Opis do zdj\u0119cia: Zdj\u0119cie wykonano w dniu oficjalnej prezentacji i katastrofy 23 sierpnia 1919 roku.<\/p>\n
Historia Hannover CL-II.<\/h3>\n
Pierwsze do\u015bwiadczenia u\u017cycia samolot\u00f3w bojowych w wielkiej wojny \u015bwiatowej spowodowa\u0142y rewizj\u0119 plan\u00f3w budowy kolejnych maszyn. W sierpniu 1916 roku, niemiecka Inspekcja Lotnictwa wprowadzi\u0142a now\u0105 kategori\u0119 samolot\u00f3w bojowych CL, (C – uzbrojony, dwumiejscowy, L – lekkie) z dwuosobow\u0105 za\u0142og\u0105. W dzisiejszej nomenklaturze zosta\u0142by okre\u015blony jako samolot szturmowy. Samolot mia\u0142 mie\u0107 mas\u0119 poni\u017cej 750 kg i by\u0107 nap\u0119dzany jednym silnikiem o mocy 160-180 KM.<\/p>\n
Po og\u0142oszeniu nowej specyfikacji zak\u0142ad Hannover Waggonfabrik AG postanowi\u0142 zbudowa\u0107 samolot spe\u0142niaj\u0105cy te wymagania.<\/p>\n
Zak\u0142ad Hannover Waggonfabrik AG (w skr\u00f3cie HAVA) produkowa\u0142 g\u0142\u00f3wnie wagony kolejowe. P\u00f3\u017cniej zacz\u0105\u0142 produkowa\u0107 tak\u017ce samoloty na podstawie licencji: Aviatik, Rumpler i Halberstadt. Produkowa\u0142 tak\u017ce cz\u0119\u015bci zamienne do innych samolot\u00f3w. Po og\u0142oszeniu nowej specyfikacji w\u0142a\u015bciciele zdecydowali o budowie w\u0142asnego samolotu. Samolot zaprojektowa\u0142 mgr in\u017c. Hermann Dorner, g\u0142\u00f3wny projektant fabryki wagon\u00f3w w Hanowerze. Prace zacz\u0119to we wrze\u015bniu 1916 roku. Ostateczny projekt otrzyma\u0142 oznaczenie CL.II.<\/p>\n
Samolot CL.II otrzyma\u0142 doj\u015b\u0107 zwart\u0105 bry\u0142\u0119. Wydawa\u0142 si\u0119 przez to niewielki. Cech\u0105 charakterystyczn\u0105 kad\u0142uba by\u0142 jego sp\u0142aszczony prz\u00f3d oraz ty\u0142 samolotu i stosunkowo du\u017ca jego wysoko\u015b\u0107. W dodatku, konstruktor zaprojektowa\u0142 podw\u00f3jne usterzenie poziome. Stanowisko strzelca pok\u0142adowego umieszczono w drugiej kabinie znacznie wysuwaj\u0105c je w g\u00f3r\u0119 w stosunku do kabiny pilota. Karabin maszynowy umieszczono na obrotnicy. Celem tych zabieg\u00f3w by\u0142o osi\u0105gni\u0119cie jak najwi\u0119kszego wolnego pola ostrza\u0142u dla strzelca pok\u0142adowego. By\u0142 to jeden karabin maszynowy 7,92 mm Parabellum MG. Samolot otrzyma\u0142 tak\u017ce jeden karabin maszynowy zsynchronizowany z obrotami \u015bmig\u0142a 7,92 mm LMG 08\/15 obs\u0142ugiwany przez pilota.<\/p>\n
Na prze\u0142omie kwiecie\u0144-maj 1917 roku, wojsko zam\u00f3wi\u0142o trzy prototypy dla test\u00f3w.\u00a0Pierwszy lot wykonano w dniu 21 lipca 1917 roku.<\/p>\n
Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce samolot ma bardzo poprawne charakterystyki lotne. W sierpniu 1917 roku z\u0142o\u017cono zam\u00f3wienie na 200 samolot\u00f3w, kt\u00f3re we wrze\u015bniu 1917 roku zosta\u0142o zwi\u0119kszone o kolejne 300 maszyn. W sumie powsta\u0142o 490 maszyn seryjnych CL.II. W tej liczbie s\u0105 tak\u017ce maszyny zbudowane w zak\u0142adzie L.F.G. Roland. Maszyny te mia\u0142y drobne zmiany i s\u0105 oznaczone Jako CL.IIa.<\/p>\n
