u00f3cz silnika, konstrukcje samoloty dostosowano do mo\u017cliwo\u015bci Polskiej wytw\u00f3rni i zak\u0142ad\u00f3w kooperuj\u0105cych. Niekt\u00f3re elementy nale\u017ca\u0142o przeprojektowa\u0107, by spe\u0142nia\u0142y Polskie przepisy.<\/p>\n W 1977 roku, zosta\u0142a wybrana nazwa dla nowego samolotu, kt\u00f3r\u0105 sta\u0142 sta\u0142o si\u0119 s\u0142owo Koliber. Nazwa wpisywa\u0142a si\u0119 w ci\u0105g Polskich ptak\u00f3w; Gawron, Wilga, Kruk, Mewa, czyli samolot\u00f3w produkowanych w PZL-Ok\u0119cie.<\/p>\n Wdra\u017canie samolotu do produkcji, w czasach PRL nie by\u0142o zadaniem \u0142atwym. Gospodark\u0105 rz\u0105dzi\u0142y osoby nie maj\u0105ce poj\u0119cia o technice lotniczej, a nawet o zwyk\u0142ej technice. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie wszystkie elementy samolotu mo\u017cna by\u0142o wyprodukowa\u0107 w Polsce. Nale\u017ca\u0142o je kupowa\u0107 za granic\u0105 za dewizy (twarda waluta \u2013 wymienialna na dolary US), a to w komitecie PZPR nie by\u0142o dobrze widziane. Wi\u0119c panowie z PZPR, skupieni w tak zwanych zjednoczeniach, sami robili listy, kt\u00f3re podzespo\u0142y mamy kupi\u0107, a kt\u00f3re wyprodukujemy w kraju. W efekcie, specjalne \u015bruby trzeba kupi\u0107 we Francji, ale specjalne nakr\u0119tki do nich mamy produkowa\u0107 u siebie. Do produkcji nakr\u0119tek zakupiono obrabiark\u0119. Nie wa\u017cne, \u017ce oba te elementy by\u0142y produkowane na tej samej obrabiarce. \u015aruby nadal kupowano za granic\u0105. To tylko jeden z przyk\u0142ad\u00f3w. Tylko dzi\u0119ki pomys\u0142owo\u015bci Polskiego robotnika i in\u017cyniera samolot nabiera\u0142 kszta\u0142tu i coraz bardziej w detalach r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od zakupionej licencji.<\/p>\n Za licencje Polska p\u0142aci\u0142a wyrobami gotowymi. By\u0142y to komplety; lotek, klap zaskrzyd\u0142owych, ster\u00f3w kierunku i statecznik\u00f3w poziomych ze sterami wysoko\u015bci. I tutaj okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Polski wyr\u00f3b jako\u015bciowo by\u0142 lepszy od wyrob\u00f3w francuskich. Ekipa kontroler\u00f3w z Francji do PZL-Ok\u0119cie przyjecha\u0142a tylko raz. Pr\u00f3bowali znale\u017a\u0107 niedok\u0142adno\u015bci. W\u00f3wczas prowadzono ich do stoj\u0105cego obok francuskiego samolotu-wzornika, a tam tragedia. Odchylenia dwu-, trzykrotnie wi\u0119ksze. Francuzi ju\u017c wi\u0119cej do Polski nie przyjechali.<\/p>\n W dniu 18.04.1978 roku, oblatano pierwszy samolot zmontowany w Polsce Rallye 100 ST rejestracja SP-WGC nr 2855. W dniach 4-7.09.1978 roku, samolot PZL-110 Koliber rejestracja SP-WGC (ex. F-ODES) z silnikiem PZL-Franklin 4A-235B3 zosta\u0142 zademonstrowany na Salonie Lotniczym Farnborough. Druga po\u0142owa 70-lat XX wieku, to okres, kiedy wyroby Polskiego Przemys\u0142u Lotniczego cz\u0119sto by\u0142y demonstrowane na mi\u0119dzynarodowych salonach w Farnborough i Pary\u017cu.<\/p>\n Producentem samolot\u00f3w by\u0142 CNPSL (Centrum Naukowo-Produkcyjne Samolot\u00f3w Lekkich) PZL-Warszawa (poprzednio WSK Ok\u0119cie). W dniu 8.05.1979 roku, oblatano pierwszy ca\u0142kowicie Polski samolot PZL-110 Koliber SP-ZKD. Pierwsz\u0105 seri\u0119 samolot\u00f3w oznaczono PZL-110 Koliber 125. By\u0142y one nap\u0119dzane silnikami PZL Franklin 4A235. Mia\u0142y moc teoretyczn\u0105 125 KM, a w rzeczywisto\u015bci kilka koni mniej. By\u0142a to pierwsza seria silnik\u00f3w i wymaga\u0142y one dopracowania.