Podstawowym celem przy\u015bwiecaj\u0105cym konstruktorom by\u0142o stworzenie nowoczesnego i szybkiego samolotu szturmowego, o du\u017cym zasi\u0119gu i du\u017cym ud\u017awigu. Taka maszyna mia\u0142a by\u0107 zdolna do d\u0142ugodystansowego lotu na bardzo ma\u0142ej wysoko\u015bci (w celu unikni\u0119cia zlokalizowania jej przez radary kontroli obszaru i wczesnego ostrzegania) i wykonania pot\u0119\u017cnego, precyzyjnego uderzenia na si\u0142y l\u0105dowe i infrastruktur\u0119 wojskow\u0105, a przede wszystkim lotniska Uk\u0142adu Warszawskiego, i wszystko wskazuje na to, \u017ce zamiar ten zrealizowano.<\/p>\n Samolot Panavia Tornado koncepcj\u0105 jest bardzo zbli\u017cony do ameryka\u0144skiego General Dynamics F-111 Aardvark, brytyjskiego BAC TSR.2 oraz z drugiej strony \u017celaznej kurtyny, radzieckiego (Suchoj T-6) Suchoj Su-24. Problem tkwi\u0142 w efekcie ko\u0144cowym. Program ameryka\u0144ski rozwija\u0142 si\u0119 z wielkimi trudno\u015bciami, cz\u0119sto z widmem fiaska. Program brytyjski poleg\u0142 z powod\u00f3w finansowych. Jedynym rozs\u0105dnym rozwi\u0105zaniem by\u0142o, albo przyj\u0119cie samolotu F-111 ( co Wielka Brytania ju\u017c zacz\u0119\u0142a realizowa\u0107 ), albo rozpocz\u0105\u0107 od nowa prace w mi\u0119dzynarodowym gronie. Nie mo\u017cna by\u0142o jednak podj\u0105\u0107 prac nad upad\u0142ym BAC TSR.2, gdy\u017c koncepcja p\u0142atowca nie odpowiada\u0142a wsp\u00f3\u0142czesnej wiedzy. Niejako automatycznie nasuwa\u0142o si\u0119 p\u00f3j\u015bcie drog\u0105 rozwoju samolotu General Dynamics F-111 Aardvark.<\/p>\n Samolot Panavia Tornado zosta\u0142 zaprojektowany g\u0142\u00f3wnie przez in\u017cynier\u00f3w brytyjskich. Samolot zaprojektowano jako nadd\u017awi\u0119kowy, dwusilnikowy, o zmiennej geometrii skrzyde\u0142. Pocz\u0105tkowo samolot mia\u0142 by\u0107 jedno lub dwuosobowy. Ostatecznie samolot budowano tylko jako dwuosobowy. Miejsca w kabinie ustawiono w uk\u0142adzie tandem. Wloty powietrza do silnik\u00f3w umieszczono po bokach kad\u0142uba samolot\u00f3w. Kad\u0142ub samolotu jest obszerny, co umo\u017cliwi\u0142o zmieszczenia bogatego wyposa\u017cenia, awioniki i paliwa. W kad\u0142ubie samolotu nie przewidziano kom\u00f3r dla uzbrojenia, bo w tym czasie nie zwracano du\u017cej uwagi na wielko\u015b\u0107 echa radarowego. Samolot zaprojektowano do przenoszenia 16 000 lb (7 257,5 kg) uzbrojenia, kt\u00f3re mia\u0142o by\u0107 r\u00f3\u017cnorodne i odpowiednie dla danych u\u017cytkownik\u00f3w.<\/p>\n Do wsp\u00f3\u0142pracy Brytyjczycy zaprosili Francuz\u00f3w, W\u0142och\u00f3w, Holendr\u00f3w i Belg\u00f3w. Oczywi\u015bcie jak zwykle Francja chcia\u0142a przej\u0105\u0107 przodownictwo i narzuci\u0107 swoj\u0105 koncepcj\u0119 opart\u0105 na samolotach typu Mirage (konstrukcje: G, G 4, G 8). Rozmowy przerwano gdy\u017c nie osi\u0105gni\u0119to zgody. Mniejsze pa\u0144stwa zmuszone by\u0142y wycofa\u0107 si\u0119 z powodu nie mo\u017cno\u015bci ud\u017awigni\u0119cia koszt\u00f3w finansowych programu. Na placu pertraktacji pozosta\u0142y; Wielka Brytania i W\u0142ochy. Na tak\u0105 okazj\u0119 czekano w RFN. Do programu do\u0142\u0105czy\u0142a firma Masserschmitt-Bolkow, kt\u00f3rej zale\u017ca\u0142o na powrocie na rynek nowoczesnych samolot\u00f3w wojskowych. W interesie Niemc\u00f3w by\u0142o tak\u017ce znalezienie nast\u0119pcy my\u015bliwc\u00f3w Lockheed F-104 Starfighter.<\/p>\n W dniu 17.07.1968 roku, podpisano porozumienie o wsp\u00f3\u0142pracy w ramach programu MRCA-75. MRCA ( Multi-Role Combat Aircraft – wielozadaniowy samolot bojowy ). W marcu 1969 roku, utworzono towarzystwo Panavia Aicraft Gmbh w sk\u0142ad kt\u00f3rego wesz\u0142y firmy; BAC, FIAT i Masserschmitt-Bolkow. W ci\u0105gu kolejnych lat nazwy korporacji uleg\u0142y zmianie, w zwi\u0105zku ze zmian\u0105 w\u0142asno\u015bci. I tak na przyk\u0142ad; Brytyjczycy – British Aerospace, W\u0142osi – Alenia , Niemcy – Daimler-Chrysler Aerospace ( DASA ). Te firmy zawi\u0105za\u0142y wsp\u00f3lne przedsi\u0119biorstwo o nazwie Panavia, kt\u00f3re zaprojektowa\u0142o i produkowa\u0142o samoloty Tornado. Z pocz\u0105tkiem 70-lat, wk\u0142ad poszczeg\u00f3lnych udzia\u0142owc\u00f3w by\u0142 nast\u0119puj\u0105cy; British Aerospace \u2013 42,5 %, Aeritalia \u2013 15 % i MBB \u2013 42,5 %.