W grudniu 1917 roku powsta\u0142a poprawiona odmiana samolotu oznaczona CL.III. W samolocie tym zmieniono nieco kszta\u0142t skrzyde\u0142, a lotki otrzyma\u0142y wi\u0119ksz\u0105 powierzchni\u0119 i s\u0105 wystaj\u0105ce poza obrys skrzyd\u0142a. Pierwszy lot wykonano w dniu 23 lutego 1918 roku. W marcu 1918 roku zam\u00f3wiono 200 sztuk. Samolot otrzyma\u0142 nowy silnik Mercedes D.III o mocy 160 KM. Jednak ograniczone zdolno\u015bci produkcyjne tych silnik\u00f3w i potrzeba ich monta\u017cu w maszynach my\u015bliwskich spowodowa\u0142o, \u017ce po zbudowaniu 80 samolot\u00f3w CL.III kolejne egzemplarze wyposa\u017cono ponownie, jak CL.II w silniki\u00a0 Argus As.III. Te samoloty oznaczono CL.IIIa. \u0141\u0105cznie zbudowano 537 samolot\u00f3w CL.III.<\/p>\n
Po wypadkach na froncie Inspekcja Lotnictwa zarz\u0105da\u0142a wzmocnienia skrzyde\u0142 w produkcji kolejnych maszyn. Tak powsta\u0142a odmiana CL.IIIb. Wkr\u00f3tce pojawi\u0142a si\u0119 odmiana CL.IIIc, kt\u00f3ra otrzyma\u0142a mocniejsze silniki N.A.G. o mocy 190 KM i zwi\u0119kszon\u0105 rozpi\u0119to\u015b\u0107 skrzyde\u0142. Powsta\u0142a tak\u017ce wersja CL.IV z mocniejszym silnikiem Maybach Mb.IV o mocy 245 KM. Jednak zbudowano tylko 5 sztuk.<\/p>\n
Kolejna wersja CL.V otrzyma\u0142a silniki BMW IIIa o mocy 185 KM, kt\u00f3ry potrafi\u0142 wraz ze wzrostem wysoko\u015bci traci\u0107 mniej mocy. Dzi\u0119ki temu samolot m\u00f3g\u0142 osi\u0105gn\u0105\u0107 pu\u0142ap 9\u00a0000 m. Zam\u00f3wiono 100 sztuk. Niekt\u00f3re z nich wykonano z pojedynczym usterzeniem poziomym. Do zako\u0144czenia wojny zbudowano 46 sztuk, ale nie zd\u0105\u017cy\u0142y ju\u017c one wzi\u0105\u0107 udzia\u0142y w walkach. Po zawieszeniu broni zbudowano jeszcze 62 sztuki, ale bez uzbrojenia. Sprzedawano je jako maszyny cywilne pod oznaczeniem F.6. W 1923 roku norweski producent Kjeller wyprodukowa\u0142 14 samolot\u00f3w CL.V dla Norweskich Si\u0142 Powietrznych, kt\u00f3re by\u0142y u\u017cywane jako Kjeller FF.7 Hauk (Falcon) do 1929 roku.<\/p>\n
Na frontach wielkiej wojny \u015bwiatowej samolot CL.II i CL.III zosta\u0142 nazwany przez Brytyjczyk\u00f3w \u201eHannoverana\u201d. Nazwa tak bardzo przyleg\u0142a do samolot\u00f3w, \u017ce powszechnie zosta\u0142y nazwane Hannover CL.II. Poniewa\u017c samoloty by\u0142y budowane tak\u017ce przez wytw\u00f3rni\u0119 Roland, to mo\u017cemy spotka\u0107 nazw\u0119 Hannover-Roland CL.II.<\/p>\n
