Samolot MiG-21 bis nale\u017cy do czwartej i ostatniej generacji my\u015bliwc\u00f3w MiG-21. To typowy przedstawiciel my\u015bliwca frontowego. Zdolny do walki manewrowej na bliskich odleg\u0142o\u015bciach i na ma\u0142ych wysoko\u015bciach. Od wersji MiG-21 SM\/FM (trzecia generacja) wyr\u00f3\u017cnia\u0142 go silnik i instalacja paliwowa.<\/p>\n
Maszyna otrzyma\u0142a nowy silnik R-25-300 o ci\u0105gu 4 020 kG \/ z dopalaniem 6 960 kG. Konstrukcyjne otrzyma\u0142 on spr\u0119\u017cark\u0119 8-stopniow\u0105 oraz drugie dopalanie. By\u0142 to zakres pracy silnika zwany CZR, z rosyjska \u201eczieriezwyczajnyj rie\u017cim\u201d czyli zakres nadzwyczajny. Pozwala on po w\u0142\u0105czeniu zakresu \u201epe\u0142ne dopalanie\u201d uruchomi\u0107 drugi dopalacz. Obroty wirnika wzrastaj\u0105 w\u00f3wczas do warto\u015bci 102,5 %. Skutek jest taki, \u017ce ci\u0105g wzrasta\u0142 do 1 x 9 720 kG (1 x 9 800 kG), czyli przekracza\u0142 mas\u0119 samolotu. Zakres ten mo\u017cna uruchomi\u0107 tylko przy pr\u0119dko\u015bci Ma>1 i na wysoko\u015bci do 4 000 m i mo\u017ce pracowa\u0107 tylko przez 3 minuty. Pr\u0119dko\u015b\u0107 wznoszenia wzros\u0142a do 225 m\/s., kiedy to MiG-21 F-13 ma 150 m\/s, a MiG-21 SM ma 130 m\/s. Czas rozp\u0119dzania z 600 km\/h do 1 100 km\/h z 28 sekund zmala\u0142 do 19 sekund. Przeci\u0105\u017cenia eksploatacyjne z 7 g. wzros\u0142y do 8,5 g. Zu\u017cycie paliwa na tym zakresie wzrasta ogromnie, z grubsza 7,1 litr\u00f3w na sekund\u0119. Dla tego zakresu na silniku zamontowana jest trzecia pompa z regulatorem. Aby dope\u0142ni\u0107 informacji to zakres CZR, gdy samolot przekracza\u0142 pu\u0142ap 4 000 m sam si\u0119 wy\u0142\u0105cza\u0142, bez udzia\u0142u pilota. Uruchomienie drugiego dopalania sygnalizowa\u0142a w kabinie lampka DOD DOP, a ogie\u0144 z dyszy silnika wyd\u0142u\u017ca\u0142 si\u0119. Niestety nowy silnik z charakteru musi mie\u0107 mniejszy resurs, bardziej skomplikowan\u0105 i czasoch\u0142onn\u0105 obs\u0142ug\u0119 i niestety wi\u0119ksz\u0105 awaryjno\u015b\u0107. Polscy mechanicy (przynajmniej pocz\u0105tkowo) woleli obs\u0142ugiwa\u0107 silniki poprzednie R-11\/13. Silniki w Polsce wymaga\u0142y wi\u0119kszej troski i rzetelno\u015bci. Silnika R-25 nie da\u0142o si\u0119 ju\u017c \u201eskr\u0119ci\u0107 na druta\u201d. By\u0107 mo\u017ce opinii ta wynika\u0142a z gorszej jako\u015bci materia\u0142\u00f3w, co by\u0142o wynikiem pog\u0142\u0119biaj\u0105cego si\u0119 kryzysu w CCCP.<\/p>\n
Instalacja paliwowa zwiekszona zosta\u0142a do pojemno\u015b\u0107 2 885 litr\u00f3w. Efekt ten osi\u0105gni\u0119to poprzez powi\u0119kszenie zbiornika nadkad\u0142ubowego. Pogorszeniu uleg\u0142a aerodynamika, ale w spos\u00f3b nieznaczny i nie odczuwalny przy nowym silniku. Ta wi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 paliwa pozwoli\u0142a kilkukrotnie (z uwagi na utrat\u0119 przez pilota orientacji nawigacyjnej) szcz\u0119\u015bliwie wyl\u0105dowa\u0107 na zapasowym lotnisku.<\/p>\n
Wyposa\u017cenie nawigacyjne samolotu pozwala\u0142o na l\u0105dowanie przy podstawie chmur 200 m i widoczno\u015bci 3 000 m, chocia\u017c by\u0142y przypadki l\u0105dowania przy podstawie chmur 150 m i widoczno\u015bci 1 500 m.<\/p>\n