<\/p>\n W grudniu 1969 roku, rozpocz\u0119to opracowywanie wersji jednomiejscowej MRCA 100 i dwumiejscowego MRCA 200, przy czym ju\u017c w 1970 roku, zrezygnowano z wersji jednomiejscowej.<\/p>\n W\u0142a\u015bciwe opracowanie konstrukcji samolotu Tornado rozpocz\u0119to w lipcu 1970 roku, a w listopadzie 1970 roku, przyst\u0105piono do wykonywania pierwszych element\u00f3w samolotu. Zakres prac by\u0142 tak du\u017cy, \u017ce zdecydowano si\u0119 na zbudowanie a\u017c 9 prototyp\u00f3w i 6 maszyn przedseryjnych. Og\u00f3lnie po 5 maszyn dla ka\u017cdego kraju. Ilo\u015b\u0107 samolot\u00f3w dla poszczeg\u00f3lnych udzia\u0142owc\u00f3w by\u0142a jednakowa w toku prac badawczo-rozwojowych, ale w produkcji poszczeg\u00f3lne kraje przewidywa\u0142y w 1973 roku, inn\u0105 liczb\u0119 maszyn. I tak UK – 385 samolot\u00f3w, W\u0142ochy \u2013 100 samolot\u00f3w, RFN – 324 samolot\u00f3w. Cen\u0119 samolotu szacowano w 1970 roku, na 13-16 mln DM ( marka niemiecka ), w 1976 roku, na 21,080 mln DM, a w rzeczywisto\u015bci cena jednej maszyny wynios\u0142a w 1979 roku, 26,400 mln DM.<\/p>\n Prototyp Nr 1. P-01 D-9591, (niemiecki). Pierwszy prototyp oznaczony P 01 wykona\u0142 pierwszy lot w dniu 14.08.1974 roku. Wypr\u00f3bowano na nim uk\u0142ad sterowania i okre\u015blono charakterystyki lotne.<\/p>\n Prototyp Nr 2. P-02 XX 946 (brytyjski). Pierwszy lot 30.10.1974 roku. Badano na nim wszystkie charakterystyki lotne. Nast\u0119pnie wykorzystano do pr\u00f3b uzupe\u0142niania paliwa w locie, a w ko\u0144cu do pr\u00f3b zachowania maszyny w locie z podwieszeniami pod skrzyd\u0142ami.<\/p>\n Prototyp Nr 3. P-03 XX 947, (brytyjski). Pierwszy lot 5.08.1975 roku. (Inne \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105 2.09.1975 roku) Egzemplarz ten wyposa\u017cono w zdwojony uk\u0142ad sterowania. Dzi\u0119ki temu przeprowadzono na nim najtrudniejsze testy: korkoci\u0105g i maksymalne obci\u0105\u017cenia. Samolot wyposa\u017cono w spadochron przeciw-korkoci\u0105gowy.<\/p>\n Prototyp Nr 4. P-04 D-9592, (niemiecki). Pierwszy lot 2.09.1975 roku. (Inne \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105 2.12.1975 rok). Pos\u0142u\u017cy\u0142 g\u0142\u00f3wnie do badania awioniki. Testowano na nim wyposa\u017cenie pilota\u017cowo-nawigacyjne oraz autopilota.<\/p>\n Prototyp Nr 5. P-05 X 586, (w\u0142oski). Pierwszy lot 5.12.1975 roku. Pos\u0142u\u017cy\u0142 g\u0142\u00f3wnie do test\u00f3w uzbrojenia. Samolot zosta\u0142 uszkodzony podczas test\u00f3w i wy\u0142\u0105czony z dalszych pr\u00f3b.<\/p>\n Prototyp Nr 6. P-06 XX 948, (brytyjski). Pierwszy lot 20.12.1975 roku. Samolot by\u0142 pierwszym egzemplarzem wyposa\u017conym w dzia\u0142ko. Tak\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0142 do pr\u00f3b strzelania i zrzutu uzbrojenia.<\/p>\n Prototyp Nr 7. P-07 D-9806, (niemiecki). Pierwszy lot 30.03.1976 roku. Samolot wykorzystany g\u0142\u00f3wnie do test\u00f3w awioniki, w tym radaru pok\u0142adowego do unikania przeszk\u00f3d terenowych.<\/p>\n Prototyp Nr 8. P-08 XX 949, (brytyjski). Pierwszy lot 15.07.1976 roku. Drugi egzemplarz z podw\u00f3jnymi sterownicami. Testowano na nim now\u0105 awionik\u0119, g\u0142\u00f3wnie system celowniczy i wyposa\u017cenie.<\/p>\n Prototyp Nr 9. P-09 X 587, (w\u0142oski). Ostatni prototyp zosta\u0142 oblatany 1.10.1976r. ( 5.02.1977r. ) W\u0142oski. Badano na nim efekty flatterowe, uzbrojenie oraz zachowanie maszyny w locie z podwieszeniami.<\/p>\n W lipcu 1976 roku, rz\u0105dy trzech kraj\u00f3w podpisa\u0142y umow\u0119 o produkcji 809 sztuk maszyn dla w\u0142asnych potrzeb. Tu pad\u0142y kolejne liczby samolot\u00f3w dla poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w; Si\u0142y brytyjskie RAF \u2013 385 sztuk w tym 220 w wersji my\u015bliwsko-szturmowej i 165 w wersji obrony powietrznej. RFN \u2013 212 maszyn, kt\u00f3re mia\u0142y zast\u0105pi\u0107 przestarza\u0142e ju\u017c F-104 Starfighter, lotnictwo w\u0142oskie \u2013 zam\u00f3wi\u0142y 100 maszyn, z czego 54 sztuk zast\u0105pi\u0142y F-104 G i Fiat G 91 R, 34 sztuki pozosta\u0142y w rezerwie, a 12 maszyn wykonano jako szkolno-treningowe dwustery.