Opis do zdj\u0119cia: Samolot Hannover CL-II nr 8.2 wyremontowany w Centralnych Warsztatach Lotniczych na Polu Mokotowskim. Widoczne hangary wojskowe. Samolot ma silnik Mercedes Benz, o mocy 147 kW (200 KM).<\/p>\n
Hannover CL-II to niemiecki dwumiejscowy samolot bojowo-rozpoznawczy z okresu wielkiej wojny \u015bwiatowej, budowany seryjnie od 1917 roku. Samolot wzi\u0105\u0142 czynny udzia\u0142 w drugiej cz\u0119\u015bci wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n
W sierpniu 1916 roku, niemiecki Inspektorat Wojsk Powietrznych (Idflieg) podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o budowie nowych dwumiejscowych samolot\u00f3w niszczycielskich klasy C-l (CL), kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 l\u017cejsze i bardziej zwrotne ni\u017c dotychczasowe samoloty bojowo-rozpoznawcze klasy C. Budow\u0119 samolotu takiej klasy zaj\u0119\u0142a si\u0119 fabryka wagon\u00f3w Hannoversche Waggonfabrik A.G. (Hawa) w Hanowerze. Do tej pory fabryka budowa\u0142a samoloty na podstawie licencji. Projekt opracowa\u0142 nowo zatrudniony in\u017cynier Hermann Dorner. Samolot mia\u0142 oznaczenie fabryczne Typ 3a. Samolot okaza\u0142 si\u0119 udan\u0105 konstrukcj\u0105, kt\u00f3ra zwyci\u0119\u017cy\u0142a w rywalizacji z samolotami klasy CL innych wytw\u00f3rni.<\/p>\n
W maju 1917 roku, armia niemiecka zam\u00f3wi\u0142a seri\u0119 trzech prototyp\u00f3w z silnikiem Argus As.III, o mocy 180 KM. W dniu 21 lipca 1917 roku, samolot pod oznaczeniem wojskowym Hannover CL-II przeszed\u0142 pomy\u015blnie wojskowe testy. W sierpniu 1917 roku, lotnictwo niemieckie zam\u00f3wi\u0142o pierwsze 200 egzemplarzy, a we wrze\u015bniu zam\u00f3wiono kolejne 300 samolot\u00f3w. Og\u00f3\u0142em wyprodukowano 439 samolot\u00f3w Hannover CL-II. Dalszych oko\u0142o 200 samolot\u00f3w zbudowano na podstawie licencji w wytw\u00f3rni Luft-Fahrzeug-Gesellschaft (LFG Roland), jako Hannover CL-IIa. Ostatnie samoloty zbudowano jako Hannover CL-III oraz Hannover CL-IIIa.<\/p>\n
Samolot odznacza\u0142 si\u0119 dobrymi w\u0142asno\u015bciami lotnymi i eksploatacyjnymi i walorami bojowymi. Samolot mia\u0142 nowoczesn\u0105 konstrukcj\u0119.<\/p>\n
Hannover CL-II w Polsce.<\/h3>\n
W\u015br\u00f3d sprz\u0119tu lotniczego zdobytego na by\u0142ych zaborcach w latach 1918-1919, by\u0142y tak\u017ce samoloty bojowe Hannover CL-II. Polska zdoby\u0142a 10 samolot\u00f3w Hannover CL-II oraz 13 samolot\u00f3w Hannover CL-IIa. Oficjalnie kupiono jeden samolot Hannover CL-IIIa nr 218\/18. Wed\u0142ug pierwszego spisu z lutego 1919 roku, zdobytego sprz\u0119tu w Kongres\u00f3wce i Ma\u0142opolsce by\u0142o 15 samolot\u00f3w Hannover CL-II. Kilka samolot\u00f3w przej\u0119to w Wielkopolsce. Wed\u0142ug spisu z wrze\u015bnia 1919 roku, Wojsko Polskie u\u017cytkowa\u0142o 17 samolot\u00f3w Hannover CL-II (Hannoversche Waggonfabrik A.G.) i Hannover