{"id":5181,"date":"2013-05-10T12:00:00","date_gmt":"2013-05-10T12:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.polot.net\/2024\/07\/13\/lockheed-l-10-electra-l-14-super-electra-1936r\/"},"modified":"2024-07-13T20:07:23","modified_gmt":"2024-07-13T18:07:23","slug":"lockheed-l-10-electra-l-14-super-electra-1936r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/polot.net\/?p=5181&lang=pl","title":{"rendered":"Lockheed L-10 Electra L-14 Super Electra. 1936r."},"content":{"rendered":"

Krak\u00f3w 2013-05-10<\/p>\n

Historia<\/h2>\n

00136a Rozdzia\u0142 1.02.1936r.<\/h3>\n

Lockheed L-10 Electra, L-14 Super Electra w Polsce.<\/h3>\n

\"Lockheed
Lockheed L-10 Electra SP-AYC PLL LOT na Lotnisku Ok\u0119cie. Marzec 1936 rok. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

Historia konstrukcji.<\/h3>\n

Samolot Vega pozwoli\u0142 firmie Lockheed zebra\u0107 cenne do\u015bwiadczenie w budowie szybkich samolot\u00f3w z jedynym w\u00f3wczas efektywnym nap\u0119dem t\u0142okowo-\u015bmig\u0142owym. W po\u0142owie 30-lat XX wieku, by\u0142o ju\u017c pewne, \u017ce powstan\u0105 samoloty pasa\u017cerskie dysponuj\u0105ce pr\u0119dko\u015bci\u0105 przelotow\u0105 znacznie przekraczaj\u0105c\u0105 200 km\/h. W zdecydowany spos\u00f3b skr\u00f3ci to czas przewozu poczty i pasa\u017cer\u00f3w. W USA do pracy przyst\u0105pi\u0142y trzy firmy; Boeing typ 247, Douglasa DC-2 i Lockheed L-10. W firmie Lockheed Aircraft Corporation w 1933 roku, na czele zespo\u0142u konstruktor\u00f3w stan\u0105\u0142 Hall Hibbard. W tym czasie du\u017ce samoloty pasa\u017cerskie zabiera\u0142y na pok\u0142ad od 6 do 12 os\u00f3b. Aby zoptymalizowa\u0107 projekt nale\u017ca\u0142o najpierw okre\u015bli\u0107 liczb\u0119 przewo\u017conych os\u00f3b, gdy\u017c ich ilo\u015b\u0107 determinowa\u0142a wielko\u015b\u0107 kad\u0142uba i ca\u0142ego samolotu. R\u00f3wnie\u017c nie wzi\u0119to pod uwag\u0119 personelu pok\u0142adowego (stewardesy), gdy\u017c konstruktorzy wyszli z za\u0142o\u017cenia, i\u017c szybki lot b\u0119dzie czasowo kr\u00f3tki. Dodatkowo stwierdzono, i\u017c pasa\u017cerowie nie musz\u0105 w kabinie przyjmowa\u0107 pozycji wyprostowanej, wi\u0119c kad\u0142ub mo\u017ce ograniczy\u0107 si\u0119 do pomieszczenia pasa\u017cer\u00f3w na fotelach. Ma\u0142e wymiary p\u0142atowca, to zysk na masie. W efekcie mo\u017cna zamontowa\u0107 s\u0142abszy zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy (czytaj l\u017cejszy) i bardziej ekonomiczny. To prze\u0142o\u017cy si\u0119 na znaczny zasi\u0119g. W efekcie opracowano samolot pasa\u017cerski, kt\u00f3ry raczej nale\u017ca\u0142oby nazwa\u0107 du\u017c\u0105 taks\u00f3wk\u0105 powietrzn\u0105 lub powietrznym busem. Ale osi\u0105gni\u0119to zak\u0142adany cel \u2013 szybka podr\u00f3\u017c. W kad\u0142ubie znalaz\u0142o si\u0119 miejsce dla dw\u00f3ch pilot\u00f3w (ju\u017c w\u00f3wczas przepisy w USA nakazywa\u0142y w lotnictwie komercyjnym za\u0142ogi dwuosobowe) i 10 pasa\u017cer\u00f3w, siedz\u0105cych w indywidualnych fotelach (po 5 foteli przy ka\u017cdej burcie) z przej\u015bciem po\u015brodku. Fotele to troch\u0119 nazwa na wyrost, a lepszym okre\u015bleniem jest g\u0142\u0119bokie, mi\u0119kkie krzes\u0142o, kt\u00f3re zapewnia\u0142o wzgl\u0119dny komfort. W kabinie nie by\u0142o kuchni, wi\u0119c i posi\u0142k\u00f3w serwowanych przez linie. Nie by\u0142o tak\u017ce toalety. Nie ma co marzy\u0107, o takim standardzie, jaki by\u0142 oferowany w samolotach Curtiss Condor. Jak na samolot pasa\u017cerski Lockheed L-10 Electra ma bardzo kr\u00f3tki kad\u0142ub, kt\u00f3rego d\u0142ugo\u015b\u0107 nie przekracza 12 m (11,80 m).<\/p>\n

