Samolot PWS-26 to jeden z najlepszych samolot\u00f3w szkolno-treningowych 30-lat XX wieku. Osi\u0105gi samolotu PWS-26 by\u0142y bardzo dobre. Samolot jest nie tylko bardzo zwrotny, ale tak\u017ce wybacza\u0142 wiele b\u0142\u0119d\u00f3w mniej wprawnym pilotom. Gdyby Polska po drugiej wojnie \u015bwiatowej pozosta\u0142a pa\u0144stwem wolnym, to mo\u017cna by\u0142oby wznowi\u0107 produkcj\u0119 PWS-26, kt\u00f3ry wszystkimi parametrami przewy\u017csza rosyjskie graty UT-2 i Po-2, w kt\u00f3rych musieli m\u0119czy\u0107 si\u0119 nasi lotnicy.<\/p>\n Samolot PWS-26 wywodzi si\u0119 z ca\u0142ej linii samolot\u00f3w szkolno-treningowych opracowanych w Podlaskiej Wytw\u00f3rni Samolot\u00f3w. Konstruktorem samolotu by\u0142 August Bobek-Zdaniewski (1902-1988), Polski in\u017cynier, wynalazca, konstruktor lotniczy. Nale\u017ca\u0142 do m\u0142odych, utalentowanych, pe\u0142nych zapa\u0142u, Polskich konstruktor\u00f3w, wykszta\u0142conych ju\u017c w odrodzonej Rzeczypospolitej Polskiej. W 1923 roku uko\u0144czy\u0142 studia na Wydziale Mechaniczno-Technicznym Wy\u017cszej Szkole Przemys\u0142owej w Krakowie. Zatrudni\u0142 si\u0119 w biurze technicznym Zak\u0142ad\u00f3w Mechanicznych\u00a0 Emil Plage i Teofil La\u015bkiewicz w Lublinie, pierwszej Polskiej fabryce samolot\u00f3w. Nast\u0119pnie konstruktor przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Wielkopolskiej Wytw\u00f3rni Samolot\u00f3w \u201eSamolot\u201d w Poznaniu. Tutaj uczestniczy\u0142 w konstruowaniu samolot\u00f3w. Wiosn\u0105 1927 roku przyj\u0105\u0142 stanowisko samodzielnego konstruktora w Podlaskiej Wytw\u00f3rni Samolot\u00f3w w Bia\u0142ej Podlaskiej. Jako konstruktor by\u0142 bardzo pomys\u0142owy. Do konstrukcji samolot\u00f3w podchodzi\u0142 nieszablonowo. Lubi\u0142 rozwi\u0105zania niekonwencjonalne. Mia\u0142 wiele patent\u00f3w. Jako pierwszy Polak zastosowa\u0142 skrzyd\u0142o ze skosem do przodu.<\/p>\n W wytw\u00f3rni w Bia\u0142ej Podlaskiej August Bobek-Zdaniewski projektowa\u0142 mi\u0119dzy innymi samoloty PWS-4, PWS-5, PWS-6, PWS-10, PWS-11, PWS-11 bis, PWS-12, PWS-14, PWS-16, PWS-26. Samoloty PWS-5 i PWS-6 by\u0142y samolotami towarzysz\u0105cymi. Samolot PWS-10 by\u0142 samolotem my\u015bliwskim z silnikiem Lorraine Dietrich 12 Eb (12-cylindr\u00f3w w uk\u0142adzie W). Samolot ten jednak przegra\u0142 z konstrukcj\u0105 PZL, p\u00f3\u017aniejszym PZL P.7. Samolot PWS-10 mia\u0142 dobre osi\u0105gi i parametry, cho\u0107 w niekt\u00f3rych publikacjach podawano, \u017ce samolot nie najlepiej kr\u0119ci\u0142 beczki i korkoci\u0105gi.\u00a0 Wojsko Polskie zam\u00f3wi\u0142o jednak ten my\u015bliwiec. Samoloty sprzedano tak\u017ce do Hiszpanii. Ostatecznie samoloty PWS-10 potraktowano jako maszyny przej\u015bciowe.<\/p>\n Sprawa ma jednak drugie dno. W tym czasie Polskie w\u0142adze d\u0105\u017cy\u0142y do nacjonalizacji przemys\u0142u zbrojeniowego. Chodzi\u0142o o jak najlepsze wydawanie i tak skromnych funduszy na zbrojenia, aby si\u0119 nie powt\u00f3rzy\u0142a sprawa sp\u00f3\u0142ki Francopol. W efekcie PWS zosta\u0142a sp\u00f3\u0142ka akcyjn\u0105. Wytw\u00f3rnia w Lublinie zosta\u0142a znacjonalizowana. Wielkopolska Wytw\u00f3rnia Samolot\u00f3w \u201eSamolot\u201d ostatecznie splajtowa\u0142a (cho\u0107 do upadku przyczyni\u0142 si\u0119 ogromny po\u017car zak\u0142adu). W prywatnych r\u0119kach, z ogromnym trudem, zosta\u0142 tylko zak\u0142ad DWL-RWD.