{"id":5269,"date":"2021-07-07T16:52:55","date_gmt":"2021-07-07T14:52:55","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.polot.net\/2021\/07\/07\/pzl-css-13-s-13-2011r\/"},"modified":"2024-07-13T20:08:05","modified_gmt":"2024-07-13T18:08:05","slug":"pzl-css-13-s-13-2011r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/polot.net\/?p=5269&lang=pl","title":{"rendered":"PZL CSS-13, S-13. 2011r."},"content":{"rendered":"

Krak\u00f3w 2011-09-07<\/p>\n

Konstrukcja<\/h2>\n

064b Rozdzia\u0142 1948.12.18.<\/h3>\n

PZL CSS-13, S-13.<\/h3>\n

\"CSS-13
CSS-13 rejestracja SP-YPB. 2017 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n

\"CSS-13
CSS-13 rejestracja SP-YPB. 2017 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n

\"Po-2
Po-2 nb 7. 2017 rok. Zdj\u0119cie Waldemar Kiebzak<\/figcaption><\/figure>\n

CSS-13 to samolot wielozadaniowy: szkolny, \u0142\u0105cznikowy, bombowy, sanitarny, rolniczy, transportowy, dyspozycyjny. Jednosilnikowy, dwup\u0142atowy, z podwoziem sta\u0142ym i tylnym podparciem, dwumiejscowy. Konstrukcja ca\u0142kowicie drewniana.<\/p>\n

Skrzyd\u0142a dwup\u0142atowe proste, konstrukcji drewnianej kryte p\u0142\u00f3tnem. Zastosowano profil CAGI-541 8,1 %. Dwud\u017awigarowe. P\u0142at g\u00f3rny tr\u00f3jdzielny. P\u0142at dolny dwudzielny. P\u0142aty usztywnione mi\u0119dzy sob\u0105 rurkami aluminiowymi o przekroju kroplowym oraz ta\u015bmami. Na spodniej cz\u0119\u015bci dolnego p\u0142ata zamontowano kab\u0142\u0105ki chroni\u0105ce skrzyd\u0142o przed uderzeniem w ziemi\u0119.<\/p>\n

Kad\u0142ub samolotu to przestrzenna kratownica wykonana z drewnianych belek, usztywniona stalowymi naci\u0105gami ( drutem ). Przednia i g\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 jest pokryta sklejk\u0105. Boki i sp\u00f3d p\u0142\u00f3tnem. Kabina za\u0142ogi otwarta, os\u0142oni\u0119ta zaledwie wiatrochronem. Uk\u0142ad sterowania w wi\u0119kszo\u015bci wyprodukowanych samolot\u00f3w by\u0142 zdwojony. Przeniesienie nap\u0119d\u00f3w ster\u00f3w linkami wyprowadzonymi na zewn\u0105trz kad\u0142uba.<\/p>\n

Usterzenie poziome podparte zastrza\u0142ami. Konstrukcja drewniana kryta p\u0142\u00f3tnem. Ster kierunku i g\u0142\u0119boko\u015bci wyposa\u017cono w klapki wywa\u017caj\u0105ce nastawiane z kabiny za\u0142ogi. Ster kierunku z du\u017c\u0105 kompensacj\u0105 rogow\u0105. Ster jest sprz\u0119\u017cony mechanicznie z p\u0142oz\u0105 ogonow\u0105.<\/p>\n

Podwozie tr\u00f3jpunktowe, sta\u0142e z p\u0142oz\u0105 ogonow\u0105. Podwozie g\u0142\u00f3wne dwugoleniowe z niedzieln\u0105 osi\u0105. Amortyzatory wykonane ze sznur\u00f3w gumowych. Ko\u0142a o du\u017cej \u015brednicy 700 mm z pneumatykami wysoko ci\u015bnieniowymi. P\u0142oza ogonowa drewniana ob\u0142o\u017cona blach\u0105 ze sznurem gumowym jako amortyzatorem. Podwozie niezwykle proste, wr\u0119cz prymitywna. Zapewnia\u0142o jednak mo\u017cliwo\u015b\u0107 operowania z DS. o nawierzchni gruntowej. W sezonie zimowym zast\u0119powano ko\u0142a p\u0142ozami o wymiarach; d\u0142ugo\u015b\u0107 2,20 m, szeroko\u015b\u0107 0,33 m.<\/p>\n

Silnik M-11.<\/h3>\n

Silnik gwiazdowy 5-cylindrowy ch\u0142odzony powietrzem M-11 D o mocy startowej 92 kW ( 125 KM ). Moc nominalna 85 kW ( 115 KM ). Silnik zu\u017cywa \u015brednio 30 litr\u00f3w paliwa \/ 1 godzin\u0119 lotu.<\/p>\n

