Zanim przejdziemy do omawiania konstrukcji C-17, przytoczymy kilka istotnych fakt\u00f3w dotycz\u0105cych mechaniki i aerodynamiki lotu. Od pocz\u0105tku istnienia awiacji by\u0142a potrzeba zwi\u0119kszania si\u0142y no\u015bnej skrzyde\u0142. Kolejno, wi\u0119c wprowadzano r\u00f3\u017cne rozwi\u0105zania, g\u0142\u00f3wnie celem skr\u00f3cenia drogi startu ( rozbiegu ) i drogi l\u0105dowania ( dobiegu ). Na pierwszy ogie\u0144 posz\u0142a mechanizacja skrzyde\u0142. Czyli r\u00f3\u017cnorakie klapy na sp\u0142ywie i na kraw\u0119dzi natarcia. Zastosowano sterowanie warstw\u0105 przy\u015bcienn\u0105 oraz klapy strumieniowe. Te ostatnie by\u0142y efektywne, ale z powodu r\u00f3\u017cnych trudno\u015bci technicznych i licznych awarii nie znalaz\u0142y szerokiego zastosowania.<\/p>\n Celem skr\u00f3cenia rozbiegu; stosowano dopalacze w silnikach turboodrzutowych, dodatkowe silniki rakietowe, odrzucane po starcie (w samolotach bojowych), wtrysk wody do kom\u00f3r spalania silnik\u00f3w turboodrzutowych, katapulty (przede wszystkim na lotniskowcach), ramy startowe (tak\u017ce na lotniskowcach).<\/p>\n Celem skr\u00f3cenia dobiegu; hamulce k\u00f3\u0142, hamulce aerodynamiczne, spadochrony hamuj\u0105ce, odwracanie ci\u0105gu \u015bmigie\u0142 i odwracacze ci\u0105gu silnik\u00f3w turboodrzutowych. R\u00f3\u017cne urz\u0105dzenia lotniskowe; liny i siatki zaporowe.<\/p>\n Robiono do\u015bwiadczenia ze sterowaniem wektoru ci\u0105gu zespo\u0142u nap\u0119dowego, tak, aby uzyska\u0107 odpowiedni\u0105 sk\u0142adow\u0105 tego wektora.\u00a0Od razu trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce pionowzloty z uwagi na swoje wrodzone wady nie maj\u0105 (jak do tej pory) szans na powszechne u\u017cycie, zw\u0142aszcza w lotnictwie transportowym.<\/p>\n Dlatego w 70-tych latach XX wieku, instytuty badawcze wolnego \u015bwiata skupi\u0142y si\u0119 na skr\u00f3ceniu rozbiegu i dobiegu samolot\u00f3w klasycznych. Si\u0119gni\u0119to po zjawisko odkryte i opisane w 1934 roku, przez rumu\u0144skiego in\u017cyniera Henri Marie Coand\u0119 (1885 – 1972). Zjawisko to zaobserwowa\u0142 on ju\u017c w 1910 roku, prowadz\u0105c pr\u00f3by pierwszego na \u015bwiecie samolotu o nap\u0119dzie odrzutowym. Od nazwiska odkrywcy zjawisko to nazwano efekt Coandy.<\/p>\n Aby zrozumie\u0107, na czym polega ten efekt mo\u017cemy przeprowadzi\u0107 proste do\u015bwiadczenie. W\u0142\u00f3\u017cmy palec w strumie\u0144 lej\u0105cej si\u0119 z kranu wody. Zaobserwujemy, i\u017c woda zaraz za palcem ponownie \u0142\u0105czy si\u0119 w jednolity strumie\u0144. Jest to wynikiem lepko\u015bci cieczy, kt\u00f3ra powodu przyleganie jej do op\u0142ywaj\u0105cej powierzchni. Oczywi\u015bcie wszystko pod pewnymi warunkami. Podobnie dzieje si\u0119 z przep\u0142ywaj\u0105cym powietrzem. W USA zjawisko Coandy zosta\u0142o przebadane w r\u00f3\u017cnych aspektach. W wyniku tych bada\u0144 opracowano kilka sposob\u00f3w zwi\u0119kszaj\u0105cych si\u0142\u0119 no\u015bn\u0105 uk\u0142ad\u00f3w; zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy \u2013 skrzyd\u0142o.<\/p>\n Po pierwsze. Nadmuch na g\u00f3rn\u0105 powierzchni\u0119 p\u0142ata. Zasada Upper Surface Blowing ( UPS ). Wykorzystuje efekt zwi\u0119kszenia cyrkulacji, czyli tak zwana super cyrkulacj\u0119, dzi\u0119ki zwi\u0119kszeniu przep\u0142ywu powietrza na g\u00f3rnej powierzchni p\u0142ata. Oczywi\u015bcie za silnikiem. W konsekwencji zwi\u0119ksza si\u0142\u0119 no\u015bn\u0105 p\u0142ata. Wychylona klapa zaskrzyd\u0142owa o wi\u0119kszy ni\u017c normalnie k\u0105t, nie powoduje oderwania strumienia od powierzchni, co w konsekwencji dodatkowo zwi\u0119ksza si\u0142\u0119 no\u015bn\u0105. Trzeci efekt to odchylenie strumienia gaz\u00f3w ku do\u0142owi. Jest on na tyle intensywny, \u017ce bierze udzia\u0142 w wywa\u017caniu sk\u0142adowej wektora si\u0142y no\u015bnej. Po prostu dodaje si\u0119 do aerodynamicznej si\u0142y no\u015bnej.<\/p>\n Po drugie. Sterowanie cyrkulacj\u0105 skrzyd\u0142a. Zasada Circulation Control Wing ( CCW ). Polega na tym, i\u017c powietrze pobrane ze spr\u0119\u017carki silnika, o wydatku regulowanym przy pomocy zawor\u00f3w, wdmuchiwane jest w kana\u0142 biegn\u0105cy wewn\u0105trz skrzyd\u0142a i wylatuje dyszami tu\u017c przed klap\u0105. Powstaje cienka warstwa powietrza, ale o sporej pr\u0119dko\u015bci, kt\u00f3ra przykleja si\u0119 do g\u00f3rnej powierzchni klapy ( lub zespo\u0142u klap ) i odchyla si\u0119 zgodnie z jej obrysem ku do\u0142owi. W efekcie zwi\u0119ksza si\u0119 przep\u0142yw nad skrzyd\u0142em i ro\u015bnie si\u0142a no\u015bna. Taki uk\u0142ad by\u0142 powszechnie stosowany w samolotach my\u015bliwskich typu MiG-21 od wersji PFM, a uk\u0142ad nazwano SPS.<\/p>\n Po trzecie. Klapy z zewn\u0119trznym nadmuchem. Externally Blown Flap ( EBF ). Pozornie uk\u0142ad ten jest bardzo konwencjonalny, ale odpowiednie umieszczenie silnik\u00f3w i dob\u00f3r wielosegmentowych klap zaskrzyd\u0142owych gwarantuje znaczny przyrost si\u0142y no\u015bnej. Kluczem do sukcesu by\u0142o opracowanie odpowiednich szczelin mi\u0119dzy klapami, aby efekt Coanda by\u0142 maksymalnie du\u017cy. Przewaga EBF nad UPS polega na tym, i\u017c w trakcie przelotu gazy wylotowe z silnik\u00f3w nie natrafiaj\u0105 na \u017cadne przeszkody i p\u0142yn\u0105 bez strat. W UPS gazy wylotowe maj\u0105 ca\u0142y czas kontakt z g\u00f3rn\u0105 powierzchni\u0105 p\u0142at\u00f3w.<\/p>\n Po czwarte. Spanwise Blowing ( LESWB lub og\u00f3lniej SWB ). Uk\u0142ad polega na nadmuchu powietrza w rejonie kraw\u0119dzi natarcia skrzyde\u0142. Kana\u0142em jest zwykle przednia klapa. Niezale\u017cnie od konstrukcji powietrze do nadmuchu jest zawsze brane ze spr\u0119\u017carki silnika. Badanie tego systemu w USA rozpocz\u0119to w 1969 roku. Prace przerwano bo zauwa\u017cono, \u017ce przy du\u017cych k\u0105tach natarcia nast\u0119puje nag\u0142a utrata si\u0142y no\u015bnej.