<\/p>\n Na podstawie samolotu PWS-10 opracowano samolot PWS-11. Jest to samolot szkolno-my\u015bliwski. Przede wszystkim pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 maszyny treningowej, do szkolenia w wy\u017cszym pilota\u017cu pilot\u00f3w my\u015bliwskich. W drugiej kolejno\u015bci mia\u0142 pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 samolotu my\u015bliwskiego drugiego rzutu. Kolejne konstrukcje: PWS-12, PWS-14, PWS-16 i PWS-26 by\u0142y coraz bardziej doskona\u0142ymi samolotami szkolno-treningowymi. Co ciekawe, konstrukcje te powstawa\u0142y jako typowo dwumiejscowe, ale tak\u017ce jako jednomiejscowe. Okre\u015blano je w\u00f3wczas jako tak zwane \u201e\u015blepaki\u201d, czyli bez miejsca dla instruktora. Maszyny te doskonale nadawa\u0142y si\u0119 do wy\u017cszego pilota\u017cu.<\/p>\n Musimy tak\u017ce pamieta\u0107, \u017ce w 1934 roku Polskie Wojsko kupi\u0142o licencj\u0119 brytyjskiego samolotu szkolno-treningowego Avro 621 Tutor. Spodziewano si\u0119, \u017ce samolot PWS-16, b\u0119dzie techniczne s\u0142abszy od konstrukcji brytyjskiej. Do Polski sprowadzono jeden egzemplarz samolotu Avro 621 Tutor. Ten egzemplarz mia\u0142 metalowe skrzyd\u0142a, cho\u0107 by\u0142a odmiana ze skrzyd\u0142ami drewnianymi. Samoloty PWS-16 i Avro 621 Tutor mia\u0142y podobne wymiary i mas\u0119. Wytw\u00f3rni PWS w Bia\u0142ej Podlaskiej zlecono dostosowanie samolotu Avro 621 Tutor do produkcji w Polsce. Pracami tymi kierowa\u0142 in\u017cynier Antoni Uszacki.<\/p>\n Pierwsz\u0105 spraw\u0105 by\u0142o wykonanie nowego \u0142o\u017ca dla produkowanego w Polsce silnika gwiazdowego 9-cylindrowego Wright Whirlwind J5b. Poprawiono tak\u017ce konstrukcj\u0119 skrzyde\u0142. Samolot oznaczono PWS-18 i w latach 1935-1936 zbudowano 40 maszyn. Produkcj\u0119 jednak przerwano i zacz\u0119to budowa\u0107 nowocze\u015bniejszy PWS-26.<\/p>\n Po konstrukcjach zespo\u0142u RWD, konstrukcje zak\u0142ad\u00f3w PWS, opracowanych przez Augusta Bobek-Zdaniewskiego by\u0142y najliczniej produkowanymi w okresie dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego. August Bobek-Zdaniewski zaprojektowa\u0142 \u0142\u0105cznie 33 p\u0142atowce, z tego 13 konstrukcji wsp\u00f3lnie z in\u017cynierem Aleksandrem Grz\u0119dzielskim. W pracach uczestniczy\u0142 tak\u017ce in\u017cynier Wac\u0142aw Makowski. Tu\u017c przed napadem armii niemieckiej na Rzeczypospolit\u0105 Polsk\u0119, August Bobek-Zdaniewski zosta\u0142 zastepc\u0105 dyrektora technicznego in\u017cyniera Zygmunta Cymy. Po wojnie August Bobek-Zdaniewski w 1946 roku obroni\u0142 prace magistersk\u0105 na Wydziale Komunikacyjnym Akademii G\u00f3rniczo-Hutniczej w Krakowie. Do lotnictwa nie powr\u00f3ci\u0142. Pracowa\u0142 w przemy\u015ble petrochemicznym. Zmar\u0142 w Krakowie w czerwcu 1988 roku.<\/p>\n Samolot PWS-26 wywodzi si\u0119 bezpo\u015brednio z konstrukcji PWS-16 bis. Nie budowano prototypu, a samolot powsta\u0142 poprzez przebudow\u0119 (modyfikacj\u0119) jednego z istniej\u0105cych samolot\u00f3w. Nie znamy dok\u0142adnej daty oblotu konstrukcji PWS-26. Przyjmuje si\u0119 jesie\u0144 1935 rok.