![\"MiG-21](\"https:\/\/images.polot.net\/17d3f21a57fb86c3508b8defeaea0789455ffee1.png\")
Samolot MiG-21 bis nale\u017cy do czwartej i ostatniej generacji samolot\u00f3w MiG-21.\u2028 W lutym 1971 roku, z zebranych do\u015bwiadcze\u0144 z konflikt\u00f3w zbrojnych, w kt\u00f3rych wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 my\u015bliwce MiG-21, wy\u0142oni\u0142a si\u0119 koncepcja poszerzenia mo\u017cliwo\u015bci bojowych na bliskich odleg\u0142o\u015bciach i na ma\u0142ych wysoko\u015bciach. W ten spos\u00f3b narodzi\u0142 si\u0119 MiG-21 bis typ 75, E-7 bis.<\/p>\n Samolot otrzyma\u0142 nowy silnik R-25-300 o ci\u0105gu 4 020 \/ 6 960 kG. Silnik konstrukcyjne otrzyma\u0142 spr\u0119\u017cark\u0119 8-stopniow\u0105 oraz podw\u00f3jny dopalacz. By\u0142 to zakres pracy silnika zwany CZR, z rosyjska \u201eczieriezwyczajnyj rie\u017cim\u201d czyli zakres nadzwyczajny. Pozwala on, po w\u0142\u0105czeniu zakresu \u201epe\u0142ne dopalanie\u201d, uruchomi\u0107 drugi stopie\u0144 dopalacza. Obroty turbiny wzrastaj\u0105 w\u00f3wczas do warto\u015bci 102,5 %. Skutek jest taki, \u017ce ci\u0105g silnika wzrasta\u0142 do 1 x 9 720 kG ( 1 x 9 800 kG ), czyli przekracza\u0142 mas\u0119 samolotu. Zakres ten mo\u017cna uruchomi\u0107 tylko przy pr\u0119dko\u015bci Ma>1 i na wysoko\u015bci do 4 000 m i mo\u017ce pracowa\u0107 tylko przez 3 minuty. Pr\u0119dko\u015b\u0107 wznoszenia wzros\u0142a do 225 m\/s., kiedy to MiG-21 F-13 ma 150 m\/s, a MiG-21 SM ma 130 m\/s. Czas rozp\u0119dzania z 600 km\/h do 1 100 km\/h z 28 sekund zmala\u0142 do 19 sekund. Przeci\u0105\u017cenia eksploatacyjne z 7 g, wzros\u0142y do 8,5 g. Zu\u017cycie paliwa na tym zakresie wzrasta ogromnie. Oko\u0142o 7,1 litr\u00f3w na sekund\u0119. Dla tego zakresu, na silniku zamontowana jest trzecia pompa z regulatorem. Aby dope\u0142ni\u0107 informacji to zakres CZR, gdy samolot przekracza\u0142 pu\u0142ap 4 000 m sam si\u0119 wy\u0142\u0105cza\u0142, bez udzia\u0142u pilota. Uruchomienie drugiego dopalania sygnalizowa\u0142a w kabinie lampka DOD DOP, a ogie\u0144 z dyszy silnika wyd\u0142u\u017ca\u0142 si\u0119.<\/p>\n Niestety, nowy silnik, z charakteru ma mniejszy resurs, bardziej skomplikowan\u0105 i czasoch\u0142onn\u0105 obs\u0142ug\u0119 i wi\u0119ksz\u0105 awaryjno\u015b\u0107. Polscy mechanicy (przynajmniej pocz\u0105tkowo) woleli obs\u0142ugiwa\u0107 silniki poprzednie R-11\/13. Silniki R-25-300 w Polsce wymaga\u0142y wi\u0119kszej troski i rzetelno\u015bci. Silnika R-25 nie da\u0142o si\u0119 ju\u017c \u201eskr\u0119ci\u0107 na druta\u201d. By\u0107 mo\u017ce, opinia ta wynika\u0142a z gorszej jako\u015bci materia\u0142\u00f3w, co by\u0142o wynikiem pog\u0142\u0119biaj\u0105cego si\u0119 kryzysu w CCCP.<\/p>\n Instalacja paliwowa samolotu ma pojemno\u015b\u0107 2 885 litr\u00f3w, czyli wi\u0119ksz\u0105. Efekt ten osi\u0105gni\u0119to poprzez powi\u0119kszenie zbiornika nad-kad\u0142ubem. Pogorszeniu uleg\u0142a aerodynamika, ale w spos\u00f3b nieznaczny i nie odczuwalny przy nowym silniku. Maszyn\u0119 uzbrojono w k.p.r. klasy p-p R-13 M i R-55, a p\u00f3\u017aniej w pociski R-60 M. Jednym s\u0142owem, wzr\u00f3s\u0142 asortyment uzbrojenia. Pojawi\u0142a si\u0119 nowa stacja radiolokacyjna. Teoretycznie wchodzi ona do pracy po 4 minutach od w\u0142\u0105czenia, ale praktycznie znacznie szybciej.<\/p>\n Wyposa\u017cenie kabiny jest bardzo zbli\u017cone do wersji MiG-21 MF.<\/p>\n Od 1975 roku, zacz\u0119to produkowa\u0107 modyfikacj\u0119 my\u015bliwsko-bombow\u0105 MiG-21 bis, z systemem automatycznego sterowania SAU-23 ESN i zestawem bliskiej nawigacji RSBN-2 S, a p\u00f3\u017aniej RSBN-5 S. Wyposa\u017cenie to umo\u017cliwi\u0142o dok\u0142adne nawigowanie automatyczne lub poprzez podawane komendy. Pozwoli\u0142o ono na l\u0105dowanie przy podstawie chmur 150 m, widzialno\u015bci do 1 500 m. Poprzednio odpowiednio 200 m i 3 000 m. Nieoficjalnie samoloty te nazwano MiG-21 bis SAU.