<\/p>\n Po pi\u0105te. Mo\u017cliwe jest \u0142\u0105czenie poszczeg\u00f3lnych system\u00f3w. Ich \u0142\u0105czenie zawsze zwi\u0119ksza si\u0142\u0119 no\u015bn\u0105. Lecz trzeba pami\u0119ta\u0107, i\u017c zbyt skomplikowany system; zwi\u0119ksza koszty, zwi\u0119ksza mas\u0119, jest bardziej podatny na awarie. Rachunek koszt \u2013 efekt, musi si\u0119 bilansowa\u0107.<\/p>\n Badania teoretyczne to jedno, a badania praktyczne to drugie. Dlatego przejdziemy do samolot\u00f3w do\u015bwiadczalnych, jakie w tym temacie opracowano. I tu mamy zaskoczenie. Pierwszym by\u0142 ameryka\u0144sko-kanadyjski samolot transportowy, w kt\u00f3rego badaniach uczestniczy\u0142a agencja NASA. Dlatego maszyna zosta\u0142a oznaczona NASA-DITC DHC XC-8 A. Pierwszy lot wykonano w dniu 1.05.1972 roku.<\/p>\n W tym miejscu musimy wspomnie\u0107 o szeroko zakrojonych badaniach prowadzonych w 60-tych latach XX wieku, przez firmy przewoz\u00f3w pasa\u017cerskie. Celem by\u0142o znalezienie odpowiedniego samolotu transportowego, kt\u00f3ry by\u0142y w stanie korzysta\u0107 z niewielkich lotnisk, kt\u00f3re znajdowa\u0142yby si\u0119 blisko centr\u00f3w wielkich miast. Ale w tych poszukiwaniach skupiano si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na nap\u0119dzie \u015bmig\u0142owym.<\/p>\n Maszyna NASA-DITC DHC XC-8 A w trakcie bada\u0144 przechodzi\u0142a wiele modyfikacji i bardziej znana jest jako Boeing-NASA QSRA ( Quiet Short Research Aircraft ). W pocz\u0105tkowym okresie prac w programie uczestniczy\u0142a firma De Havilland, poniewa\u017c wyj\u015bciow\u0105 konstrukcj\u0105 by\u0142 De Havilland DHC-5, kt\u00f3ra otrzyma\u0142a oznaczenie C-8 A. Oryginalny samolot o nr 63-13687. Po cyklu lot\u00f3w zosta\u0142 wypo\u017cyczony do University of Michigan i zarejestrowanym jako N326D w dniu 3.09.1974 roku. Teraz samolotem zaj\u0119\u0142a si\u0119 firma Boeing kt\u00f3ra wykona\u0142a znaczn\u0105 przebudow\u0119. Samolot otrzyma\u0142 now\u0105 tyln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kad\u0142uba z nowym usterzeniem. Zmieniono ca\u0142kowicie skrzyd\u0142o. W ko\u0144cu zamontowano nowy zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy z\u0142o\u017cony z 4 silnik\u00f3w Avro Lycoming YF-102 o ci\u0105gu 4 x 3 402 kG ( 4 x 7 500 funt\u00f3w ). Silniki te s\u0105 turbowentylatorowe, dwuprzep\u0142ywowe. By\u0142y opracowane dla programu samolotu szturmowego YA-9 A firmy Northrop. Pierwszy lot zosta\u0142 wykonany w Boeing Field, Seattle, Washington, USA, w dniu 6.07.1978 roku. Nast\u0119pnie zosta\u0142 dostarczony do NASA Ames w Moffett Field w Kalifornii. Z kolei do bada\u0144 do\u0142\u0105czy\u0142a US NAVY. Od dnia 10.07.1980 roku, prowadzono testy start\u00f3w i l\u0105dowa\u0144 na lotniskowcu USS Kitty Hawk. Wykonano 37 manewr\u00f3w touch and go i 16 pe\u0142nych l\u0105dowa\u0144 i pe\u0142nych start\u00f3w z jego pok\u0142adu.<\/p>\n Kolejne ameryka\u0144skie samoloty, kt\u00f3re wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 w badaniach nad programem skr\u00f3conego startu i l\u0105dowania to; szturmowy lotnictwa US NAVY Grumman A-6 CCW i samolot wsparcia Lockheed S-3 CCW.\u00a0Lecz sednem zagadnienia w USA sta\u0142 si\u0119 program AMST i samoloty Boeing YC-14 i Mc Donnell-Douglas YC-15 kt\u00f3re s\u0105 bohaterami tego rozdzia\u0142u. Ale o nich poni\u017cej.<\/p>\n Ze zwyk\u0142ej przyzwoito\u015bci trzeba napisa\u0107 o rosyjskim samolocie An-72, kt\u00f3ry pierwszy lot wykona\u0142 22.12.1977 roku. Samolot An-72 to rosyjska kopia ameryka\u0144skiej konstrukcji Boeing YC-14. Samolot mia\u0142 wiele nierozwi\u0105zanych problem\u00f3w i zosta\u0142 oblatany na si\u0142\u0119 w ostatnich dniach 1977 roku, wykonuj\u0105c tylko typowy lot bez korzystania z klap umieszczonych za silnikami.<\/p>\n Do wsp\u00f3\u0142zawodnictwa do\u0142\u0105czy\u0142a tak\u017ce Japonia. Program japo\u0144czycy zainicjowali w 1979 roku buduj\u0105c samolot transportowy kr\u00f3tkiego zasi\u0119gu NAL QSTOL Asuka. Samolot wyposa\u017cony zosta\u0142 w uk\u0142ad nap\u0119dowy oparty na samolocie Boeing-NASA QSRA. Samolot przeszed\u0142 ca\u0142y cykl bada\u0144. Obecnie (2005 rok) samolot znajduje si\u0119 w muzeum.<\/p>\n W 60-latach XX wieku okaza\u0142o si\u0119, \u017ce lotniska, a szczeg\u00f3lnie RWY s\u0105 powa\u017cnie nara\u017cone na zniszczenia wojenne. W takiej sytuacji lotnictwo mia\u0142oby ograniczone mo\u017cliwo\u015bci. Rozpocz\u0119to poszukiwanie rozwi\u0105za\u0144 kt\u00f3re uczyni\u0142yby samoloty mniej zale\u017cnymi od RWY. Jednym z rozwi\u0105za\u0144 by\u0142o skr\u00f3cenie d\u0142ugo\u015bci rozbiegu i dobiegu samolot\u00f3w. W wyniku analiz przeprowadzonych w USA wyci\u0105gni\u0119to wnioski, potwierdzaj\u0105ce sens takiego rozwi\u0105zania, szczeg\u00f3lnie w stosunku do samolot\u00f3w transportowych. Wobec tego z ko\u0144cem 60-lat USAF rozpisa\u0142y konkurs okre\u015blany skr\u00f3tem AMST ( Advanced Medium STOL Transport ). Celem konkursu by\u0142o opracowanie nast\u0119pcy samolotu C-130 Herkules. By\u0142o to niezwykle trudne zadanie, bo eksploatowany od 1954 roku, C-130 Herkules sta\u0142 si\u0119 wyznacznikiem nowoczesnego samolotu transportowego, na kt\u00f3rym wzorowa\u0142 si\u0119 ca\u0142y \u015bwiat. Razem z rosjanami. W za\u0142o\u017ceniach wyszczeg\u00f3lniono d\u0142ugo\u015b\u0107 RWY, okre\u015blaj\u0105c j\u0105 na 600 m. Mas\u0119 ca\u0142kowit\u0105 maszyny okre\u015blono na 86 000 kg. Do konkursu przyst\u0105pi\u0142y prawie wszystkie lotnicze firmy USA. Zgodnie z panuj\u0105c\u0105 ju\u017c w\u00f3wczas w USA zasad\u0105, do g\u0142\u00f3wnego rozstrzygni\u0119cia wytypowane zosta\u0142y dwie firmy; Boeing i Mc Donnell-Douglas. Obie firmy otrzyma\u0142y kontrakt na budow\u0119 po dwa prototypy.