W boju samolot CL.II dor\u00f3wnywa\u0142 samolotom brytyjskim. Niekt\u00f3rzy okre\u015blali go jako, znakomity dwumiejscowy my\u015bliwiec eskortuj\u0105cy i szturmowy. By\u0142 silny, lekki, zwrotny i w pewnych okoliczno\u015bciach m\u00f3g\u0142 wymanewrowa\u0107 sprzymierzone my\u015bliwce. Podczas wielkiej wojny \u015bwiatowej, samoloty Hannover CL.II i CL.III g\u0142\u00f3wny udzia\u0142 mia\u0142y w pr\u00f3bie wiosennej (1918 roku) ofensywy niemieckiej, atakuj\u0105c oddzia\u0142y l\u0105dowe przeciwnika.<\/p>\n
Podczas wielkiej wojny \u015bwiatowej, na samolotach CL.II latali tak\u017ce Polacy s\u0142u\u017c\u0105cy w armii niemieckiego zaborcy i armii austro-w\u0119gierskiej.<\/p>\n
Hannover CL.II w Polsce.<\/h3>\n
Po wielkiej wojnie \u015bwiatowej kilkana\u015bcie samolot\u00f3w CL.II pozosta\u0142o na Polu Mokotowskim. Zosta\u0142y przej\u0119te przed odrodzone Wojsko Polskie. Samoloty by\u0142y w r\u00f3\u017cnym stanie technicznym. W dniu 20 grudnia 1918 roku, na bazie warsztat\u00f3w remontowych utworzono Centralne Warsztaty Lotnicze. Zaj\u0119\u0142y si\u0119 one remontem samolot\u00f3w, silnik\u00f3w oraz podj\u0119\u0142y produkcj\u0119 \u015bmigie\u0142.<\/p>\n
Jednymi z pierwszych remontowanych samolot\u00f3w by\u0142y maszyny Hannover CL.II. By\u0142y to w tym czasie stosunkowo nowoczesne samoloty i mog\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 w wojsku jeszcze kilka miesi\u0119cy. Centralne Warsztaty Lotnicze wyremontowa\u0142y co najmniej 14 (17) samolot\u00f3w Hannover CL.II. Otrzyma\u0142y one silniki Austro-Daimler Benz Bz-III lub Bz-IIIa. Maszyny z serii CL.II i CL.IIa, po monta\u017cu i remoncie w CWL otrzyma\u0142y numer Typ 8 (CWL Typ 8).<\/p>\n
Nie wiadomo dok\u0142adnie ile samolot\u00f3w Hannover CL.II zosta\u0142o przyj\u0119te na uzbrojenie Wojska Polskiego. Ocenia si\u0119 \u017ce by\u0142o ich 23-24 oraz oko\u0142o 10 u\u017cytkowanych w Wojsku Wielkopolskim. Najwi\u0119cej maszyn pochodzi\u0142o z remontu w Centralnych Warsztatach Lotniczych. Niekt\u00f3re samoloty trafia\u0142y do remontu tam po raz drugi. By\u0142o tak\u017ce kilka samolot\u00f3w, kt\u00f3re otrzymano p\u00f3\u0142legaln\u0105 drog\u0105 z germanii z prywatnych ofert. W\u015br\u00f3d samolot\u00f3w u\u017cytkowanych przez Wojsko Polskie by\u0142 tak\u017ce jeden CL.IIIa zakupiony ko\u0142o Cz\u0119stochowy od germa\u0144skiego pilota. Prawdopobnie germa\u0144cy oficjalnie oferowali samoloty Hannover CL.IV stronie Polskie i to w korzystnej cenie. Jednak \u017c\u0105dali zap\u0142aty w got\u00f3wce, a kredyt nie wchodzi\u0142 w gr\u0119. Du\u017co korzystniejsze dla Polski by\u0142o zwi\u0105zanie si\u0119 z Francj\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a nie gorsze samoloty, a z politycznego punktu widzenia by\u0142 to du\u017co lepszy uk\u0142ad. W dodatku Francja zaoferowa\u0142a kredyt z kt\u00f3rego skorzystano.<\/p>\n
Polskie CL.II bra\u0142y udzia\u0142 w walkach na froncie ukrai\u0144skim, w wojnie z bolszewikami, na froncie na Litwie, na froncie pomorskim i nad G\u00f3rnym \u015al\u0105skiem.<\/p>\n