CL-IIa (Luft-Fahrzeug-Gesellschaft – LFG Roland). Samoloty Hannover CL-II, po remontach w Centralnych Warsztatach Lotniczych otrzyma\u0142y polski numer typu 8 i znalaz\u0142y si\u0119 w latach 1919\u20131920 na wyposa\u017ceniu eskadr wywiadowczych. Samoloty Hannover CL-II, bra\u0142y udzia\u0142 w wojnie polsko-bolszewickiej. W styczniu 1921 roku, ocala\u0142e samoloty Hannover CL-II zosta\u0142y wycofane ze s\u0142u\u017cby liniowej.<\/p>\n
W listopadzie 1919 roku, utworzono Centralne Warsztaty Lotnicze. Polskie Wojsko mia\u0142o jednak ma\u0142o sprawnych samolot\u00f3w. Kierownictwo Centralnych Warsztat\u00f3w Lotniczych podj\u0119\u0142o dzia\u0142anie, aby uruchomi\u0107 produkcj\u0119 seryjn\u0105 nowych samolot\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142yby podstawowym samolotem bojowym. Oceniono, \u017ce konstrukcja Hannover CL-II jest najbardziej odpowiednia. Na czele zespo\u0142u konstruktor\u00f3w stan\u0105\u0142 porucznik in\u017cynier Karol S\u0142owik. Jego Zas\u0119pca zosta\u0142 in\u017cynier Zdzis\u0142aw Wilk. Wykonano pomiary posiadanych p\u0142atowc\u00f3w i wykonano rysunki warsztatowe. Potem wykonano rysunki do produkcji seryjnej, dostosowuj\u0105c samolot do posiadanych surowc\u00f3w i narz\u0119dzi warsztatowych. Samolot w wielu rozwi\u0105zaniach r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od posiadanych pierwowzor\u00f3w.<\/p>\n
Podstawow\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 by\u0142 zastosowany silnik. W pierwszym samolocie u\u017cyto silnika Austro Daimler, o mocy 118 kW (160 KM), kt\u00f3ry by\u0142 s\u0142abszy od oryginalnego Argus As.III, o mocy 134 kW (180 KM). Ale silnik Austro Daimler mia\u0142 mniejsz\u0105 mas\u0119. Silniki Austro Daimler by\u0142 znany w Polsce, bo by\u0142 u\u017cywany w samolotach Austro-W\u0119gierskich, na przyk\u0142ad Brandeburg C-I oraz Lloyd C-II. Dla silnika Austro Daimler w Centralnych Warsztat\u00f3w Lotniczych opracowano nowe \u0142o\u017ce i os\u0142on\u0119 silnika. Tak wi\u0119c ca\u0142y prz\u00f3d samolotu by\u0142 opracowany w CWL.<\/p>\n
Lotnictwo Wojska Polskiego zam\u00f3wi\u0142o 10 samolot\u00f3w Hannover CL-II \u201eS\u0142owik\u201d, w trzech seriach. Pierwsza seria liczy\u0142a trzy samoloty, kt\u00f3rym dano numery: 18.1, 18.2, 18.3. Centralne Warsztaty Lotnicze dobrze by\u0142y przygotowane do produkcji seryjnej. Mia\u0142y du\u017co surowc\u00f3w, kt\u00f3re pozosta\u0142y po wytw\u00f3rni Refla (Refla Militarerkstatten Albatros), kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a w Warszawie podczas wielkiej wojny \u015bwiatowej. Fabryka budowa\u0142a seryjnie samoloty Albatros B-II.<\/p>\n
Samolot Hannover CL-II \u201eS\u0142owik\u201d zbudowano stosunkowo szybko. Jednak z uwagi na brak odpowiednich przyrz\u0105d\u00f3w nie wykonano wielu pr\u00f3b wytrzyma\u0142o\u015bciowych, opr\u00f3cz pr\u00f3b wytrzyma\u0142o\u015bci drewna sosnowego. Nie wykonano pr\u00f3b obci\u0105\u017cenia stycznego ca\u0142ej konstrukcji.<\/p>\n