<\/p>\n Pierwszym by\u0142 Boeing YC-14 z futurystycznie umieszczonym zespo\u0142em nap\u0119dowym. Zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy z\u0142o\u017cony z dw\u00f3ch silnik\u00f3w CF-6-50 D, o ci\u0105gu 2 x 22 700 KG. Gondole umieszczono przed skrzyd\u0142ami, a wyloty silnik\u00f3w skierowano nad g\u00f3rn\u0105 powierzchni\u0119 p\u0142ata. To rozwi\u0105zanie daje lepszy efekt nadmuchu na klapy, zwi\u0119ksza si\u0142\u0119 no\u015bn\u0105, a przy okazji zmniejsza ha\u0142as. Szybciej tak\u017ce spada temperatura gaz\u00f3w wylotowych, wi\u0119c samolot jest mniej nara\u017cony na pociski kierowane na podczerwie\u0144. Skrzyd\u0142a otrzyma\u0142y profil nadkrytyczny i bogat\u0105 mechanizacj\u0119, dla zwi\u0119kszenia si\u0142y no\u015bnej.<\/p>\n Pierwszy lot wykonano 9.08.1976 roku, niemal dok\u0142adnie rok po pierwszym locie YC-15. Firma studia projektowe przeprowadzi\u0142a przez 90 dni.<\/p>\n Drugim samolotem by\u0142 Mc Donnell-Douglas YC-15. Zosta\u0142 zbudowany bardziej klasycznie. Zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy z\u0142o\u017cony z czterech silnik\u00f3w JT-8 D-17 o ci\u0105gu 4 x 7 120 kG. Skrzyd\u0142a otrzyma\u0142y tak\u017ce profil nadkrytyczny i bogat\u0105 mechanizacj\u0119. Pierwszy lot wykonano w sierpniu 1975 roku.<\/p>\n Testy samolot\u00f3w przeprowadzano w Edwards Air Force Base. Oba samoloty przez blisko 3 lata przechodzi\u0142y intensywne badania w locie. W czerwcu 1977 roku, samoloty pokazano na 32. Salonie Lotniczym w Pary\u017cu. Obie konstrukcje spe\u0142ni\u0142y stawiane przed nimi oczekiwania. Minimalnie wi\u0119ksze uznanie zyska\u0142 YC-15.<\/p>\n Lecz w 1978 roku, prace nad obiema konstrukcjami wstrzymano. Oficjalnych wynik\u00f3w nie og\u0142oszono. Powody by\u0142y czysto finasowo-polityczne. Prezydentem USA by\u0142 w\u00f3wczas J. Carter. Ratuj\u0105c finanse ostro ci\u0105\u0142 programy zbrojeniowe. Jako pierwszy upad\u0142 program bombowca kontynentalnego B-1 ( B-1 A ). R\u00f3wnie\u017c Departament Obrony Stan\u00f3w Zjednoczonych skre\u015bli\u0142 program AMST. W efekcie w lotniczym przemy\u015ble wojskowym 6 000 os\u00f3b straci\u0142o prac\u0119.<\/p>\n Dopiero pod koniec kadencji prezydenta J. Cartera opracowano now\u0105 doktryn\u0119 wojenn\u0105. W\u00f3wczas Military Airlift Command ( Dow\u00f3dztwo Lotnictwa Transportowego ) rozpocz\u0119\u0142o poszukiwania nowej maszyny transportowej zdolnej do wykonania nowych zada\u0144. Og\u0142oszono w\u00f3wczas kolejny program znany jako C-X ( Cargo-Experimental ).\u00a0Tym razem nowy samolot nie mia\u0142 zast\u0105pi\u0107 C-130 Herkules, ale powinien by\u0107 jego uzupe\u0142nieniem. Poza tym, powinien stanowi\u0107 uzupe\u0142nienie ci\u0119\u017ckich Lockheed C-5 Galaxy i Lockheed C-141 Starlifter. Zak\u0142adano, i\u017c w przypadku nowego konfliktu ( wojny ), nowy samolot ma mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 przerzutu \u017co\u0142nierzy z broni\u0105 z USA na inny kontynent bezpo\u015brednio w rejon walk. Samolot powinien po przelocie mi\u0119dzykontynentalnym, korzystaj\u0105c ze swojego wyposa\u017cenia, wyl\u0105dowa\u0107 na lotnisku polowym, gdzie nie b\u0119dzie \u017cadnego zaplecza technicznego. W dodatku przy mo\u017cliwych atakach powietrznych przeciwnika. Jak widzimy wymagania znacznie wzros\u0142y i ani YC-14, ani YC-15 nie by\u0142yby w stanie ich spe\u0142ni\u0107. USAF po raz kolejny wyznaczy\u0142a nowe standardy.<\/p>\n Zgodnie z now\u0105 doktryn\u0105, w programie C-X zwi\u0119kszono drastycznie wymagania stawiane maszynie. Zwi\u0119kszono zasi\u0119g lotu. Zwi\u0119kszono maksymaln\u0105 ilo\u015b\u0107 przewo\u017conego \u0142adunku. Liczb\u0119 za\u0142ogi ograniczono do 3 lotnik\u00f3w. Poprzednio by\u0142y 4 osoby. Postawiono na kompatybilno\u015b\u0107 podzespo\u0142\u00f3w. Chodzi\u0142o o mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykorzystania maksymalnie du\u017cej liczby cz\u0119\u015bci dost\u0119pnych na rynku dla lotnictwa cywilnego. Dzi\u0119ki temu liczono na spadek koszt\u00f3w. Za\u017c\u0105dano wysokich norm niezawodno\u015bci.\u00a0Wymagania og\u0142oszono w dniu 15.10.1980 roku. Wywo\u0142a\u0142y one zamieszanie u producent\u00f3w. W wi\u0119kszo\u015bci poszli oni po najmniejszej linii oporu, opracowuj\u0105c poprawione wersje wcze\u015bniejszych konstrukcji. Mieli obawy, \u017ce tak jak poprzedni program w pewnym momencie mo\u017ce zosta\u0107 anulowany. Dodatkowo termin by\u0142 stosunkowo kr\u00f3tki. Do wsp\u00f3\u0142zawodnictwa stan\u0119\u0142y firmy; Lockheed ze zmodyfikowanymi C-5 i C-141, Boeing ze zmodyfikowanym YC-14 ( gdzie powi\u0119kszono kad\u0142ub i dodano trzeci silnik wzorem DC-10 ), Mc Donnell-Douglas z samolotem D-9000 b\u0119d\u0105cym poprawionym YC-15.<\/p>\n Wyniki konkursu og\u0142oszono 28.08.1981 roku. Czyli stosunkowo szybko i przed kolejnymi wyborami prezydenckimi. Chyba mia\u0142o to poprawi\u0107 s\u0142abe widoki na reelekcj\u0119 prezydenta Jimmy Cartera. Zwyci\u0119zc\u0105 zosta\u0142a firma Mc Donnell-Douglas i konstrukcja D-9000, kt\u00f3ra otrzyma\u0142a wojskowe oznaczenie C-17. Co ciekawe z\u0142amano zasad\u0119 wybrania dw\u00f3ch maszyn i ich por\u00f3wnania. Zak\u0142adano, \u017ce pierwszy lot zostanie wykonany w 1985 roku, a ju\u017c w 1986 roku, samolot wejdzie do s\u0142u\u017cby. Planowano budow\u0119 210 egzemplarzy. Jak si\u0119 mo\u017cna by\u0142o spodziewa\u0107 inne firmy podj\u0119\u0142y r\u00f3\u017cne protesty i dzia\u0142ania. Np. firma Lookheed wymog\u0142a realizacj\u0119, uj\u0119tego wcze\u015bniej w planach, zakupu nowych transportowc\u00f3w C-5. W efekcie program C-17 dosta\u0142 po\u015blizgu. Umowa na budow\u0119 prototypu oraz 210 maszyn seryjnych podpisana zosta\u0142a 31.12.1985 roku. Zak\u0142adano w\u00f3wczas, i\u017c pierwszy lot nast\u0105pi w 1990 roku.