Podczas prac projektowych szeroko wykorzystywano badania w tunelu aerodynamicznym przy wykorzystaniu r\u00f3\u017cnych modeli. Podczas tych bada\u0144 przekonstruowano usterzenie pionowe z pojedynczego na podw\u00f3jne, co sta\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniejszym wyr\u00f3\u017cnikiem samolot\u00f3w Lockheed.<\/p>\n

Samolot otrzyma\u0142 oznaczenie Lockheed L-10 Electra. Pierwszy lot odby\u0142 si\u0119 w dniu 23 lutego 1934 roku. W trakcie test\u00f3w samolot osi\u0105gn\u0105\u0142 pr\u0119dko\u015b\u0107 325 km\/h. Po pr\u00f3bach i uwzgl\u0119dnieniu poprawek, w 1935 roku, uruchomiono produkcj\u0119 seryjn\u0105, kt\u00f3ra trwa\u0142a do 1943 roku. \u0141\u0105cznie zbudowano 149 egzemplarzy, co by\u0142o bardzo dobrym wynikiem. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, i\u017c w 1934 roku, administracja USA, poprzez departament lotnictwa, wyda\u0142 zakaz przewo\u017cenia pasa\u017cer\u00f3w w lotach komercyjnych samolotami jednosilnikowymi. Ta decyzja zaowocowa\u0142a zwi\u0119kszeniem zapotrzebowania na samoloty dwusilnikowe i zwi\u0119kszeniem produkcji L-10 Electra. Samoloty Lockheed L-10 Electra trafi\u0142y do; USA, Argentyny, Brazylii, Hondurasu, Hiszpanii, Kanady, UK i Polski. Samoloty wykorzystywano jako komercyjne (przew\u00f3z pasa\u017cer\u00f3w i towar\u00f3w-poczty), ale tak\u017ce w si\u0142ach zbrojnych.<\/p>\n

Samolot Lockheed L-10 Electra w pierwszej odmianie L-10 A wyposa\u017cono w dwa silniki Pratt & Whitney\u00a0R-985 Wasp Junior SB o mocy 2 x 340 kW (450 KM). Odmiany tej zbudowano 101 egzemplarzy. Inne odmiany; Electra L-10-B\u00a0(18 egzemplarzy), silnik: 2 x Wright R-975-E3 Whirlwind, 340 kW (440 KM). Electra L-10-C\u00a0(8 egzemplarzy), silnik: 2 x Pratt & Whitney R-1340 Wasp SC1, 336 kW (450 KM). Electra L-10-E\u00a0(15 egzemplarzy), silnik: 2 x Pratt & Whitney R-1340 Wasp S3H1, 450 kW (600 KM) (wersja samolotu Amelii Earhart).<\/p>\n

Najwi\u0119kszy rozg\u0142os przyni\u00f3s\u0142 konstrukcji Lockheed L-10 Electra nieudana pr\u00f3ba lotu dooko\u0142a \u015bwiata wzd\u0142u\u017c r\u00f3wnika. Wyczynu tego podj\u0119\u0142a si\u0119 \u015bwiatowej s\u0142awy pilotka\u00a0Amelia Earhart, kt\u00f3ra po pokonaniu \u00be trasy zgin\u0119\u0142a nad Oceanem Spokojnym.<\/p>\n

Samoloty Lockheed L-10 Electra wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 w II wojnie \u015bwiatowej. Pojedyncze egzemplarze by\u0142y eksploatowane do 70-lat XX wieku.<\/p>\n

Lockheed L-10 Electra w PLL LOT.<\/h3>\n

Samoloty Lockheed L-10 Electra trafi\u0142y tak\u017ce na wyposa\u017cenie PLL LOT. Z pocz\u0105tkiem 1936 roku, dynamicznie rozwijaj\u0105ca si\u0119 firma LOT nie odstawa\u0142a poziomem us\u0142ug i siatk\u0105 po\u0142\u0105cze\u0144 od innych przoduj\u0105cych przewo\u017anik\u00f3w. Zarz\u0105d LOT zdecydowa\u0142 od 10 maszyn typu Lockheed L-10 Electra. Z pocz\u0105tkiem 1936 roku, do portu w Gdyni przyp\u0142yn\u0105\u0142 statek, na kt\u00f3rym znajdowa\u0142y si\u0119 cztery samoloty. Zosta\u0142y one zmontowane na Lotnisku Rumia i oblatane. Drog\u0105 powietrzn\u0105 zosta\u0142y przetransportowane do Warszawy na Lotnisko Ok\u0119cie. Otrzyma\u0142y rejestracje; SP-AYA, SP-AYB, SP-AYC, SP-AYD. Od marca 1936 roku, rozpocz\u0119\u0142y regularne rejsy. W 1937 roku, PLL LOT otrzyma\u0142 pozosta\u0142e 6 maszyn, rejestracje; SP-BGE, SP-BGF, SP-BGG, SP-BGH, SP-BGI, SP-BGJ. <\/p>\n