<\/p>\n Samoloty MiG-21 bis produkowano w Gorki w latach 1972-1982, a do 1987 roku, na potrzeby Indii, mimo i\u017c w 1980 roku, licencj\u0119 na te samoloty sprzedano w\u0142a\u015bnie Indiom. \u0141\u0105cznie zbudowano 2 030 sztuk samolot\u00f3w MiG-21 bis.<\/p>\n Wed\u0142ug Rosjan, wersja MiG-21 bis, w odr\u00f3\u017cnieniu od poprzednich wersji to ju\u017c typowy my\u015bliwiec frontowy. Zdolny do walki manewrowej, a nie tylko do przechwytywania cel\u00f3w powietrznych. Jednak Polscy piloci udowodnili, \u017ce wersje MiG-21 MF, a nawet MiG-21 R (po 1995 roku) s\u0105 w stanie konkurowa\u0107 z ostatni\u0105 wersj\u0105 tego my\u015bliwca. Sedno sukces\u00f3w le\u017cy nie tylko w broni, ale tak\u017ce w taktyce i umiej\u0119tno\u015bciach pilot\u00f3w.\u2028<\/p>\n CCCP mia\u0142 w ofercie samoloty MiG-21 bis od 1975 roku. Dla armii czerwonej samoloty MiG-21 bis produkowano od 1972 roku. W Polsce, MON (ministerstwo obrony narodowej) chcia\u0142o pomin\u0105\u0107 czwart\u0105 generacj\u0119 MiG-21 i przej\u015b\u0107 od razu do samolot\u00f3w MiG-23. Mo\u017cna tak by\u0142o uczyni\u0107, gdy\u017c 70-te lata to okres mi\u0119dzynarodowego odpr\u0119\u017cenia. Potencja\u0142 jakim dysponowa\u0142a Polska by\u0142 wystarczaj\u0105cy. Jednak samoloty MiG-23 nadal mia\u0142 problemy konstrukcyjne (p\u0119kni\u0119cia zbiornik\u00f3w paliwa), a uzbrojenie i stacja radiolokacyjna wersji MiG-23 MS nie by\u0142a znacznym post\u0119pem, w stosunku do MiG-21 bis.<\/p>\n W grudniu 1977 roku, decyzj\u0105 na Kremlu UW (uk\u0142ad warszawski) mia\u0142 wycofa\u0107 z uzbrojenia ca\u0142kowicie my\u015bliwce MiG-17 (oraz pochodne \u2013 Lim-5) i MiG-21 F-13 oraz stopniowo usuwa\u0107 z pierwszej linii samoloty MiG-21 PF\/PFM. W rosyjskiej ofercie pojawi\u0142 si\u0119 nowy samolot MiG-23 MF, znacznie lepszy od MiG-23 MS. Podj\u0119to wi\u0119c decyzj\u0119 o zakupie tych samolot\u00f3w dla 28 PLM OPK S\u0142upsk.<\/p>\n Lecz kraj nasz pogr\u0105\u017ca\u0142 si\u0119 w kryzysie. Na dodatek rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 druga zimna wojna. Trudno sobie wyobrazi\u0107 ewentualn\u0105 konfrontacj\u0119 Lim-5\/5P z F-16. Produkcja eksportowa samolot\u00f3w MiG-21 bis by\u0142a na finiszu. Produkowano ostatnie sztuki dla Finlandii. Lecz okaza\u0142o si\u0119, \u017ce by\u0142y samoloty MiG-21 bis na stanach magazynowych, a ewentualna produkcja i tak by\u0142aby szybsza, wi\u0119c zdecydowano si\u0119 na kupienie ta\u0144szych MiG-21 bis. Po Polsce samoloty MiG-21 bis kupi\u0142a tak\u017ce Bu\u0142garia. Samoloty MiG-21 bis uchroni\u0142 Polskie Wojsko przed zakupem MiG-25 RB rozpoznawczych i MiG-25 DP przechwytuj\u0105cych, do zwalczania rozpoznawczych Lockheed SR-71. W UW (uk\u0142adzie warszawskim) tylko Bu\u0142garia zakupi\u0142a MiG-25.<\/p>\n Kupione przez Polsk\u0119 samoloty MiG-21 by\u0142y generalnie samolotami nowymi, zbudowanymi z my\u015bl\u0105 o eksporcie. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich, jednak nie zosta\u0142a odebrana przez zamawiaj\u0105cych lub zosta\u0142y zwr\u00f3cone do producenta, celem usuni\u0119cia usterek. Dlatego samoloty MiG-21 bis w Polsce mia\u0142y nie po kolei numeracj\u0119.<\/p>\n \u2028W dniu 4.02.1980 roku, do Polski piloci rosyjscy przyprowadzili pierwsze 10 maszyn. Samoloty do s\u0142u\u017cby wesz\u0142y 6.03.1980 roku. W latach 1980-1982 Wojsko Polskie odebra\u0142o 72 sztuk wersji MiG-21 bis.