<\/p>\n Do ko\u0144ca 1987 roku, zbudowano seri\u0119 36 egzemplarzy, kt\u00f3re s\u0105 u\u017cywane g\u0142\u00f3wnie przez aerokluby. Jedne z pierwszych samolot\u00f3w PZL-110 Koliber SP-TKA, SP-TKC, SP-TKD zosta\u0142y dostarczone do O\u015brodka Szkolenia Personelu Lotniczego w Rzeszowie. Samolot Koliber zmusi\u0142 aerokluby do innego podej\u015bcia do stanu pola wzlot\u00f3w. Poprzednie samoloty PZL CSS-13 (Po-2) i sowiecki Jak-12, posiada\u0142y ko\u0142a rodem z 20-lat XX wieku. Samolot Koliber posiada\u0142 podwozie na miar\u0119 \u00f3wczesnych konstrukcji, dostosowane do zadbanych dr\u00f3g startowych. Chc\u0105c nie chc\u0105c, aerokluby musia\u0142y zadba\u0107 o stan nawierzchni dr\u00f3g startowych, co wszystkim samolotom wysz\u0142o na dobre.<\/p>\n PZL-110 Koliber jest wyposa\u017cony w sloty i szczelinowe klapy Fowlera. To nie podoba\u0142o si\u0119 komunistycznym pu\u0142kownikom, kt\u00f3rzy zarz\u0105dzali aeroklubami. Wed\u0142ug ich podej\u015bcia do tematu, samolot Koliber nie by\u0142 selektywnym samolotem. Nie eliminowa\u0142 najs\u0142abszych kandydat\u00f3w na pilot\u00f3w, kt\u00f3rzy w przysz\u0142o\u015bci mieliby sta\u0107 si\u0119 pilotami my\u015bliwc\u00f3w. Na samolocie PZL-110 Koliber ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 nauczy\u0107 si\u0119 lata\u0107, bo on wybacza\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 b\u0142\u0119d\u00f3w. P\u00f3\u017aniejsza praktyka dowiod\u0142a, \u017ce takie rozumowanie by\u0142o b\u0142\u0119dne. Panowie zapomnieli, \u017ce samolot szkolenia wst\u0119pnego, czy przej\u015bciowy, trudny w pilota\u017cu, utrwala w pilocie nawyki, kt\u00f3re na samolocie my\u015bliwskim okazywa\u0142y si\u0119 du\u017cym problemem.<\/p>\n PZL-110 Koliber by\u0142 pierwszym samolotem w aeroklubach, kt\u00f3ry by\u0142 eksploatowany wed\u0142ug stanu technicznego, a nie wed\u0142ug resurs\u00f3w.\u00a0<\/p>\n Historia firmy Franklin Aircooled Motors Corporation zaczyna si\u0119 w XIX wieku. W 1893 roku, Herbert Franklin za\u0142o\u017cy\u0142 odlewni\u0119 specjalizuj\u0105c\u0105 si\u0119 w budowie korpus\u00f3w maszyn. W zak\u0142adzie produkowano tak\u017ce przek\u0142adnie i pokrywy \u0142o\u017cysk oraz wiele innych element\u00f3w. W 1901 roku, firma opracowa\u0142a ch\u0142odzony powietrzem silnik, przeznaczony do nap\u0119du pierwszych automobili. Produkcj\u0119 seryjn\u0105 silnika uruchomiono w 1902 roku. W dalszej konsekwencji firma zacz\u0119\u0142a budowa\u0107 seryjnie samochody. Kryzys 30-lat XX wieku, doprowadzi\u0142 firm\u0119 do upadku. Przez 30 lat firma wyprodukowa\u0142a oko\u0142o 150 000 samochod\u00f3w. Odrodzenie firmy nast\u0105pi\u0142o w 1934 roku, kiedy powr\u00f3cono do produkcji silnik\u00f3w samochodowych. Rozw\u00f3j lotnictwa spowodowa\u0142, \u017ce firma zacz\u0119\u0142a na bazie silnik\u00f3w samochodowych opracowywa\u0107 silniki lotnicze. Pierwszy seryjny silnik lotniczy zacz\u0119to produkowa\u0107 w 1938 roku. By\u0142 to 4-cylindrowy silnik typu bokser. Ju\u017c z ko\u0144cem 1938 roku, by\u0142a ju\u017c ca\u0142a rodzina 4-cylindrowych silnik\u00f3w. Mia\u0142y moc 29,4-36,8 kW (40-50 KM). W 1939 roku, pojawi\u0142y si\u0119 silniki o mocy 36,8-44,2 kW (50-60 KM), a w 1940 roku, o mocy 62,6-66,2 kW (85-90 KM). Ten ostatni silnik pos\u0142u\u017cy\u0142 jako nap\u0119d popularnego samolotu turystycznego Stinson-108 Voyager oraz trafi\u0142 do samolot\u00f3w wojskowych. W 1943 roku, 4-cylindrowy silnik Franklina wraz z przek\u0142adni\u0105 zosta\u0142 w oficjalnie przyj\u0119ty jako nap\u0119d lekkich samolot\u00f3w wojskowych.