Pocz\u0105tki \u015bwiatowego agrolotnictwa to by\u0142y 30-lata XX wieku. Niestety druga wojna \u015bwiatowa, rozpocz\u0119ta przez nacj\u0119 germa\u0144sk\u0105, spowodowa\u0142a przerwanie jakichkolwiek plan\u00f3w rozwojowych. \u015awiat powr\u00f3ci\u0142 do tego tematu na prze\u0142omie 40\/50-lat. Jednym z pierwszych samolot\u00f3w, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 by\u0107 wykorzystany do zada\u0144 agrolotniczych by\u0142 sowiecki Antonow An-2. Z uwagi na niskie moce produkcyjne (nastawione na samoloty bojowe), w pa\u0144stwie moskiewskim zdecydowano o podj\u0119ciu produkcji tych maszyn na terenie Polski w Mielcu. W 1958 roku, do PZL Mielec dotar\u0142a dokumentacja techniczna An-2. Podj\u0119to produkcj\u0119 seryjn\u0105 wersji transportowo-pasa\u017cerskiej. Powsta\u0142a kr\u00f3tka seria (10 egzemplarzy), kt\u00f3re w 1960 roku, zosta\u0142y przekazane na Wsch\u00f3d. Wersj\u0119 rolnicz\u0105, oznaczon\u0105 An-2 R zacz\u0119to produkowa\u0107 w 1961 roku. Seria ta liczy\u0142a a\u017c 202 maszyny i prawie wszystkie maszyny trafi\u0142y do CCCP.<\/p>\n W 60-latach, opr\u00f3cz samolot\u00f3w An-2 R opracowano w Polsce rolniczy PZL-101 A Gawron.<\/p>\n Nale\u017cy zaznaczy\u0107, i\u017c w ramach RWPG (Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej) Polska mia\u0142a prawo do produkcji samolot\u00f3w rolniczych. Ten pseudo podzia\u0142, wynika\u0142 raczej z decyzji podj\u0119tych przez w\u0142adc\u00f3w na kremlu, ni\u017c z faktycznych um\u00f3w mi\u0119dzy zainteresowanymi firmami lotniczymi. Ma\u0142o tego. Czesi nie bacz\u0105c na rzekom\u0105 specjalizacj\u0119 opracowali samolot rolniczy Zlin Z-37 \u0106melak, kt\u00f3ry nie odni\u00f3s\u0142 wielkiego sukcesu.<\/p>\n Jednak konstrukcje te mia\u0142y pewne ograniczenia. Dlatego nale\u017ca\u0142o stworzy\u0107 specjalne konstrukcje. Do opracowania samolotuspecjalistycznego przyst\u0105pili in\u017cynierowie w Mielcu i Warszawie. Oba o\u015brodki lotnicze z sukcesem zrealizowa\u0142y zadanie, opracowuj\u0105c i wdra\u017caj\u0105c do produkcji samoloty; PZL-106 Kruk oraz M-18 Dromader. <\/p>\n W 1955 roku, w PZL-Mielec powsta\u0142a kom\u00f3rka skupiaj\u0105ca konstruktor\u00f3w, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 biurem konstrukcyjnym, zwanym O\u015brodkiem Konstrukcji Lotniczych. Byli w niej g\u0142\u00f3wnie absolwenci wydzia\u0142\u00f3w lotniczych Politechniki Warszawskiej i Wroc\u0142awskiej. Konstruktorzy pocz\u0105tkowo zajmowali si\u0119 konstruowaniem metalowych szybowc\u00f3w. Na czele zespo\u0142u stan\u0105\u0142 in\u017cynier Zdzis\u0142aw \u017bok.<\/p>\n Z pocz\u0105tkiem 60-lat, zesp\u00f3\u0142 zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 nad pierwszymi projektami samolot\u00f3w rolniczych. Wst\u0119pne zam\u00f3wienie wp\u0142yn\u0119\u0142o z NRD (wschodni germa\u0144cy). Mimo, \u017ce nie by\u0142o szczeg\u00f3\u0142owych WTT, to istnia\u0142y pewne wytyczne. Jednym z nich by\u0142a ograniczona rozpi\u0119to\u015b\u0107 samolotu do 15 m, bez wzgl\u0119du na wielko\u015b\u0107 i ci\u0119\u017car maszyny. By\u0142o to spowodowane wielko\u015bci\u0105 polowych hangar\u00f3w stosowanych w NRD. Prace nad ta konstrukcj\u0105 zosta\u0142y wstrzymane.<\/p>\n Po zako\u0144czeniu pracy nad programem samolotu szturmowego Lim-6, konstruktorzy powr\u00f3cili do prac nad samolotem rolniczym. W pierwszym etapie, powsta\u0142a ca\u0142a seria wst\u0119pnych projekt\u00f3w samolot\u00f3w w r\u00f3\u017cnym uk\u0142adzie, wielko\u015bci i masie.<\/p>\n Do etapu wst\u0119pnego przesz\u0142a konstrukcja in\u017cyniera Alfreda Barona. Samolot mia\u0142 by\u0107 nap\u0119dzany dwoma silnikami AI-14, podwieszone pod skrzyd\u0142ami. G\u00f3rnop\u0142at zastrza\u0142owy, w uk\u0142adzie; zbiornik chemikali\u00f3w za kabina pilota. Podwozie tr\u00f3jpodporowe z przednim ko\u0142em. Samolot otrzyma\u0142 oznaczenie PZL M-12 A. Jednak na etapie budowy makiety kabiny oraz opracowywania dokumentacji, prace przerwano (oko\u0142o 1965 rok). Powodem by\u0142 nieprzychylny stosunek w\u0142adz na Kremlu do rozwoju przemys\u0142u lotniczego w Polsce. Przypomnimy, \u017ce by\u0142 to czas, kiedy Nar\u00f3d Polski przygotowywa\u0142 si\u0119 do obchod\u00f3w 1000-rocznicy Chrztu Polski i ujawni\u0142a si\u0119 ogromna niech\u0119\u0107 Polak\u00f3w do ruskiego okupanta. Komunistyczne w\u0142adze w Warszawie, z wyj\u0105tkow\u0105 konsekwencj\u0105 zabra\u0142y si\u0119 do powolnego zwijania Polskiego Przemys\u0142u Lotniczego. (Podobna sytuacja mia\u0142a miejsce w 90-latach). Na pocz\u0105tku zlikwidowano wydzia\u0142 lotniczy w Politechnice Warszawskiej. Ten weWroc\u0142awiu ju\u017c wcze\u015bniej rozwi\u0105zano. Stopniowo ograniczono finansowanie nowych program\u00f3w. Tej sytuacji sprzyja\u0142 permanentny kryzys komunistycznej gospodarki. Pewne wyhamowanie tych z\u0142ych proces\u00f3w nast\u0105pi\u0142o po wydarzeniach spo\u0142eczno-polityczno-militarnych w 1968 roku, w Polsce i Czechos\u0142owacji.