<\/p>\n Samoloty MiG-21 bis kupiono dla 26. PLM (p\u00f3\u017aniejszy 9. PLM) w Zegrzu Pomorskim i dla 34. PLM-MW w Babich Do\u0142ach. R\u00f3wno po 36 sztuk. Samoloty te posiada\u0142y w stosunku do poprzednich wersji MiG-21 ekonomiczniejsze i bardziej wydajne silniki, lepsze przyrz\u0105dy celownicze i doskonalsze uzbrojenie rakietowe. Dlatego nie dziwi fakt ich umieszczenia w jednostkach dzia\u0142aj\u0105cych na kierunku najbardziej prawdopodobnego zagro\u017cenia. Dzi\u0119ki nowym maszynom 26. PLM i 34. PLM swoje dotychczas eksploatowane maszyny, g\u0142\u00f3wnie MiG-21 PFM, przekaza\u0142y do innych pu\u0142k\u00f3w my\u015bliwskich.<\/p>\n Podczas dy\u017cur\u00f3w bojowych Polskie MiG-21 bis by\u0142y zwykle wystawiane tak, \u017ce jeden mia\u0142 podwieszone 2 x R-3 R, a drugi 2 x R-60.<\/p>\n Stan ilo\u015bciowy samolot\u00f3w Polskich MiG-21 w dniu 31.07.1991 roku:<\/p>\n W 1998 roku, rozpocz\u0119to likwidacj\u0119 9. PLM z Zegrza Pomorskiego. Kilka samolot\u00f3w przej\u0105\u0142 41. PLM Malbork.<\/p>\n W dniu 1.01.2001 roku, przesta\u0142 istnie\u0107 41. PLM w Malborku, a w jego miejscu powo\u0142ano do \u017cycia 41. ELT i 22. BLot. W\u00f3wczas to na wyposa\u017ceniu eskadry by\u0142y samoloty MiG-21 bis i TS-11 Iskra. Tymi samolotami wykonywano zadania my\u015bliwskie, a tak\u017ce w ograniczonym zakresie wsparcie Wojsk L\u0105dowych i Marynarki Wojennej. Eskadra podlega\u0142a 1. Brygadzie Lotnictwa Taktycznego ze \u015awidwina. Jej pierwszym dow\u00f3dc\u0105 by\u0142 pp\u0142k pil dr Jan Rajchel, a od 14.02.2004 roku, eskadr\u0105 dowodzi\u0142 pp\u0142k dypl. pil Robert Dziadczykowski. Z ko\u0144cem 2003 roku, nast\u0105pi\u0142 kres eksploatacji samolot\u00f3w MiG-21.<\/p>\n W 2002 roku, 3. ELT Krzesiny przej\u0119\u0142a z likwidowanej 9. ELT ze Zegrza Pomorskiego 12 sztuk MiG-21 bis. Dwa z nich zbudowano w 1979 roku, a 10 w 1980 roku. W dniu 16.06.2003 roku, do Krzesin trafi\u0142y jeszcze dwa MiG-21 bis z MW, kt\u00f3re dotar\u0142y na miejsce drog\u0105 ko\u0142ow\u0105 z Babich Do\u0142\u00f3w. Lecz nigdy nie wzbi\u0142y si\u0119 ju\u017c w powietrze, z racji wyczerpania resursu mi\u0119dzy-remontowego. S\u0142u\u017cy\u0142y jako magazyn cz\u0119\u015bci zamiennych.<\/p>\n Podczas eksploatacji w katastrofach utracono 5 maszyn MiG-21 bis. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z katastrof nast\u0105pi\u0142a w momencie l\u0105dowania.<\/p>\n W po\u0142owie 1999 roku, 6 maszyn MiG-21 bis i 1 samolot MiG-21 UM sprzedano do Ugandy. Informacji na ten temat do tej pory jest niewiele. Z dost\u0119pnych informacji wynika, \u017ce samoloty zgromadzono na lotnisku w Zegrzu Pomorskim, bo wszystkie samoloty nale\u017ca\u0142y w\u00f3wczas do rozformowywanego 9. PLM z Zegrza Pomorskiego. Ich numery to; MiG-21 bis nb 9211, 9307, 9799, 9801, 9811, 9818, oraz MiG-21 UM nb … Tam specjalna grupa dokona\u0142a demonta\u017cu samolot\u00f3w. Samoloty za\u0142adowano na pok\u0142ad transportowego An-124 ( wielka maszyna ). Wed\u0142ug innej relacji, samoloty przelecia\u0142y do D\u0119blina i dopiero tu je rozmontowano i za\u0142adowano na pok\u0142ad An-124. Oceniamy, \u017ce ca\u0142a operacja przebiega\u0142a podobnie jak 26 lat wcze\u015bniej w przypadku sprzeda\u017cy samolot\u00f3w MiG-21 F-13 do Syrii.<\/p>\n W 2000 roku, w s\u0142u\u017cbie pozostawa\u0142o 47 (inne \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105 50 ) maszyn MiG-21 bis.<\/p>\n Ostatnie loty na samolotach MiG-21 bis wykonano w 3. ELT w Krzesinach w dniu 16.12.2003 roku.<\/p>\n Wszystkie pozosta\u0142e Polskie MiG-21 bis zgromadzono na trzech lotniskach; Babie Do\u0142y, Malbork i Krzesiny. Trzeba wiedzie\u0107, \u017ce po odpowiednim remoncie, samoloty mo\u017cna by\u0142oby u\u017cytkowa\u0107 jeszcze blisko 20 lat. Oferowano je na sprzeda\u017c. Sk\u0142adano propozycj\u0119 Rumunii, aby przebudowali je na wersj\u0119 Lancer. Do transakcji nie dosz\u0142o.