\u015amig\u0142o drewniane, dwu\u0142opatowe, o sta\u0142ym skoku. \u015arednica 2,35 m. Zbiornik paliwa umieszczono w kad\u0142ubie mi\u0119dzy silnikiem, a kabina za\u0142ogi. Metalowy, spawany. Mie\u015bci\u0142 125 ( 126 ) litr\u00f3w paliwa.<\/p>\n

\"Silnik
Silnik M-11 D i drewniane \u015bmig\u0142o. 2011 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n

\"Silnik
Silnik M-11 D. 2021 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n

Pierwszym silnikiem spalinowym, t\u0142okowym, kt\u00f3rego produkcj\u0119 podj\u0119to w Polsce po drugiej wojnie \u015bwiatowej w WSK PZL Rzesz\u00f3w, by\u0142 licencyjny silnik M-11 konstrukcji rosyjskiej. Mai\u0142 on ju\u017c w\u00f3wczas blisko 25-letni\u0105 karier\u0119. W Polsce produkowano dwie odmiany tego silnika; M-11 D o mocy startowej 92 kW ( 125 KM ) oraz odmian\u0119 M-11 FR o mocy startowej 118 kW ( 160 KM ). Produkcj\u0119 silnika z Rzeszowa przeniesiono do WSK PZL Kalisz. Uk\u0142ad 5-cylindrowa gwiazda, ch\u0142odzona powietrzem.<\/p>\n

Podstawowe dane silnika M-11 FR ( Fr ); Moc maksymalna 118 kW ( 160 KM ) przy 1 900 obrot\u00f3w\/minut\u0119, moc nominalna 103 kW ( 140 KM ) przy 1 760 obrotach\/minut\u0119, moc przelotowa 77 kW ( 105 KM ) przy 1 600 obrotach\/minut\u0119. Jednostkowe zu\u017cycie paliwa odpowiednio: 0,25-0,27, 0,24-0,25, 0,21-0,23 kg\/KMh. Stopie\u0144 spr\u0119\u017cania 5,5:1. Paliwowo to benzyna lotnicza B-70 o liczbie oktanowej 70. Maksymalna, dopuszczalna pr\u0119dko\u015b\u0107 obrotowa wynosi 1 900 obrot\u00f3w\/minut\u0119. Obroty minimalne 400-500 obrot\u00f3w\/minut\u0119. Wymiary silnika; \u015brednica 1 080 mm, d\u0142ugo\u015b\u0107 960 mm. Masa suchego silnika 180 kg. Masa spr\u0119\u017carki t\u0142okowej 2,8 kg. Masa pompy pr\u00f3\u017cniowej 3,2 kg. Masa oleju 0,9 kg. Okres mi\u0119dzynaprawczy silnika wynosi 200 godzin. Silnik wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z dwu-\u0142opatowym \u015bmig\u0142em, drewnianym, sta\u0142ym b\u0105d\u017a przestawianym w dwa po\u0142o\u017cenia. To drugie \u015bmig\u0142o u\u017cywano znacznie rzadziej.<\/p>\n

Opr\u00f3cz CSS-13 silniki M-11 nap\u0119dza\u0142y nast\u0119puj\u0105ce Polskie konstrukcje; S-13, Junak-2, Junak-3, \u017buraw, S-4, Kania-3.<\/p>\n

Uzbrojenie.<\/h3>\n

W tylnym stojaku mo\u017cna by\u0142o zamontowa\u0107 ruchomo k.m. SzKAS kal 7,62 mm lub DP ( Diegtiariowa ) kal 7,62 mm. Samolot m\u00f3g\u0142 zabra\u0107 4 bomby o wadze \u0142\u0105cznej do 300 kg.<\/p>\n