Pierwszy lot samolot Hannover CL-II \u201eS\u0142owik\u201d wykona\u0142 w dniu 9 sierpnia 1919 roku. Pilotem by\u0142 Boles\u0142aw Skraba. Samolot by\u0142 poprawny w locie, ale pilot zauwa\u017cy\u0142 s\u0142abe usztywnienie skrzyde\u0142. Przez to skrzyd\u0142a w locie si\u0119 wichrowa\u0142y i nienormalnie drga\u0142y. Pilot oceni\u0142, \u017ce loty na tym samolocie s\u0105 ryzykowne. Lecz test\u00f3w nie przerwano i pr\u00f3bowano nawet ostrzejszych wira\u017cy. W dniu 23 sierpnia 1919 roku, Pole Mokotowskie wizytowa\u0142 Naczelnik Pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski. Samolot Hannover CL-II \u201eS\u0142owik\u201d pokazano na ziemi i w locie. Za\u0142og\u0105 samolotu by\u0142 porucznik in\u017cynier Karol S\u0142owik i podporucznik pilot Kazimierz Jesionowski. W czasie lotu ze zni\u017caniem samolot rozpad\u0142 si\u0119 w powietrzu i run\u0105\u0142 na ziemi\u0119 w odleg\u0142o\u015bci 150 m od publiczno\u015bci. Za\u0142oga zgin\u0119\u0142a na miejscu. Genera\u0142owie w milczeniu opu\u015bcili lotnisko. Tak\u017ce J\u00f3zef Pi\u0142sudski odjecha\u0142 bez s\u0142owa.<\/p>\n
Przeprowadzono badanie, kt\u00f3re przeprowadzili in\u017cynierowie Arndt, Cywi\u0144ski i P\u0119czalski. Samolot Hannover CL-II \u201eS\u0142owik\u201d nr 18.2 poddano testom obci\u0105\u017cenia przy pomocy work\u00f3w z piaskiem. Przy niepe\u0142nym obci\u0105\u017ceniu, oko\u0142o 50 %, g\u00f3rny w\u0119ze\u0142 skrzyd\u0142a (okucie) nie wytrzyma\u0142 i uleg\u0142 takiemu zniszczeniu jak Hannover CL-II \u201eS\u0142owik\u201d nr 18.1. Badanie wykaza\u0142y tak\u017ce, \u017ce tylny d\u017awigar g\u00f3rnego skrzyd\u0142a jest za s\u0142aby. Zastosowane linki do usztywnie\u0144 nie nadawa\u0142y si\u0119 do tego celu. Linki si\u0119 naci\u0105ga\u0142y i nie wraca\u0142y do swojej d\u0142ugo\u015bci. Zrezygnowano z dalszej budowy kolejnych samolot\u00f3w Hannover CL-II \u201eS\u0142owik\u201d.<\/p>\n
W styczniu 1920 roku, kierownikiem Centralnych Warsztat\u00f3w Lotniczych zosta\u0142 major pilot in\u017cynier Zdzis\u0142aw Zych-P\u0142odowski. Nowy kierownik zaproponowa\u0142 modernizacj\u0119 u\u017cywanych w Polsce samolot\u00f3w Hannover CL-II. Modernizacja polega\u0142a na wymianie zu\u017cytych, zawodnych i s\u0142abych silnik\u00f3w Argus Opel, o mocy 132 kW (180 KM), na silniki Mercedes Benz, o mocy 147 kW (200 KM), kt\u00f3rych zapas by\u0142 w polskich magazynach. Wymiany silnik\u00f3w dokonywano podczas remont\u00f3w samolot\u00f3w Hannover CL-II. Nowe silniki pasowa\u0142y do \u0142o\u017ca po niewielkich zmianach. Zmianie wymaga\u0142a instalacja paliwowa. Obudowa silnika (maska) pozosta\u0142a bez zmian. Silnik Mercedes Benz by\u0142 nieco wy\u017cszy, a rura gaz\u00f3w wylotowych wystawa\u0142a wysoko ponad baldachim, dlatego bardziej ograniczona by\u0142a widoczno\u015b\u0107 z samolotu.<\/p>\n