<\/p>\n W tym miejscu warto wspomnie\u0107 o przegl\u0105dach i remontach MiG-21 bis i silnik\u00f3w R-25. Samolot pierwszy przegl\u0105d przechodzi\u0142 po 50 godzinach lotu. Przegl\u0105dano silnik i p\u0142atowiec. P\u00f3\u017aniej p\u0142atowiec przegl\u0105dano co 100 godzin, a silnik co 50 godzin. Pierwszy remont generalny silnika wykonywano po 400 godzinach pracy. Pierwszy remont g\u0142\u00f3wny p\u0142atowca wykonywano po 800 godzinach. Drugi remont g\u0142\u00f3wny wykonywano po 1 600 godzinach i samolot m\u00f3g\u0142 lata\u0107 do 2 400 godzin. Dalsza eksploatacja zale\u017ca\u0142a od producenta. Poniewa\u017c Polskie stosunki z Rosj\u0105 na prze\u0142omie wiek\u00f3w by\u0142y partnerskie, a nie podda\u0144cze, s\u0142usznie podj\u0119to decyzj\u0119 o wycofaniu MiG-21 bis z eksploatacji. Mo\u017cliwa by\u0142a tak\u017ce obs\u0142uga kalendarzowa, ale nasze maszyny do 1990 roku, wcze\u015bniej osi\u0105ga\u0142y zalecane godziny. Kalendarzowa obs\u0142uga m\u00f3wi\u0142a maksymalnie o 30 latach +-2 lata. Kiedy nasze samoloty ko\u0144czy\u0142y s\u0142u\u017cb\u0119 mia\u0142y za sob\u0105 32 lata i ma\u0142o kt\u00f3ry z nich dotar\u0142 do 2 400 godzin w powietrzu. \u015arednio mia\u0142y oko\u0142o 1 600 godzin. Wynika\u0142o to z ogranicze\u0144 finansowych bud\u017cetu MON w 90-lat. Generalny remont po 30 latach s\u0142u\u017cby umo\u017cliwia\u0142 dalsz\u0105 eksploatacj\u0119 przez kolejne 10 lat.<\/p>\n 1\u2028<\/p>\n Opowiadanie mechanika samolotu nb 9507; \u201eSwego czasu na \u201emoim\u201d 9507 pewien \u015bwie\u017co upieczony adept sztuki pilota\u017cu odbywa\u0142 sw\u00f3j pierwszy samodzielny lot. Wraz z nim w powietrze wzbi\u0142o si\u0119 jeszcze trzech innych m\u0142odzie\u0144c\u00f3w. W\/w tr\u00f3jka po wykonaniu kilku kr\u0119g\u00f3w w obr\u0119bie lotniska grzecznie i pewnie po oko\u0142o 40 minutach posadzi\u0142a swe maszyny na ziemi. Niestety \u201em\u00f3j\u201d 9507 gdzie\u015b si\u0119 zawieruszy\u0142 ….czeka\u0142em we wzgl\u0119dnym spokoju wypatruj\u0105c go na podej\u015bciu ,ale na pr\u00f3\u017cno…. Po up\u0142ynie 10 minut moje ruch sta\u0142y si\u0119 bardziej nerwowe. Po kolejnych 5 minutach zacz\u0105\u0142em przegl\u0105da\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 obs\u0142ugi pod k\u0105tem prawid\u0142owo\u015bci wpis\u00f3w. W tym momencie z domku pilota wyszed\u0142 ca\u0142y personel lataj\u0105cy i zacz\u0105\u0142 z niepokojem patrze\u0107 w niebo…. Jednym s\u0142owem zaczyna\u0142o by\u0107 nieciekawie…. W ko\u0144cu….JEST!!!! Up\u0142yn\u0119\u0142o oko\u0142o godziny po starcie gdy pojawi\u0142 si\u0119 nad DRL, ale niestety nad progiem DS mia\u0142 oko\u0142o 100-150 m wysoko\u015bci. Nie chc\u0119 wiedzie\u0107 co krzycza\u0142 w\u00f3wczas KL ( kierownik lot\u00f3w ) przez radio. Poszed\u0142 na drugi kr\u0105g. Nie by\u0142o go kolejne 8 minut. Jedne z najd\u0142u\u017cszych w moim \u017cyciu. Wreszcie przyziemi\u0142. Ch\u0142opak jak podko\u0142owa\u0142 mia\u0142 ogromne problemy z samodzielnym opuszczeniem kabiny. Trzeba go by\u0142o z niej wyci\u0105ga\u0107. By\u0142 wyko\u0144czony psychicznie, fizyczne i podejrzewam, \u017ce moralnie i duchowo r\u00f3wnie\u017c. Samolot zatankowa\u0142em blisko 2 500 litr\u00f3w z 2 750 jakie wchodzi\u0142y w wewn\u0119trzne zbiorniki bisa.\u201d<\/p>\n 2<\/p>\n \u201eW po\u0142owie lat 80-tych pewien adept latania ( p\u00f3\u017aniej bardzo dobry pilot ) polecia\u0142 na swoj\u0105 pierwsz\u0105 tras\u0119. W tamtym czasie ruch w powietrzu czasami panowa\u0142 du\u017cy. Tego dnia latali\u015bmy my ( 26 ), S\u0142upsk, Babie Do\u0142y, Malbork i pewnie co\u015b jeszcze. Nawigatorzy mieli pe\u0142ne oczy roboty i ppor. Ada\u015b odszed\u0142 na odleg\u0142o\u015b\u0107 tak du\u017c\u0105 \u017ce samolotu nie widzia\u0142 DRL. Lecia\u0142 sobie i lecia\u0142, nikt go o nic nie pyta\u0142, on nikogo te\u017c ( lecia\u0142 przecie\u017c jako podgrywka dla innych, wi\u0119c kto\u015b powinien si\u0119 nim interesowa\u0107 ), a\u017c w ko\u0144cu zaniepokoi\u0142 go czas lotu i