<\/p>\n Aby program odni\u00f3s\u0142 sukces nale\u017ca\u0142o wybra\u0107 odpowiedni zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy. Mia\u0142y by\u0107 to cywilne silniki Pratt & Whitney PW 2037 przeznaczone dla samolot\u00f3w Boeing 757 oraz I\u0142-96 M. Silnik otrzyma\u0142 oznaczenie wojskowe F 117-PW-100 ( cywilne PW 2040 ). \u015awiadectwo zdolno\u015bci do lotu wydano w 1987 roku.<\/p>\n Pomimo og\u0142oszenia wynik\u00f3w konkursu (28.08.1981 roku) wiele lat trwa\u0142o dogrywanie ostatecznej koncepcji nowego samolotu. Problem okaza\u0142 si\u0119 niezwykle wa\u017cny, a g\u0142\u00f3wnym graczem by\u0142a doktryna wojenna USA. Wiadomo, i\u017c g\u0142\u00f3wny ci\u0119\u017car transportu wojska spoczywa\u0142 na barkach marynarki wojennej. Potwierdza\u0142y to kolejne wojny prowadzone przez USA. Lotnictwo transportowe by\u0142o niejako uzupe\u0142nieniem, a ich g\u0142\u00f3wnym zadaniem by\u0142 przerzut \u017co\u0142nierzy, a w tym ich sprawna ewakuacja do kraju. Zalet\u0105 C-17 mia\u0142a by\u0107 mo\u017cliwo\u015bci mi\u0119dzykontynentalnego przelotu i l\u0105dowanie na prowizorycznym l\u0105dowisku. Ani C-141, ani C-5 nie mia\u0142y takiej mo\u017cliwo\u015bci. Wymaga\u0142y korzystania ze sta\u0142ych lotnisk. Samolot C-141 zabiera na pok\u0142ad du\u017c\u0105 liczb\u0119 \u017co\u0142nierzy, ale lekkie pojazdy. \u0141adownia jest du\u017ca, ale w\u0105ska i niska. Czo\u0142gu nie mie\u015bci. C-5 imponuje mo\u017cliwo\u015bciami przewozowymi, ale wymaga d\u0142ugich RWY. W wyniku licznych analiz C-17 sta\u0142 si\u0119 kompromisem; zasi\u0119gu, startu i l\u0105dowania z dora\u017anych l\u0105dowisk oraz zabrania na pok\u0142ad odpowiednio silnego oddzia\u0142u wojska ( plutonu z ci\u0119\u017ckim sprz\u0119tem lub kompanii z lekkim uzbrojeniem ). Dzi\u0119ki temu desantowany oddzia\u0142 mo\u017ce od razu przyst\u0105pi\u0107 do dzia\u0142ania. Jest blisko rejonu operacji, a i wycofanie staje si\u0119 prostsze. Takiej filozofii nie zapewnia ani C-141, ani C-5.<\/p>\n Dla samolotu opracowano cyfrowy system sterowania fly-by-wire. C-17 po Airbusie A 320 sta\u0142 si\u0119 drug\u0105 maszyn\u0105 nie bojow\u0105 wyposa\u017cony w taki system. Tak nowoczesny uk\u0142ad powodowa\u0142, i\u017c konstruktorzy trafiali na niespodziewane problemy. Zwi\u0119ksza\u0142o to koszty programu i generowa\u0142o op\u00f3\u017anienie. Podczas prac nad samolotem w innych uk\u0142adach wyst\u0105pi\u0142y tak\u017ce problemy techniczne. Pokonywano je, ale w konsekwencji wzros\u0142a znacznie cena zakupu, a przysz\u0142y u\u017cytkownik zmniejszy\u0142 zam\u00f3wienie do 120 samolot\u00f3w.<\/p>\n W dniu 31.12.1985 roku, z\u0142o\u017cono zam\u00f3wienie na prototypy. Poniewa\u017c C-17 szeroko korzysta\u0142 z do\u015bwiadczenie uzyskanych przy budowie YC-15 decydenci zdecydowali o zam\u00f3wieniu tylko jednego prototypu lotnego i dw\u00f3ch do pr\u00f3b statycznych, g\u0142\u00f3wnie wytrzyma\u0142o\u015bciowych i zm\u0119czeniowych. Zbudowano trzy prototypy oznaczone jako S-1, D-1 i T-1. Do pr\u00f3b w locie skierowano maszyn\u0119 T-1 oraz pierwsze maszyny seryjne oznaczone jako P-1, P-2, P-3 i P-4.<\/p>\n Mimo \u017ce samolot jeszcze nie wykona\u0142 pierwszego lotu, w dniu 20.01.1988 roku, zawarto kontrakt na podj\u0119cie produkcji seryjnej C-17 A. Lini\u0119 produkcyjna ulokowano w zak\u0142adach Long Beach w Kalifornii. Otwarto j\u0105 w sierpniu 1988 roku.<\/p>\n Tymczasem pierwszy lotny samolot ( T-1 ) C-17 A nr 87-0025 zosta\u0142 uko\u0144czony w dniu 21.12.1990 roku i nast\u0105pi\u0142 jego rollout. Pr\u00f3by naziemne trwa\u0142y 9 miesi\u0119cy. Pierwszy lot wykonano 15.09.1991 roku.<\/p>\n Pr\u00f3by samolotu by\u0142y bardzo szerokie. Testowano samolot w r\u00f3\u017cnych skrajnych warunkach klimatycznych. Sprawdzano mo\u017cliwo\u015bci transportowe. Za\u0142adunek sprz\u0119tu u\u017cywanego przez ameryka\u0144skie wojska. Mo\u017cliwo\u015bci przewozowe pojazd\u00f3w wojskowych, \u015bmig\u0142owc\u00f3w. Desantowanie sprz\u0119tu i spadochroniarzy. Sytuacje awaryjne. Pr\u00f3by te trwa\u0142y do 1995 roku.<\/p>\n W pa\u017adzierniku 1992 roku, przeprowadzano test obci\u0105\u017ceniowy p\u0142at\u00f3w. Przy obci\u0105\u017ceniu 128 % ( zamiast 150 % ) struktura wewn\u0119trzna p\u0119k\u0142a. Nale\u017ca\u0142o wzmocni\u0107 konstrukcje skrzyd\u0142a. Wzros\u0142a jego masa.\u00a0By\u0142 tak\u017ce inny problem. Otwarta w locie tylna rampa, wywo\u0142ywa\u0142a takie zaburzenia, \u017ce desantowanie skoczk\u00f3w spadochronowych przez boczne drzwi by\u0142o niezwykle niebezpieczne.<\/p>\n Wzrost masy samolotu prowadzi\u0142 w konsekwencji do zmniejszenia zak\u0142adanego zasi\u0119gu samolotu lub zmniejszenie zabieranego \u0142adunku. Po zako\u0144czeniu wst\u0119pnej fazy test\u00f3w w locie rozpocz\u0119to badania niezawodno\u015bci konstrukcji. samoloty C-17 odbywa\u0142y loty na terenie USA. Nast\u0119pnie lata\u0142y do Wielkiej Brytanii, przewo\u017c\u0105c na pok\u0142adzie \u017co\u0142nierzy i wyposa\u017cenie oraz korzysta\u0142y z prowizorycznych lotnisk. Intensywna eksploatacja nie wp\u0142yn\u0119\u0142a na awaryjno\u015b\u0107 samolotu. Uzyskany stopie\u0144 niezawodno\u015bci samolotu wyni\u00f3s\u0142 99,2 %. Podczas ca\u0142ego okresu bada\u0144 samolotu w locie, C-17 ustanowi\u0142 22 rekordy dla tej klasy maszyn. W\u015br\u00f3d nich rekord wysoko\u015bci lotu z \u0142adunkiem 70 000 kg, 9 805 m i z \u0142adunkiem 60 000 kg, 11 171 m. Obecnie ( 2010 rok) uwzgl\u0119dniaj\u0105c dzia\u0142ania w rejonie wojen, stopie\u0144 niezawodno\u015bci samolot\u00f3w wynosi 85 % co jest dobrym wynikiem.