<\/p>\n W 60-latach nast\u0105pi\u0142 jeszcze jeden istotny \u015bwiatowy proces. Chodzi\u0142o o uk\u0142ad kad\u0142uba samolot\u00f3w rolniczych. Do tej pory wszystkie opracowane w Polsce samoloty rolnicze mia\u0142y uk\u0142ad; silnik-kabina pilota-zbiornik chemikali\u00f3w. W tym czasie amerykanie opracowali nowy uk\u0142ad; silnik-zbiornik chemikali\u00f3w-kabina pilota. Ten uk\u0142ad by\u0142 podyktowany analiz\u0105 wypadk\u00f3w. Pilot umieszczony mi\u0119dzy silnikiem, a du\u017cym, ci\u0119\u017ckim zbiornikiem, w razie kraksy, jest bardziej podatny na rany lub \u015bmier\u0107, ni\u017c siedz\u0105c z ty\u0142u i maj\u0105c przed sob\u0105 wielk\u0105 stref\u0119 zgniotu.<\/p>\n W 1969 roku, w Mielcu niespodziewanie powo\u0142ano do istnienia Zak\u0142ad Do\u015bwiadczalny. Jego zadaniem by\u0142o prowadzenie prac badawczo-rozwojowych; pocz\u0105wszy od projekt\u00f3w, przez technologie, budow\u0119 modeli i prototyp\u00f3w, po prace wdro\u017ceniowe i modernizacyjne. Zak\u0142ad otrzyma\u0142 zlecenie prac nad samolotem rolniczym dla CCCP. Nowy samolot w gospodarce le\u015bnej i rolnictwie mia\u0142 zast\u0105pi\u0107 samoloty An-2 R. PZL Mielec podj\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Warszawskim Instytutem Lotnictwa i powo\u0142ano grup\u0119 badawcz\u0105. Na czele stan\u0105\u0142 in\u017cynier Adam Bobrowski. G\u0142\u00f3wnym przedstawicielem IL by\u0142 in\u017cynier Andrzej Frydrychewicz.<\/p>\n Nowy samolot oznaczono PZL M-14. Projekt wst\u0119pny uko\u0144czono w grudniu 1970 roku, i przyst\u0105piono do opracowania dokumentacji technicznej prototypu. Wprowadzenie konstrukcji do produkcji seryjnej by\u0142o uzale\u017cnione od oceny i stanowiska przysz\u0142ego u\u017cytkownika, czyli CCCP. PZL M-14 mia\u0142 by\u0107 dolnop\u0142atem z zastrza\u0142ami. Uk\u0142ad kad\u0142uba; silnik, zbiornik chemikali\u00f3w, kabina za\u0142ogi. Podwozie tr\u00f3jpodporowe z ko\u0142em przednim. Jako nap\u0119d przewidziano silnik turbo\u015bmig\u0142owy GTD-10A o mocy 920 kW (1\u00a0250 KM). Maksymalna masa startowa mia\u0142a wynie\u015b\u0107 5\u00a0200 kg, zbiornik chemikali\u00f3w na 2\u00a0200 kg, powierzchnia skrzyde\u0142 52 m2.<\/p>\n Rozmowy ze wschodnim partnerem by\u0142y trudne i dziwne. Sami wskazali, \u017ce silnik GTD-10A jest niedopracowany. Jednak nie chcieli innego nap\u0119du(!?). Niespodziewanie, jak iluzjonista wyci\u0105ga kr\u00f3lika z cylindra, tak strona wschodnia zaproponowa\u0142a Polsce budow\u0119 zupe\u0142nie innego samolotu rolniczego, kt\u00f3ry opracowa\u0142 zesp\u00f3\u0142 in\u017cyniera Riamira Izmai\u0142owa z Arseniewa. Wiosn\u0105 1971 roku, odby\u0142o si\u0119 kilka tur rozm\u00f3w prowadzonych w Moskwie. Poniewa\u017c to CCCP mia\u0142 by\u0107 g\u0142\u00f3wnym odbiorc\u0105 budowanych w PZL Mielec samolot\u00f3w, dlatego strona Polska mia\u0142a niewiele do powiedzenia. Zaskoczenie wywo\u0142a\u0142 nie tyle uk\u0142ad samolotu, co jego zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy, z\u0142o\u017cony z jednego silnika turboodrzutowego, AI-25 stosowanego do nap\u0119du samolot\u00f3w Jak-40. Ustalono, \u017ce samolot zostanie opracowany przez wsp\u00f3lny zesp\u00f3\u0142 Polsko-CCCP. Z dwojga z\u0142ego, strona Polska przysta\u0142a na te warunki i samolot zmaterializowa\u0142 si\u0119 w formie M-15 Belfegor. W efekcie program PZL M-14 upad\u0142.<\/p>\n Spory by\u0142 odsetek Polskich in\u017cynier\u00f3w, kt\u00f3rzy nie widzieli przysz\u0142o\u015bci dla samolotu M-15 poza granicami CCCP. Dlatego powoli, ale z konsekwencj\u0105 opracowywali wst\u0119pne projekty, kt\u00f3re odpowiada\u0142yby u\u017cytkownikom w Polsce i krajachwysoko rozwini\u0119tych.<\/p>\n Motywacj\u0105 by\u0142a sytuacja wok\u00f3\u0142 samolotu An-2 R. W ci\u0105gu 26 lat produkcji w Polsce zbudowano oko\u0142o 7\u00a0200 maszyn w wersji An-2 R. Niemal wszystkie trafi\u0142y do kraj\u00f3w RWPG, tak zwanego pierwszego obszaru p\u0142atniczego, gdzie rz\u0105dzi\u0142 fikcyjny rubel transferowy. Do tak zwanego drugiego obszaru p\u0142atniczego, gdzie p\u0142acono ameryka\u0144skimi dolarami lub innymi twardymi walutami wymiennymi, trafi\u0142o zaledwie 64 samoloty An-2 R, a je\u015bli odliczy\u0107 eksport do Jugos\u0142awii, to by\u0142o zaledwie 13 maszyn.<\/p>\n Polscy in\u017cynierowie dostrzegali du\u017cy popyt na tego typu samoloty, produkowane w Polsce, kt\u00f3re konkurowa\u0142yby cenowo (z uwagi na nisko op\u0142acanego Polskiego robotnika), a parametrami nie ust\u0119powa\u0142yby konstrukcjom zachodnim, g\u0142\u00f3wnie z USA. <\/p>\n Po\u0142owa 70-lat to okres cz\u0119\u015bciowego odpr\u0119\u017cenia na linii wsch\u00f3d-zach\u00f3d. Punktem kulminacyjnym by\u0142 wsp\u00f3lny lot kosmiczny Sojuz-Apollo. Korzystaj\u0105c z tego, w 1974 roku, jedna z ameryka\u0144skich firm Rockwell International, produkuj\u0105ca mi\u0119dzyinnymi samoloty rolnicze, poszukiwa\u0142a partnera do wsp\u00f3lnego biznesu. Partner powinien dysponowa\u0107 silnikami lotniczymi du\u017cej mocy i mo\u017cliwo\u015bci\u0105 projektowania i budowy samolot\u00f3w. Obie firmy, Rockwell International i PZL Mielec nawi\u0105za\u0142y kontakt.