<\/p>\n W 1980 roku, rozpocz\u0119to dostarczanie maszyn do eskadr, a pierwsze egzemplarze znalaz\u0142y si\u0119 w o\u015brodku TTTE ( Tri-national Tornado Training Establishment – Tr\u00f3jnarodowy O\u015brodek Szkolenia Tornado ) w bazie RAF w Cottesmore. O\u015brodek TTTE zlikwidowano w 1998 roku.<\/p>\n Tornado IDS \/ GR Mk.1. Samoloty Tornado wyst\u0119puj\u0105 w pi\u0119ciu wersjach. Przyt\u0142aczaj\u0105c\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 z wyprodukowanych i u\u017cytkowanych maszyn stanowi wersja IDS ( Interdictor\/Strike – samolot szturmowo\/uderzeniowy ). W Wielkiej Brytanii u\u017cywa si\u0119 nazwy GR Mk.1. Jest ich w sumie 732 i w\u0142a\u015bnie ta wersja jest u\u017cywana we wszystkich formacjach lotniczych. Jest to wielozadaniowy samolot szturmowy.<\/p>\n Samoloty Tornado IDS przy swojej du\u017cej pr\u0119dko\u015bci i ma\u0142ej wysoko\u015bci operowania, musz\u0105 posiada\u0107 wysoce zaawansowan\u0105 awionik\u0119. Wyposa\u017cono je w komputery Litef Spirit, bardzo nowoczesne SR-nawigacyjne Raytheon TI, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 do obrazowania terenu nad kt\u00f3rym przelatuje maszyna, dopplerowsk\u0105 SR Decca Type 72 i inercyjny ( bezw\u0142adno\u015bciowy ) system nawigacyjny Marconi FIN1010.<\/p>\n W 1998 roku, w Wielkiej Brytanii podj\u0119to kosztowny program unowocze\u015bnienia 142 posiadanych samolot\u00f3w GR Mk.1 do standardu GR Mk.4. Modernizacja zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w 2002 roku.<\/p>\n Tornado GR Mk.1 A ( ECR ) to nast\u0119pna wersja Tornad IDS \/ GR Mk.1. Jest to samolot rozpoznawczy dalekiego zasi\u0119gu i zwalczania naziemnych radar\u00f3w. Samolot wyposa\u017cono w pociski antyradarowe British Aerospace ALARM ( Air Launched Anti Radar Missile – Lotniczy Pocisk Antyradarowy ). Samolot trafi\u0142 do eskadr brytyjskich.<\/p>\n Tornado GR Mk.1 B to kolejna wersja wy\u0142\u0105cznie dla Brytyjczyk\u00f3w. Oznaczona GR Mk.1 B. Ten z kolei model Tornado s\u0142u\u017cy do zwalczania cel\u00f3w morskich i jest u\u017cytkowany wy\u0142\u0105cznie w dw\u00f3ch dywizjonach RAF ( 26 sztuk w bazie RAF Lossiemouth ).<\/p>\n Tornado GR Mk.1 MAT to brytyjska, morska wersja MAT ( Maritime Attack Tornado – Morskie Tornado Uderzeniowe ) uderzeniowego Tornado przystosowanego do przenoszenia czterech przeciwokr\u0119towych pocisk\u00f3w British Aerospace Sea Eagle.<\/p>\n Samoloty szturmowe Tornado mog\u0105 przenosi\u0107 szeroki wachlarz \u015brodk\u00f3w bojowych. Jednak zar\u00f3wno RAF jak i inne formacje lotnicze stosuj\u0105 na swoich maszynach r\u00f3\u017cne zestaw uzbrojenia.\u00a0Wszystkie Tornado IDS posiadaj\u0105 sta\u0142e uzbrojenie sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z dw\u00f3ch dzia\u0142ek IWKA \u2013 Mauser – kalibru 27 mm, umieszczone symetrycznie w przedniej dolnej cz\u0119\u015bci kad\u0142uba. Ponadto wszystkie mog\u0105 przenosi\u0107; k.p.r. AIM-9 L Sidewinder, bomby j\u0105drowe swobodnego lotu WE 117 i B 61, a tak\u017ce bomby burz\u0105ce swobodnego lotu r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w o masie do 450 kg, a tak\u017ce: Bomby kierowane laserowo; GBU-10\/12\/16 Paveway II, GBU – 24 LLLGB Paveway III ( Low Level Laser Guided Bomb – Bomba Kierowana Laserem zrzucana z Niskiego Pu\u0142apu ).<\/p>\n Tornado GR Mk.4 to wersja zmodernizowana samolot\u00f3w Tornado GR Mk.1 MLU (Mid Life Update – dos\u0142. Modernizacja w Po\u0142owie Eksploatacji). Wymieniono w istniej\u0105cych maszynach ca\u0142y szereg podzespo\u0142\u00f3w, dodaj\u0105c mi\u0119dzy innymi zdolno\u015b\u0107 do przenoszenia i odpalania przysz\u0142ych system\u00f3w uzbrojenia ( Brimstone i Storm Shadow ), instaluj\u0105c \u0142\u0105cza komunikacji awioniki z uzbrojeniem, nowoczesne systemy nawigacyjne GPS i LINS ( Laser Inertial Navigation System – Laserowy Bezw\u0142adno\u015bciowy System Nawigacyjny ) Honeywell H \u2013 764 G, oraz cyfrow\u0105 map\u0119 terenu BAe Terprom. <\/p>\n Tornado IDS lotnictwa W\u0142oskiego. W\u0142osi kupili \u0142\u0105cznie 100 maszyn w wersji IDS. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a wcielona do lotnictwa morskiego i otrzyma\u0142a wyposa\u017cenie w standardzie ECR – SEAD. W lipcu 2004 roku, lotnictwo w\u0142oskie ( Aeronautica Militare Italiana ) podpisa\u0142o kontrakt z NATO Eurofighter and Tornado Manegement Agence na modernizacj\u0119 18 Tornado IDS za sum\u0119 35 mln euro. W 2004 roku, zmodernizowano 12 maszyn, a w 2005 roku, 6 samolot\u00f3w. Planowano zmodernizowa\u0107 \u0142\u0105cznie 90 samolot\u00f3w, kt\u00f3re pozostan\u0105 w s\u0142u\u017cbie do 2020 roku.<\/p>\n W 1965 roku, RAF wyda\u0142o zapotrzebowanie oznaczone Air Staff Target 395, w kt\u00f3rym okre\u015blono kluczowe parametry przysz\u0142ego my\u015bliwca dalekiego zasi\u0119gu. Nowy my\u015bliwiec musia\u0142 operowa\u0107 w \u201eka\u017cdych warunkach atmosferycznych\u201d i o ka\u017cdej porze doby, promie\u0144 dzia\u0142ania oszacowano na 400 mil morskich (oko\u0142o 740 km) od bazy, samolot mia\u0142 by\u0107 zdolny do wykrycia i \u015bledzenia kilku nisko lec\u0105cych cel\u00f3w oraz jednoczesne ich zwalczenie k.p.r. klasy p-p \u015bredniego zasi\u0119gu, spoza widzialno\u015bci wzrokowej. W\u0142asno\u015bci manewrowe nie by\u0142y tak istotne, bo nowy my\u015bliwiec mia\u0142 przede wszystkim zwalcza\u0107 samoloty bombowe lec\u0105ce bez eskorty. Potencjalny przeciwnik, czyli bombowce Tupolew Tu-16, Tupolew Tu-22, a potem Tupolew Tu-22 M i Suchoj Su-24 nie mia\u0142y eskorty my\u015bliwskiej na ca\u0142ej trasie przelotu.<\/p>\n Nieco p\u00f3\u017aniej pojawi\u0142y si\u0119 dodatkowe wymagania. Samoloty mia\u0142y atakowa\u0107 samoloty nieprzyjacielskie niezale\u017cnie od zajmowanego przez nich pu\u0142apu. Samolot ma znajdowa\u0107 si\u0119 w powietrzu w odleg\u0142o\u015bci od bazy 500 \u2013 600 km, przez co najmniej 2 godziny, wliczaj\u0105c w to jedno-minutow\u0105 walk\u0119.<\/p>\n Wst\u0119pne zapotrzebowanie na samoloty dla RAF wynios\u0142o 165 egzemplarzy. Nie by\u0142a to ilo\u015b\u0107, kt\u00f3ra uzasadnia\u0142a by podj\u0119cie w\u0142asnych prac. Mo\u017cliwe by\u0142y dwie drogi rozwi\u0105zania problemu. Pierwsza to zakup gotowej konstrukcji na rynku USA, druga to zaadoptowanie istniej\u0105cej konstrukcji do postawionych cel\u00f3w.<\/p>\n Co do pierwszej mo\u017cliwo\u015bci rozpatrywano dwa samoloty Grumman F-14 i McDonnell Douglas F-15. Samolot F-14 Brytyjczycy odrzucili z powodu wysokiej ceny, skomplikowanej obs\u0142ugi, zb\u0119dnych cech samolotu pok\u0142adowego oraz niewielkiego wzrostu mo\u017cliwo\u015bci w stosunku do posiadanych brytyjskich McDonnell Douglas F-4 Phantom. Z kolei McDonnell Douglas F-15 odrzucono z powodu jednoosobowej za\u0142ogi i zastrze\u017ce\u0144 tycz\u0105cych SR AN\/APG-63 oraz system\u00f3w WRe.<\/p>\n W takiej sytuacji wojsko zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 ku drugiej opcji. Postanowiono bazowa\u0107 na samolocie uderzeniowym Panavia MRCA, czyli przysz\u0142ym samolocie Tornado IDS. Postanowiono zastosowa\u0107 now\u0105 SR, inn\u0105 ni\u017c w wersji uderzeniowej. Jako przysz\u0142e podstawowe uzbrojenie przewidziano k.p.r. \u015bredniego zasi\u0119gu Sky Flash. Opcja ta mia\u0142a jeszcze jeden istotny aspekt, mo\u017cliwo\u015b\u0107 pozyskania tej konstrukcji przez RFN.<\/p>\n W 1969 roku, Przyst\u0105piono do realizacji projektu. Zmodyfikowan\u0105 konstrukcj\u0119 oznaczono F 2, a dok\u0142adniej Tornado F Mk.2. Kad\u0142ub samolotu wyd\u0142u\u017cono za kabin\u0105 za\u0142ogi, poprzez wstawienie dodatkowego segmentu, o d\u0142ugo\u015bci 1,22 m. W celu zmniejszenia si\u0142 na dr\u0105\u017cku sterowym przeprogramowano uk\u0142ad fly-by-wire oraz dodano automatyczny system zmiany k\u0105ta skosu skrzyde\u0142 w zale\u017cno\u015bci od pr\u0119dko\u015bci i warunk\u00f3w lotu.