Samoloty CL.II wcielono niemal do wszystkich Polskich eskadr. Samoloty mia\u0142y r\u00f3\u017cn\u0105 opini\u0119 w\u015br\u00f3d lotnik\u00f3w. By\u0142y \u0142atwe w pilota\u017cu, zwrotne, trudne do zestrzelenia. Samolot osi\u0105ga\u0142 wysoki pu\u0142ap. Przy ma\u0142ych pr\u0119dko\u015bciach samolot wci\u0105\u017c by\u0142 stabilny i sterowny. Nadawa\u0142 si\u0119 do kr\u0119cenia figur wy\u017cszego pilota\u017cu. Ceniono dobre stanowisko strzelca, kt\u00f3ry mia\u0142 du\u017ce pole ostrza\u0142u.<\/p>\n
Jednak samoloty CL.II mia\u0142y ma\u0142\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymaln\u0105, ma\u0142y zasi\u0119g i czas lotu. Silniki by\u0142y zu\u017cyte w znacznym stopniu, dlatego spala\u0142y du\u017co paliwa. Kiedy obcina\u0142 silnik samolot mia\u0142 tendencj\u0119 do opuszczania nosa. Efekt \u017cyroskopowy \u015bmig\u0142a by\u0142 stosunkowo du\u017cy (niemal tak jakby samolot mia\u0142 silnik rotacyjny) i samolot mia\u0142 tendencj\u0119 do skr\u0119cania w lewo. Du\u017co zale\u017ca\u0142o od zastosowanego \u015bmig\u0142a. Widoczno\u015b\u0107 z miejsca pilota jest bardzo s\u0142aba. Baldachim skrzyd\u0142a znajduje si\u0119 na wysoko\u015bci twarzy pilota. Piloci cz\u0119sto k\u0142adli sobie dodatkowo na siedzenie, kilka razy z\u0142o\u017cony koc.<\/p>\n
W styczniu 1921 roku, ostatnie spawane samoloty przeniesiono z pierwszej linii do szk\u00f3\u0142 lotniczych w Grudzi\u0105dzu i \u0141awicy lub sk\u0142adnicy na \u0141awicy. Ostatni CL.II skre\u015blono ze stanu Wojska Polskiego w 1922 (1923) roku.<\/p>\n
Pr\u00f3ba seryjnej produkcji CWL 18 S\u0142owik (Hannover CL.II) w Polsce.<\/h3>\n
Niemal od samego pocz\u0105tku Centralne Warsztaty Lotnicze (CWL) opr\u00f3cz remont\u00f3w, prowadzi\u0142y tak\u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 konstrukcyjn\u0105. W marcu i kwietniu 1919 roku, dla sze\u015bciu samolot\u00f3w Hannover CL.II zabudowano uniwersalne \u0142o\u017ca silnikowego wed\u0142ug pomys\u0142u in\u017c. Ebermana. Wszystkie samoloty otrzyma\u0142y silniki Benz Bz-III lub Bz-IIIa.<\/p>\n
Z uwagi na trudno\u015bci z pozyskaniem nowych samolot\u00f3w za granic\u0105, w marcu 1919 roku, podj\u0119to decyzj\u0119 o skopiowaniu samolotu Hannover-Roland CL.II i podj\u0119ciu si\u0119 jego produkcji seryjnej. Decyzj\u0119 podj\u0119to po konsultacjach z pilotami i ocenie realno\u015bci wykonania danego typu. Na czele zespo\u0142u konstrukcyjnego stan\u0105\u0142 in\u017c. porucznik Karol S\u0142owik. Przewidywano, \u017ce od lipca 1919 roku do marca 1920 roku zostanie wyprodukowanych 45 samolot\u00f3w tego typu. Natrafiono na r\u00f3\u017cne przeszkody, zw\u0142aszcza materia\u0142owe. Trudno\u015bci\u0105 by\u0142o nawet pozyskanie odpowiedniej sklejki i rurek stalowych. Cz\u0119\u015b\u0107 materia\u0142\u00f3w pozyskiwano z zez\u0142omowanych starych samolot\u00f3w.<\/p>\n