<\/p>\n Wiosn\u0105 1936 roku, samolot PWS-26 wys\u0142ano do Warszawy do Instytutu Lotnictwa. Testy wypad\u0142y bardzo dobrze. Samolot okaza\u0142 si\u0119 bardzo zwrotny, o dobrych w\u0142asno\u015bciach pilota\u017cowy. Nadawa\u0142 si\u0119 do akrobacji, nauki strzelania i bombardowania z lotu nurkowego. W efekcie Wojsko Polskie zam\u00f3wi\u0142o a\u017c 400 sztuk PWS-26.<\/p>\n W 1936 roku podj\u0119to produkcj\u0119 seryjn\u0105 samolot\u00f3w PWS-26. Samolot oznaczono wojskowym typem Nr 81. Pierwsze 20 sztuk wykonano poprzez przer\u00f3bk\u0119 produkowanych w\u0142a\u015bnie samolot\u00f3w PWS-16 bis. Kolejne 320 sztuk zbudowano od podstawa. Miesi\u0119cznie budowano oko\u0142o 10 maszyn. Od egzemplarza nr 81-182 samoloty PWS-26 posiada\u0142y zmienion\u0105 instalacj\u0119 paliwow\u0105, poprawione hamulce i inne drobne modyfikacje. Cena p\u0142atowca wynosi\u0142a 47 000 z\u0142otych. Silnik kosztowa\u0142 30 000 z\u0142otych. Produkcj\u0119 zako\u0144czono w po\u0142owie 1939 roku, aby zwolni\u0107 moce produkcyjne dla samolot\u00f3w typowo bojowych. Samolot PWS-26 zaj\u0105\u0142 drugie miejsce, po RWD-8, w liczbie najliczniej zbudowanych Polskich samolot\u00f3w przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105.<\/p>\n Od 1936 roku samoloty PWS-26 zacz\u0119to dostarcza\u0107 do wojskowych szk\u00f3\u0142 lotniczych: Centrum Wyszkolenie Lotniczego nr 1 w D\u0119blinie, nr 2 w Radomiu, na Lotnisk U\u0142\u0119\u017c, Wy\u017cszej Szko\u0142y Pilota\u017cu w Grudzi\u0105dzu, Centrum Wyszkolenia Lotniczego nr 2 w Kro\u015bnie (1939r.) oraz do pu\u0142k\u00f3w lotniczych w Warszawie, Krakowie, Lwowie, Lidzie, Toruniu, Wilnie i Poznaniu. Na samolotach PWS-26 szkolili si\u0119 w Polsce piloci bu\u0142garscy. Ich kraj zam\u00f3wi\u0142 samoloty PZL-43, a loty na samolotach PWS-26 by\u0142y w ramach szkolenia.<\/p>\n Podczas wojny obronnej du\u017co samolot\u00f3w PWS-26 zosta\u0142o zniszczonych przez niemc\u00f3w i rosjan na ziemi. Wynika\u0142o to z faktu, \u017ce samoloty PWS-26 nie by\u0142y obj\u0119te roz\u015brodkowaniem lub przebazowaniem na lotniska polowe.<\/p>\n Do historii Polskiego lotnictwa przesz\u0142a walka w dniu 3 wrze\u015bnia 1939 roku, kiedy porucznik pilot\u00a0 Jan Falkowski z CWL w D\u0119blinie, w trakcie przelotu ewakuacyjnego samolotem PWS-26 na trasie D\u0119blin-Lublin-Sokal, w okolicach Lublina zosta\u0142 zaatakowany przez trzy niemieckie Meserschmitty. Jan Falkowski obni\u017cy\u0142 wysoko\u015b\u0107 lotu z 300 m tu\u017c nad ziemi\u0119, szoruj\u0105c niemal po drzewach i krzakach. Maksymalnie wykorzysta\u0142 zwrotno\u015b\u0107 samolotu PWS-26. W tym czasie niemcy pr\u00f3bowali go zestrzeli\u0107. Jeden zapami\u0119ta\u0142 si\u0119 w tej walce tak bardzo, \u017ce rozbi\u0142 si\u0119 o ziemi\u0119. Po tym fakcie, pozostali odlecieli, a Jan Falkowski dotar\u0142 ju\u017c bezpiecznie do Sokala. Jan Falkowski p\u00f3\u017aniej bra\u0142 udzia\u0142 w Bitwie o Angli\u0119. Walczy\u0142 w Dywizjonach 315 i 303.