niebezpiecznie ma\u0142a pozosta\u0142o\u015b\u0107 paliwa. Na naszym kanale nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c nikogo us\u0142ysze\u0107, wi\u0119c po kilku pr\u00f3bach przeszed\u0142 na "21" i us\u0142ysza\u0142a go kontrola lot\u00f3w, bodaj\u017ce Pu\u0142tusk. Kontroler poda\u0142 mu \u017ce najbli\u017csze lotnisko to Szymany, ale mo\u017ce pom\u00f3c mu tylko do czterech tysi\u0119cy bo ni\u017cej nie widzi. Wprowadzi\u0142 go w o\u015b pasa, poda\u0142 odleg\u0142o\u015b\u0107 i \u017cyczy\u0142 szcz\u0119\u015bcia. Ppor. Ada\u015b to szcz\u0119\u015bcie mia\u0142. Lotnisko dojrza\u0142, w kursie si\u0119 utrzyma\u0142 i z prostej wyl\u0105dowa\u0142. Paliwa starczy\u0142o nawet na sko\u0142owanie z pasa. W tym czasie u nas cholerny strach, ale po kilkunastu minutach przysz\u0142a szcz\u0119\u015bliwa wiadomo\u015b\u0107. W tej chwili ju\u017c nie pami\u0119tam ile zatankowano przy odtwarzaniu, pami\u0119tam tylko \u017ce r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy zalaniem a pozosta\u0142o\u015bci\u0105 wynios\u0142a nieca\u0142e osiemdziesi\u0105t litr\u00f3w czyli tyle ile samolot mia\u0142 w przewodach paliwowych. Na kr\u0105g niestety nie starczy\u0142oby. Epilog wydarzenia mia\u0142 miejsce w KG, gdzie gen. P. w spos\u00f3b kulturalny i taktowny poruszy\u0142 "ca\u0142\u0105 rodzin\u0119" wszystkich nawigator\u00f3w od Zegrza po Malbork. Ma\u0142o istotne, wa\u017cne \u017ce Ada\u015b wr\u00f3ci\u0142 do pu\u0142ku ca\u0142y i zdrowy.\u201d<\/p>\n 3<\/p>\n \u201eLatamy DZWA. Upa\u0142 jak cholera, ka\u017cdy my\u015bli o ch\u0142odzie, wodzie w jeziorze, piwie, kt\u00f3re jest rzadko i pod wydzia\u0142, no sam "mni\u00f3d" lotnictwa. M\u0142ody ( przepraszam lotnik\u00f3w ) poszed\u0142 na pu\u0142ap. Troch\u0119 go \u017cal, bo w WUKu przy takich warunkach te\u017c nie ciekawie, ale trudno, taka robota. Oddycham w cieniu przy domku, a\u017c tu nagle podje\u017cd\u017ca na sk\u0142adaku sam DIS we w\u0142asnej osobie i krzyczy: Panie Zbyszku, samolot zgas\u0142 Panu w powietrzu. Nie zd\u0105\u017cy\u0142em dobrze wsta\u0107 ( cho\u0107 w takim przypadku dzieje si\u0119 to szybko ) a on by\u0142 ju\u017c z powrotem w swojej budzie. Dygam nogami na start, patrz\u0119, a tu do l\u0105dowania podchodzi nie mniej ni wi\u0119cej tylko 9204. Ufffffffffff. Zako\u0142owa\u0142, pytam "Co si\u0119 sta\u0142o?" Ano obci\u0105\u0142 na wznoszeniu". Za chwil\u0119 samochodem d-cy ( du\u017cy zielony Fiat, N\u00d3WKA ) podje\u017cd\u017ca "najbardziej lubiany" facet w pu\u0142ku, oficer WSW, do mnie "Prosz\u0119 odej\u015b\u0107", plastelina i referentki na kabin\u0119, luk SARP i czekamy. Sprawdzanie dokumentacji, wpis\u00f3w, podpis\u00f3w itp.\u00a0\u2028Fina\u0142. Falkon wszed\u0142 na 19 400, m\u0142ody nie chcia\u0142 by\u0107 gorszy, tylko zabrak\u0142o do\u015bwiadczenia i umiej\u0119tno\u015bci. Na wznoszeniu trzykrotnie uj\u0105\u0142 obroty i "zadmucha\u0142" silnik. Mnie kamie\u0144 spad\u0142 z serca, a pu\u0142ap dla Bisa okre\u015blono na 15 000 m. Drobiazg, a stres du\u017cy. Dzia\u0142anie m\u0142odego i KL-a wzorcowe. Silnik zgas\u0142 na 18 000, B\u0105bel ( KL ) uspokoi\u0142 pilota tak \u017ce na 10 000 ustabilizowa\u0142, na 4 000 odpali\u0142. Ja musia\u0142em sprawdzi\u0107 tylko zap\u0142onniki tlenowe, kt\u00f3re notabene zadzia\u0142a\u0142y wzorcowo i nie by\u0142y przepalone. Ot taki drobiazg z \u017cycia technika.\u201d<\/p>\n 4<\/p>\n Starcia MiG-21 bis kontra Tornado.<\/p>\n Samoloty MiG-21 bis z Babich Do\u0142\u00f3w od 1997 roku do 2002 roku, regularnie toczy\u0142y pojedynki nad Ba\u0142tykiem. Stosunek wyni\u00f3s\u0142 18:1 na korzy\u015b\u0107 bis\u00f3w. ( Trzeba pami\u0119ta\u0107, ze Tornado to samolot uderzeniowy. ) MiG-21 bis powracaj\u0105c na lotnisko nie\u017ale \u201ekosiaczyli\u201d. Nasi go\u015bcie sporo, sporo wy\u017cej. Po \u0107wiczeniach Niemcy l\u0105dowali w Babich Do\u0142ach i cz\u0119sto widziano sceny jak piloci niemieccy opiepszali swoich technik\u00f3w. Po prostu, musieli si\u0119 na kim\u015b wy\u0142adowa\u0107.