Dane T-T CSS-13, S-13:<\/h3>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
Dane T-T<\/th>\nCSS-13 1948r.<\/th>\nS-13 1953r.<\/th>\nMiano<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Rozpi\u0119to\u015b\u0107<\/td>\n11,40<\/td>\n11,40<\/td>\nm<\/td>\n<\/tr>\n
D\u0142ugo\u015b\u0107<\/td>\n8,17<\/td>\n8,17<\/td>\nm<\/td>\n<\/tr>\n
Wysoko\u015b\u0107<\/td>\n3,10<\/td>\n3,10<\/td>\nm<\/td>\n<\/tr>\n
Powierzchnia no\u015bna<\/td>\n33,15<\/td>\n33,15<\/td>\nm2<\/td>\n<\/tr>\n
Masa w\u0142asna<\/td>\n723 – 770<\/td>\n900<\/td>\nkg<\/td>\n<\/tr>\n
Masa ca\u0142kowita<\/td>\n1 057 \u2013 1 120<\/td>\n1 264<\/td>\nkg<\/td>\n<\/tr>\n
\u0141adunek<\/td>\n334 – 350<\/td>\n364<\/td>\nkg<\/td>\n<\/tr>\n
Pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna<\/td>\n150<\/td>\n162<\/td>\nkm\/h<\/td>\n<\/tr>\n
Pr\u0119dko\u015b\u0107 przelotowa<\/td>\n110<\/td>\n115<\/td>\nkm\/h<\/td>\n<\/tr>\n
Pr\u0119dko\u015b\u0107 l\u0105dowania<\/td>\n65-70<\/td>\n74<\/td>\nkm\/h<\/td>\n<\/tr>\n
Zasi\u0119g maksymalny<\/td>\n650-700<\/td>\n400<\/td>\nkm<\/td>\n<\/tr>\n
Pu\u0142ap<\/td>\n3 000<\/td>\n2 500<\/td>\nm<\/td>\n<\/tr>\n
Rozbieg<\/td>\n150-190<\/td>\n160<\/td>\nm<\/td>\n<\/tr>\n
Dobieg<\/td>\n200<\/td>\n200<\/td>\nm<\/td>\n<\/tr>\n
Silnik<\/td>\nM-11 D<\/td>\nM-11 FR<\/td>\n–<\/td>\n<\/tr>\n
Moc silnika<\/td>\n92 kW ( 125 KM )<\/td>\n118 kW ( 160 KM )<\/td>\n–<\/td>\n<\/tr>\n
Ilo\u015b\u0107 egzemplarzy<\/td>\n500<\/td>\n59<\/td>\n–<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Zestawienie<\/h2>\n

Po-2.<\/h3>\n

Oko\u0142o 30 maszyn Po-2 by\u0142o na stanie 2. Pu\u0142ku Nocnych Bombowc\u00f3w Krak\u00f3w. U\u017cywano dw\u00f3ch wersji; Po-2 UT i Po-2 NLB (1944 – 1945).<\/p>\n

Na potrzeby PKWN funkcjonowa\u0142a specjalna eskadra lotnicza, eksploatuj\u0105ca Po-2 tak\u017ce w wersji Po-2 SP ( trzymiejscowy ). Jedna z takich maszyn by\u0142a do dyspozycji genera\u0142a Zygmunta Berlinga ( Polskiego oficera na us\u0142ugach Moskwy ). Szacunkowo eskadra dysponowa\u0142a oko\u0142o 6 maszynami. Eskadra po kolejnych przekszta\u0142ceniach sta\u0142a si\u0119 36. Specjalnym Pu\u0142kiem Lotnictwa Transportowego, kt\u00f3ry rozformowano w wyniku zamachu Smole\u0144skiego, w sierpniu 2011 roku.<\/p>\n

W Zamo\u015bciu, a nast\u0119pnie w D\u0119blinie na potrzeby szkolenia by\u0142o oko\u0142o 6 maszyn Po-2 UT (1944 – 1949).<\/p>\n

CSS-13.<\/h3>\n

CSS-13 nr 48-013 rejestracja SP-AKZ \u2013 prototyp. Pierwszy lot wykonano w dniu 18.12.1948 roku, a pilotami byli Ludwik Lech i Kazimierz Tyrlik. Samolot ten w 1953 roku, zosta\u0142 przekazany do PLL LOT i przebudowany na samolot rolniczy do opylania.<\/p>\n

CSS-13 nr 49-015 rejestracja SP-AWO \u2013 pierwsza seryjna maszyna. Pierwszy lot 2.09.1949 roku. Pilotami byli Ludwik Lech i Roman Lewandowski.<\/p>\n

W PZL Mielec w okresie 1949 – 1950, zbudowano 180 maszyn CSS-13.<\/p>\n

W PZL Ok\u0119cie w okresie 1951 – 1955, zbudowano 320 maszyn CSS-13.<\/p>\n

Razem zbudowano 500 maszyn. 300 przekazano wojsku ( od 1955 roku, przekazywane Aeroklubom ), 180 Aeroklubom, 20 sprzedano.<\/p>\n

CSS-13 \u2013 20 maszyn sprzedana na W\u0119gry i do Rumunii. 1953 roku.<\/p>\n

Aeroklub PRL.<\/h3>\n

CSS-13 rejestracja SP-AAG \u2013 pozyskany z wojska.<\/p>\n

CSS-13 rejestracja SP-ABP nb 2 – …<\/p>\n

CSS-13 rejestracja SP-ACD – …<\/p>\n

CSS-13 rejestracja SP-ACT – …<\/p>\n

CSS-13 rejestracja SP-ADJ nb 9 \u2013 lata\u0142 w szkole w Ligocie Dolnej.<\/p>\n