W maju 1919 roku, przyst\u0105piono do budowy pierwszej partii trzech p\u0142atowc\u00f3w, cho\u0107 zebrano ju\u017c materia\u0142 na dziesi\u0119\u0107 samolot\u00f3w. Serii nadano numer 18 (CWL typ 18). Do nap\u0119du zastosowano silnik Austro-Daimler wersja Ba 17000. Samolot zosta\u0142 uko\u0144czony w lipcu 1919 roku. Jeszcze przed pierwszym lotem zg\u0142aszano uwagi co do konstrukcji, ale ostatecznie zdecydowano o dopuszczeniu samolotu do lot\u00f3w. Prototypu oznaczany jest r\u00f3\u017cnie: CWL 18.01, CWL \u201dS\u0142owik\u201d lub CWL SK-1.<\/p>\n
Pierwszy samolot CWL 18.01 wykona\u0142 pierwszy lot w dniu 9 sierpnia 1919 roku. Oblotu dokona\u0142 porucznik Boles\u0142aw Skarba. Samolot otrzyma\u0142 nazw\u0119 – Orze\u0142 Bia\u0142y. Samolot zosta\u0142 pomalowany w ca\u0142o\u015bci na bia\u0142o, a po obu stronach kad\u0142uba wymalowano Bia\u0142e Or\u0142y na czerwonym tle oraz bia\u0142o-czerwone szachownice na kad\u0142ubie, skrzyd\u0142ach i usterzeniu.<\/p>\n
W dniu 23 sierpnia 1919 roku na Polu Mokotowskim, odbywa\u0142a si\u0119 uroczysto\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cenia i publiczny pokaz w locie pierwszego samolotu zbudowanego od podstaw w Rzeczypospolitej Polskiej. Na uroczysto\u015b\u0107 przyby\u0142 Naczelnik Pa\u0144stwa Marsza\u0142ek J\u00f3zef Pi\u0142sudski w towarzystwie genera\u0142\u00f3w, cz\u0142onk\u00f3w rz\u0105du i parlamentu. Po mszy \u015bwi\u0119tej i akcie po\u015bwi\u0119cenia samolotu, mia\u0142 odby\u0107 si\u0119 jego pokaz w locie. Po starcie wszystko przebiega\u0142o dobrze. Za\u0142oga wykona\u0142a jedno, dwa okr\u0105\u017cenia nad Polem Mokotowskim.<\/p>\n
Jednak pokaz zako\u0144czy\u0142 si\u0119 katastrof\u0105 samolotu. Z\u0142ama\u0142y si\u0119 skrzyd\u0142a i samolot spad\u0142 na ziemi\u0119 nie opodal zgromadzonych widz\u00f3w, w pobli\u017cu hangar\u00f3w wojskowych. W szcz\u0105tkach samolotu zgin\u0119\u0142a za\u0142oga: por. in\u017c. Karol S\u0142owik i ppor. pilot Kazimierz Jesionowski. Marsza\u0142ek J\u00f3zef Pi\u0142sudski ze spuszczonym w\u0105sem zaj\u0105\u0142 miejsce w samochodzie i odjecha\u0142. W\u00f3wczas powsta\u0142o mylne przekonanie, kultywowane zw\u0142aszcza w Polsce Ludowej, \u017ce J\u00f3zef Pi\u0142sudski nie by\u0142 zwolennikiem lotnictwa.<\/p>\n
Samolot Hannover CL-II \u201eS\u0142owik\u201d nr 18.2 poddano testom obci\u0105\u017cenia przy pomocy work\u00f3w z piaskiem. Przy niepe\u0142nym obci\u0105\u017ceniu, oko\u0142o 50 %, g\u00f3rny w\u0119ze\u0142 skrzyd\u0142a (okucie) nie wytrzyma\u0142 i uleg\u0142 takiemu zniszczeniu jak Hannover CL-II \u201eS\u0142owik\u201d nr 18.1. Badanie wykaza\u0142y tak\u017ce, \u017ce tylny d\u017awigar g\u00f3rnego skrzyd\u0142a jest za s\u0142aby. Zastosowane linki do usztywnie\u0144 nie nadawa\u0142y si\u0119 do tego celu. Linki si\u0119 naci\u0105ga\u0142y i nie wraca\u0142y do swojej d\u0142ugo\u015bci. Zrezygnowano z dalszej budowy kolejnych samolot\u00f3w Hannover CL-II \u201eS\u0142owik\u201d.<\/p>\n