<\/p>\n \u2028Oto podstawowe dane tych silnik\u00f3w:<\/p>\n \u20284AC-176-BA2 (4-cylindry) 47,8 kW (65 KM) przy 2 300 obrot\u00f3w\/min, paliwo benzyna samochodowa 73 oktany.<\/p>\n \u20284AGC-199-H3 (4-cylindry) 75-83 kW (102-113 KM) przy 3 500 obrot\u00f3w\/min, z przek\u0142adni\u0105 0,63:1, \u015bmig\u0142o 2 200 obrot\u00f3w\/min.<\/p>\n \u20286ACV-403 (6-cylindr\u00f3w) dla \u015bmig\u0142owc\u00f3w produkowanych z licencji w zak\u0142adach Nash-Kelvinator, moc 180 kW (245 KM).<\/p>\n \u20286AC-298-F3 (6-cylindr\u00f3w) 95,7 kW (130 KM) przy 2 550 obrot\u00f3w\/min.<\/p>\n \u20286ACG-298-P3 (6-cylindr\u00f3w) 117,8 kW (160 KM) przy 3 200 obrot\u00f3w\/min, silnik z przek\u0142adni\u0105.<\/p>\n \u20288AC (8-cylindrowy).<\/p>\n \u202812AC (12-cylindrowy).<\/p>\n \u2028Wszystkie wymienione silniki pracowa\u0142y na benzynie samochodowej, o liczbie oktan > 80.<\/p>\n \u2028Kolejne lata to sta\u0142e udoskonalanie silnik\u00f3w. Zastosowano nowe stopy metali. Podnoszono wydajno\u015b\u0107, przy jednoczesnym zmniejszeniu zu\u017cycia paliwa. Szczeg\u00f3lnie rozwijano wersje 4 i 6 cylindrowe. W 1962 roku, opracowano silnik 6VS o mocy 177 kW. W 1966 roku, zbudowano kolejny silnik 6A-350 C1 o mocy 162 kW. W 1962 roku, firma Franklin produkowa\u0142a; 10 typ\u00f3w silnik\u00f3w 6-cylindrowych (o mocy 147,2-177 kW), 1 typ silnika 4-cylindrowego, 1 typ silnika 2-cylindrowego.<\/p>\n \u2028Silniki Franklin by\u0142y stosowane w \u015bmig\u0142owcach i samolotach; sportowych, turystycznych, sanitarnych, \u0142\u0105cznikowych i innych. Eksploatowano je w samolotach ameryka\u0144skich, w\u0142oskich, brazylijskich i francuskich.\u00a0<\/p>\n \u2028Szczerze m\u00f3wi\u0105c, na prze\u0142omie 60\/70-lat, Polski Przemys\u0142 Lotniczy nie dysponowa\u0142 nowoczesnym silnikiem t\u0142okowym dla lekkich konstrukcji lotniczych. By\u0142y dwa rozwi\u0105zania tej sytuacji. Przeznaczy\u0107 znaczne kwoty na w\u0142asne badania rozwojowe Polskich konstrukcji, albo zakupi\u0107 licencje. Jedno i drugie rozwi\u0105zanie mia\u0142o zalety i wady. Niemniej jednak pierwsze rozwi\u0105zanie mog\u0142o zako\u0144czy\u0107 si\u0119 niepowodzeniem, a i wymaga\u0142o po\u015bwi\u0119cenia 4-5 lat pracy. Drugie rozwi\u0105zanie dawa\u0142o efekt w ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy. Dlatego zdecydowano si\u0119 na zakup licencji.<\/p>\n \u2028W tym czasie (pocz\u0105tek 70-lat) w dziedzinie niewielkich silnik\u00f3w lotniczych dominowa\u0142y nast\u0119puj\u0105ce firmy; Lycoming (buduj\u0105ca silniki lotnicze od 1927 roku), Continental (buduj\u0105ca silniki lotnicze od 1928 roku), Franklin (buduj\u0105ca silniki lotnicze od 1938 roku).