Nowy samolot oznaczono Hannover CL-IIE i by\u0142 bardziej lubiany przez pilot\u00f3w ni\u017c Hannover CL-II i Hannover CL-IIa. Nie wiadomo dok\u0142adnie ile samolot\u00f3w Hannover CL-IIE zmodyfikowano. Ocenia si\u0119 \u017ce by\u0142o nie mniej ni\u017c trzy samoloty. Ju\u017c z pocz\u0105tkiem 1921 roku, samoloty Hannover CL-II wycofano ze s\u0142u\u017cby w Wojsku Polskim.<\/p>\n
Konstrukcja<\/h2>\n
Samolot Hannover CL-II konstrukcyjnie jest podobny do samolot\u00f3w produkowanych przez wytw\u00f3rni\u0119 Albatros. Ca\u0142y samolot jest wykonany z drewna.<\/p>\n
Skrzyd\u0142a dwup\u0142atowe wykonano z drewna, o konstrukcji dwud\u017awigarowej. Skrzyd\u0142o dolne ma mniejsza powierzchni\u0119 od g\u00f3rnego. Prz\u00f3d skrzyde\u0142 pokryto sklejk\u0105, a reszta pokryta jest p\u0142\u00f3tnem. Lotki umieszczone s\u0105 tylko na g\u00f3rnym p\u0142acie. Nad baldachimem umieszczono zbiornik paliwa opadowy oraz ch\u0142odnic\u0119 silnika.<\/p>\n
Kad\u0142ub samolotu ma op\u0142ywowe kszta\u0142ty i ma konstrukcj\u0119 p\u00f3\u0142skorupow\u0105 kryty sklejk\u0105. Konstrukcja ma wr\u0119gi i pod\u0142u\u017cnice i jest zbudowana podobnie jak \u0142\u00f3dka. Sklejka jest r\u00f3\u017cnej grubo\u015bci.<\/p>\n
Usterzenie jest nietypowe i charakterystyczne dla samolotu Hannover CL-II. Usterzenie pionowe jest przed\u0142u\u017ceniem kad\u0142uba i wystaje ponad kad\u0142ub i pod kad\u0142ub. Do usterzenia pionowego jest dodane podw\u00f3jne usterzenie poziome. Usterzenie takie zastosowano w celu zmniejszenia jego rozpi\u0119to\u015bci, by ograniczy\u0107 w ten spos\u00f3b martwe pole ostrza\u0142u.<\/p>\n
Podwozie sta\u0142e z tylnym podparciem. Z ty\u0142u zastosowano resor pi\u00f3rowy.<\/p>\n
Uzbrojenie: 1 karabin maszynowy MG08 kal. 7,92 mm \u2013 sta\u0142y zsynchronizowany, obs\u0142ugiwany przez pilota. 1 karabin maszynowy Parabellum kal. 7,69 mm \u2013 ruchomy, na obrotnicy w kabinie obserwatora, obydwa karabiny z zapasem po 500 naboi.<\/p>\n
Nap\u0119d: silnik rz\u0119dowy, 6-cylindrowy, ch\u0142odzony ciecz\u0105, \u015bmig\u0142o drewniane, dwu\u0142opatowe. Stosowano silnik Argus Opel, o mocy 132 kW (180 KM) lub silniki Mercedes Benz, o mocy 147 kW (200 KM) lub Austro Daimler, o mocy 118 kW (160 KM).<\/p>\n
Dane Hannover CL-II:<\/h3>\n
Rozpi\u0119to\u015b\u0107 11,95 m. D\u0142ugo\u015b\u0107 7,80 m. Wysoko\u015b\u0107 2,75 m. Powierzchnia no\u015bna 32,36 m2. Masa w\u0142asna 773 kg. Masa ca\u0142kowita 1 133 kg. Masa u\u017cyteczna 360 kg. Pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna 170 km\/h. Pr\u0119dko\u015b\u0107 minimalna 72 km\/h. Pu\u0142ap 7 200 m. Zasi\u0119g 450 km.<\/p>\n
Dane Hannover CL-II \/ CWL 18.1:<\/h3>\n