W styczniu 1920 roku, kierownikiem Centralnych Warsztat\u00f3w Lotniczych zosta\u0142 major pilot in\u017cynier Zdzis\u0142aw Zych-P\u0142odowski. Nowy kierownik zaproponowa\u0142 modernizacj\u0119 u\u017cywanych w Polsce samolot\u00f3w Hannover CL-II. Modernizacja polega\u0142a na wymianie zu\u017cytych, zawodnych i s\u0142abych silnik\u00f3w Argus Opel, o mocy 132 kW (180 KM), na silniki Mercedes Benz, o mocy 147 kW (200 KM), kt\u00f3rych zapas by\u0142 w polskich magazynach. Wymiany silnik\u00f3w dokonywano podczas remont\u00f3w samolot\u00f3w Hannover CL-II. Nowe silniki pasowa\u0142y do \u0142o\u017ca po niewielkich zmianach. Zmianie wymaga\u0142a instalacja paliwowa. Obudowa silnika (maska) pozosta\u0142a bez zmian. Silnik Mercedes Benz by\u0142 nieco wy\u017cszy, a rura gaz\u00f3w wylotowych wystawa\u0142a wysoko ponad baldachim, dlatego bardziej ograniczona by\u0142a widoczno\u015b\u0107 z samolotu.<\/p>\n
Nowy samolot oznaczono Hannover CL-IIE i by\u0142 bardziej lubiany przez pilot\u00f3w ni\u017c Hannover CL-II i Hannover CL-IIa. Nie wiadomo dok\u0142adnie ile samolot\u00f3w Hannover CL-IIE zmodyfikowano. Ocenia si\u0119 \u017ce by\u0142o nie mniej ni\u017c trzy samoloty. Ju\u017c z pocz\u0105tkiem 1921 roku, samoloty Hannover CL-II wycofano ze s\u0142u\u017cby w Wojsku Polskim.<\/p>\n
Konstrukcja<\/h2>\n
Samolot Hannover-Roland CL.II to dwumiejscowa, jednosilnikowa maszyna liniowa (szturmowa), zwalczaj\u0105ca cele naziemne i powietrzne. Zbudowany w uk\u0142adzie klasycznym. Konstrukcja drewniana z elementami stalowymi. <\/p>\n
Skrzyd\u0142a dwup\u0142atowe, o konstrukcji drewnianej. Skrzyd\u0142a s\u0105 dwud\u017awigarowe. Tylko niekt\u00f3re element wykonano ze stalowych rurek. Pokrycie sklejkowo-p\u0142\u00f3cienne. Sklejka o grubo\u015bci 1,6 mm. Podpory mi\u0119dzy skrzyd\u0142ami wykonano ze stalowych rurek oprofilowanych drewnem i pokrytych p\u0142\u00f3tnem. Wzmocnienie wykonano wykrzy\u017cowanym stalowym drutem. Technologicznie p\u0142aty sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z centralnego baldachimu i czterech doczepianych skrzyde\u0142. P\u0142aty s\u0105 stosunkowo kr\u00f3tkie z du\u017c\u0105 ci\u0119ciw\u0105. Wznios p\u0142at\u00f3w wynosi\u0142 2,5 stopnia, a skos 5 stopni. Lotki osadzone s\u0105 wy\u0142\u0105cznie na p\u0142acie g\u00f3rnym. Lotki wykonano z rurek spawanych, pokrytych p\u0142\u00f3tnem. <\/p>\n