Niestety, samoloty Lockheed L-10 Electra nie lata\u0142y d\u0142ugo, bo w 1939 roku, armia niemiecka pozbawi\u0142a Rzeczypospolit\u0105 Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, wszczynaj\u0105c II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105, razem z CCCP.<\/p>\n

\"Lockheed
Lockheed L-10 Electra SP-AYD PLL LOT 1937r. Zdj\u0119cie Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/figcaption><\/figure>\n

Lockheed L-14 Super Electra.<\/h3>\n

Sukces samolotu L-10 spowodowa\u0142 zainteresowanie firm przewozowych wi\u0119ksz\u0105 konstrukcj\u0105. Na czele zespo\u0142u konstruktor\u00f3w stan\u0105\u0142 Don Palmer. Samolot zosta\u0142 powi\u0119kszony, aby pomie\u015bci\u0107 14 pasa\u017cer\u00f3w. Prototyp powsta\u0142 w zak\u0142adach Lockheed w\u00a0Burbank. Pierwszy lot wykonano w dniu 29 lipca 1937 roku. W okresie 1937 – 1940, zbudowano 354 egzemplarze. Jako nap\u0119d wykorzystano dwa silniki Wright SGR-1820-F62 o mocy 2 x 567 kW. Klienci mogli tak\u017ce wybra\u0107 nap\u0119d z dwoma silnikami Pratt & Whitney R-1690 Hornet. Samolot by\u0142 produkowany z licencji w Japonii zak\u0142ady\u00a0Tachikawa.<\/p>\n

Trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce w samolocie L-14 w stosunku do L-10 skokowo wzros\u0142y osi\u0105gi. O 23 % wzros\u0142a pr\u0119dko\u015b\u0107, a zasi\u0119g o blisko 200 %.<\/p>\n

Lockheed L-14 Super Electra w PLL LOT.<\/h3>\n

W 1937 roku, zdecydowano si\u0119 na zakup 10 maszyn nowej, powi\u0119kszonej wersji, czyli L-14. Pierwsze pi\u0119\u0107 maszyn przyp\u0142yn\u0119\u0142o do Polski na pok\u0142adzie transatlantyk\u00f3w\u00a0MS Batory\u00a0i\u00a0MS Pi\u0142sudski\u00a0w kwietniu i maju 1938 roku. Maszyny zmontowano na Lotnisku\u00a0Rumia, tak samo jak by\u0142o w przypadku L-10 Electra. Kolejne cztery samoloty przyp\u0142yn\u0119\u0142y do Polski w czerwcu 1938 roku.<\/p>\n

\"Lockheed
Lockheed L-14 Super Electra SP-BNE na Lotnisku Ok\u0119cie. 1938 rok. Zdj\u0119cie Narodowe Archiwum Cyfrowe.<\/figcaption><\/figure>\n

\"Lockheed
Lockheed L-14 Super Electra SP-LMK na Lotnisku Ok\u0119cie. 5.06.1938 rok. Zdj\u0119cie Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/figcaption><\/figure>\n

W\u0142adze sp\u00f3\u0142ki PLL LOT postanowi\u0142y wykorzysta\u0107 zakup nowoczesnego samolotu propagandowo. Zdecydowano, \u017ce ostatnia z maszyn zostanie sprowadzona z fabryki w Burbank do Warszawy drog\u0105 lotnicz\u0105. Mia\u0142 to by\u0107 test w ewentualnym uruchomieniu linii lotniczej \u0142\u0105cz\u0105cej Warszaw\u0119 z New York i Chicago. Co ciekawe, Ocean Atlantycki mia\u0142 by\u0107 pokonywany w jego najw\u0119\u017cszym miejscu, czyli z Natal w Brazylii do Dakaru w Senegalu. Lot odby\u0142 si\u0119 w maju 1938 roku. Za\u0142oga w sk\u0142adzie:\u00a0Wac\u0142aw Makowski\u00a0 (dyrektor LOT i pierwszy pilot), Zbigniew Wysiekierski (drugi pilot), Szymon Piskorz (mechanik), Alfons Rzeczewski (radio nawigator) oraz Jerzy Krassowski (asystent) wystartowa\u0142a fabrycznie nowym samolotem z Burbank w Kalifornii w dniu 13.05.1938 roku. Przez\u00a0Mazatlan, Meksyk,\u00a0Gwatemal\u0119,\u00a0Lim\u0119,\u00a0Buenos Aires\u00a0i\u00a0Rio de Janeiro\u00a0maszyna dotar\u0142a do\u00a0Natalu\u00a0w\u00a0Brazylii. Stamt\u0105d w 11 godzin i 10 minut za\u0142oga przekroczy\u0142a\u00a0Ocean Atlantyk\u00a0i wyl\u0105dowa\u0142a w\u00a0Dakarze, pokonuj\u0105c rekordowy dystans 3 070 kilometr\u00f3w bez mi\u0119dzyl\u0105dowa\u0144. Nast\u0119pnie trasa wiod\u0142a przez\u00a0Senegal,\u00a0Casablank\u0119,\u00a0Tunis\u00a0i\u00a0Rzym, sk\u0105d samolot dotar\u0142 w dniu 5.06.1938 roku, bezpo\u015brednio na\u00a0lotnisko Ok\u0119cie\u00a0w Warszawie. W sumie podczas przelotu z Kalifornii do Polski maszyna sp\u0119dzi\u0142a w powietrzu 85 godzin. Przelot na rekordowym dystansie 24 850 km mia\u0142 znaczenie reklamowe i propagandowe, ale tak\u017ce mia\u0142 by\u0107 przygotowaniem do rozpocz\u0119cia w 1940 roku, regularnych lot\u00f3w transatlantyckich. Plany te pokrzy\u017cowa\u0142 armia niemiecka, wszczynaj\u0105c II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105.<\/p>\n