<\/p>\n Cz\u0119\u015b\u0107 samolot\u00f3w PWS-26 wykorzystywano jako samoloty \u0142\u0105cznikowe i rozpoznawcze, a nawet bombowe przy pomocy granat\u00f3w r\u0119cznych. W Samodzielnej Grupie Operacyjnej genera\u0142a Franciszka Kleeberga samolot PWS-26 lata\u0142 a\u017c do 4 pa\u017adziernika 1939 roku. Kilkana\u015bcie maszyn ewakuowano na \u0141otw\u0119 i kolejne kilkana\u015bcie do Rumunii. Niezniszczone maszyny przej\u0119li niemcy. Wyremontowali je w zak\u0142adach heinkla w Mielcu i sprzedali Rumunii. By\u0142o to oko\u0142o 30-50 sztuk. Dostawy trwa\u0142y w latach 1940-1942. Jedn\u0105 maszyn\u0119 wystawili w muzeum techniki i komunikacji w Berlinie, gdzie by\u0142a prezentowana do 1944 roku. Egzemplarz ten zosta\u0142 odnaleziony latem 1945 roku w Wielkopolsce w rejonie miejscowo\u015bci Czarnk\u00f3w. Samolot wyremontowano w Poznaniu, nadano rejestracj\u0119 SP-AJB i u\u017cywano w Aeroklubie w Poznaniu od 1949 roku do 1953 roku. Nast\u0119pnie samolot przekazano do muzeum w Krakowie, gdzie jest do chwili obecnej. Ma on nr 81-123. Rosjanie tak\u017ce podczas wojny przej\u0119li kilkana\u015bcie samolot\u00f3w PWS-26. Wykorzystywali je do 22 czerwca 1941 roku, kiedy to bracia z\u0142apali si\u0119 za g\u0142owy. Rumunia przyzna\u0142a si\u0119 do posiadania 56 maszyn PWS-26. Wykorzystywa\u0142a je do szkolenia pilot\u00f3w. W 1944 roku w Rumuni samoloty wykorzystano do walki na froncie, ale nie do ko\u0144ca w jasnych okoliczno\u015bciach: przeciw rosjanom, czy niemcom? Jednostk\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z 12 samolot\u00f3w PWS-26 nazwano \u201eEskadra-PWS\u201d.<\/p>\n Samoloty PWS-26 by\u0142 u\u017cytkowane w Polsce, \u0141otwie i Rumunii. Podczas drugiej wojny \u015bwiatowej, samoloty u\u017cywali tak\u017ce germa\u0144cy i moskale.<\/p>\n PWS-26 jest dwumiejscowym samolotem szkolno-treningowym. Dwup\u0142at o konstrukcji mieszanej.<\/p>\n Kad\u0142ub o konstrukcji metalowej, w postaci kratownicowej, wykonany z rur stalowych, wzmocniony dodatkowo ci\u0119gnami. Rurki okryto oprofilowanym drewnem. Pokrycie wykonano z p\u0142\u00f3tna. Silnik os\u0142oni\u0119to blach\u0105 aluminiow\u0105. W spodzie kad\u0142uba wykonano okienko, kt\u00f3re pomaga\u0142o w bombardowaniu i rozpoznaniu. Kabiny za\u0142ogi odkryte. Fotele za\u0142ogi p\u00f3\u0142cenne.<\/p>\n Skrzyd\u0142a dwup\u0142atowe, o konstrukcji drewnianej, dwud\u017awigarowej, kryte p\u0142\u00f3tnem i sklejk\u0105. P\u0142aty usztywnione rozp\u00f3rkami ze stalowych rurek i ci\u0119gnami. G\u00f3rny p\u0142at niedzielony. Dolny p\u0142at dwucz\u0119\u015bciowy. Lotki z d\u017awigarem z metalowej rurki o konstrukcji drewnianej, kryte p\u0142\u00f3tnem.<\/p>\n Usterzenie klasyczne o konstrukcji drewnianej kryte p\u0142\u00f3tnem i sklejk\u0105.\u00a0<\/p>\n Podwozie sta\u0142e z p\u0142oz\u0105 ogonow\u0105. Podwozie g\u0142\u00f3wne wyposa\u017cone w hamulce.<\/p>\n Silnik gwiazdowy 9-cylindrowego Wright Whirlwind J5b, produkowany na licencji w Polsce. Moc startowa 240 KM (176 kW), moc sta\u0142a 220 KM (162 kW). Ka\u017cdy cylinder mia\u0142 indywidualny wydech. \u015amig\u0142o drewniane sta\u0142e, dwu\u0142opatowe, firmy Szoma\u0144ski. Instalacja paliwowa pozwala\u0142a na wykonywanie lotu odwr\u00f3conego (akrobacji).