<\/p>\n Firma Rockwell to by\u0142 ogromny koncern, kt\u00f3rego pocz\u0105tki si\u0119ga\u0142y 1928 roku. Koncern dzia\u0142a\u0142 w bran\u017cy motoryzacyjnej, drukarskiej, elektronicznej i wielu innych. We wrze\u015bniu 1967 roku, koncern przej\u0105\u0142 znan\u0105 lotnicz\u0105 firm\u0119 North American i utworzy\u0142 North American Rockwell. Firma sta\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnym dostawc\u0105 awioniki. W 1973 roku, z r\u00f3\u017cnych przekszta\u0142ce\u0144 utworzono Rockwell International. Firma zaj\u0119\u0142a si\u0119 tak\u017ce budow\u0105 samolot\u00f3w rolniczych. Jednak ju\u017c w 1979 roku, cz\u0119\u015b\u0107 firmy sprzedano. Najbardziej znanym samolotem firmy tego okresu jest bombowiec strategiczny B-1.<\/p>\n W sierpniu 1974 roku, do USA (Alabama) wys\u0142ano pilota do\u015bwiadczalnego in\u017cyniera Andrzeja Pamu\u0142\u0119, aby zapozna\u0142 si\u0119 z produkowanym tam samolotem S-2R Thrush Commander (pierwszy lot 1956 rok, nap\u0119dzany silnikami z demobilu Pratt& Whitney).<\/p>\n Ju\u017c jesieni\u0105 1974 rok, przyst\u0105piono do prac nad nowym samolotem rolniczym, nap\u0119dzanego silnikiem ASz-62 Rm18, o mocy 736 kW (1\u00a0000 KM), kt\u00f3ry jest produkowany od lat dla samolotu An-2. W samolocie planowano wykorzysta\u0107 niekt\u00f3re rozwi\u0105zania z samolotu S-2R Thrush.<\/p>\n Nie jest prawd\u0105, \u017ce PZL M-18 Dromader jest licencyjn\u0105 wersj\u0105 samolotu S-2R Thrush Commander. PZL-Mielec nigdy nie kupi\u0142 praw do licencji. Natomiast jest prawd\u0105, \u017ce niekt\u00f3re rozwi\u0105zania z ameryka\u0144skiego samolotu wykorzystano w Polskiej konstrukcji. Wykorzystano z tej maszyny jedynie fragmenty (struktura) konstrukcji kad\u0142uba i skrzyde\u0142. Wynika\u0142o to z podpisanego porozumienia mi\u0119dzy PZL-Mielec i Rockwell International.<\/p>\n Polscy in\u017cynierowie pod kierunkiem mgr in\u017c. J\u00f3zefa Oleksiaka uznali, \u017ce na bazie silnika ASz-62 mo\u017cna zbudowa\u0107 maszyn\u0119 o 40% ci\u0119\u017csz\u0105 ni\u017c samolot S-2R Thrush.<\/p>\n Projekt wst\u0119pny uko\u0144czono w styczniu 1975 roku. W dniu 27.02.1975 roku, w Krakowie podpisano porozumienie kooperacyjne z firma Rockwell International, o uruchomieniu programu budowy samolotu PZL M-18. Dokumentacj\u0119 konstrukcyjn\u0105 sporz\u0105dzono w lipcu 1975 roku. W wrze\u015bniu 1975 roku, by\u0142o ju\u017c gotowe oprzyrz\u0105dowanie do produkcji. Trzeba podkre\u015bli\u0107, i\u017c projekt techniczny zosta\u0142 wykonany w rekordowo kr\u00f3tkim czasie; od lutego 1975 roku do lipca 1975 roku.<\/p>\n Podj\u0119to decyzj\u0119 o budowie trzech prototyp\u00f3w. Jeden do pr\u00f3b statycznych i dw\u00f3ch do pr\u00f3b w locie. Dzi\u0119ki wykorzystaniu kilku element\u00f3w z samolotu S-2R Thrush Commander uda\u0142o si\u0119 skr\u00f3ci\u0107 budow\u0119 prototyp\u00f3w do oko\u0142o 1 roku.<\/p>\n Samolot zosta\u0142 zbudowany w uk\u0142adzie identycznym jak PZL-106 Kruk, czyli najbezpieczniejszym i najwygodniejszym w eksploatacji. Masa startowa 4\u00a0200 kg ze zbiornikiem na 1\u00a0200 kg chemikali\u00f3w oraz wersja przeci\u0105\u017cona o masie startowej 4\u00a0700 kg ze zbiornikiem na 1\u00a0600 kg chemikali\u00f3w. Nazw\u0119 w\u0142asna samolot zawdzi\u0119cza kabinie za\u0142ogi, wysoko wystaj\u0105cej ponad kad\u0142ub, przez co przypomina jednogarbnego wielb\u0142\u0105da \u2013 Dromader. <\/p>\n W dniu 27.08.1976 roku, na Lotnisku Jasionka (w\u00f3wczas nale\u017c\u0105cy do Aeroklubu Rzeszowskiego) odby\u0142 si\u0119 pierwszy lot PZL M-18 Dromader nr 1ZP 01-02 rejestracja SP-PBW. Pilotem by\u0142 in\u017cynier Andrzej Pamu\u0142a. Sukces ten by\u0142 okazj\u0105 do uroczysto\u015bci w\u015br\u00f3d za\u0142ogi Biura Konstrukcyjnego i ca\u0142ego zak\u0142adu PZL Mielec. <\/p>\n Drugi prototyp PZL M-18 nr 1ZP-01-03 rejestracja SP-PBZ wykona\u0142 pierwszy lot w dniu 2.10.1976 roku. Pilotem by\u0142 in\u017cynier Tadeusz Go\u0142\u0119biewski. <\/p>\n Trzeci prototyp nr 1ZP-01-01, przechodzi\u0142 r\u00f3\u017cne testy statyczne i pr\u00f3by funkcjonalno\u015bci. W tym okresie, w realizacji programuuczestniczy\u0142y liczne Polskie instytucje i zak\u0142ady; Instytut Lotnictwa w Warszawie, Politechnika Rzeszowska, Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych, Instytut Podstawowych Problem\u00f3w Techniki PAN w Warszawie, Centrum Naukowo Produkcyjne Samolot\u00f3w Lekkich w Warszawie, WSK PZL-Kalisz, WSK PZL Hydral w Wroc\u0142awiu, PZL-Bielsko, PZL-Ok\u0119cie Warszawa, Huta Baildon w Katowicach, Huta w Sosnowcu, Walcownia Metali Lekkich w K\u0119tach, Akademia Rolniczo Techniczna w Olsztynie oraz Rockwell International (USA).