Maszyn\u0119 uzbrojono w k.p.r. klasy p-p R-13 M i R-55, a p\u00f3\u017aniej R-60 M. Jednym s\u0142owem wzr\u00f3s\u0142 asortyment uzbrojenia. Pojawi\u0142a si\u0119 nowa stacja radiolokacyjna (celownik radiolokacyjny). Teoretycznie wchodzi\u0142a ona do pracy po 4 minutach, ale praktycznie znacznie szybciej. Wyposa\u017cenie kabiny jest bardzo zbli\u017cone do wersji MiG-21 MF.<\/p>\n
Dlaczego MiG-21 bis by\u0142 kupony dla Polski?<\/h3>\n
Pa\u0144stwo rosyjskie samolot MiG-21 bis w ofercie mia\u0142o od 1975 roku, bo dla siebie montowali je ju\u017c od 1972 roku. W Polsce MON chcia\u0142o pomin\u0105\u0107 czwart\u0105 generacj\u0119 MiG-21 i przej\u015b\u0107 od razu do MiG-23. Mo\u017cna tak by\u0142o uczyni\u0107, gdy\u017c 70-lata to okres mi\u0119dzynarodowego odpr\u0119\u017cenia. Potencja\u0142 jakim dysponowali\u015bmy by\u0142 wystarczaj\u0105cy. Jednak MiG-23 nadal mia\u0142 problemy konstrukcyjne. Chodzi\u0142o o p\u0119kni\u0119cia spaw\u00f3w zbiornik\u00f3w paliwa, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych budowano pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 p\u0142atowca. Uzbrojenie oraz stacja radiolokacyjna wersji MiG-23 MS nie by\u0142a znacznym post\u0119pem w stosunku do MiG-21 bis. W grudniu 1977 roku, decyzj\u0105 na Kremlu Uk\u0142ad Warszawski ma wycofa\u0107 ca\u0142kowicie my\u015bliwce MiG-17 (oraz pochodne) i MiG-21 F-13 oraz stopniowo usuwa\u0107 z pierwszej linii my\u015bliwce MiG-21 PF\/PFM. W rosyjskiej ofercie pojawi\u0142 si\u0119 nowy samolot MiG-23 MF, znacznie lepszy od MiG-23 MS. Podj\u0119to wiec decyzj\u0119 o zakupie tych maszyn dla 28. PLM OPK S\u0142upsk. Lecz kraj nasz pogr\u0105\u017ca\u0142 si\u0119 w kryzysie, a na dodatek rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 druga zimna wojna. Trudno sobie wyobrazi\u0107 ewentualn\u0105 konfrontacj\u0119 PZL Lim-5\/5P z samolotem General Dynamics F-16. Produkcja eksportowa MiG-21 bis dobiega\u0142a ko\u0144ca. Produkowano ostatnie sztuki dla Finlandii. Lecz okaza\u0142o si\u0119, \u017ce by\u0142y jakie\u015b maszyny w magazynie, a ewentualna produkcja i tak by\u0142aby szybsza, wiec zdecydowano o kupnie ta\u0144szych MiG-21 bis. Po Polsce MiG-21 bis otrzyma\u0142a tak\u017ce Bu\u0142garia. Samoloty te uchroni\u0142 nas przed zakupem samolot\u00f3w MiG-25 RB rozpoznawczych i MiG-25 DP przechwytuj\u0105cych do zwalczania rozpoznawczych SR-71. W Uk\u0142adzie Warszawskim tylko Bu\u0142garia zakupi\u0142a MiG-25.<\/p>\n
Zakupy dla Polski.<\/h3>\n
Jednymi z najwa\u017cniejszych pu\u0142k\u00f3w w Polsce by\u0142y: 28. PLM S\u0142upsk, 26. PLM, a nast\u0119pnie 9. PLM Zegrze Pomorskie, 34. PLM Babie Do\u0142y. Samoloty MiG-23 kupiono tylko dla 28. PLM. Dla pozosta\u0142ych dw\u00f3ch zakupiono 2 x 36 maszyn MiG-21 bis.Dzi\u0119ki nowym samolotom 26. PLM i 34. PLM swoje dotychczas eksploatowane maszyny, g\u0142\u00f3wnie MiG-21 PFM, przekaza\u0142y jako uzupe\u0142nienie do innych pu\u0142k\u00f3w my\u015bliwskich.<\/p>\n
MiG-21 bis nb 8745 Nr 75078745.<\/h3>\n