Rozpi\u0119to\u015b\u0107 11,90 m. D\u0142ugo\u015b\u0107 7,80 m. Wysoko\u015b\u0107 2,75 m. Powierzchnia no\u015bna 32,10 m2. Masa w\u0142asna 805 kg. Masa ca\u0142kowita 1 100 kg. Masa u\u017cyteczna 295 kg. Pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna 165 km\/h. Pr\u0119dko\u015b\u0107 minimalna 70 km\/h. Pu\u0142ap 7 000 m. Zasi\u0119g 400 km.<\/p>\n
Dane Hannover CL-IIE \/ CWL:<\/h3>\n
Rozpi\u0119to\u015b\u0107 11,90 m. D\u0142ugo\u015b\u0107 7,80 m. Wysoko\u015b\u0107 2,75 m. Powierzchnia no\u015bna 32,36 m2. Masa w\u0142asna 790 kg. Masa ca\u0142kowita 1 150 kg. Masa u\u017cyteczna 360 kg. Pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna 180 km\/h. Pr\u0119dko\u015b\u0107 minimalna 75 km\/h. Pu\u0142ap 7 600 m. Zasi\u0119g 450 km.<\/p>\n
Zestawienie<\/h2>\n
Nie wiadomo dok\u0142adnie ile samolot\u00f3w Hannover CL-II zosta\u0142o przyj\u0119te na uzbrojenie Wojska Polskiego. Ocenia si\u0119 \u017ce by\u0142o ich 23-24 oraz oko\u0142o 10 u\u017cytkowanych w Wojsku Wielkopolskim. Najwi\u0119cej maszyn pochodzi\u0142o z remontu w Centralnych Warsztatach Lotniczych. By\u0142o ich 14-17 egzemplarzy. Niekt\u00f3re samoloty trafia\u0142y do remontu w CWL po raz drugi.<\/p>\n
Najs\u0142ynniejszym by\u0142 CWL 18.01 \u201eS\u0142owik\u201d Orze\u0142 Bia\u0142y, zbudowany w Rzeczypospolitej od podstaw. Oblatany w dniu 9 sierpnia 1919 roku. Rozbity w katastrofie w dniu 23 sierpnia 1919 roku.<\/p>\n
Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W sierpniu 1916 roku, niemiecki Inspektorat Wojsk Powietrznych (Idflieg) podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o budowie nowych dwumiejscowych samolot\u00f3w niszczycielskich klasy C-l (CL), kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 l\u017cejsze i bardziej zwrotne ni\u017c dotychczasowe samoloty bojowo-rozpoznawcze klasy C. Budow\u0119 samolotu takiej klasy zaj\u0119\u0142a si\u0119 fabryka wagon\u00f3w Hannoversche Waggonfabrik A.G. (Hawa) w Hanowerze. Do tej pory fabryka budowa\u0142a samoloty na podstawie licencji. Projekt opracowa\u0142 nowo zatrudniony in\u017cynier Hermann Dorner. Samolot mia\u0142 oznaczenie fabryczne Typ 3a. Samolot okaza\u0142 si\u0119 udan\u0105 konstrukcj\u0105, kt\u00f3ra zwyci\u0119\u017cy\u0142a w rywalizacji z samolotami klasy CL innych wytw\u00f3rni.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-5130","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5130","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5130"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5130\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5702,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5130\/revisions\/5702"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5130"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5130"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5130"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}