Kad\u0142ub drewniany o konstrukcji wr\u0119gowo-pod\u0142u\u017cnicowej. Kad\u0142ub kryty sklejk\u0105 o grubo\u015bci 1,6 mm. Na sklejk\u0119, w pocz\u0105tkowych egzemplarzach, na\u0142o\u017cono p\u0142\u00f3tno. W tylnej cz\u0119\u015bci pokrycie jest tylko p\u0142\u00f3cienne. W przedniej cz\u0119\u015bci (okolice silnika) pokrycie wykonano z blachy duraluminiowej. \u0141o\u017ce silnika wykonano ze stalowych rurek. Kabiny lotnik\u00f3w s\u0105 oddzielne. Widoczno\u015b\u0107 z miejsca pilota bardzo s\u0142aba. Baldachim jest na wysoko\u015bci twarzy pilota. Widoczno\u015b\u0107 z drugiej kabiny doskona\u0142a. Obserwator-strzelec ma bardzo wysok\u0105 pozycj\u0119. <\/p>\n
Usterzenie stosunkowo nietypowe. Otrzyma\u0142o podw\u00f3jne usterzenie poziome, o niewielkiej rozpi\u0119to\u015bci. Konstrukcja mieszana, drewniano-metalowa. Pokrycie p\u0142\u00f3tnem. Konstrukcja usterzenia pionowego jest cz\u0119\u015bciowo drewniana, po\u0142\u0105czona integralnie z kad\u0142ubem. Reszt\u0119 wykonano ze stalowych rurek. Ster wysoko\u015bci umieszczono tylko na g\u00f3rnym usterzeniu. Jest on jednocz\u0119\u015bciowy.<\/p>\n
Podwozie klasyczne dla tego okresu. Przednie g\u0142\u00f3wne z pojedynczymi ko\u0142ami umieszczone na zastrza\u0142ach. Amortyzacja spr\u0119\u017cynami. Ko\u0142a typu rowerowego lub ca\u0142kowicie drewniane. Drewniane stosowano w samolotach budowanych w czasie wielkiej wojny \u015bwiatowej. W tyle zastosowano p\u0142oz\u0119 ogonow\u0105 z pazurem.<\/p>\n
Silnik<\/h3>\n
Samolot standardowo jest nap\u0119dzany silnikiem rz\u0119dowym 6-cylindrowy, ch\u0142odzony ciecz\u0105 (wod\u0105). Nie stosowano innych uk\u0142ad\u00f3w silnik\u00f3w.<\/p>\n
U\u017cywano silniki r\u00f3\u017cnych producent\u00f3w: Argus, Benz, N.A.G., Opel, Stoever. Eksperymentalnie, w ostatnich wersjach u\u017cywano silnik\u00f3w: Maybach, BMW.<\/p>\n
Najcz\u0119\u015bciej by\u0142 to Argus As III o mocy 180 KM (132 kW). <\/p>\n
Cz\u0119sto by\u0142y silniki Benz (Bz III 150 KM, Bz IIIa 160 KM i Bz IV 200 KM). Przebudowane w CWL mia\u0142y silnik Benz Bz-III o mocy 110 kW (150 KM) i Bz-IIIa o mocy 118 kW (160 KM). Samolot CWL serii 18 mia\u0142 silnik Austro-Daimler Benz o mocy 118 kW (160 KM).<\/p>\n
Zbiornik paliwa standardowo w kad\u0142ubie o pojemno\u015bci 120-135 lit\u00f3w. Zbiornik opadowy o pojemno\u015bci 28 litr\u00f3w umieszczony w baldachimie po lewej stronie. Po prawej stronie umieszczono ch\u0142odnic\u0119 wody. \u015amig\u0142o dwu\u0142opatowe, sta\u0142e, drewniane, r\u00f3\u017cnych producent\u00f3w.<\/p>\n
Uzbrojenie<\/h3>\n
Uzbrojenie z\u0142o\u017cone z dw\u00f3ch karabin\u00f3w maszynowych. Sta\u0142y km dla pilota umieszczono po prawej stronie kad\u0142uba przy silniku. Wyposa\u017cono w synchronizator typu Fokker. Zwykle stosowano km Spandau wz. 08\/15, kal 7,92 mm. Zapas amunicji do 500 sztuk. Drugi karabin umieszczono w drugiej kabinie na obrotnicy. Zwykle km Parabellum wz.14. kal. 7,92 mm. Poniewa\u017c magazynek by\u0142 \u0142atwo wymienny, mo\u017cna by\u0142o zabra\u0107 ich kilka do samolotu. Dlatego zapas amunicji m\u00f3g\u0142 wynie\u015b\u0107 nawet 3 000 sztuk.<\/p>\n