<\/p>\n W 1993 roku, C-17 otrzyma\u0142 oficjaln\u0105 nazw\u0119 w\u0142asn\u0105 Globemaster III. Przeznaczony do s\u0142u\u017cby w jednostce USAF pierwszy samolot C-17 A nr 89-1192 zosta\u0142 oblatany w maju 1993 roku. Trafi\u0142 on do 17 Dywizjonu 437 Skrzyd\u0142a Transportowego w Charleston. Na pocz\u0105tku 1995 roku, jednostka ta, jako pierwsza wyposa\u017cona w C-17 A Globemaster III osi\u0105gn\u0119\u0142a gotowo\u015b\u0107 bojow\u0105.<\/p>\n Samolot C-17 sta\u0142 si\u0119 najnowocze\u015bniejszym wojskowym samolotem transportowy. Lecz firma Mc Donnell-Douglas zap\u0142aci\u0142a wysok\u0105 cen\u0119. Popad\u0142a w tarapaty finansowe i w dniu 1.08.1997 roku, zosta\u0142 przej\u0119ta przez firm\u0119 Boeing. Nazwa Mc Donnell-Douglas rozp\u0142yn\u0119\u0142a si\u0119 jak mg\u0142a. Przypomnijmy, \u017ce powsta\u0142a 28.04.1967 roku, poprzez po\u0142\u0105czenie dw\u00f3ch firm; Mc Donnell oraz Douglas. W nowej rzeczywisto\u015bci firma Boeing zebra\u0142a laury za opracowanie C-17 Globemaster III, cho\u0107 faktycznie nie mia\u0142a w nim udzia\u0142u. Warto o tym pami\u0119ta\u0107. Dlatego w nag\u0142\u00f3wku umie\u015bcili\u015bmy ( dla sprawiedliwo\u015bci ) nazw\u0119 Mc Donnell-Douglas.<\/p>\n Mo\u017cliwo\u015bci przewozowe C-17 s\u0105 imponuj\u0105ce. To prawda, i\u017c nie takie jak; An-225, An-124, C-5, Boeing 747, Airbus 380. Ale te samoloty wymagaj\u0105 klasycznych lotnisk, a wszystkie pozosta\u0142e transportowce zostaj\u0105 daleko w tyle.<\/p>\n C-17: Transport sprz\u0119tu wojskowego: 1 czo\u0142g M1A1\/2 Abrams, 2 pojazdy terenowe HMMWV, 54 \u017co\u0142nierzy; 2 bwp M2\/3 Bradley, 54 \u017co\u0142nierzy; 6 lekkich ci\u0119\u017car\u00f3wek; 8 pojazd\u00f3w terenowych HMMWV; 4 \u015bmig\u0142owce UH-60; 4 \u015bmig\u0142owce AH-64; 2 \u015bmig\u0142owce AH-64, 3 \u015bmig\u0142owce OH-58. Transport \u017co\u0142nierzy: 202 \u017co\u0142nierzy z pe\u0142nym wyposa\u017ceniem osobistym. Transport \u0142adunk\u00f3w: 18 palet transportowych 463 L w dw\u00f3ch rz\u0119dach. Zadania desantu powietrznego: 102 skoczk\u00f3w spadochronowych, 4 pojazdy terenowe HMMWV; 102 skoczk\u00f3w spadochronowych, 1 czo\u0142g M551 Sheridan; 2 bwp M2\/3 Bradley; 2 czo\u0142gi M551 Sheridan. Ewakuacja rannych: 48 rannych na noszach, 102 rannych siedz\u0105cych.<\/p>\n C-17 wesz\u0142y na uzbrojenie USA, UK, Australii ( od 2006 roku, 4 sztuki ), Kanady, Kataru, NATO. W 2010 roku, w eksploatacji by\u0142o 211 egzemplarzy C-17. Liczono jeszcze na zakup co najmniej 60 maszyn. Zapewnia to produkcj\u0119 seryjn\u0105 co najmniej do 2013 roku. Dlatego firma Boeing nadal prowadzi akcj\u0119 reklamow\u0105. Bez w\u0105tpienia w klasie ci\u0119\u017ckich samolot\u00f3w wojskowych C-17 jest najlepsz\u0105 maszyn\u0105 i nie ma konkurent\u00f3w.<\/p>\n Pierwszy raz C-17 pojawi\u0142 si\u0119 w Polsce na Lotnisku Ok\u0119cie w 2002 roku. Nast\u0119pnie w 2003 roku, kiedy odwiedza\u0142 Rzeczypospolit\u0105 Polsk\u0119 prezydent USA George Bush.\u00a0Polscy \u017co\u0142nierze mieli okazj\u0119 bli\u017cej zapozna\u0107 si\u0119 z tym nowoczesnym samolotem podczas drugiej wojny w Iraku i misji stabilizacyjnej ( 2003 – 2007 ). Samoloty te regularnie prowadzi\u0142y dostawy r\u00f3\u017cnego rodzaju sprz\u0119tu dla Polskich \u017co\u0142nierzy w Iraku. Samoloty utrzymywa\u0142y most powietrzny pomi\u0119dzy Lotniskiem Starachowice, a Bagdadem. L\u0105dowa\u0142y tak\u017ce na Lotnisku Ok\u0119cie i \u0141awica. W 2007 roku, dwa C-17 pojawi\u0142y si\u0119 na Lotnisku Krzesiny, w zwi\u0105zku z wyst\u0119pem grupy lotniczej US Air Force Thunderbirds. Tak\u017ce w czerwcu 2007 roku, na Lotnisku Ok\u0119cie kilkakrotnie l\u0105dowa\u0142y samoloty C-17. Ich przyloty by\u0142 zwi\u0105zany z zabezpieczeniem wizyty prezydent USA George Bush. Lecz zwyk\u0142y Kowalski m\u00f3g\u0142 obejrze\u0107 samolot z bliska dopiero w 2009 roku, kiedy to na Lotnisko Radom-Sadk\u00f3w odby\u0142y si\u0119 pokazy lotnicze Air Show, w dniach 29-30.08.2009 roku.<\/p>\n Konflikty zbrojne prowadzone przez NATO wykaza\u0142y niezbicie, i\u017c posiadanie ci\u0119\u017ckiego lotnictwa transportowego przez kraje cz\u0142onkowski sojuszu jest niezb\u0119dne. Boeing C-17 do tej roli si\u0119 doskonale nadaje. W drugiej po\u0142owie pierwszego dziesi\u0119ciolecia XXI wieku, w Rzeczypospolitej Polskiej program pozyskania dla 14 ELTr z Powidza, transportowych C-130 by\u0142 priorytetowy. Lecz zaanga\u017cowanie si\u0119 Polski w wojnach w Iraku i Afganistanie jasno pokaza\u0142, \u017ce potrzebny jest tak\u017ce wydajniejszy samolot. Jedynym spe\u0142niaj\u0105cym wymagania i produkowanym seryjnie samolotem by\u0142 C-17. Konkurencyjny A 400 M by\u0142 znacznie op\u00f3\u017aniony. Jednak Polska, jako kraj ma\u0142o zamo\u017cny nie by\u0142by w stanie samodzielnie kupi\u0107 i utrzyma\u0107 cho\u0107by jednego ci\u0119\u017ckiego samolotu. Realnym rozwi\u0105zaniem by\u0142oby powo\u0142anie jednostki transportowej w ramach NATO skupiaj\u0105c kilka kraj\u00f3w. Europejskie struktury NATO zwr\u00f3ci\u0142y wi\u0119c uwag\u0119 na samolot C-17 i przyst\u0105pi\u0142y do znalezienia sensownego rozwi\u0105zania.