Pierwszy pu\u0142k kt\u00f3ry postanowiono uzbroi\u0107 w samoloty MiG-21 bis to by\u0142 34. PLM Lotnisko Babie Do\u0142y. W dniu 4.02.1980 roku, do Polski piloci rosyjscy przyprowadzili pierwsze 10 maszyn. Do s\u0142u\u017cby wesz\u0142y (wpisane na stan) w dniu 6.03.1980 roku. W\u015br\u00f3d nich by\u0142 w\u0142a\u015bnie MiG-21 bis nb 8745 Nr 75078745.<\/p>\n
Samoloty ustawiono na p\u0142aszczy\u017anie postojowej w pobli\u017cu hangaru. Nie na centralnej PPS. Zjawi\u0142y si\u0119 dwie komisje; z Moskwy i Polska z Gdyni i Warszawy. Na czele Polskiej komisji sta\u0142 dow\u00f3dca 34. Pu\u0142ku p\u0142k pilot Marian Gniady. Ka\u017cdy samolot wnikliwie sprawdzano; wyposa\u017cenie kabiny, instalacje i ich dzia\u0142anie, nawet ogumienie. Wszystko wpisywano w protok\u00f3\u0142 zdawczo-odbiorczy. Uwagi i braki wpisywano, a strona CCCP je usuwa\u0142a. Musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce w historii Polskiego Lotnictwa Wojskowego by\u0142 przypadek nie odebrania samolot\u00f3w MiG-21 od strony rosyjskiej, z uwagi na ich powa\u017cne wady samolot\u00f3w. Ca\u0142a procedura trwa\u0142a kilka dni.<\/p>\n
Samolot w 34. PLM by\u0142 u\u017cytkowany do 1994 roku, czyli do chwili rozformowania pu\u0142ku. W\u00f3wczas to nast\u0105pi\u0142o przekazanie samolotu do 41. PLM Malbork. Nast\u0119pnie samolot trafi\u0142 do Mr\u0105gowa do Wojskowego O\u015brodka Szkoleniowo-Kondycyjnego.<\/p>\n
MiG-21 bis nb 9345 Nr 75089345.<\/h3>\n
Przezbrojenie 26. PLM nast\u0105pi\u0142o w 1981 roku. Samolot przyprowadzony do Polski MiG-21 bis nb 9345 Nr 75089345 przylecia\u0142 w grupie 18 maszyn w lipcu 1981 roku. Wszystkie te samoloty wpisano na stan w dniu 14.07.1981 roku.Samoloty dostarczono drog\u0105 powietrzn\u0105 (przelot). Procedura przekazania samolot\u00f3w w 26. PLM w Zegrzu Pomorskim by\u0142a identyczna jak rok wcze\u015bniej w Babich Do\u0142ach. Na czele Polskiej komisji sta\u0142 dow\u00f3dca pu\u0142ku pp\u0142k pil. Bogus\u0142aw Wasilewski.W 1989 roku, 26. PLM przeformowano na 9. PLM. W rzeczywisto\u015bci 9. PLM w Debrznie zlikwidowano, a cz\u0119\u015b\u0107 kadry przesz\u0142a do Zegrza Pomorskiego. W rezultacie samolot zosta\u0142 wpisany na stan 9. PLM, cho\u0107 nie zmieni\u0142 miejsca bazowania.<\/p>\n
W 2000 roku, w zwi\u0105zku wst\u0105pieniem Polski do NATO, 9. PLM przeformowano w 9. Eskadr\u0119 Lotnictwa Taktycznego. Historia 9. ELT jest bardzo kr\u00f3tka i zamyka si\u0119 w ci\u0105gu dw\u00f3ch lat. Od 31.12.2000 roku do 27.11.2002 roku, kiedy eskadr\u0119 rozformowano. Samolot trafi\u0142 do 41. eskadry w Malborku. W dniu 1.01.2001 roku, przesta\u0142 istnie\u0107 41. PLM w Malborku, a w jego miejscu powo\u0142ano do \u017cycia 41. ELT i 22. Blot. Nast\u0119pnie samolot trafi\u0142 do Mr\u0105gowa do Wojskowego O\u015brodka Szkoleniowo-Kondycyjnego.<\/p>\n
Podczas dy\u017cur\u00f3w bojowych Polskie MiG-21 bis by\u0142y zwykle wystawiane tak, \u017ce jeden mia\u0142 podwieszone 2 x R-3 R, a drugi 2 x R-60. Polscy piloci doskonale opanowali te maszyny. Podczas wsp\u00f3lnych \u0107wicze\u0144 z lotnikami niemieckimi, lataj\u0105cymi na samolotach Panavia Tornado, to Polscy zawsze wygrywali pojedynki (!).<\/p>\n