<\/p>\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 test\u00f3w w locie przeprowadzono na Lotnisku Mielec w okresie jesienno-zimowym 1976 roku. W 1978 roku, trzy samoloty wys\u0142ano do Egiptu, gdzie uczestniczy\u0142y w akcji ochrony bawe\u0142ny. W\u0142asno\u015bci pilota\u017cowe i osi\u0105gi samolotu by\u0142y lepsze od zak\u0142adanych. Informacje, zdj\u0119cia i film z pr\u00f3b PZL M-18 zosta\u0142y przedstawione w grudniu 1976 roku, na wystawie samolot\u00f3w rolniczych w Las Vegas (USA). Latem 1977 roku, samolot M-18 pokazano na Mi\u0119dzynarodowym Salonie Lotniczym w Pary\u017cu.<\/p>\n Szybk\u0105 realizacj\u0119 programu zahamowa\u0142 na sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy, wypadek prototypu Nr 1ZP01-02. Pilot do\u015bwiadczalny in\u017c. Tadeusz Go\u0142\u0119biewski uratowa\u0142 si\u0119 skokiem ze spadochronem. Wykonywano w\u00f3wczas lot na badanie sztywno\u015bci skr\u0119tnej usterzenia poziomego, kt\u00f3re ukr\u0119ci\u0142o si\u0119 podczas lotu w \u015blizgu. Badanie wypadku wykaza\u0142o zbyt s\u0142ab\u0105 konstrukcj\u0119 usterzenie. Po wykryciu, przyczyn\u0119 usuni\u0119to i doko\u0144czono testy w locie. By\u0142 to jedyny utracony samolot. Du\u017c\u0105 rol\u0119 w zwalczeniu problem\u00f3w z wyprowadzeniem samolotu z korkoci\u0105gu odegra\u0142 inny pilot do\u015bwiadczalny, in\u017c. Stanis\u0142aw Wasil.<\/p>\n We wrze\u015bniu 1978 roku, uko\u0144czono pr\u00f3by zak\u0142adowe i pa\u0144stwowe i samolot otrzyma\u0142 \u015bwiadectwo typu (Nr BB-120 wrzesie\u0144 1978 roku), wydane przez Polskie Ministerstwo Komunikacji.<\/p>\n Oko\u0142o 1978 roku, zasz\u0142y wydarzenia, kt\u00f3re mia\u0142y brzemienny wp\u0142yw na dalszy rozw\u00f3j konstrukcji. Kooperacyjna firma Rockwell International wycofa\u0142a si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142pracy, ze wzgl\u0119du na odst\u0105pienie od produkcji samolot\u00f3w rolniczych. Zak\u0142ad wytw\u00f3rczy i prawa do samolot\u00f3w rolniczych (w tym M-18) sprzedano firmie Ayces (Aces), kt\u00f3ra nie podj\u0119\u0142a wsp\u00f3\u0142pracy z PZL Mielec. Bior\u0105c jednak pod uwag\u0119 dotychczasowe zach\u0119caj\u0105ce rezultaty zdecydowano si\u0119 na kontynuacje programu M-18 w\u0142asnymi si\u0142ami. Tym bardziej, \u017ce program mia\u0142 wci\u0105\u017c poparcie resortowe i ewentualny brak finansowania w\u00f3wczas mu nie grozi\u0142.<\/p>\n W zaistnia\u0142ej sytuacji, program zyska\u0142 wy\u0142\u0105cznie krajowy charakter, do kt\u00f3rego w wi\u0119kszym zakresie przyst\u0105pi\u0142y Polskie instytucje. Instytut Lotnictwa w Warszawie wykona\u0142; badania tunelowe, pr\u00f3by rezonansowe, dokumentacj\u0119 aerodynamiczn\u0105, testy podwozia. Instytut Lotnictwa Politechniki Rzeszowskiej wykona\u0142; dokumentacj\u0119 obci\u0105\u017ce\u0144 samolotu, obliczenia wytrzyma\u0142o\u015bciowe g\u0142\u00f3wnych zespo\u0142\u00f3w samolotu, badania elastooptyczne g\u0142\u00f3wnych w\u0119z\u0142\u00f3w skrzyd\u0142owych. Akademia Rolniczo-Techniczna w Olsztynie prowadzi\u0142a testy opylania i oprysku. PZL Kalisz przygotowa\u0142 wersj\u0119 silnika oznaczona ASz-62 IRm18 specjalnie dla M-18. PZL Hydral z Wroc\u0142awia opracowa\u0142 i produkowa\u0142 instalacj\u0119 hydrauliczn\u0105. PZL Bielsko opracowa\u0142o i budowa\u0142o zbiornik na chemikalia wykonany z tworzywa sztucznego (laminat). Huta Baildon i Huta im. M. Buczka w Sosnowcu opracowa\u0142y now\u0105 stal chromowo-molibdenianow\u0105 i produkowa\u0142a p\u00f3\u0142fabrykaty z niej. Zak\u0142ad w K\u0119tach produkowa\u0142 profile ze stop\u00f3w lekkich.<\/p>\n Teraz nast\u0105pi\u0142 najtrudniejszy okres programu. Nale\u017ca\u0142o znale\u017a\u0107 nabywc\u00f3w i zebra\u0107 od nich zam\u00f3wienia. Dopiero odpowiednia liczna zam\u00f3wie\u0144 gwarantowa\u0142o zwrot poniesionych nak\u0142ad\u00f3w, zysk i sukces programu. Dlatego zdecydowano si\u0119 zbudowa\u0107 seri\u0119 informacyjn\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 z 7 maszyn. Seria ta zosta\u0142a powi\u0119kszona do 10 maszyn. Do lipca 1978r zbudowano 5 maszyn. Wokresie 1977r.-grudzie\u0144 1978r., bra\u0142y one udzia\u0142 w wystawach i pokazach lotniczych kolejno; Pary\u017c Air Show, hanower (germania), Las Vegas (USA), MTP w Poznaniu, Bolzano (W\u0142ochy), Budapeszt (W\u0119gry), Belgrad (Jugos\u0142awia), Bagdad (Irak).<\/p>\n Drugi prototyp PZL M-18 nr 1ZP-01-03 rejestracja SP-PBZ wykona\u0142 pierwszy lot w dniu 2.10.1976 roku. Pilotem by\u0142 in\u017cynier Tadeusz Go\u0142\u0119biewski.<\/p>\n Z ko\u0144cem 1978 roku, z\u0142o\u017cono aplikacje o zagraniczne certyfikaty; francuski, kanadyjski i ameryka\u0144ski. Do 1988 roku, samolot uzyska\u0142 \u015bwiadectwa typu (certyfikaty); Polski, ameryka\u0144ski, kanadyjski, francuski, jugos\u0142owia\u0144ski, niemiecki, czechos\u0142owacki, chi\u0144ski.