<\/p>\n We wrze\u015bniu 2006 roku, kilkana\u015bcie pa\u0144stw NATO, w tym Polska, podpisa\u0142o wst\u0119pne porozumienie do projektu NASC \u2013 NATO Strategic Airlift Capabilty ( Zdolno\u015b\u0107 Strategiczna Transportu Powietrznego NATO ). W ramach projektu zamierzano kupi\u0107 trzy samoloty C-17 z opcj\u0105 na czwarty. Og\u00f3lny schemat projektu NASC by\u0142 nakre\u015blony korzystaj\u0105c z do\u015bwiadcze\u0144 programu zwi\u0105zanego z samolotami E-3 A AWACS, gdzie w\u0142a\u015bcicielami jest kilka pa\u0144stw, a samoloty obs\u0142uguj\u0105 mi\u0119dzynarodowe za\u0142ogi. Samoloty s\u0105 zarejestrowane w Luksemburgu i nosz\u0105 jego herby.<\/p>\n Cz\u0142onkami NASC zosta\u0142y pocz\u0105tkowo; USA, Bu\u0142garia, Czechy, Dania, Estonia, \u0141otwa, Litwa, W\u0119gry, W\u0142ochy, Holandia, Norwegia, Rumiana, S\u0142owacja, S\u0142owenia i oczywi\u015bcie Polska. Akces do projektu zg\u0142osi\u0142a Szwecja ( poza NATO ), a nieco p\u00f3\u017aniej Finlandia. Razem 17 pa\u0144stw.\u00a0Polska planowa\u0142a wydatkowa\u0107 na cel 130 milion\u00f3w z\u0142otych. Na 2009 roku, zaplanowano wydatkowanie 20 milion\u00f3w z\u0142otych.<\/p>\n Z powodu braku funduszy z projektu wycofali si\u0119 W\u0142osi, a nieco p\u00f3\u017aniej Czesi. Kolejnego istotnego dokumentu Memorandum of Understanding ( MoU ) nie podpisali Du\u0144czycy, Litwini i S\u0142owacy. Ostatecznie wi\u0119c w projekcie NSAC partycypowa\u0142o 10 kraj\u00f3w NATO i 2 skandynawskie zrzeszone w Partnerstwie Dla Pokoju. Taki uk\u0142ad nie powinien dziwi\u0107. Przecie\u017c, wi\u0119ksze pa\u0144stwa europejskie bra\u0142y udzia\u0142 w programie samolotu A 400 M lub indywidualnie zakupi\u0142y samoloty C-17 ( UK, Kanada ). Bez w\u0105tpienia decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119 w projekcie odgrywa\u0142o USA. Mimo, i\u017c USAF indywidualnie u\u017cytkuje 180 samolot\u00f3w C-17 ( 2008 rok ), to zale\u017ca\u0142o im na rozwoju swoich sojusznik\u00f3w. Poza tym dzi\u0119ki ogromnym funduszom USA program pod wzgl\u0119dem finansowym by\u0142 niezagro\u017cony. Amerykanie posiadaj\u0105 tak\u017ce skuteczne procedury pozyskiwania, eksploatowania i remontu samolot\u00f3w. W ramach NATO organami odpowiedzialnymi za ten aspekt programu zosta\u0142o NAMO ( NATO Airlift Management Organization ) i NAMA ( NATO Airlift Management Agency ).<\/p>\n W 2006 roku, koszty nabycia 4 Boeing C-17 wraz z pakietem dodatkowym szacowano na 590 milion\u00f3w dolar\u00f3w. Jednak z powodu \u015bwiatowego kryzysu gospodarczego w 2008 roku, koszty nabycia tylko 3 C-17 wraz z pakietem dodatkowym wzr\u00f3s\u0142 do prawie 700 milion\u00f3w dolar\u00f3w. Organizacja NAMO partycypowa\u0142a tylko w programie zakupu dw\u00f3ch samolot\u00f3w. Trzeci samolot kupili sami amerykanie. Co ciekawe pierwszy samolot przeznaczony dla projektu pochodzi\u0142 z produkcji przewidzianej dla USAF. Chodzi\u0142o o jak najszybsze uruchomienie nowej jednostki. Pakiet dodatkowy obj\u0105\u0142; zapasowy komplet silnik\u00f3w F 117-PW-100, system ostrzegania AN\/ALE-47, system samoobrony AN\/AAR-47, wojskowy GPS, opancerzenie kabiny za\u0142ogi. Wszystko w celu operowania w rejonie wojny.<\/p>\n Amerykanie s\u0105 niezwykle pragmatyczni. Dlatego myli\u0142by si\u0119 kto\u015b, kto stwierdza, \u017ce amerykanie dok\u0142adaj\u0105 do interesu. W rzeczywisto\u015bci korzystaj\u0105; firmy ameryka\u0144skie, uczestnicy programu, zyskuje doktryna wojenna USA, a trac\u0105 potencjalni konkurenci europejscy ( A 400 M, ewentualnie An-70 ). Poza tym. Po osi\u0105gni\u0119ciu gotowo\u015bci bojowej, te trzy maszyny b\u0119d\u0105 sp\u0119dza\u0107 w powietrzu 3 500 godzin \/ rok, z czego 1 000 godzin \/ rok na korzy\u015b\u0107 USAF. W hipotetycznej sytuacji, uczestnicy programu, w przysz\u0142o\u015bci dokupi\u0105 w\u0142a\u015bnie C-17. Bo bardziej si\u0119 im to op\u0142aci.<\/p>\n Amerykanie proponowali struktur\u0119 organizacyjn\u0105 identyczn\u0105 jak we w\u0142asnych jednostkach. Czyli bardzo rozbudowan\u0105. Nie bardzo odpowiada\u0142o to uczestnikom programu. Ograniczono liczb\u0119 koniecznych etat\u00f3w, ale stanowiska obj\u0119li \u017co\u0142nierze wysokich szar\u017c. Jednostka zosta\u0142a pocz\u0105tkowo oznaczona jako 1 HAG ( Heavy Airlift Group ), kt\u00f3r\u0105 zmieniono na 1 HAW ( Heavy Airlift Wing ). Dow\u00f3dca jednostki w stopniu pu\u0142kownika. Wed\u0142ug wst\u0119pnych ustale\u0144 oficer USAF. Przewidziano etaty dla 155 os\u00f3b. Jak na skrzyd\u0142o to powsta\u0142a niezwykle ma\u0142a jednostka. Mimo, \u017ce ilo\u015b\u0107 samolot\u00f3w to zaledwie klucz, ale na ka\u017cdy samolot przewidziano a\u017c 4 za\u0142ogi. Czyli; 3 samoloty x 4 za\u0142\u00f3g x 3 osoby w za\u0142odze = 36 os\u00f3b personelu lataj\u0105cego. Porozumienie powo\u0142uj\u0105ce program Skrzyd\u0142a Ci\u0119\u017ckiego Lotnictwa Transportowego zosta\u0142o podpisane jesieni\u0105 2008 roku, przez 10 pa\u0144stw cz\u0142onkowskich NATO ( Bu\u0142garia, Estonia, W\u0119gry, Litwa, Holandia, Norwegia, Polska, Rumunia, S\u0142owenia, USA ) oraz dwa pa\u0144stwa partnerskie ( Finlandia i Szwecja ).<\/p>\n Niewielu Polak\u00f3w wie, \u017ce czarnym koniem w lokowaniu nowej jednostki samolot\u00f3w Boeing C-17 by\u0142o Lotnisko Powidz.\u00a0Kiedy przyst\u0119powali\u015bmy do NATO w 1999 roku, zobowi\u0105zali\u015bmy si\u0119, \u017ce wprowadzimy na wyposa\u017cenie 60 sztuk WSB ( Wielozadaniowy Samolot Bojowy ). Poniewa\u017c dow\u00f3dztwo NATO zgodzi\u0142o si\u0119 aby, zaliczy\u0107 posiadane przez nas na uzbrojeniu my\u015bliwce MiG-29 jako 12 maszyn, mogli\u015bmy zakupi\u0107 tylko 48 nowych WSB. Poniewa\u017c niezale\u017cnie od tego jaki nowy WSB strona Polska by wybra\u0142a, nale\u017ca\u0142o powa\u017cnie zmodernizowa\u0107 lotniska. 