<\/p>\n Ilo\u015b\u0107 paliwa zwi\u0119kszono o 900 litr\u00f3w. Og\u00f3lna instalacja paliwowa powi\u0119kszy\u0142a si\u0119 do 7 143 litr\u00f3w. Zabudowano nowoczesny system pobierania paliwa w locie. Umieszczono go na lewej burcie i jest on ca\u0142kowicie chowany. Dla samolotu opracowano nowe podwieszane zbiorniki paliwa nazwane Hindenburget o pojemno\u015bci 2 x 2 250 litr\u00f3w. Opr\u00f3cz pojemno\u015bci ich zalet\u0105 jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 lotu z pr\u0119dko\u015bci\u0105 nadd\u017awi\u0119kow\u0105, chocia\u017c nale\u017ca\u0142o drastycznie ograniczy\u0107 wsp\u00f3\u0142czynnik max przeci\u0105\u017cenia do 2,75 g.<\/p>\n Sercem uk\u0142adu uzbrojenia sta\u0142a si\u0119 radar Marconi-Elliot AI-24 Foxhunter. Jest to radar pracuj\u0105ca na fali ci\u0105g\u0142ej z modulacj\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci 8-10 GHz. Zasi\u0119g pracy w zakresie wykrywania wynosi 185 km. Zasadniczym rodzajem pracy SR jest nieprzerwane \u015bledzenie pojedynczego celu powietrznego i zniszczenie go przy pomocy k.p.r. Sky Flash, o zasi\u0119gu 40 km lub uzbrojenia lufowego. Dodatkowo SR mo\u017ce \u015bledzi\u0107 jednocze\u015bnie 12-20 cel\u00f3w powietrznych, co okaza\u0142o si\u0119 trudne do uzyskania. AI-24 nie jest SR impulsowo-dopplerowsk\u0105. Nie mo\u017ce \u015bledzi\u0107 powierzchni ziemi, wykonywa\u0107 mapowania terenu, \u015bledzi\u0107 obiekt\u00f3w naziemnych. Posiada klasyczn\u0105 anten\u0119 w uk\u0142adzie Cassegraina. Dzi\u0119ki zastosowaniu uk\u0142ad\u00f3w scalonych, masa stacji radarowej wynosi zaledwie 300 kg. Przyj\u0119cie SR na uzbrojenie nast\u0105pi\u0142o w 1983 roku.<\/p>\n Podstawowym uzbrojeniem s\u0105 4 k.p.r. Sky Flash. Pociski te rozwini\u0119to z ameryka\u0144skich AIM-7 E 2 Sparrow. Kad\u0142ub pocisku pozostawiono bez zmian. Wprowadzono now\u0105 g\u0142owic\u0119 samonaprowadzaj\u0105c\u0105 firmy Marconi. Nowy jest zapalnik, automatyczny pilot i nowe \u017ar\u00f3d\u0142o energii. Dzi\u0119ki temu pocisk jest bardziej niezawodny, bardziej odporny na zak\u0142\u00f3cenia i trafia z wi\u0119ksz\u0105 precyzj\u0105. Cztery pociski podwieszono pod kad\u0142ubem Tornado. S\u0105 cz\u0119\u015bciowo zag\u0142\u0119bione w kad\u0142ubie i przymocowane do wyrzutni odsuwanych pirotechniczne od kad\u0142uba Frazer Nash.<\/p>\n Pocisk Sky Flash wszed\u0142 do s\u0142u\u017cby w 1978 roku, pocz\u0105tkowo na samolotach F-4 K\/M Phantom. Oko\u0142o 1989 roku, opracowano zmodernizowan\u0105 wersj\u0119 Sky Flash 2 naprowadzanych aktywnie radiolokacyjnie. Lecz z powodu pojawienia si\u0119 konkurencyjnych AIM-120 AMRAAM, nowy wariant pozosta\u0142 w fazie prototypu. Uzupe\u0142nieniem uzbrojenia dla Tornado ADV s\u0105 4 k.p.r. AIM-9 Sidewinder podwieszone pod skrzyd\u0142ami. Co ciekawe z powod\u00f3w masowych Tornado ADV wyposa\u017cono tylko w jedno dzia\u0142ko IWKA Mauser kal. 27 mm.<\/p>\n Pierwszy prototyp A 01 oznaczony Tornado F Mk.2 nb ZA 254 opu\u015bci\u0142 hal\u0119 monta\u017cow\u0105 w Warton w dniu 9.08.1979 roku. Pierwszy lot wykona\u0142 w dniu 27.10.1979 roku. Lot trwa\u0142 1 godz. 32 min. Lotnikami byli; szef pilot\u00f3w do\u015bwiadczalnych BAe Dave Eagles i nawigator Roy Kenward. W czasie tego lotu osi\u0105gni\u0119to pr\u0119dko\u015b\u0107 Ma-1,25. W drugim locie osi\u0105gni\u0119to Ma-1,6, a w trzecim Ma-1,8.<\/p>\n W dniu 18.07.1980 roku, wystartowa\u0142 drugi prototyp oznaczony A 02 nb ZA 267. Samolot otrzyma\u0142 zdwojone sterownice, docelowy komputer i wy\u015bwietlacze w kabinach. Samolot s\u0142u\u017cy\u0142 do bada\u0144 uzbrojenia oraz test\u00f3w wysoko\u015bciowych. Maksymalnie osi\u0105gni\u0119to pu\u0142ap w locie poziomym 21 300 m. Trzeci prototyp wystartowa\u0142 w dniu 18.11.1980 roku, i nosi oznaczenie A 03 nb ZA 283. Samolot s\u0142u\u017cy\u0142 do bada\u0144 nowej SR.<\/p>\n \u0141\u0105cznie zbudowano 3 prototypy Tornado F Mk.2 i z\u0142o\u017cono zam\u00f3wienie na 40 samolot\u00f3w seryjnych, a pierwsze samoloty mia\u0142y znale\u017a\u0107 si\u0119 w s\u0142u\u017cbie w 1984 roku. W wersji Tornado F Mk.2 wyprodukowano pierwsz\u0105 seri\u0119 18 samolot\u00f3w i wprowadzono je do s\u0142u\u017cby. Samoloty nie spe\u0142ni\u0142y wymaga\u0144 RAF. W styczniu 1988 roku, wszystkie Tornado F Mk.2 wycofano ze s\u0142u\u017cby. Samoloty mia\u0142y \u015bredni nalot zaledwie 250 godzin. Samoloty planowano doprowadzi\u0107 do standardu Tornado F Mk.3, kt\u00f3re ju\u017c istnia\u0142y w formie prototypu.