<\/p>\n 5<\/p>\n \u201eW 9 PLM Zegrze Pomorskie w po\u0142owie lat 90-tych zdecydowany prym w konkurencji "kto si\u0119 schowa samolotem za bud\u0105 DIS-a" wi\u00f3d\u0142 bezapelacyjnie pp\u0142k Janusz N. Niesamowity pilot i cz\u0142owiek.<\/p>\n Gdy on rusza\u0142 "szpark\u0105" na oblot trzeba by\u0142o mie\u0107 oczy dooko\u0142a g\u0142owy, nigdy nie by\u0142o wiadomo co tym razem poka\u017ce… i kto przez jego wyczyny spadnie z samolotu. "Kosiaczy\u0142" w niesamowity spos\u00f3b, nabiera\u0142 pr\u0119dko\u015bci lec\u0105c nad lasem na H= c.a.50 m nast\u0119pnie wychodz\u0105c ju\u017c nad teren lotniska delikatnie obni\u017ca\u0142 lot i pi\u0119knie szed\u0142 na H = 5-10 m na minimalnie dodatnim k\u0105cie natarcia, stwarzaj\u0105c wra\u017cenie jakby si\u0119 po prostu \u015blizga\u0142 kilka metr\u00f3w nad ziemi\u0105. Cz\u0119sto zdarza\u0142o si\u0119 ,\u017ce na takiej wysoko\u015bci szed\u0142 w przechyle 30-45 stopni. Pytany o bezpiecze\u0144stwo w czasie takich przelot\u00f3w t\u0142umaczy\u0142 ,\u017ce to ca\u0142kiem bezpieczne trzeba tylko odpowiednio obni\u017cy\u0107 lot i umie\u0107 wytworzy\u0107 jakby "poduszk\u0119 powietrzn\u0105" przed p\u0119dz\u0105cym samolotem i po prostu utrzymywa\u0107 si\u0119 na tej masie powietrza przed samolotem, m\u00f3wi\u0142, \u017ce trzeba by by\u0142o si\u0119 nie\u017ale stara\u0107, aby odda\u0107 dr\u0105\u017cek w takim locie. Warto by\u0142o tam pracowa\u0107, \u017ceby ogl\u0105da\u0107 "live" takie popisy-takie atrakcje by\u0142y za ka\u017cdym razem gdy rzeczony pp\u0142k N. by\u0142 w sk\u0142adzie za\u0142ogi dokonuj\u0105cej oblotu pogody. Przeloty mi\u0119dzy latarniami na stoisku r\u00f3wnie\u017c nie by\u0142y niczym niezwyk\u0142ym.\u00a0\u2028Swego czasu piloci zegrzy\u0144skiego pu\u0142ku, byli znani z tzw. "chuliga\u0144stwa powietrznego" kt\u00f3rego to akt\u00f3w dopuszczali si\u0119 zw\u0142aszcza w sezonie urlopowym nad pla\u017cami naszego pi\u0119knego wybrze\u017ca z premedytacj\u0105 zak\u0142\u00f3caj\u0105c wypoczynek turystom. Raz jeden rajd nad falami Ba\u0142tyku zako\u0144czy\u0142 si\u0119 uszkodzeniem dolnego grzebienia aerodynamicznego i anteny od Lazura. Takich przypadk\u00f3w uszkodze\u0144 samolotu z powodu zbyt niskiej wysoko\u015bci lotu by\u0142o zreszt\u0105 kilka, cho\u0107by przypomnie\u0107 urwany zbiornik podkad\u0142ubowy po przytarciu o CPPS na MiG-21 R ( po tym incydencie samolot poszed\u0142 do kasacji ) lub kilka \u015bci\u0119tych wierzcho\u0142k\u00f3w topoli po przelocie naszego Bisa, ale si\u0119 rozgada\u0142em… Ale jak kto\u015b pisze o tym co to nie potrafi\u0105 piloci z Tornad na 30 metrach to mnie \u015bmiech ogarnia na wspomnienie tego czego by\u0142em naocznym \u015bwiadkiem wielokrotnie, dzi\u015b ju\u017c tak si\u0119 nie lata.\u201d\u2028\u2028<\/p>\n Dzie\u0144 19.12.2003 roku, przeszed\u0142 do historii Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej z racji po\u017cegnania najpopularniejszych nadd\u017awi\u0119kowych samolot\u00f3w bojowych w Polsce, MiG-21. Czas biegnie nieub\u0142aganie, szczeg\u00f3lnie wobec pierwszoliniowego sprz\u0119tu bojowego i jego eksploatacja nie mo\u017ce trwa\u0107 wiecznie. Tak wi\u0119c decyzja dow\u00f3dcy Wojsko Lotniczych i Obrony Powietrznej o ostatecznym wycofaniu ze s\u0142u\u017cby z dniem 31.12.2003 roku, samolot\u00f3w MiG-21 by\u0142a s\u0142uszna. Ju\u017c od wielu lat samoloty nie przechodzi\u0142y remont\u00f3w, cho\u0107 wiele z nich mia\u0142o jeszcze spory zapas resursu kalendarzowego. Resurs kalendarzowy dla MiG-21 wynosi\u0142 30 lat