\"Lotnisko
Lotnisko Ok\u0119cie. Powitanie L-14 Super Electra SP-LMK i za\u0142ogi po przelocie z USA. 5.06.1938 rok. Zdj\u0119cie Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/figcaption><\/figure>\n

Wkr\u00f3tce PLL LOT straci\u0142 dwie maszyny: SP-BNG rozbi\u0142 si\u0119 w lipcu 1938 roku, pod\u00a0Campulung\u00a0w Rumunii, a SP-BNJ sp\u0142on\u0105\u0142 na lotnisku w\u00a0Bukareszcie\u00a0nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej. By uzupe\u0142ni\u0107 straty, w maju\u00a01939 roku,\u00a0sprowadzono do Polski kolejne cztery L-14 Super Electra. W czasie\u00a0wojny obronnej\u00a01939 roku, wszystkie samoloty Lockheed Electra zosta\u0142y zmobilizowane przez\u00a0Wojsko Polskie\u00a0i wykonywa\u0142y loty kurierskie i zaopatrzeniowe. Nast\u0119pnie cztery z nich ewakuowano do Rumunii, gdzie zosta\u0142y internowane. Jedna maszyna zosta\u0142a internowana w\u00a0Tallinie\u00a0w Estonii. Pozosta\u0142e trzy samoloty tego typu (SP-BPM, SP-LMK i SP-BNF) ewakuowano do Francji, gdzie s\u0142u\u017cy\u0142y, jako samoloty \u0142\u0105cznikowe dla polskiej dyplomacji. SP-BPM zosta\u0142 zniszczony podczas ataku niemieckiego na Francj\u0119 w czerwcu 1940 roku, za\u015b SP-LMK i SP-BNF odlecia\u0142y do Wielkiej Brytanii. Tam planowano ich przebudow\u0119 na samoloty do zrzut\u00f3w\u00a0\u201ecichociemnych\u201d, jednak ostatecznie wycofano si\u0119 z pomys\u0142u i obie maszyny przej\u0119\u0142y na w\u0142asno\u015b\u0107 linie\u00a0BOAC.<\/p>\n

Konstrukcja<\/h2>\n

Lockheed L-10 Electra. 1934 rok.<\/h3>\n

Firma Lockheed mia\u0142a du\u017ce do\u015bwiadczenie w budowie samolot\u00f3w z kad\u0142ubami metalowymi. Jednak skrzyd\u0142a by\u0142y konstrukcjami z u\u017cyciem drewna. Mimo to zdecydowa\u0142a si\u0119 na budow\u0119 samolotu ca\u0142kowicie metalowego. Powodem by\u0142y zebrane do\u015bwiadczenia z eksploatacji samolot\u00f3w, kt\u00f3re w swojej konstrukcji maj\u0105 sporo drewna. Po\u017car takiej konstrukcji niemal zawsze ko\u0144czy\u0142 si\u0119 katastrof\u0105. Natomiast konstrukcje metalowe trudniej si\u0119 zapalaj\u0105. Pilot ma wi\u0119cej czasu na awaryjne l\u0105dowanie. Dlatego, firma Lockheed, jako trzecia po Boeing i Douglas, zdecydowa\u0142a si\u0119 na budow\u0119 samolotu pasa\u017cerskiego ca\u0142kowicie metalowego.<\/p>\n

Konstrukcja ca\u0142kowicie metalowa, z zastosowaniem stali i aluminium. Zastosowano uk\u0142ad dwusilnikowego dolnop\u0142ata. Modele samolotu, w r\u00f3\u017cnych skalach, poddano badaniom w tunelu aerodynamicznym na\u00a0Uniwersytecie Michigan. W wyniku tych bada\u0144 postanowiono zastosowa\u0107 zdwojone usterzenie pionowe, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 pewnym wyr\u00f3\u017cnikiem firmy Lockheed.<\/p>\n