<\/p>\n Tornado F Mk.3 sta\u0142 si\u0119 docelow\u0105 wersj\u0105 samolotu zwalczania cel\u00f3w powietrznych. Pierwszym prototypem sta\u0142a si\u0119 maszyna Tornado F Mk.3 nb ZE 154. Pierwszy lot wykonano w listopadzie 1985 roku.<\/p>\n Jedn\u0105 ze zmian by\u0142 u\u017cycie zmodernizowanych silnik\u00f3w RB 199 Mk.104, o zwi\u0119kszonym o 10 % ci\u0105gu, przy mniejszym o 4 % zu\u017cyciu paliwa. Ci\u0105g wynosi 2 x 39,90 kN bez dopalania i 2 x 69,90 kN z dopalaniem. Silniki wyposa\u017cono w nowy system sterowania elektronicznego DECU 500 ( digital engine control unit ).<\/p>\n Samolot Tornado F Mk.3, w wyd\u0142u\u017conym sto\u017cku dziobowym znalaz\u0142o si\u0119 miejsce dla radaru Foxhunter oraz dobre, ale skomplikowane systemy bojowe.<\/p>\n Pierwsze 44 samoloty Tornado F Mk.3 dostarczono ze radarem AI-24 Type W. Osi\u0105gi tej SR mimo entuzjastycznej opinii, nadal by\u0142y niezadowalaj\u0105ce, g\u0142\u00f3wnie z powodu wysokiej awaryjno\u015bci i k\u0142opot\u00f3w ze \u015bledzeniem wielu cel\u00f3w jednocze\u015bnie. Nast\u0119pne 80 samolot\u00f3w wyposa\u017cono w radar AI-24 Type Z. Ostatnie 46 maszyn dla RAF i 24 dla Arabii Saudyjskiej otrzyma\u0142y radar Stage One, z nowym oprogramowaniem i systemem ch\u0142odzenia. Wszystkie poprzednie radary doprowadzono do tego standardu.<\/p>\n W samolocie Tornado F Mk.3 zastosowano w kabinie uk\u0142ad HOTAS, czego widocznym elementem by\u0142 nowy dr\u0105\u017cek sterowy. Do zestawu wyposa\u017cenia dodano drug\u0105 platform\u0119 bezw\u0142adno\u015bciow\u0105 FIN 1010. Wymieniono g\u0142\u00f3wny komputer na Litef 128 K. System ostrzegania Hermesa otrzyma\u0142 nowe oprogramowanie sw\u00f3j-obcy. Dodano dwa wyrzutniki flar i dipoli Tracor AN\/ALE-40 V, zast\u0105pione p\u00f3\u017aniej przez Vinten Vicon 78.<\/p>\n Od 1994 roku, w samolotach zamontowano mi\u0119dzy innymi system JTIDS (Joint Tactical Information Distribution System – Po\u0142\u0105czony System Dost\u0119pu do Informacji Taktycznej), kt\u00f3ry pozwoli\u0142 samolotom ADV znacznie podnie\u015b\u0107 efektywno\u015b\u0107 dzia\u0142ania, b\u0119d\u0105c w sieci informatycznej.<\/p>\n W celu podniesienia zasi\u0119gu samolotu Tornado ADV F Mk.3 u\u017cywa si\u0119 cz\u0119sto dodatkowych zewn\u0119trznych zbiornik\u00f3w paliwa, podwieszanych na pylonach pod skrzyd\u0142ami. Gdy konieczne jest uzyskanie pr\u0119dko\u015bci nadd\u017awi\u0119kowej z podwieszonymi zbiornikami, u\u017cywa si\u0119 op\u0142ywowych zbiornik\u00f3w supersonicznych typu Hindenburger, o pojemno\u015bci 2 x 2247,3 litr\u00f3w ka\u017cdy. Kiedy tak du\u017ca pr\u0119dko\u015b\u0107 nie jest konieczna mo\u017cna u\u017cy\u0107 nieco prostszych i ta\u0144szych zbiornik\u00f3w subsonicznych o pojemno\u015bci 3 x 1498,2 litr\u00f3w ka\u017cdy.<\/p>\n Samoloty Tornado ADV F Mk.3 wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 w wojnach w Iraku i na Ba\u0142kanach. Og\u00f3lnie spisa\u0142y nie dobrze, ale wysz\u0142y tak\u017ce ich mankamenty. Samolot opracowany jako maszyna uderzeniowa i przechwytuj\u0105c\u0105 dalekiego zasi\u0119gu, ma wady taktyczne na wsp\u00f3\u0142czesnym polu walki. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce system ostrzegania i WRe wymaga modyfikacji. Do samolot\u00f3w odpalono kilkana\u015bcie pocisk\u00f3w klasy z-p Wo\u0142chow i Kub. Wobec tego zmodyfikowano oprogramowanie systemu Hermes i wprowadzono holowane pu\u0142apki Ariel TRD.<\/p>\n Pierwszym krajem, kt\u00f3ry zam\u00f3wi\u0142 samoloty Tornado ADV by\u0142 Oman. W dniu 14.08.1985 roku, zam\u00f3wiono 8 maszyn z dostaw\u0105 na 1987 rok. Kontrakt o warto\u015bci 250 mln funt\u00f3w obejmowa\u0142 szkolenie, wsparcie eksploatacyjne i 32 k.p.r. Sky Flash. Nast\u0119pnie realizacj\u0119 kontraktu przesuni\u0119to na 1992 rok, a nast\u0119pnie zamieniono na samoloty BAe Hawk 200. Zbudowane dla Omanu samoloty Tornado wcielono do RAF, jako standardowe F Mk.3.