z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 przed\u0142u\u017cenia do 40 lat. Powodem by\u0142o skupienie \u015brodk\u00f3w finansowych na eksploatacji MiG-29 i Su-22. W konsekwencji dow\u00f3dztwo zdecydowa\u0142o si\u0119 na likwidacj\u0119 jednostek posiadaj\u0105cych starsze wersje samolot\u00f3w MiG-21. W pierwszej kolejno\u015bci w 1993 roku, rozwi\u0105zano 2. PLM z Goleniowa. W 1997 roku, rozwi\u0105zano 32 PLRT z Sochaczewa, a w 1999 roku, 11 PLM z Wroc\u0142awia-Starachowic. Wykorzystywano tak\u017ce szans\u0119 sprzeda\u017cy MiG-21 innym krajom za \u201etward\u0105 walut\u0119\u201d. W 1999 roku, sprzedano do Ugandy, poprzez Izrael, 6 samolot\u00f3w MiG-21 bis i jeden MiG-21 UM z 9 PLM. Transakcja o warto\u015bci 50 mln $. Jednak kolejna transakcja nie dosz\u0142a do skutku.<\/p>\n W 2000 roku, na stanie Wojsko Polskie mia\u0142o oko\u0142o 100 maszyn MiG-21. W 3. PLM w Krzesinach ( wersje MF, bis, UM ), w 9. PLM w Zegrzu Pomorskim ( wersje bis, UM ), w 10. PLM w \u0141asku ( wersje MF, UM ), w 41. PLM w Malborku ( wersje bis, UM ), w 1. Dywizjon Lotniczy MW w Babich Do\u0142ach ( wersje bis, UM ).<\/p>\n W dniu 1.01.2001 roku, na bazie pu\u0142k\u00f3w powsta\u0142y ELT ( eskadry lotnictwa taktycznego ) i BLot ( bazy lotnicze ).<\/p>\n W 2002 roku, nast\u0105pi\u0142a kolejna likwidacja jednostek. Rozwi\u0105zano 9. ELT ze Zegrza Pomorskiego, a jej MiG-21 bis oraz UM, przekazano do 3. ELT do Krzesin. Z ko\u0144cem 2002 roku, zako\u0144czono eksploatacj\u0119 samolot\u00f3w MiG-21 MF w 3. ELT i 10. ELT w \u0141asku. W przypadku 10. ELT to by\u0142 ca\u0142kowity koniec lot\u00f3w na samolotach typu MiG-21.<\/p>\n W dniu 24.01.2003 roku, w 10. ELT w \u0141asku odby\u0142a si\u0119 uroczysto\u015b\u0107 zako\u0144czenia s\u0142u\u017cby samolot\u00f3w MiG-21 MF w Polsce i szkolenia lotniczego na MiG-21 w eskadrze w \u0141asku. By\u0142o to spowodowane pismem Dow\u00f3dcy WLOP z pa\u017adziernika 2002 roku, informuj\u0105cym o zako\u0144czeniu z dniem 31.12.2002 roku, szkolenia na samolotach MiG-21 MF, UM w \u0141asku. Uroczysto\u015b\u0107 odby\u0142a si\u0119 z udzia\u0142em; dow\u00f3dcy 3. KOP gen bryg pil Lecha Majewskiego, pe\u0142ni\u0105cego obowi\u0105zki dow\u00f3dcy 2. BLT pp\u0142k dypl. pil Arkadiusza Poluszy\u0144skiego, dow\u00f3dcy 32. BLot pp\u0142k pil Dariusza Packa. Odczytano rozkaz Dow\u00f3dcy 3 KOP. Uhonorowano; mjr pilota Aleksandra Nietupskiego, kpt. pil Krzysztofa Stachurskiego, mjr pil Andrzeja \u015aliwi\u0144skiego, kpt. pil Marka Misztala i innych. Wspomniano tak\u017ce zas\u0142u\u017conych pilot\u00f3w samolot\u00f3w MiG-21 z lotniska w \u0141asku; kpt. pil Bogus\u0142aw Wasilweski ( mistrz walki powietrznej ), kpt. pil Czes\u0142aw Rejman ( mistrz walki powietrznej ), kpt. pil Jan Wo\u017aniak ( dow\u00f3dca mistrzowskiego klucza ). W swej historii 10. PLM mia\u0142 na stanie MiG-21 PF, PFM, M, MF, U, UM.<\/p>\n Tak\u017ce z ko\u0144cem 2002 roku, zako\u0144czono eksploatacj\u0119 samolot\u00f3w MiG-21 bis, UM w 1. DL-MW w Babich Do\u0142ach. Jej samoloty; 5 MiG-21 bis i jedna sparka MiG-21 UM zosta\u0142y przekazane do 3. ELT Krzesiny.<\/p>\n W 2003 roku, MiG-21 bis, UM pozostawa\u0142y jeszcze na stanie 41. ELT w Malborku, 1. Brygadzie Lotnictwa Taktycznego w \u015awidwinie, 3. ELT w Krzesinach ( nale\u017c\u0105cej do 2. pozna\u0144skiej BLT ). W s\u0142u\u017cbie pozostawa\u0142o \u0142\u0105cznie 27 samolot\u00f3w MiG-21 bis i kilka MiG-21 UM.<\/p>\n W dniu 16.12.2003 roku, ostatni 20-minutowy lot wykona\u0142 MiG-21 bis nb 9507 z 3. ELT w Krzesinach. Pilotem by\u0142 major Krzysztof Siarkiewicz. Jednak samoloty MiG-21 bis do dnia 4.01.2004 roku, pozostawa\u0142y w dy\u017curze bojowym systemu obrony powietrznej NATO NATINADS.