Z ko\u0144cem 2003 roku, nast\u0105pi\u0142 kres eksploatacji samolot\u00f3w MiG-21. Opr\u00f3cz Malborka MiG-21 bis trafi\u0142y tak\u017ce do 3. ELT Krzesin. Nie wszystkie wzbi\u0142y si\u0119 jeszcze w powietrze. Wyczerpa\u0142 si\u0119 ich resurs. S\u0142u\u017cy\u0142y jako magazyn cz\u0119\u015bci zamiennych. Trzeba wiedzie\u0107, \u017ce po odpowiednim remoncie, samoloty mo\u017cna by\u0142oby u\u017cytkowa\u0107 jeszcze blisko 20 lat, czyli \u0142\u0105cznie 40 lat. W tym miejscu warto wspomnie\u0107 o przegl\u0105dach i remontach MiG-21 bis i silnik\u00f3w R-25. Samolot pierwszy przegl\u0105d przechodzi\u0142 po 50 godzinach lotu. Przegl\u0105dano i silnik i p\u0142atowiec. P\u00f3\u017aniej p\u0142atowiec przegl\u0105dano co 100 godzin, a silnik co 50 godzin. Pierwszy remont silnika wykonywano po 400 godzinach. Pierwszy remont p\u0142atowca wykonywano po 800 godzinach. Drugi remont g\u0142\u00f3wny wykonywano po 1 600 godzinach i samolot m\u00f3g\u0142 lata\u0107 do 2 400 godzin. Mo\u017cliwa by\u0142a tak\u017ce obs\u0142uga kalendarzowa, ale nasze maszyny do 1990r., wcze\u015bniej osi\u0105ga\u0142y zalecane godziny. Kalendarzowa obs\u0142uga m\u00f3wi\u0142a maksymalnie o 20 latach +-2 lata. Kiedy nasze samoloty ko\u0144czy\u0142y s\u0142u\u017cb\u0119 mia\u0142y za sob\u0105 22 lata i ma\u0142o kt\u00f3ry z nich dotar\u0142 do 2 400 godzin w powietrzu. \u015arednio mia\u0142y oko\u0142o 1 600 godzin. Wynika\u0142o to z ogranicze\u0144 finansowych 90-tych lat, kiedy to piloci mniej latali.<\/p>\n
Podczas eksploatacji w katastrofach utracili\u015bmy 5 maszyn MiG-21 bis. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z katastrof nast\u0105pi\u0142a w momencie l\u0105dowania. Ostatnie loty na samolotach MiG-21 bis wykonano w 3 ELT w Krzesinach w dniu 16.12.2003 roku. Samoloty oferowano na sprzeda\u017c. Sk\u0142adano propozycj\u0119 Rumunii, aby przebudowali je na wersj\u0119 Lancer. W 1999 roku, 6 maszyn MiG-21 bis i 1 MiG-21 UM sprzedano do Ugandy. Wszystkie nale\u017ca\u0142y do 9. PLM. Rozmontowane maszyny za\u0142adowano na pok\u0142ad transportowego An-124 i zawieziono do Ugandy.<\/p>\n
Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Samolot MiG-21 bis nale\u017cy do czwartej i ostatniej generacji my\u015bliwc\u00f3w MiG-21. To typowy przedstawiciel my\u015bliwca frontowego. Zdolny do walki manewrowej na bliskich odleg\u0142o\u015bciach i na ma\u0142ych wysoko\u015bciach. Od wersji MiG-21 SM\/FM (trzecia generacja) wyr\u00f3\u017cnia\u0142 go silnik i instalacja paliwowa.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-5210","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5210","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5210"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5210\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5464,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5210\/revisions\/5464"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5210"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5210"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5210"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}