<\/p>\n Zam\u00f3wienie na 24 samoloty Tornado ADV z\u0142o\u017cono 26.08.1985 roku, w ramach programu Al.-Yamamah, kt\u00f3ry by\u0142 gruntown\u0105 odnow\u0105 si\u0142 zbrojnych Arabii Saudyjskiej. Dostawy tra\u0142y od lutego 1989 roku do marca 1990 roku. Kolejny kontrakt na 24 Tornado ADV i 12 Tornado IDS podpisano w 1998 roku. Jednak w 1993 roku, zam\u00f3wienie zmieniono na 48 samolot\u00f3w Tornado IDS.<\/p>\n Panavia Tornado to samolot uderzeniowy, czasami okre\u015blany jako wielozadaniowy samolot my\u015bliwski. Dwumiejscowy, dwusilnikowy, o zmiennej geometrii skrzyde\u0142. Zbudowany w uk\u0142adzie klasycznym. Wykonany g\u0142\u00f3wnie ze stop\u00f3w aluminium oraz stali i tytanu.<\/p>\n Skrzyd\u0142a o zmiennej geometrii w zakresie od 25 stopni do 68 stopni. Uk\u0142ad zmiany geometrii typu mechaniczno-hydraulicznego sk\u0142ada si\u0119 z bloku steruj\u0105cego, mechanizm\u00f3w wykonawczych nap\u0119dzanych silnikiem hydraulicznym, wa\u0142ka synchronizacji ruchu obrot\u00f3w skrzyde\u0142, oraz belek-w\u0119z\u0142\u00f3w podwieszenia uzbrojenia. Masa uk\u0142adu, bez bloku hydraulicznego wynosi ponad 100 kg. W\u0119ze\u0142 obrotu skrzyde\u0142 jest zdolny przenie\u015b\u0107 si\u0142y o warto\u015bci 638 kN ( 65 000 kG ), a uk\u0142ady wykonawcze przenosz\u0105 si\u0142y o warto\u015bci 343 kN ( 35 000 kG ). Ten sam uk\u0142ad porusza slotami, klapami i przerywaczami. Sloty ( klapy przednie umieszczono na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci skrzyde\u0142. Klapy tylne dwuszczelinowe. Przy normalnej pracy pilot mo\u017ce ustawi\u0107 dowolne po\u0142o\u017cenie skosu skrzyde\u0142. Elementy si\u0142owe skrzyde\u0142 wykonano z tytanu spawanego wi\u0105zk\u0105 elektron\u00f3w. Kraw\u0119d\u017a natarcia zajmuj\u0105 sloty na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci. Na g\u00f3rnej powierzchni umieszczono 2-sekcyjne przerywacze ( spojlery ). Skrzyd\u0142a nie maj\u0105 lotek. Szczelina pomi\u0119dzy ruchomymi skrzyd\u0142ami, a nieruchomymi ich cz\u0119\u015bciami i kad\u0142ubem samolotu jest zas\u0142aniana p\u0142ytkami wykonanymi z laminatu na spos\u00f3b wachlarzowy. W skrzyd\u0142ach umieszczono zbiorniki paliwa, a na ko\u0144cach zesp\u00f3\u0142 anten.<\/p>\n Kad\u0142ub samolotu jest ca\u0142kowicie metalowy, p\u00f3\u0142skorupowy, wykonany g\u0142\u00f3wnie ze stop\u00f3w aluminium. Dzieli si\u0119 na 3 cz\u0119\u015bci. Radio-przezroczysty dzi\u00f3b os\u0142ania anten\u0119 SR i jest odchylany dla obs\u0142ugi na bok. W przedniej cz\u0119\u015bci umieszczono przedzia\u0142 z wyposa\u017ceniem. Dwumiejscowa kabina z miejscami w tandem. Przednie miejsce zajmuje pilot, tylne nawigator. Lotnicy dysponuj\u0105 fotelami wyrzucanymi klasy 0-0. Os\u0142ona kabiny podnoszona jest do g\u00f3ry do ty\u0142u. \u015arodkow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kad\u0142uba zajmuj\u0105; uk\u0142ad zmiany geometrii skrzyde\u0142 i ich mocowanie, kana\u0142y wlotowe powietrza do silnik\u00f3w, komory podwozia g\u0142\u00f3wnego, wyposa\u017cenie hydrauliczne i elektryczne, g\u0142\u00f3wne zbiorniki paliwa. Tylna cz\u0119\u015b\u0107 mie\u015bci zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy, w\u0119z\u0142y mocowania usterzenia, dwa hamulce aerodynamiczne. Sam kad\u0142ub samolotu ma d\u0142ugo\u015b\u0107 16,70 m.<\/p>\n Usterzenie pionowe klasyczne z podzia\u0142em na ster i statecznik. Ster poruszany jest hydraulicznie poprzez w\u0142\u0105cznik elektryczny. W g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci umieszczono zesp\u00f3\u0142 anten, a w dolnej na kraw\u0119dzi natarcia chwyt powietrza dla ch\u0142odzenia wyposa\u017cenia. Usterzenie poziome jest p\u0142ytowe o du\u017cej powierzchni.<\/p>\n Podwozie tr\u00f3jpodporowe. Przednie ko\u0142o zdwojone. G\u0142\u00f3wne pojedyncze. Zastosowano uk\u0142ad antypo\u015blizgowy. Ko\u0142a z oponami niskoci\u015bnieniowymi pozwalaj\u0105 na u\u017cytkowanie samolotu na lotniskach z pasami startowymi nieutwardzonymi.