Skrzyd\u0142a proste, o brysie trapezowym z zaokr\u0105glonymi ko\u0144cami. Wznos skrzyde\u0142 4 stopnie. Zaklinowanie pod k\u0105tem 3 stopni. Skrzyd\u0142a wyposa\u017cono w lotki i klapy zaskrzyd\u0142owe. Do skrzyde\u0142 przy montowano gondole z silnikami. W skrzyd\u0142ach umieszczono zbiorniki paliwa.<\/p>\n

Kad\u0142ub samolotu o przekroju owalnym. Rozpoczyna si\u0119 stosunkowo du\u017cym nosem. Kabina za\u0142ogi dwuosobowa, z\u0142o\u017cona z dw\u00f3ch pilot\u00f3w. Widoczno\u015b\u0107 z kabiny za\u0142ogi zapewnia 6 okien o p\u0142askich, kszta\u0142tem zbli\u017conych do prostok\u0105ta szybach. Kabina pasa\u017cerska zosta\u0142a wyposa\u017cona w 5 okien w ka\u017cdej burcie, o przekroju prostok\u0105tnym. W lewej burcie zamontowano drzwi wej\u015bciowe. W kabinie pasa\u017cerskiej umieszczono 10 miejsc pasa\u017cerskich. Ka\u017cdy pasa\u017cer ma do dyspozycji indywidualne siedzenie.<\/p>\n

Usterzenie w kszta\u0142cie litery \u201eH\u201d, o stosunkowo ma\u0142ej powierzchni, zapewnia dobr\u0105 stabilizacj\u0119. Ka\u017cdy element sk\u0142ada si\u0119 ze statecznika i steru.<\/p>\n

Podwozie tr\u00f3jpunktowe z ko\u0142em ogonowym. Podwozie g\u0142\u00f3wne z ko\u0142ami pojedynczymi, osadzonymi na widelcu, z jedn\u0105 goleniom. Podwozie jest cz\u0119\u015bciowo chowane, do gondoli za silnikowych. Ko\u0142a dodatkowo wyposa\u017cono w b\u0142otniki. Ko\u0142o ogonowe samonastawne, sta\u0142e.<\/p>\n

\"Lockheed
Lockheed L-10 Electra SP-BGH PLL LOT. 1938 rok. Zdj\u0119cie Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/figcaption><\/figure>\n

Opis zdj\u0119cia: Lockheed L-10 Electra SP-BGH PLL LOT. Prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na wielko\u015b\u0107 kad\u0142uba w stosunku do os\u00f3b na zdj\u0119ciu. Zima 1937r.\/1938r.<\/p>\n

\"Lockheed
Lockheed L-10 Electra. Kabina za\u0142ogi. 1937 rok. Zdj\u0119cie Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/figcaption><\/figure>\n

Zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy; Samolot Lockheed L-10 Electra w pierwszej odmianie L-10 A wyposa\u017cono w dwa silniki Pratt & Whitney\u00a0R-985 Wasp Junior SB o mocy 2 x 340 kW (450 KM). Odmiany tej zbudowano 101 egzemplarzy. Inne odmiany; Electra L-10-B\u00a0(18 egzemplarzy), silnik: 2 x Wright R-975-E3 Whirlwind, 340 kW (440 KM). Electra L-10-C\u00a0(8 egzemplarzy), silnik: 2 x Pratt & Whitney R-1340 Wasp SC1, 336 kW (450 KM). Electra L-10-E\u00a0(15 egzemplarzy), silnik: 2 x Pratt & Whitney R-1340 Wasp S3H1, 450 kW (600 KM) (wersja samolotu Amelii Earhart). Wszystkie te silniki s\u0105 gwiazdowe, 9-cylindrowe, o mocy oko\u0142o 340 kW. Do rozruchu silnik\u00f3w u\u017cywano lotniskowego rozrusznika. Silniki wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 z dwu\u0142opatowym \u015bmig\u0142em. \u015amig\u0142o jest metalowe i ma zmienny skos natarcia.<\/p>\n

\"Silnik
Silnik Wright R-975 Whirlwind. Muzeum Lotnictwa Polskiego Czy\u017cyny 2013 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n

\"Lockheed
Lockheed L-10 Electra. 1937 rok. Zdj\u0119cie Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/figcaption><\/figure>\n

Opis zdj\u0119cia: Sp\u00f3d samolotu Lockheed L-10 Electra PLL LOT. Widoczna sonda Pitota i anteny. Ta okr\u0105g\u0142a, to ruchoma antena radionamiernika.<\/p>\n

Lockheed L-14 Super Electra.<\/h3>\n

Sukces samolotu L-10 Electra spowodowa\u0142 kontynuacj\u0119 tego kierunku. W efekcie powsta\u0142 samolot Lockheed L-14 Super Electra. Numer zawarty w nazwie oznacza\u0142 14-pasa\u017cer\u00f3w na pok\u0142adzie. Og\u00f3lnie pisz\u0105c, L-14 jest powi\u0119kszon\u0105 odmiana L-10, cho\u0107 jest to du\u017ce uproszczenie. Konstrukcj\u0119 samolotu nale\u017ca\u0142o zaprojektowa\u0107 od pocz\u0105tku. Prace prowadzono w zak\u0142adach Lockheed w Burbank. Konstruktorem prowadz\u0105cym by\u0142 Don Palmer. Du\u017cym u\u0142atwieniem, a jednocze\u015bnie przyspieszeniem pracy, by\u0142o ograniczenie bada\u0144 tunelowych.<\/p>\n