CSS-13 Nr 42071 nast\u0119pnie rejestracja SP-AIN \u2013 ostatni wojskowy przekazany do Aeroklubu. Z D\u0119blina do Inowroc\u0142awia ( Aeroklub Kujawski ). Przebazowano w dniu 27.09.1961r.<\/p>\n

CSS-13 rejestracja SP-AOL \u2013 Aeroklub Szczeci\u0144ski, u\u017cytkowany do 1978r.<\/p>\n

CSS-13 rejestracja SP-API nr 49-069 \u2013 …<\/p>\n

CSS-13 rejestracja SP-APM – …<\/p>\n

CSS-13 rejestracja SP-AZE – …<\/p>\n

CSS-13 rejestracja SP-BDH – …<\/p>\n

CSS-13 rejestracja SP-BFM \u2013 w pa\u017adzierniku 1962r. jako pierwszy wyposa\u017cony w silnik M-11 FR ze \u015bmig\u0142em WD-451.<\/p>\n

CSS-13 rejestracja SP-BFN \u2013 Aeroklubie Grudzi\u0105dzkim, zbudowany w 1952r., skre\u015blony ze stanu 1976r. wylata\u0142 2 000 godzin, przelecia\u0142 300 000 km.<\/p>\n

CSS-13 rejestracja SP-BKL – …<\/p>\n

CSS-13 rejestracja SP-FGC \u2013 zbudowany w 1954r., skre\u015blony z rejestru w 2009r.<\/p>\n

CSS-13 rejestracja SP-YPO \u2013 lataj\u0105cy zabytek 2009r.<\/p>\n

CSS-13 rejestracja SP-YZN \u2013 lataj\u0105cy zabytek 2008r., zarejestrowany jako specjalny.<\/p>\n

PLL LOT otrzyma\u0142o w okresie 1953r.-1955r. 20 maszyn CSS-13. 19 maszyn przebudowano na samoloty rolnicze i przekazano Aeroklubom, kt\u00f3re mia\u0142y za zadanie wykonywa\u0107 opylania. ( SP-AKZ, SP-ATA, … ).<\/p>\n

Sanitarny S-13.<\/h3>\n

S-13 \u2013 1953r., sanitarny, pilot, lekarz, chory na noszach. 6 sztuk powsta\u0142o z przebudowy CSS-13, 3 sztuki powsta\u0142y z przebudowy Po-2, 50 sztuk powsta\u0142o od podstaw. Razem 59 maszyn. 40 maszyn przekazano wojsku, a 19 maszyn lotnictwu cywilnemu. Wojsko wszystkie maszyny ( 37 sztuk ) przekaza\u0142y lotnictwu cywilnemu w okresie 1956r.-1958r.<\/p>\n

S-13 rejestracja SP-AXI – …<\/p>\n

S-13 rejestracja SP-AXN \u2013 lata\u0142 w Aeroklubie Opolskim.<\/p>\n

S-13 rejestracja SP-AXS \u2013 lata\u0142 w Aeroklubie w \u015awidniku.\u00a0<\/p>\n

S-13 rejestracja SP-AXT \u2013 by\u0142 czasowo w Muzeum Lotnictwa i Astronautyki.<\/p>\n

S-13 rejestracja SP-KXF \u2013 lata\u0142 w Aeroklubie Wroc\u0142awskim.<\/p>\n

CSS-13 P rejestracja SP-KPE \u2013 wersja 3-miejscowa z pe\u0142na kabin\u0105. Zbudowany w jednym egzemplarzu. Oparty na konstrukcji S-13. Samolot ten eksploatowano w okresie 1954r.-1971r.<\/p>\n

Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Skrzyd\u0142a dwup\u0142atowe proste, konstrukcji drewnianej kryte p\u0142\u00f3tnem. Zastosowano profil CAGI-541 8,1 %. Dwud\u017awigarowe. P\u0142at g\u00f3rny tr\u00f3jdzielny. P\u0142at dolny dwudzielny. P\u0142aty usztywnione mi\u0119dzy sob\u0105 rurkami aluminiowymi o przekroju kroplowym oraz ta\u015bmami. Na spodniej cz\u0119\u015bci dolnego p\u0142ata zamontowano kab\u0142\u0105ki chroni\u0105ce skrzyd\u0142o przed uderzeniem w ziemi\u0119.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-5269","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5269","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5269"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5269\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5672,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5269\/revisions\/5672"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5269"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5269"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5269"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}