<\/p>\n Produkcj\u0119 seryjn\u0105 samolotu uruchomiono w grudniu 1978 roku. W 1979 roku, zbudowano 2 samoloty. Na wiosn\u0119 1982 roku, zbudowano setny egzemplarz. Jesieni\u0105 1983 roku, zbudowano dwusetny egzemplarz. Do ko\u0144ca 1987 roku, zbudowano 433maszyny, w tym 13 prototyp\u00f3w i maszyn informacyjnych (prezentacyjnych). W 1988 roku, samolot by\u0142 eksploatowany w 17 krajach; Polska, USA, Jugos\u0142awia, W\u0119gry, Kuba, Kanada, Bu\u0142garia, Turcja, Czechos\u0142owacja, Nikaragua, NRD, Grecja, Wenezuela, Irak, Maroko, Trinidad, Suazi.<\/p>\n PZL M-18 Dromader to naprawd\u0119 doskona\u0142y samolot rolniczo-le\u015bno-po\u017carniczy. Swoimi charakterystykami przewy\u017csza\u0142 wszystkie podobne konstrukcje. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 du\u017c\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 wznoszenia. Na l\u0105dowiska gruntowych i trawiastych ma kr\u00f3tk\u0105 drog\u0119 startu i l\u0105dowania. Wykonuje szybkie nawroty (20 sekund). Ma umiarkowane zu\u017cycie paliwa (140-150 litr\u00f3w\/h). Wymiana wyposa\u017cenia specjalistycznego zajmuje ma\u0142o czasu (15-60 minut). Mo\u017ce prowadzi\u0107 prace w nocy. Mo\u017ce wykonywa\u0107 dalekie przebazowania (do 2\u00a0500 km z wykorzystaniem zbiornika chemikali\u00f3w, jako zbiornika paliwa). Por\u00f3wnanie M-18 z popularnym w Polsce An-2 R daje jeszcze lepszy obraz nowoczesno\u015bci konstrukcji. An-2 sk\u0142ada si\u0119 z 12\u00a0000 cz\u0119\u015bci, gdy M-18 tylko z 5\u00a0000 cz\u0119\u015bci. Produkcja An-2 R zajmuje 5\u00a0000-8\u00a0000 godzin, a M-18 zaledwie 3\u00a0500-4\u00a0000 godzin. M-18 jest wytwarzany g\u0142\u00f3wnie z p\u00f3\u0142produkt\u00f3w wytwarzanych w Polsce. Import cz\u0119\u015bci wynosi zaledwie 4 % ceny ca\u0142ego samolotu. M\u00f3wiono tak\u017ce o zmniejszeniu tego wska\u017anika do 1 %. Dzi\u0119ki rozwi\u0105zaniom technicznym, osi\u0105gom i cenie samolot nale\u017ca\u0142 do najlepszych maszyn rolniczych na ca\u0142ym \u015bwiecie. W 1980 roku, liczono na jego konkurencyjno\u015b\u0107 przez 15-20 lat. Dzisiaj (2013 rok) wida\u0107, i\u017c maszyna mo\u017ce by\u0107 nadal konkurencyjna.<\/p>\n Jak \u017caden inny Polski samolot, PZL M-18 zosta\u0142 doceniony w Polsce i \u015bwiecie. Za opracowanie M-18 zesp\u00f3\u0142 pracownik\u00f3w OBR Mielec otrzyma\u0142 w 1980 roku. Nagrod\u0119 pa\u0144stwow\u0105 II stopnia w dziedzinie techniki. Nagrodzony zesp\u00f3\u0142 to; J\u00f3zef Olesiak g\u0142\u00f3wny konstruktor, Adam Borowski Politechnika Rzeszowska, Tadeusz Go\u0142\u0119biewski pilot, Wac\u0142aw Kiepel, Kazimierz Kita, Wojciech Podka\u0144ski, Jaros\u0142aw Rumuszewicz, Wies\u0142aw Szczepa\u0144ski, Tadeusz \u015awiatowiec, W\u0142odzimierz St\u0119pie\u0144, Jerzy Stachnik, Walenty Wr\u00f3blewski. W 1979 roku, Z\u0142oty medal na wystawie sprz\u0119tu rolniczego w Nowym Sadzie w Jugos\u0142awii. W 1979 roku, medal na Mi\u0119dzynarodowych Targach Technicznych w P\u0142owdiw w Bu\u0142garii. W 1979 roku, medal na MTP w Poznaniu. W 1981 roku, tytu\u0142 Mistera Eksportu na MTP w Poznaniu. W 1984 roku, medal na Targach w Lipsku (wschodnia germania).<\/p>\n PZL M-18 jest tak\u017ce doskona\u0142ym samolotem ga\u015bniczym. Musimy pami\u0119ta\u0107, i\u017c sp\u0142oniecie 1 hektara 30-letniego lasu to strata 400\u00a0000 z\u0142otych (1985 rok). Gaszenie po\u017car\u00f3w odbywa si\u0119 poprzez zrzucenie tak zwanej bomby wodnej. W okresie od 1978 roku do 1983 roku, testy gaszenia po\u017car\u00f3w przez M-18 przeprowadzono w; Polsce, Francji, Kandzie, Grecji, Portugalii. W 1983 roku, testy przeprowadzono w USA. Tam by\u0142y one najstaranniejsze, a co najwa\u017cniejsze, jednocze\u015bnie por\u00f3wnywalne z samolotami po\u017carniczymi innych firm, kt\u00f3re w tym czasie eksploatowano w USA. Od 1983 roku, dalsze badania prowadzono na zlecenie i przy wsp\u00f3\u0142pracy Zak\u0142adu Ochrony Przeciwpo\u017carowej Lasu Instytutu Badawczego Le\u015bnictwa. W Krzystkowicach ko\u0142o \u017bagania powsta\u0142a baza samolot\u00f3w po\u017carniczych. Pocz\u0105tkowo na prawach eksperymentalnych. Wkr\u00f3tce Naczelny Zarz\u0105d Las\u00f3w Pa\u0144stwowych podpisa\u0142 umowy z kilkoma firmami na budow\u0119 Le\u015bnych Baz Lotniczych. Pierwsza taka baza powsta\u0142a w maju 1984 roku, niedaleko Zielonej G\u00f3ry. W po\u0142owie 1985 roku, by\u0142o ju\u017c 6 takich baz. W bazach tych eksploatowano samoloty Wilga (jako patrolowe), PZL-106 Kruk i PZL M-18 Dromader. Samolot M-18 zabiera 1\u00a0700 litr\u00f3w wody oraz 60 litr\u00f3w deteoru (\u015brodka zwil\u017caj\u0105cego i spieniaj\u0105cego), co zwi\u0119ksza skuteczno\u015b\u0107 gaszenia las\u00f3w. Klapa denna zbiornika ma wymiary 30 cm x 45 cm i jest uruchamiana pneumatycznie. Zrzut bomby wodnej z Dromadera z wysoko\u015bci 30 m, trwa oko\u0142o 2 sekund. Pokrycie powierzchni wynosi oko\u0142o 60 m na d\u0142ugo\u015bci i 25-30 m na szeroko\u015bci (1\u00a0800 m2).