Skrzyd\u0142a znacznie powi\u0119kszono. Rozpi\u0119to\u015b\u0107 wzros\u0142a o 125 cali (oko\u0142o 3,17 m). Powierzchnia wzros\u0142a o oko\u0142o 20 %, do 551 ft2. Zastosowano zmieniony system wysuwania klap zaskrzyd\u0142owych. Teraz opr\u00f3cz ruchu w d\u00f3\u0142 przesuwaj\u0105 si\u0119 w ty\u0142 znacznie zwi\u0119kszaj\u0105c powierzchni\u0119 no\u015bn\u0105. S\u0105 to tak zwane klapy poszerzacze.<\/p>\n

Kad\u0142ub samolotu uleg\u0142 znacznemu powi\u0119kszeniu. Jego d\u0142ugo\u015b\u0107 wzros\u0142a o 68 cali (oko\u0142o 1,72 m). Dzi\u0119ki temu kabina pasa\u017cerska zyska\u0142a na komforcie. Co prawda nadal nie mo\u017cna by\u0142o przybra\u0107 pozycji wyprostowanej, ale przemieszczanie si\u0119 w kabinie by\u0142o ju\u017c naczynie \u0142atwiejsze. W ka\u017cdej burcie zamontowano 7 prostok\u0105tnych okien, plus okienka w drzwiach i tylnej cz\u0119\u015bci kad\u0142uba.<\/p>\n

Usterzenie powi\u0119kszono.<\/p>\n

Podwozie pozosta\u0142o tr\u00f3jpodporowe z ko\u0142em ogonowym. Podwozie g\u0142\u00f3wne uleg\u0142o znacznym zmianom. Nadal by\u0142o wyposa\u017cone w jedno ko\u0142o, ale ca\u0142kowicie przebudowano gole\u0144. Zlikwidowano b\u0142otniki. Podwozie ca\u0142kowicie chowa si\u0119 w p\u0142atowcu.<\/p>\n

Zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy; Pocz\u0105tkowo samolot oferowano w wersji z dwoma silnikami gwiazdowymi\u00a0Pratt & Whitney R-1690 Hornet, z czasem wprowadzono mo\u017cliwo\u015b\u0107 zamontowania mocniejszych silnik\u00f3w\u00a0Wright R-1820 Cyclone, o mocy 2 x 567 kW. Silniki wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y z 3-\u0142opatowym, metalowym, nastawnym \u015bmig\u0142em.<\/p>\n

\"Silnik
Silnik P&W R-1830 stosowane na samolotach Lockheed L-14 Super Electra. MLP Czy\u017cyny. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman.<\/figcaption><\/figure>\n