<\/p>\n Uzbrojenie samolotu PWS-26 by\u0142o przewidywane. Tylko nieliczne egzemplarze, eksploatowane poza Polsk\u0119, by\u0142y uzbrajane w jeden lub dwa karabiny maszynowe. Polscy konstruktorzy przewidywali monta\u017c jednego karabinu maszynowego Vickers E lub Polskiego PWU KF WZ.33 kal 7,92 mm. Karabin wyposa\u017cono w synchronizator strzelania przez ko\u0142o p\u0119dne (tarcz\u0119 wiruj\u0105cego \u015bmig\u0142a). Niekt\u00f3re samoloty PWS-26 wyposa\u017cano w dwa wyrzutniki bomb, umieszczone pod skrzyd\u0142ami dla dw\u00f3ch bomb 12,5 kg, przeznaczone do nauki bombardowania. Dla oceny strzelania samolot mo\u017cna by\u0142o wyposa\u017cy\u0107 w jeden foto-karabin K-28. Umieszczono go w lewym dolnym p\u0142acie.<\/p>\n Rozpi\u0119to\u015b\u0107: 9,00 m. D\u0142ugo\u015b\u0107 7,03 m. Wysoko\u015b\u0107: 2,87 m. Powierzchnia no\u015bna: 25 m2. Masa w\u0142asna: 852-885 kg. Masa ca\u0142kowita: 1 170 kg. Masa max: 1 240 kg. Masa \u0142adunku z za\u0142og\u0105: 255-355 kg. Pr\u0119dko\u015b\u0107 max: 201 km\/h. Pr\u0119dko\u015b\u0107 przelotowa: 170-180 km\/h. Pr\u0119dko\u015b\u0107 wznoszenia: 4,1 m\/s. Samolot PWS-26 na pu\u0142ap 3 000 m wznosi\u0142 si\u0119 19 minut. Pr\u0119dko\u015b\u0107 l\u0105dowania: 78 km\/h. Zasi\u0119g max: 460 km. Pu\u0142ap: 4 200 m. Silnik typ: Avia-Wright Whirlwind J5. Moc: 240 KM (176 kW). Za\u0142oga: 2. Liczba egzemplarzy 340<\/p>\n Polskie Wojsko zam\u00f3wi\u0142o 400 maszyn PWS-26. Nie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 ca\u0142ego zam\u00f3wienia, bo p\u00f3\u017an\u0105 wiosn\u0105 1939 roku nale\u017ca\u0142o zwolni\u0107 moce produkcyjne dla produkcji samolot\u00f3w typowo bojowych. Na linii produkcyjnej 20 maszyn PWS-16 bis zosta\u0142o uko\u0144czonych jako PWS-26. P\u00f3\u017aniej zbudowano jeszcze 320 sztuk samolot\u00f3w PWS-26.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Samolot PWS-26 to jeden z najlepszych samolot\u00f3w szkolno-treningowych 30-lat XX wieku. Osi\u0105gi samolotu PWS-26 by\u0142y bardzo dobre. Samolot jest nie tylko bardzo zwrotny, ale tak\u017ce wybacza\u0142 wiele b\u0142\u0119d\u00f3w mniej wprawnym pilotom. Gdyby Polska po drugiej wojnie \u015bwiatowej pozosta\u0142a pa\u0144stwem wolnym, to mo\u017cna by\u0142oby wznowi\u0107 produkcj\u0119 PWS-26, kt\u00f3ry wszystkimi parametrami przewy\u017csza rosyjskie graty UT-2 i Po-2, w kt\u00f3rych musieli m\u0119czy\u0107 si\u0119 nasi lotnicy.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-5261","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5261","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5261"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5261\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5450,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5261\/revisions\/5450"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5261"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5261"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5261"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Podlaska Wytw\u00f3rnia Samolot\u00f3w.<\/h3>\n
Samolot PWS-26.<\/h3>\n
Konstrukcja<\/h2>\n
![\"Samolot](\"https:\/\/images.polot.net\/c4e2e084e2e0a66d084ab5239730d787f64b3b21.png\")
![\"Samolot](\"https:\/\/images.polot.net\/f373153e8925cdb3e3256be646fd31b7b87d51c0.png\")
Silnik PWS-26.<\/h3>\n
Uzbrojenie PWS-26<\/h3>\n
Dane T-T PWS-26. 1935 rok:<\/h3>\n
Zestawienie<\/h2>\n