<\/p>\n Wersja M-18 A powsta\u0142 w 1984 roku. Uzyska\u0142a ona miejsce dla drugiego dodatkowego cz\u0142onka za\u0142ogi, kt\u00f3rym zwykle jest mechanik. Zajmuje on miejsce przy przebazowaniu zespo\u0142u. Jest to rozwi\u0105zanie zapo\u017cyczone z samolotu PZL-106 Kruk. Wprowadzono tak\u017ce instalacj\u0119 ogrzewania i filtrowania powietrza dostarczanego do kabiny za\u0142ogi. Powi\u0119kszono do 726 litr\u00f3w zbiorniki paliwa. Przerobiono sterowanie instalacj\u0105 chemiczn\u0105 na elektro-hydrauliczn\u0105, co znacznie u\u0142atwi\u0142o prac\u0119 pilota (wysi\u0142ek fizyczny). <\/p>\n Du\u017ca liczba u\u017cytkownik\u00f3w samolot\u00f3w spowodowa\u0142a konieczno\u015b\u0107 opracowania dwusterowej kabiny. Taki samolot powsta\u0142 pod koniec 1987 roku, i otrzyma\u0142 oznaczenie PZL M-18 AS. Pierwszym prototypem by\u0142 samolot M-18 AS nr 1Z 014-12, rejestracja SP-PBO, kt\u00f3ry pierwszy lot wykona\u0142 w dniu 21.03.1988 roku, a pilotem by\u0142 pan Henryk Bronowicki.<\/p>\n W trakcie eksploatacji zauwa\u017cono, \u017ce potencjalni klienci poszukuj\u0105 maszyn nieco mniejszych lub na odwr\u00f3t, jeszcze wi\u0119kszych. Dlatego w oparciu o zunifikowane podzespo\u0142y postanowiono rozszerzy\u0107 ofert\u0119 o kolejne wersje samolotu. Tak powsta\u0142 rodzina samolot\u00f3w z\u0142o\u017cona z 4 typ\u00f3w; Dromader Super, Dromader, Dromader Mini i Dromader Mikro. <\/p>\n Silnik o mocy 441 kW (600 KM). Zbiornik 900 kg chemikali\u00f3w. Prace nas samolotem w PBR rozpocz\u0119to w styczniu 1980 roku.Dokumentacje uko\u0144czono w czerwcu 1980 roku. Zbudowano dwa prototypy. Pierwszy lot wykonano 18.06.1982 roku. Za sterami siedzia\u0142 szef pilot\u00f3w PZL Mielec in\u017cynier Tadeusz Paku\u0142a. Samolot pocz\u0105tkowo mia\u0142 silnik PZL-3 S, a nast\u0119pnie PZL-3 SR (441 kW, 600 KM). Silniki doskonale znane z samolotu PZL-106 Kruk. Drugi prototyp oblatano w marcu 1985 roku, samolot przechodzi\u0142 testy w Polsce i Jugos\u0142awii (1986r.-1987r.).\u00a0 W czerwcu 1985 roku, samolot otrzyma\u0142 \u015bwiadectwo typutymczasowe (bez przeprowadzonych pr\u00f3b korkoci\u0105gowych). Samolotem zainteresowa\u0142y si\u0119 takie kraje jak; Nikaragua, Jugos\u0142awia i Bu\u0142garia.<\/p>\n Dane PZL M-21 Dromader Mini; wymiary rozpi\u0119to\u015b\u0107 14,51, d\u0142ugo\u015b\u0107 9,48 m, wysoko\u015b\u0107 3,82 m, powierzchnia no\u015bna 38,0 m2. Samolot ma mas\u0119 startow\u0105 3\u00a0300 kg lub w wersji ograniczonej 3\u00a0600 kg. Zabiera 800-1\u00a0100 kg chemikali\u00f3w. Samolot ma 70 % cz\u0119\u015bci i podzespo\u0142\u00f3w z samolotu M-18.<\/p>\n Silnik o mocy 920 kW (1\u00a0200 KM). Zbiornik 1\u00a0600 kg chemikali\u00f3w. Prace nad samolotem rozpocz\u0119to w 1981 roku. W czerwcu 1981 roku, projekt zatwierdzono w czerwcu 1981 roku i rozpocz\u0119to opracowanie dokumentacji technicznej. Uko\u0144czono j\u0105 w po\u0142owie 1982 roku. Poniewa\u017c program nie by\u0142 priorytetowy, dlatego jego realizacja odbywa\u0142a si\u0119 w miar\u0119 wolnych mocy produkcyjnych. Prototyp do pr\u00f3b statycznych zosta\u0142 przekazany w dniu 20.01.1987 roku. Drugi prototyp by\u0142 gotowy w kwietniu 1987 roku, a trzeci prototyp w pa\u017adzierniku 1987 roku.<\/p>\n W PZL Kalisz opracowano silnik o zwi\u0119kszonej mocy. Zosta\u0142 on oznaczony symbolem K9. Jest oparty na ASz-62. Ma moc 883 kW (1\u00a0200 KM). Pod koniec 1987 roku, trzy egzemplarze silnika by\u0142y gotowe do monta\u017cu w samolotach.<\/p>\n Samolot otrzyma\u0142 instalacj\u0119 chemiczn\u0105 o zwi\u0119kszonej wydajno\u015bci do 40 litr\u00f3w\/sekund\u0119. W zak\u0142adach Stomil w Poznaniu opracowano nowe opony dla podwozia g\u0142\u00f3wnego. Opracowano tak\u017ce nowy typ amortyzator\u00f3w, tak zwane dwukomorowe. Zak\u0142ad metali lekkich w K\u0119tach opracowa\u0142 nowe profile. Do programu w\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 Wojskowa Akademia Techniczna, wykonuj\u0105c du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 test\u00f3w. Modelarze z Krosna wykonali zdalnie sterowany model samolotu, na kt\u00f3rym przeprowadzono miedzy innymi pr\u00f3by korkoci\u0105gowe. Model pilotowa\u0142 in\u017cynier Waldemar Peszke z Krosna.<\/p>\n Pierwszy lot wykonano na Lotnisku Mielec w dniu 14.07.1987 roku. Za sterami siedzia\u0142 pilot do\u015bwiadczalny in\u017cynier Jerzy Pamu\u0142a. Samolot mia\u0142 w\u00f3wczas silnik zast\u0119pczy ASz-62.