Dane T-T Lockheed L-10, L-14:<\/h3>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
Dane T-T<\/th>\n<\/th>\nLockheed L-10 Electra 1934r.\/1937r. w PLL LOT<\/th>\nLockheed L-14 Super Electra 1937r.\/1938r. w PLL LOT<\/th>\n<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Wymiary<\/td>\n<\/td>\n<\/td>\n<\/td>\nMiano<\/td>\n<\/tr>\n
R<\/td>\n<\/td>\n16,80<\/td>\n19,97<\/td>\nM.<\/td>\n<\/tr>\n
D<\/td>\n<\/td>\n11,80<\/td>\n13,52<\/td>\nM.<\/td>\n<\/tr>\n
H<\/td>\n<\/td>\n3,10<\/td>\n3,48<\/td>\nM.<\/td>\n<\/tr>\n
Pow. no\u015bna<\/td>\n<\/td>\n42,6<\/td>\n51,2<\/td>\nM2<\/td>\n<\/tr>\n
Masa<\/td>\nW\u0142asna<\/td>\n2 930<\/td>\n4 886<\/td>\nKg<\/td>\n<\/tr>\n
<\/td>\nCa\u0142kowita<\/td>\n<\/td>\n7 114<\/td>\nKg<\/td>\n<\/tr>\n
<\/td>\nMax<\/td>\n<\/td>\n7 955<\/td>\nKg<\/td>\n<\/tr>\n
<\/td>\n\u0141adunku<\/td>\n<\/td>\n<\/td>\nKg<\/td>\n<\/tr>\n
<\/td>\nPaliwo<\/td>\n<\/td>\n<\/td>\nKg<\/td>\n<\/tr>\n
Pr\u0119dko\u015b\u0107<\/td>\nMax<\/td>\n325<\/td>\n402<\/td>\nKm\/h<\/td>\n<\/tr>\n
<\/td>\nMax<\/td>\n<\/td>\n<\/td>\nKm\/h<\/td>\n<\/tr>\n
<\/td>\nWznoszenia<\/td>\n300 m\/min<\/td>\n<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
<\/td>\nPrzelotowa<\/td>\n306<\/td>\n<\/td>\nKm\/h<\/td>\n<\/tr>\n
<\/td>\nL\u0105dowania<\/td>\n<\/td>\n<\/td>\nKm\/h<\/td>\n<\/tr>\n
Zasi\u0119g<\/td>\nMax<\/td>\n<\/td>\n<\/td>\nKm<\/td>\n<\/tr>\n
<\/td>\nZ \u0142adunkiem<\/td>\n1 150<\/td>\n3 420<\/td>\nKm<\/td>\n<\/tr>\n
Pu\u0142ap<\/td>\n<\/td>\n5 910<\/td>\n6 749<\/td>\nM.<\/td>\n<\/tr>\n
Rozbieg<\/td>\nDobieg<\/td>\n<\/td>\n<\/td>\nM.<\/td>\n<\/tr>\n
Silnik<\/td>\nTyp<\/td>\nPratt & Whitney\u00a0R-985<\/td>\nWright R-1820 Cyclone<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
<\/td>\nCi\u0105g<\/td>\n2 x 340 kW (2 x 450 KM)<\/td>\n2 x 567 kW<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
Za\u0142oga<\/td>\n<\/td>\n2<\/td>\n2<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
Liczba<\/td>\nsztuk<\/td>\n10<\/td>\n14<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Zestawienie<\/h3>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
Lp<\/th>\nTyp<\/th>\nRejestracja<\/th>\nData<\/th>\nUwagi<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
1<\/td>\nL-10<\/td>\nSP-AYA<\/td>\nLuty 1936r.<\/td>\nRegularne loty od marca 1936r.<\/td>\n<\/tr>\n
2<\/td>\nL-10<\/td>\nSP-AYB<\/td>\nLuty 1936r.<\/td>\nRegularne loty od marca 1936r.<\/td>\n<\/tr>\n
3<\/td>\nL-10<\/td>\nSP-AYC<\/td>\nLuty 1936r.<\/td>\nRegularne loty od marca 1936r.<\/td>\n<\/tr>\n
4<\/td>\nL-10<\/td>\nSP-AYD<\/td>\nLuty 1936r.<\/td>\nRegularne loty od marca 1936r.<\/td>\n<\/tr>\n
5<\/td>\nL-10<\/td>\nSP-BGE<\/td>\nWiosna 1937r.<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
6<\/td>\nL-10<\/td>\nSP-BGF<\/td>\nWiosna 1937r.<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
7<\/td>\nL-10<\/td>\nSP-BGG<\/td>\nWiosna 1937r.<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
8<\/td>\nL-10<\/td>\nSP-BGH<\/td>\nWiosna 1937r.<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
9<\/td>\nL-10<\/td>\nSP-BGI<\/td>\nWiosna 1937r.<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
10<\/td>\nL-10<\/td>\nSP-BGJ<\/td>\nWiosna 1937r.<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
1<\/td>\nL-14<\/td>\nSP-BNA<\/td>\nKwiecie\u0144 1938r.<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
2<\/td>\nL-14<\/td>\nSP-BNB<\/td>\nKwiecie\u0144 1938r.<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
3<\/td>\nL-14<\/td>\nSP-BNC<\/td>\nKwiecie\u0144 1938r.<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
4<\/td>\nL-14<\/td>\nSP-BND<\/td>\nKwiecie\u0144 1938r.<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
5<\/td>\nL-14<\/td>\nSP-BNE<\/td>\nKwiecie\u0144 1938r.<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
6<\/td>\nL-14<\/td>\nSP-BNF<\/td>\nMaj 1938r.<\/td>\nPo ataku armii niemieckiej ewakuowany do Francji. Potem trafi\u0142 do UK. Przej\u0119ty przez linie\u00a0BOAC.<\/td>\n<\/tr>\n
7<\/td>\nL-14<\/td>\nSP-BNG<\/td>\nMaj 1938r.<\/td>\nRozbi\u0142 si\u0119 w lipcu 1938r. pod\u00a0Campulung\u00a0w Rumunii<\/td>\n<\/tr>\n
8<\/td>\nL-14<\/td>\nSP-BNH<\/td>\nMaj 1938r.<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
9<\/td>\nL-14<\/td>\nSP-BNJ<\/td>\nMaj 1938r.<\/td>\nSp\u0142on\u0105\u0142 w Bukareszcie w 1938r.<\/td>\n<\/tr>\n