48 nowych samolot\u00f3w to s\u0105 3 eskadry, czyli modernizacja trzech lotnisk. MON zdecydowa\u0142 o modernizacji Lotnisk; Krzesiny, \u0141ask i Powidz. I t\u0119 modernizacje wykonano. Lecz z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w dwie eskadry rozpocz\u0119\u0142y bazowanie na Lotnisku Krzesiny, a jedna na Lotnisku \u0141ask. Powidz pozostawa\u0142 bez eskadry. Zaanga\u017cowanie Rzeczypospolitej w dzia\u0142aniach poza terenem Polski wymusza\u0142o dynamiczny rozw\u00f3j lotnictwa transportowego. Obok 13 ELTr ( Balice ) utworzono 14 ELTr ( Powidz ). W Powidzu ulokowano samoloty M-28, a przede wszystkim C-130, o kt\u00f3re d\u0142ugo zabiegali\u015bmy.<\/p>\n Niejako naturalnym by\u0142o wysuniecie Lotniska Powidz jako bazy jednostki 1 HAW. Niestety nie wiemy jak wygl\u0105da\u0142y negocjacje ze strony Rzeczypospolitej w tej sprawie. Dow\u00f3dcy wojskowi wypowiadali si\u0119 wielokrotnie i bardzo pozytywnie. Wskazywali na korzy\u015bci p\u0142yn\u0105ce z tej lokalizacji. M\u00f3wili o walorach Lotniska Powidz. O jego infrastrukturze i mo\u017cliwo\u015bciach rozbudowy pod k\u0105tem nowej jednostki.<\/p>\n Lecz ze strony polityk\u00f3w ju\u017c tak wyra\u017anych g\u0142os\u00f3w nie by\u0142o. Nawet okre\u015bli\u0142 bym, i\u017c niekt\u00f3rzy nabierali wody w usta. Nie bardzo rozumiemy tak\u0105 postaw\u0119. Wed\u0142ug naszej oceny, wyja\u015bnienie pojawi\u0142o si\u0119 w 2008 roku. W\u00f3wczas okaza\u0142o si\u0119, \u017ce d\u0142ugo g\u0142\u00f3wnym faworytem by\u0142a ameryka\u0144ska baza Ramstein na terenie Niemiec. Co tu du\u017co pisa\u0107. Wygl\u0105da na to, i\u017c naszym politykom zabrak\u0142o pary ( aby, nie napisa\u0107 dosadniej ) i nie odwa\u017cyli si\u0119 wkroczy\u0107 niemcom w drog\u0119. Nie po raz pierwszy polityka Rzeczypospolitej Polskiej wykaza\u0142a si\u0119 brakiem samozaparcia.<\/p>\n Wyb\u00f3r ostatecznie pad\u0142 na baz\u0119 na terenie W\u0119gier. Skoro nie Powidz, to obszar W\u0119gier sta\u0142 si\u0119 najlepszym rozwi\u0105zaniem. W\u0119grzy rozwi\u0105zali problem rejestracji samolot\u00f3w, ich ubezpieczenia. Za wz\u00f3r pos\u0142u\u017cy\u0142y rozwi\u0105zania bazy E-3 A w Luksemburgu. Lokalizacja ta by\u0142a przyj\u0119ta bardzo przychylnie przez Bia\u0142y Dom, \u017cywotnie zainteresowany dzia\u0142aniem na kierunku Ba\u0142ka\u0144skim i dalej Irak, Afganistan.\u00a0<\/p>\n W tym okresie ze strony Polskiej pozosta\u0142o nam tylko negocjowa\u0107 warunki wsp\u00f3\u0142pracy w ramach programu. Utworzono grup\u0119 negocjacyjn\u0105 na czele kt\u00f3rej stan\u0105\u0142 pu\u0142kownik Wies\u0142aw Przes\u00f3r z Szefostwa Transportu i Ruchu Wojskowego. W grupie znale\u017ali si\u0119 g\u0142\u00f3wnie specjali\u015bci z Si\u0142 Powietrznych Rzeczypospolitej. Wyra\u017anie odczuwalny by\u0142 brak wsparcia prawnik\u00f3w, ju\u017c o przedstawicielach MON nie wspomnimy. Usprawiedliwieniem mo\u017ce by\u0107, i\u017c w tym czasie trwa\u0142a realizacja programu pozyskania C-130 i zakup kolejnych M-28.<\/p>\n W efekcie nasz udzia\u0142 w programie ograniczy\u0142 si\u0119 do poziomu zaledwie 4 % i oko\u0142o 150 godzin lotu \/ rok. Powinno by\u0107 oko\u0142o 10 % i minimum 250 godzin \/ rok. Po dok\u0142adnym rozpisaniu uzyskali\u015bmy w 2009 roku, 26 godzin, 2010 roku, 96 godzin, a w 2011 roku, 150 godzin. Dla por\u00f3wnania ma\u0142a Holandia zabukowa\u0142a 500 godzin \/ rok. W efekcie uzyskali\u015bmy s\u0142ab\u0105 pozycj\u0119 w tej elitarnej jednostce. Na 12 za\u0142\u00f3g jedna b\u0119dzie Polska, cho\u0107 nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 \u017ce za\u0142ogi s\u0105 mieszane, wi\u0119c Polacy nie stworzyli jednego zespo\u0142u. Polsce dano jedno stanowisko pilota-dow\u00f3dcy za\u0142ogi z uprawnieniami instruktora na C-17 w stopniu kapitana. Jedno stanowisko pilota ( II pilota ) w stopniu porucznika. Jedno stanowisko specjalisty za\u0142adunku ( loadmaster ) w stopniu chor\u0105\u017cego. Uzyskali\u015bmy tak\u017ce kilka stanowisk w strukturach personelu naziemnego. Polak zosta\u0142 zast\u0119pc\u0105 wydzia\u0142u dowodzenia i \u0142\u0105czno\u015bci C 2 HAW w stopniu majora. Dano Polsce tak\u017ce inne stanowiska w sztabie. Prawdopodobnie dwie osoby ( starszy sier\u017cant sztabowy i osoba cywilna ). Nie uzyskali\u015bmy stanowisk technik\u00f3w samolotu. Personel lataj\u0105cy przeszed\u0142 przeszkolenie w USA w bazie lotniczej Altus na pocz\u0105tku 2009 roku.<\/p>\n Finansowo program w okresie 2008 – 2011, przedstawia si\u0119 nast\u0119puj\u0105co; wydatkujemy oko\u0142o 130 milion\u00f3w z\u0142otych, a dodatkowe koszty ( na paliwo, obs\u0142ug\u0119, szkolenia ) oko\u0142o 25 milion\u00f3w z\u0142otych rocznie.\u00a0W uzupe\u0142nieniu podamy, i\u017c program zosta\u0142 podpisany na okres 30 lat.<\/p>\n Z powodu \u015bwiatowego kryzysu, a w\u0142a\u015bciwie zachwianiem stabilno\u015bci finansowej, program SAC dosta\u0142 po\u015blizgu. W 2008 roku, ju\u017c nie by\u0142o takiego optymizmu jak w 2006 roku. Niemniej jednak nikt nawet nie wspomnia\u0142 o zawieszeniu, czy skre\u015bleniu przedsi\u0119wzi\u0119cia.<\/p>\n W dniu 13.03.2009 roku, w zak\u0142adach koncernu Boeing w Long Beach w Kalifornii wykonano po\u0142\u0105czenie sekcji kad\u0142uba pierwszego egzemplarza samolotu przeznaczonego dla SAC, a dok\u0142adnie 1 HAW. To wydarzenie by\u0142o okazj\u0105 do uroczysto\u015bci. Wzi\u0119li w niej udzia\u0142 przedstawiciele producenta, NATO i delegacja w\u0119gierska na czele z ministrem obrony. Minister obrony W\u0119gier dokona\u0142 symbolicznego wbicia ostatniego nitu.