<\/p>\n Dane T-T; wymiary rozpi\u0119to\u015b\u0107 19,90 m, d\u0142ugo\u015b\u0107 10,80 m, wysoko\u015b\u0107 3,80 m, powierzchnia no\u015bna 45 m2. Zbiornik chemikali\u00f3w o obj\u0119to\u015bci 2\u00a0700 litr\u00f3w i no\u015bno\u015bci 1\u00a0600-1 800 kg. Masa startowa 5\u00a0000 kg, a w wersji ograniczonej a\u017c 5\u00a0300-5 500 kg. Pojemno\u015b\u0107 zbiornik\u00f3w paliwa 1\u00a0400 litr\u00f3w. Ka\u017cdy samolot mo\u017cna wyposa\u017cy\u0107 w drugie sterownice. <\/p>\n Silnik o mocy 216 kW (280 KM). Zbiornik 500 kg chemikali\u00f3w. Samolot mia\u0142 zast\u0105pi\u0107 ju\u017c nieprodukowane samoloty rolniczePZL-101 Gawron oraz czechos\u0142owacki Z-37 \u0106mielak. Projekt wst\u0119pny uko\u0144czono w marcu 1983 roku. W grudniu 1987 roku,uko\u0144czono dokumentacje techniczn\u0105. Samolot nap\u0119dza silnik AI-14 RDP o mocy 216 kW (280 KM). Jest to dobrze znany silnik z samolot\u00f3w PZL-101 Gawron oraz PZL-104 Wilga. Silnik jest budowany w PZL Kalisz.<\/p>\n Dane T-T; wymiary rozpi\u0119to\u015b\u0107 11,60 m, d\u0142ugo\u015b\u0107 7,65 m, wysoko\u015b\u0107 3,20 m, powierzchnia no\u015bna 17,10 m2. Samolot ma zbiornik dla chemikali\u00f3w o obj\u0119to\u015bci 880 litr\u00f3w i ud\u017awigu 500 kg. Masa startowa samolotu to 1\u00a0650 kg.<\/p>\n Nie zbudowano prototypu, a program zawieszono.<\/p>\n Z uwagi na kl\u0119sk\u0119 konstrukcji PZL M-15 Belfegor, kt\u00f3re w kr\u00f3tkim czasie ze wzgl\u0119du na niechlujn\u0105 eksploatacj\u0119 zosta\u0142y w ko\u0142chozach uziemione, a nast\u0119pnie rozszabrowane, strona Polska zaoferowa\u0142a CCCP prostszy samolot rolniczy oparty na konstrukcji M-18 Dromader. We wrze\u015bniu 1984 roku, w Warszawie odby\u0142y si\u0119 rozmowy Polskiej strony z ministrem lotnictwa cywilnego CCCP towarzyszem B. Bugajewem. W listopadzie 1985 roku, przedstawiono stronie CCCP studium samolotu oznaczone PZL M-28. Oznaczenie to zamieniono na PZL M-30, aby nie myli\u0107 z samolotem An-28. Projekt rozwini\u0119to w sierpniu 1986 roku, a za podstaw\u0119 przyj\u0119to wymagania WTT okre\u015blone mianem Przepis\u00f3w Lotniczych RWPG. Ud\u017awig chemikali\u00f3w okre\u015blono na 2\u00a0400 kg. Masa startowa 5\u00a0300 kg. Jako nap\u0119d przewidziano silnik turbo\u015bmig\u0142owy TWD-20 o mocy 1\u00a0011 kW (1\u00a0375 KM).<\/p>\n Projekt dyskutowano w Moskwie w styczniu 1987 roku. Nie uzyska\u0142 on aprobaty. G\u0142\u00f3wnie z uwagi na 100 % kontrol\u0119 strony Polskiej. Ustalono, \u017ce powstanie zesp\u00f3\u0142 Polsko-kijowski, gdzie ze strony CCCP by\u0142o biuro OGK Kij\u00f3w. Poniewa\u017c w tym czasie trwa\u0142y ju\u017c przygotowania do produkcji samolot\u00f3w An-28 w Mielcu, dlatego strona moskiewska forsowa\u0142a budow\u0119 samolotu An-28 R. Taki samolot nie mia\u0142 szans sukcesu, dlatego zesp\u00f3\u0142 nigdy si\u0119 nie skrystalizowa\u0142. <\/p>\n W 1986 roku, do Mielca na zaproszenie dyrekcji WSK PZL-Mielec zorganizowano spotkanie (sympozjum) przedstawicieli u\u017cytkownik\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie z kraj\u00f3w wschodniej Europy. By\u0142o to bardzo dobre posuniecie, kt\u00f3re wysz\u0142o na dobre wszystkim, a przede wszystkim konstrukcji Dromader. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce samoloty by\u0142y eksploatowane w krajach gdzie obowi\u0105zuj\u0105 r\u00f3\u017cne przepisy tycz\u0105ce wyposa\u017cenia awioniki, warunk\u00f3w obowi\u0105zuj\u0105cych na l\u0105dowiskach, a tak\u017ce warunk\u00f3w klimatycznych. Efekt by\u0142 taki, \u017ce samoloty dla poszczeg\u00f3lnych u\u017cytkownik\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 wed\u0142ug \u017cycze\u0144 i zam\u00f3wie\u0144. Poszczeg\u00f3lni u\u017cytkownicy nie wiedzieli, jakie zmiany wprowadzono w samolotach dla innych u\u017cytkownik\u00f3w. Dromadery na Kubie pracowa\u0142y w wysokich temperaturach i przy wysokiej wilgotno\u015bci. Z kolei w NRD samoloty zaczyna\u0142y loty ju\u017c w lutym, przy ujemnych temperaturach. Ich samoloty otrzymywa\u0142y os\u0142onki na silniki. Inna jest tak\u017ce wydajno\u015b\u0107 instalacji. W niekt\u00f3rych krajach obowi\u0105zywa\u0142y normy 100 drobin \u015brodka chemicznego na jeden metr kwadratowy a w NRD 200 drobin \/ m2. Samoloty eksportowane do NRD otrzymywa\u0142y dodatkow\u0105 pow\u0142ok\u0119 antykorozyjn\u0105. Dla Jugos\u0142awii niekt\u00f3re elementy wykonywano ze stali nierdzewnej (np. piasty ko\u0142a ogonowego i pokrycie tylne cz\u0119\u015bci kad\u0142uba). Niekt\u00f3rzy u\u017cytkownicy, jak np. Kuba u\u017cytkowaliw\u00f3wczas ponad 32 samoloty, ale kupowali je ma\u0142ymi partiami, po 2-5 maszyn, kt\u00f3re r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie. Na przyk\u0142ad pocz\u0105tkowo wszystkie przewody hamulcowe hydrauliczne by\u0142y sztywne, a p\u00f3\u017aniej zacz\u0119to wprowadza\u0107 przewody elastyczne. Dlatego ich pierwsze egzemplarze nale\u017ca\u0142o stopniowo doprowadza\u0107 do odmian najnowszych.