<\/p>\n Uroczyste po\u017cegnanie samolot\u00f3w MiG-21 w Polsce mia\u0142o miejsce 19.12.2003 roku, na lotnisku 22. BLot w Malborku gdzie stacjonowa\u0142a 41. ELT. Tego dnia ostatni kilkunasto-minutowy lot szkolny wykona\u0142 MiG-21 UM nb 9323 nr 516999323, na stanie od 26.09.1980 roku. Pilotami byli; dow\u00f3dca 22 BLot pp\u0142k dypl. Eugeniusz Gardas ( pierwsza kabina ) i dow\u00f3dca 41 ELT pp\u0142k dypl. dr Jan Rajchel ( druga kabina ). Dzi\u0119ki doskona\u0142ej pogodzie piloci mogli zaprezentowa\u0107 liczne zgromadzonym na p\u0142ycie widzom pokaz efektownego pilota\u017cu \u015bwiadcz\u0105cego o mistrzowskim opanowaniu maszyny. Po wykonanym locie, piloci z\u0142o\u017cyli meldunek przedstawicielowi dow\u00f3dcy WLOP gen. bryg. pilotowi Zbigniewowi Bielewiczowi, tak\u017ce swego czasu pilotowi samolot\u00f3w MiG-21. Z samolotem po\u017cegnali si\u0119 tak\u017ce weterani Polskiego Lotnictwa, kt\u00f3rzy z\u0142o\u017cyli wi\u0105zank\u0119 kwiat\u00f3w na skrzydle samolotu. By\u0142y okoliczno\u015bciowe przem\u00f3wienia i defilada pododdzia\u0142\u00f3w.<\/p>\n Podobnie jak w 3. ELT taki i w 41. ELT w Malborku samoloty MiG-21 bis pozostawa\u0142y w dy\u017curach bojowych NATO przez kolejne dwa tygodnie.\u2028 Z pocz\u0105tkiem 2004 roku, wszystkie pozostaj\u0105ce na stanie samoloty MiG-21 bis, UM przekazano do Agencji Mienia Wojskowego.<\/p>\n Rozkazem dow\u00f3dcy Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej nr 150 z dnia 8.12.2003 roku, w sprawie zaprzestania szkolenia i wykonywania lot\u00f3w na samolotach MiG-21 wszystkich typ\u00f3w i modernizacji, ostatecznie i nieodwo\u0142alnie zako\u0144czono histori\u0119 tej rodziny maszyn w Polsce. Trwa\u0142a ona d\u0142ugo, bo ponad 42 lat. W latach 1961-1981, zakupili\u015bmy w CCCP 582 samoloty MiG-21 w 10 typach i modernizacji, z czego; 469 bojowych, 77 szkolno-bojowych, 36 rozpoznawczych. W r\u00f3\u017cnym czasie by\u0142y na uzbrojeniu 13 pu\u0142k\u00f3w my\u015bliwskich, 2 pu\u0142k\u00f3w rozpoznawczych, eskadry do\u015bwiadczalnej, eskadry specjalnej oraz Centrum Szkolenia Lotniczego. Szczytowy okres eksploatacji to pocz\u0105tek 80-tych lat. W linii znajdowa\u0142o si\u0119 491 MiG-21.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Samolot MiG-21 bis nale\u017cy do czwartej i ostatniej generacji samolot\u00f3w MiG-21.\u2028 W lutym 1971 roku, z zebranych do\u015bwiadcze\u0144 z konflikt\u00f3w zbrojnych, w kt\u00f3rych wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 my\u015bliwce MiG-21, wy\u0142oni\u0142a si\u0119 koncepcja poszerzenia mo\u017cliwo\u015bci bojowych na bliskich odleg\u0142o\u015bciach i na ma\u0142ych wysoko\u015bciach. W ten spos\u00f3b narodzi\u0142 si\u0119 MiG-21 bis typ 75, E-7 bis.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-5211","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5211","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5211"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5211\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5465,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5211\/revisions\/5465"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5211"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5211"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5211"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"MiG-21](\"https:\/\/images.polot.net\/904438d6758c2f58dc961258bb07c524aacb9e73.png\")
MiG-21 bis,<\/h3>\n
Dlaczego kupiono samoloty MiG-21 bis dla Wojska Polskiego?<\/h3>\n
Polskie MiG-21 bis. 1980 rok.<\/h3>\n
\n
![\"MiG-21](\"https:\/\/images.polot.net\/4c0488814e39fc1252143d115e3769f66ac33a67.png\")
Kilka opowiada\u0144 o Polskich samolotach MiG-21 bis.<\/h3>\n
Po\u017cegnanie \u201eszybkich\u201d, czyli MiG-21.<\/h3>\n
Epilog Polskich samolot\u00f3w MiG-21.<\/h3>\n
Dostawy samolot\u00f3w MiG-21 do Polski.<\/h3>\n
![\"Dostawy](\"https:\/\/images.polot.net\/c52be95cebaee5f3810a639210dab859c6199f9d.png\")