\u00a0W dniu 15.06.2009 roku, samolot zosta\u0142 wytoczony z hali monta\u017cowej, czyli nast\u0105pi\u0142 jego rollout. W dniu 29.06.2009 roku, wykonano pierwszy lot.<\/p>\n W dniu 2.07.2009 roku, przedstawiciele konsorcjum SAC potwierdzili, \u017ce zgodnie z planem pierwszy C-17 dla 1 HAW przyb\u0119dzie do bazy Papa w dniu 27.07.2009 roku.<\/p>\n Baza Papa zlokalizowana jest w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 100 km na zach\u00f3d od Budapesztu.<\/p>\n W dniu 27.07.2009 roku, na W\u0119grzech w lotniczej bazie Papa odby\u0142a si\u0119 niecodzienna uroczysto\u015b\u0107. Ceremoni\u0105 wojskow\u0105 zainicjowano dzia\u0142alno\u015b\u0107 Ci\u0119\u017ckiego Skrzyd\u0142a Transportu Powietrznego NATO ( Heavy Airlift Wing \u2013 HAW ). Uroczysto\u015b\u0107 by\u0142a po\u0142\u0105czona z przybyciem do bazy pierwszego z trzech zam\u00f3wionych w firmie Boeing. Ca\u0142a organizacj\u0105 zarz\u0105dza powo\u0142ana przez NATO Airlift Management Agency ( NAMA ). Z kolei Agencja NAMA wywodzi si\u0119 ze struktur SAC ( Strategicznego Transportu Powietrznego Capability ).<\/p>\n W\u015br\u00f3d go\u015bci ( a jednocze\u015bnie gospodarzy ) byli; zast\u0119pc\u0105 sekretarza generalnego NATO, ambasador USA na W\u0119grzech Claudio Bisogniero, premier W\u0119gier Gordon Bajnai, minister obrony W\u0119gier Imre Szekeres i inni.<\/p>\n Heavy Airlift Wing ( HAW ) kt\u00f3ra zarz\u0105dza flot\u0105 C-17 rozpocz\u0119\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 wraz z symbolicznym przekazaniem jednostce sztandaru przez ministra obrony W\u0119gier dow\u00f3dcy nowo powsta\u0142ej jednostki pu\u0142kownikowi John Zazworsky. W swoim wyst\u0105pieniu zast\u0119pca sekretarza generalnego NATO, powiedzia\u0142: \u201eW oparciu o do\u015bwiadczenia i wnioski wyci\u0105gni\u0119te z dw\u00f3ch dekadach pracy innego bardzo udanego przedsi\u0119wzi\u0119cia mi\u0119dzynarodowego NATO, czyli Airborne Early Warning floty ( AWACS ) – SAC, widzimy, \u017ce mo\u017ce by\u0107 przyk\u0142adem zrealizowania wsp\u00f3lnego celu, przez r\u00f3\u017cne narody, gdy dzia\u0142aj\u0105 kolektywnie, a kt\u00f3ry by\u0142yby poza zasi\u0119giem, gdyby kraje dzia\u0142a\u0142y indywidualnie. To jest prawdziwe \u015bwiadectwo sojuszniczej solidarno\u015bci\u201d. Z kolei premier W\u0119gier wyrazi\u0142 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 USA, za zaufanie w stosunku do W\u0119gier jako gospodarza g\u0142\u00f3wnej bazy dla C-17 w Europie \u015arodkowej.<\/p>\n Podstawowy personel bazy liczy 131 \u017co\u0142nierzy, a w\u015br\u00f3d nich by\u0142o pocz\u0105tkowo 6 Polak\u00f3w.\u00a0Kolejne dwa samolot przyby\u0142y do bazy Papa we wrze\u015bniu 2009 roku, i w pa\u017adzierniku 2009 roku. W listopadzie 2009 roku, po raz pierwszy samolot C-17 A nb 01 wykona\u0142 powietrzne tankowanie z holenderskiego tankowca powietrznego KDC-10. Zadanie wykonano nad Morzem P\u00f3\u0142nocnym dwukrotnie; w warunkach dziennych, a nast\u0119pnie nocnych. Do lutego 2010 roku, samolot C-17 A nb 01 wylata\u0142 1 000 godzin.<\/p>\n Niestety wielu Polakom samolot Boeing C-17 kojarzy si\u0119 z najwi\u0119ksz\u0105 narodow\u0105 tragedi\u0105, zamachem smole\u0144skim na samolot Tu-154 M nb 101 i \u015bmier\u0107 96 os\u00f3b, pasa\u017cer\u00f3w tego samolotu. Samoloty C-17 trzykrotnie l\u0105dowa\u0142y na Lotnisku Ok\u0119cie z cia\u0142ami ofiar. 14.04.2010r. ( \u015broda ) C-17 przywieziono 30 cia\u0142.\u00a015.04.2010r. ( czwartek ) godzina 16;28. C-17 przywieziono 34 cia\u0142a. 23.04.2010r. ( pi\u0105tek ) godzina 17;30. C-17 przywieziono 21 cia\u0142. Pozosta\u0142e ofiary przewozi\u0142y Polskie samoloty CASA C-295 M. Za ka\u017cdym razem by\u0142a to maszyna C-17 A nb 02. We wszystkich lotach C-17 do Polski po smole\u0144skiej katastrofie w sk\u0142ad mi\u0119dzynarodowych za\u0142\u00f3g wchodzili Polacy – piloci i specjali\u015bci za\u0142adunku. Wszystkie trumny przykryte by\u0142y bia\u0142o-czerwonymi narodowymi flagami.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 317 Rozdzia\u0142 2009-11-23. Mc Donnell-Douglas \/ Boeing C-17, to ameryka\u0144ski wojskowy samolot transportowy, dalekiego zasi\u0119gu, o unikalnych cechach lotnych. Wojsko Polskie ma udzia\u0142 w eksploatacji tych samolot\u00f3w w Europie. Chocia\u017c samoloty C-17 A Globemaster III nie nosz\u0105 Polskich szachownic, to jednak s\u0142u\u017c\u0105 Polskim Si\u0142om Powietrznym i s\u0105 obs\u0142ugiwane przez Polskich lotnik\u00f3w. Jednak niewiele brakowa\u0142o, aby C-17 A Globemaster III nosi\u0142 Polskie szachownice.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-5201","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5201","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5201"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5201\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5472,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5201\/revisions\/5472"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5201"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5201"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5201"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Troch\u0119 teorii.<\/h3>\n
Testy super no\u015bnych skrzyde\u0142.<\/h3>\n
Historia konstrukcji YC-14 i YC-15.<\/h3>\n
Nowy program C-X.<\/h3>\n
Mc Donnell-Douglas C-17.<\/h3>\n
Zmiana nazwy z Mc Donnell-Douglas C-17 na Boeing C-17.<\/h3>\n
Boeing C-17 i Polska.<\/h3>\n
Boeing C-17 a sprawa Polska.<\/h3>\n
Gdzie ulokowa\u0107 baz\u0119?<\/h3>\n
Jednostka 1 HAW nabra\u0142a kszta\u0142tu.<\/h3>\n
Budowa samolot\u00f3w Boeing C-17 dla 1 HAW.<\/h3>\n
Baza Papa. 2009 rok.<\/h3>\n