<\/p>\n Bu\u0142garzy w czasie Mieleckiego sympozjum zasygnalizowali nieznany zak\u0142adowi problem p\u0119kni\u0119\u0107 d\u017awigni gazu. Poniewa\u017c d\u017awignia gazu umieszczona jest przy wej\u015bciu do kabiny, stwierdzono, \u017ce mo\u017cliwe jest zahaczanie jej, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do zgi\u0119cia. Element ten wzmocniono. Bu\u0142garzy nale\u017celi do jednych z pierwszych u\u017cytkownik\u00f3w, wi\u0119c eksploatowali Dromaderynajd\u0142u\u017cej i bardzo intensywnie. W wyniku spotkania niekt\u00f3rzy u\u017cytkownicy za\u017cyczyli sobie zmian, o kt\u00f3rych dowiedzieli si\u0119 od innych. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce w 1986 roku, u\u017cytkowano ju\u017c ponad 320 maszyn Dromader w 17 krajach. Roczna produkcja samolot\u00f3w Dromader wynosi\u0142a w\u00f3wczas 50 sztuk, przy oko\u0142o 100 maszynach rolniczych w roku na ca\u0142ym \u015bwiecie. Do tego musimy doliczy\u0107 budowane Polskie samoloty PZL-106 Kruk. To teraz widzimy, jakim gigantem w tym segmencie lotniczym by\u0142a Polska.<\/p>\n W 1988 roku, samolot M-18 Dromader by\u0142 eksploatowany ju\u017c w 17 krajach na ca\u0142ym \u015bwiecie. W kolejnych latach ta liczba wzros\u0142a do 24 kraj\u00f3w (2000 roku), ale poniewa\u017c samolot znajduje si\u0119 nadal w ofercie, tak\u017ce tal liczba nie jest ko\u0144cow\u0105. W 2000 roku, w USA eksploatowano ponad 200 maszyn Dromader. Do 2010 roku, zbudowano 759 maszyn. W Polsce najbardziej znane masowe u\u017cycie Dromader\u00f3w (22 samoloty w akcji) mia\u0142o miejsce podczas gaszenia po\u017caru lasu ko\u0142o Ku\u017aniRaciborskiej 26.08.1992 roku.<\/p>\n Obecnie (2012 roku) modele M-18 B i M-18 BS s\u0105 oferowane przez firm\u0119 Sikorsky PZL-Mielec.<\/p>\n M-18\/T45 Dromader Turbine \u2013 wersja z turbo\u015bmig\u0142owym silnikiem Pratt & Whitney Canada PT6A-45. Pierwszy lot odby\u0142 si\u0119 w 1985 roku i otrzyma\u0142 certyfikat FAA w kwietniu 1986 roku.<\/p>\n M-18 B \u2013 zmodyfikowana wersja M-18 A ze zwi\u0119kszon\u0105 pojemno\u015bci\u0105. W produkcji od 1993r..<\/p>\n M-18 BS \u2013 dwuster. 1994r.<\/p>\n M-18 C \u2013 wersja z mocniejszym silnikiem Kalisz K-9 o mocy 895 kW (1200 KM). Opracowany w 1995r..<\/p>\n AII AVA-303 \u2013 wersja budowana w Iranie jako AVA-303.<\/p>\n Samolot M-18 nadal (2013r.) znajduje si\u0119 w ofercie PZL Mielec Sikorsky. Obecnie M-18 Dromader produkowany jest w dw\u00f3ch wersjach:<\/p>\n Model M18 B – o masie \u0142adunku handlowego 2200 Kg, za\u0142oga: 1 pilot (mo\u017cliwy przew\u00f3z 1 mechanika)<\/p>\n Model M18 BS – wersja szkolna (dwuster) – za\u0142oga: pilot-instruktor + ucze\u0144 + 700 kG \u0142adunku handlowego.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pocz\u0105tki \u015bwiatowego agrolotnictwa to by\u0142y 30-lata XX wieku. Niestety druga wojna \u015bwiatowa, rozpocz\u0119ta przez nacj\u0119 germa\u0144sk\u0105, spowodowa\u0142a przerwanie jakichkolwiek plan\u00f3w rozwojowych. \u015awiat powr\u00f3ci\u0142 do tego tematu na prze\u0142omie 40\/50-lat. Jednym z pierwszych samolot\u00f3w, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 by\u0107 wykorzystany do zada\u0144 agrolotniczych by\u0142 sowiecki Antonow An-2. Z uwagi na niskie moce produkcyjne (nastawione na samoloty bojowe), w pa\u0144stwie moskiewskim zdecydowano o podj\u0119ciu produkcji tych maszyn na terenie Polski w Mielcu. W 1958 roku, do PZL Mielec dotar\u0142a dokumentacja techniczna An-2. Podj\u0119to produkcj\u0119 seryjn\u0105 wersji transportowo-pasa\u017cerskiej. Powsta\u0142a kr\u00f3tka seria (10 egzemplarzy), kt\u00f3re w 1960 roku, zosta\u0142y przekazane na Wsch\u00f3d. Wersj\u0119 rolnicz\u0105, oznaczon\u0105 An-2 R zacz\u0119to produkowa\u0107 w 1961 roku. Seria ta liczy\u0142a a\u017c 202 maszyny i prawie wszystkie maszyny trafi\u0142y do CCCP.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-5340","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5340","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5340"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5340\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5409,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5340\/revisions\/5409"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5340"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5340"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5340"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Pocz\u0105tki agrolotnictwa.<\/h3>\n
Pocz\u0105tki samolot\u00f3w rolniczych PZL M-18 Dromader.<\/h3>\n
PZL M-14.<\/h3>\n
PZL M-18 Dromader.<\/h3>\n
Testy PZL M-18 Dromader.<\/h3>\n
Produkcja samolot\u00f3w PZL M-18.<\/h3>\n
Mo\u017cliwo\u015b\u0107 gaszenia po\u017car\u00f3w przez samolot PZL M-18.<\/h3>\n
Wersje samolotu PZL M-18.<\/h3>\n
Wersja PZL M-18 A. 1984 rok.<\/h3>\n
PZL M-18 dwuster. 1988 rok.<\/h3>\n
Rodzina samolot\u00f3w M-18 Dromader.<\/h3>\n
PZL M-21 Dromader Mini. 1982 rok.<\/h3>\n
PZL M-24 Dromader Super. 1987 rok.<\/h3>\n
PZL M-25 Dromader Mikro.<\/h3>\n
PZL M-30 Propozycja dla CCCP.<\/h3>\n
Eksploatacja samolot\u00f3w PZL M-18 Dromader.<\/h3>\n
PZL M-18\/T45 Dromader Turbine. 1986 roku.<\/h3>\n
Kolejne wersje PZL M-18 Dromader.<\/h3>\n