<\/p>\n Zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy samolot\u00f3w Tornado sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch dwuprzep\u0142ywowych, tr\u00f3jwa\u0142owych silnik\u00f3w Turbo-Union RB.199-34 R o ci\u0105gu 2 x 37,85 kN, a z dopalaniem 2 x 64,53 kN. Wersja RB.199-34 R-04 ( 104 ) ma ci\u0105g 2 x 7 120 kG z dopalaniem. Silniki wyposa\u017cono w uk\u0142ad odwracaczy ci\u0105gu, co jest rzadkim rozwi\u0105zaniem w samolotach tego typu, ale skutecznym i eliminuj\u0105cym k\u0142opotliwe w eksploatacji spadochrony hamuj\u0105ce. Samoloty Panavia Tornado ma instalacj\u0119 do pobierania paliwa w locie.<\/p>\n Rozpi\u0119to\u015b\u0107 13,90 \/ 8,59 m. D\u0142ugo\u015b\u0107 17,20 m. Wysoko\u015b\u0107 5,95 m. Powierzchnia no\u015bna 29,70 \/ 28,10 m2. Masa w\u0142asna 10 430 kg. Masa ca\u0142kowita 21 000 kg. Masa maksymalna 26 500 m. Masa \u0142adunku 8 165 kg. Paliwo 6 230 litr\u00f3w. Pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna Ma 2,2. Zasi\u0119g maksymalny (bez tankowania w powietrzu) 3 890 km. Pu\u0142ap operacyjny 15 250 m. <\/p>\n Rozpi\u0119to\u015b\u0107 13,90 \/ 8,59 m. D\u0142ugo\u015b\u0107 18,68 m. Wysoko\u015b\u0107 5,95 m. Powierzchnia no\u015bna 29,70 \/ 28,10 m2. Masa w\u0142asna 14 500 kg. Masa ca\u0142kowita 20 000 kg. Masa maksymalna 28 000 m. Masa \u0142adunku 8 165 kg. Paliwo 7 000 litr\u00f3w. Pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna Ma 2,2. Zasi\u0119g maksymalny (bez tankowania w powietrzu) 3 700 km. Pu\u0142ap operacyjny 15 200 m. <\/p>\n W Polsce nie u\u017cywano samolot\u00f3w Panavia Tornado.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Samolot Panavia Tornado to jeden z najbardziej interesuj\u0105cych samolot\u00f3w w historii, nie tylko z powodu konstrukcji, ale tak\u017ce z powod\u00f3w politycznych. Przypomnijmy, \u017ce po drugiej wojnie \u015bwiatowej Pa\u0144stwo Niemieckie zosta\u0142o ca\u0142kowicie zdemilitaryzowane. Lecz po kilku latach, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce koszt obrony granic niemieckich ponosz\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa w USA i Europie Zachodniej. W 1955 roku, RFN przyj\u0119to do sojuszu NATO i zacz\u0119to ich zbroi\u0107. Ma\u0142o tego – RFN \u017c\u0105da\u0142o od USA broni j\u0105drowej (atomowej). Od 1956 roku, zacz\u0119to do Niemiec dostarcza\u0107 samoloty Republic F-84 F Thunderstreak, w du\u017cych ilo\u015bciach (450 samolot\u00f3w F-84 F oraz 108 samolot\u00f3w RF-84 F). Potem by\u0142y samoloty Lockheed F-104 Starfighter i inne. Przemys\u0142 zbrojeniowy RFN szybko si\u0119 odbudowa\u0142, do tego stopnia, \u017ce ju\u017c w 60-latach opracowywa\u0142 w\u0142asne konstrukcje lotnicze. I ju\u017c w 1974 roku, obalano ci\u0119\u017cki samolot bojowy Panavia Tornado, wsp\u00f3lne dzie\u0142o RFN, Wielka Brytania i W\u0142ochy. Wszyscy zapomnieli, \u017ce Niemcy nie powinni mie\u0107 wojska.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-5255","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5255","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5255"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5255\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5716,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5255\/revisions\/5716"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5255"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5255"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5255"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Za\u0142o\u017cenia konstrukcji Tornado.<\/h3>\n
Wsp\u00f3lny uk\u0142ad partnerski. 1968 roku.<\/h3>\n
Budowa prototyp\u00f3w Panavia Tornado. 1974 rok.<\/h3>\n
Produkcja Panavia Tornado IDS.<\/h3>\n
Wersje Panavia Tornado IDS.<\/h3>\n
Uzbrojenie Panavia Tornado IDS.<\/h3>\n
Za\u0142o\u017cenia konstrukcji Panavia Tornado ADV.<\/h3>\n
Panavia Tornado F Mk.2. 1979 rok.<\/h3>\n
Tornado F Mk.3 \/ ADV. 1985 rok.<\/h3>\n
Samoloty Tornado dla Omanu.<\/h3>\n
Samoloty Tornado dla Arabii Saudyjskiej. 1989 rok<\/h3>\n
Konstrukcja<\/h2>\n
Nap\u0119d Panavia Tornado.<\/h3>\n
Dane T-T Panavia Tornado IDS:<\/h3>\n
Dane T-T Panavia Tornado ADV:<\/h3>\n
Zestawienie<\/h2>\n