<\/p>\n \u2028Po negocjacjach Polskie w\u0142adze wybra\u0142y ofert\u0119 firmy Franklin Aircooled Motors Corporation mieszcz\u0105cej si\u0119 w Syracuse w stanie Nowy York. Dopiero po pewnym czasie, spo\u0142ecze\u0144stwo Polskie dowiedzia\u0142o si\u0119, \u017ce decydenci PZPR kupili mas\u0119 upad\u0142o\u015bciow\u0105 firmy Franklin, kt\u00f3ra z powod\u00f3w finansowych zosta\u0142a zlikwidowana w 1975 roku. Ca\u0142o\u015b\u0107 zmie\u015bci\u0142a si\u0119 w czterech kontenerach, kt\u00f3re statkiem przyp\u0142yn\u0119\u0142y do Polski i dotar\u0142a do PZL-Rzesz\u00f3w. W kontenerach opr\u00f3cz silnik\u00f3w (potraktowanych niestarannie) i dokumentacji, by\u0142y nawet meble. Reszt\u0119 maj\u0105tku firmy Franklin, zdo\u0142a\u0142 wcze\u015bniej sprzeda\u0107 syndyk, na pokrycie roszcze\u0144 wierzycieli.<\/p>\n Trudno obecnie oceni\u0107, czy zakup silnik\u00f3w Franklin by\u0142 udan\u0105 inwestycj\u0105. W samym PZL-Rzesz\u00f3w zdania by\u0142y podzielone. W\u0142adze PZPR odtr\u0105bi\u0142y wielki sukces i demonstrowa\u0142y silniki gdzie tylko mo\u017cna by\u0142o. Rzeczywisto\u015b\u0107 by\u0142a jednak szara i min\u0119\u0142o kilkana\u015bcie miesi\u0119cy zanim silniki by\u0142y zadowalaj\u0105ce w eksploatacji. Faktem jednak jest to, \u017ce Polskie Lotnictwo potrzebowa\u0142o silnika takiej mocy i sprawno\u015bci.<\/p>\n \u2028Polska zakupi\u0142a dla WSK PZL-Rzesz\u00f3w licencje silnika Franklin 4AC-235 oraz Franklin 6A-350 o mocy 162 kW. Silniki dostosowano do Polskich mo\u017cliwo\u015bci produkcyjnych. Tak poprawiony silnik otrzyma\u0142 oznaczenie PZL-Franklin 6A-350 C i by\u0142 montowany w PZL M-20 Mewa, a wersja czterocylindrowa o mocy 125 KM w PZL-110 Koliber.<\/p>\n Ci\u0105g dalszy w kolejnym rozdziale.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Zanim om\u00f3wimy samolot PZL-110 Koliber musimy przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Francji, do miejscowo\u015bci Tarbes, u st\u00f3p Pirenej\u00f3w. Tutaj zlokalizowana by\u0142a wytw\u00f3rnia samolot\u00f3w Morane-Saulnier, przekszta\u0142cona na SEMMS, potem GEMMS i wreszcie (1966 roku) SOCATA. Historia interesuj\u0105cej nas konstrukcji rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 1958 roku. W\u00f3wczas to organizacja SFATAT rozpisa\u0142a konkurs na ma\u0142y, lekki i tani samolot, do bezpiecznego latania klubowego. W firmie do zadania przyst\u0105pi\u0142a grupa trzech pilot\u00f3w-in\u017cynier\u00f3w; Rostaing (aerodynamika), Richoux (konstrukcja), Chanson (obliczenia). Efektem ich pracy by\u0142 samolot MS880. Nazwa Rallye (rajd) pojawi\u0142a si\u0119 dopiero w 1966 roku. Konstrukcja samolotu wygra\u0142a konkurs. Pierwszy lot samolotu oznaczonego MS880 odby\u0142 si\u0119 30.06.1959 roku. Samolot by\u0142 dwumiejscowy w uk\u0142adzie side by side. Podwozie jeszcze by\u0142o z k\u00f3\u0142kiem ogonowym, ale skrzyd\u0142o mia\u0142o ju\u017c charakterystyczny mocny wznos. Silnik Continental C-90, o mocy 67 kW.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-5346","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5346","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5346"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5346\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5557,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5346\/revisions\/5557"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5346"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5346"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5346"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Rodzina samolot\u00f3w Rallye.<\/h3>\n
PZL-110 Koliber.<\/h3>\n
Silnik Franklin.<\/h3>\n
PZL Franklin.<\/h3>\n