10<\/td>\nL-14<\/td>\nSP-LMK<\/td>\n5.06.1938r.<\/td>\nSamolot pokona\u0142 tras\u0119 USA-Rzeczypospolita drog\u0105 powietrzn\u0105 nad Atlantykiem Po\u0142udniowym. Po ataku armii niemieckiej ewakuowany do Francji. Nast\u0119pnie ewakuowany do UK. Przej\u0119ty przez linie\u00a0BOAC.<\/td>\n<\/tr>\n
11<\/td>\nL-14<\/td>\nSP-BPL<\/td>\n1939r.<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
12<\/td>\nL-14<\/td>\nSP-BPM<\/td>\n1939r.<\/td>\nPo ataku armii niemieckiej ewakuowany do Francji. Lata\u0142 z poczta dyplomatyczn\u0105. Zniszczony przez germa\u0144c\u00f3w w czerwcu 1940r.<\/td>\n<\/tr>\n
13<\/td>\nL-14<\/td>\nSP-BPN<\/td>\n1939r.<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
14<\/td>\nL-14<\/td>\nSP-BPO<\/td>\n1939r.<\/td>\n<\/td>\n<\/tr>\n
<\/td>\n<\/td>\n<\/td>\n<\/td>\nPo ataku armii niemieckiej cz\u0119\u015b\u0107 samolot\u00f3w ewakuowano do Rumunii, Talina i Francji.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Samolot Vega pozwoli\u0142 firmie Lockheed zebra\u0107 cenne do\u015bwiadczenie w budowie szybkich samolot\u00f3w z jedynym w\u00f3wczas efektywnym nap\u0119dem t\u0142okowo-\u015bmig\u0142owym. W po\u0142owie 30-lat XX wieku, by\u0142o ju\u017c pewne, \u017ce powstan\u0105 samoloty pasa\u017cerskie dysponuj\u0105ce pr\u0119dko\u015bci\u0105 przelotow\u0105 znacznie przekraczaj\u0105c\u0105 200 km\/h. W zdecydowany spos\u00f3b skr\u00f3ci to czas przewozu poczty i pasa\u017cer\u00f3w. W USA do pracy przyst\u0105pi\u0142y trzy firmy; Boeing typ 247, Douglasa DC-2 i Lockheed L-10. W firmie Lockheed Aircraft Corporation w 1933 roku, na czele zespo\u0142u konstruktor\u00f3w stan\u0105\u0142 Hall Hibbard. W tym czasie du\u017ce samoloty pasa\u017cerskie zabiera\u0142y na pok\u0142ad od 6 do 12 os\u00f3b. Aby zoptymalizowa\u0107 projekt nale\u017ca\u0142o najpierw okre\u015bli\u0107 liczb\u0119 przewo\u017conych os\u00f3b, gdy\u017c ich ilo\u015b\u0107 determinowa\u0142a wielko\u015b\u0107 kad\u0142uba i ca\u0142ego samolotu. R\u00f3wnie\u017c nie wzi\u0119to pod uwag\u0119 personelu pok\u0142adowego (stewardesy), gdy\u017c konstruktorzy wyszli z za\u0142o\u017cenia, i\u017c szybki lot b\u0119dzie czasowo kr\u00f3tki. Dodatkowo stwierdzono, i\u017c pasa\u017cerowie nie musz\u0105 w kabinie przyjmowa\u0107 pozycji wyprostowanej, wi\u0119c kad\u0142ub mo\u017ce ograniczy\u0107 si\u0119 do pomieszczenia pasa\u017cer\u00f3w na fotelach. Ma\u0142e wymiary p\u0142atowca, to zysk na masie. W efekcie mo\u017cna zamontowa\u0107 s\u0142abszy zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy (czytaj l\u017cejszy) i bardziej ekonomiczny. To prze\u0142o\u017cy si\u0119 na znaczny zasi\u0119g. W efekcie opracowano samolot pasa\u017cerski, kt\u00f3ry raczej nale\u017ca\u0142oby nazwa\u0107 du\u017c\u0105 taks\u00f3wk\u0105 powietrzn\u0105 lub powietrznym busem. Ale osi\u0105gni\u0119to zak\u0142adany cel \u2013 szybka podr\u00f3\u017c. W kad\u0142ubie znalaz\u0142o si\u0119 miejsce dla dw\u00f3ch pilot\u00f3w (ju\u017c w\u00f3wczas przepisy w USA nakazywa\u0142y w lotnictwie komercyjnym za\u0142ogi dwuosobowe) i 10 pasa\u017cer\u00f3w, siedz\u0105cych w indywidualnych fotelach (po 5 foteli przy ka\u017cdej burcie) z przej\u015bciem po\u015brodku. Fotele to troch\u0119 nazwa na wyrost, a lepszym okre\u015bleniem jest g\u0142\u0119bokie, mi\u0119kkie krzes\u0142o, kt\u00f3re zapewnia\u0142o wzgl\u0119dny komfort. W kabinie nie by\u0142o kuchni, wi\u0119c i posi\u0142k\u00f3w serwowanych przez linie. Nie by\u0142o tak\u017ce toalety. Nie ma co marzy\u0107, o takim standardzie, jaki by\u0142 oferowany w samolotach Curtiss Condor. Jak na samolot pasa\u017cerski Lockheed L-10 Electra ma bardzo kr\u00f3tki kad\u0142ub, kt\u00f3rego d\u0142ugo\u015b\u0107 nie przekracza 12 m (11,80 m).<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-5181","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5181","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5181"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5181\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5481,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5181\/revisions\/5481"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5181"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5181"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}