Na obrotnicy mo\u017cna by\u0142o zamontowa\u0107 aparat fotograficzny dla zdj\u0119\u0107 lotniczych.<\/p>\n
Niekt\u00f3re samoloty wyposa\u017cono w wyrzutniki bomb, o \u0142\u0105cznej masie 50 kg. Umieszczano je na burtach samolotu, w rejonie kabiny strzelca-obserwatora. W razie defektu wyrzutnika mo\u017cna by\u0142o je zwolni\u0107 r\u0119cznie. Standardowo samolot zabiera\u0142 cztery bomby.<\/p>\n
Nieliczne samoloty wyposa\u017cano w radiostacj\u0119 obs\u0142ugiwan\u0105 z tylnej kabiny.<\/p>\n
Dane Hannover CL-II:<\/h3>\n
Rozpi\u0119to\u015b\u0107 11,95 m. D\u0142ugo\u015b\u0107 7,80 m. Wysoko\u015b\u0107 2,75 m. Powierzchnia no\u015bna 32,36 m2. Masa w\u0142asna 773 kg. Masa ca\u0142kowita 1 133 kg. Masa u\u017cyteczna 360 kg. Pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna 170 km\/h. Pr\u0119dko\u015b\u0107 minimalna 72 km\/h. Pu\u0142ap 7 200 m. Zasi\u0119g 450 km.<\/p>\n
Dane Hannover CL-II \/ CWL 18.1:<\/h3>\n
Rozpi\u0119to\u015b\u0107 11,90 m. D\u0142ugo\u015b\u0107 7,80 m. Wysoko\u015b\u0107 2,75 m. Powierzchnia no\u015bna 32,10 m2. Masa w\u0142asna 805 kg. Masa ca\u0142kowita 1 100 kg. Masa u\u017cyteczna 295 kg. Pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna 165 km\/h. Pr\u0119dko\u015b\u0107 minimalna 70 km\/h. Pu\u0142ap 7 000 m. Zasi\u0119g 400 km.<\/p>\n
Dane Hannover CL-IIE \/ CWL:<\/h3>\n
Rozpi\u0119to\u015b\u0107 11,90 m. D\u0142ugo\u015b\u0107 7,80 m. Wysoko\u015b\u0107 2,75 m. Powierzchnia no\u015bna 32,36 m2. Masa w\u0142asna 790 kg. Masa ca\u0142kowita 1 150 kg. Masa u\u017cyteczna 360 kg. Pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna 180 km\/h. Pr\u0119dko\u015b\u0107 minimalna 75 km\/h. Pu\u0142ap 7 600 m. Zasi\u0119g 450 km.<\/p>\n
Zestawienie<\/h2>\n
Nie wiadomo dok\u0142adnie ile samolot\u00f3w Hannover CL-II zosta\u0142o przyj\u0119te na uzbrojenie Wojska Polskiego. Ocenia si\u0119 \u017ce by\u0142o ich 23-24 oraz oko\u0142o 10 u\u017cytkowanych w Wojsku Wielkopolskim. Najwi\u0119cej maszyn pochodzi\u0142o z remontu w Centralnych Warsztatach Lotniczych. By\u0142o ich 14-17 egzemplarzy. Niekt\u00f3re samoloty trafia\u0142y do remontu w CWL po raz drugi.<\/p>\n
Najs\u0142ynniejszym by\u0142 CWL 18.01 \u201eS\u0142owik\u201d Orze\u0142 Bia\u0142y, zbudowany w Rzeczypospolitej Polskiej od podstaw. Oblatany w dniu 9 sierpnia 1919 roku. Rozbity w katastrofie w dniu 23 sierpnia 1919 roku.<\/p>\n
Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Oznaczenie samolotu Hannover-Roland CL-II by\u0142o powszechne tylko w Polsce, z uwagi na posiadanie samolot\u00f3w pochodz\u0105cych z tych dw\u00f3ch wytw\u00f3rni. W innych krajach samolot jest nazywany najcz\u0119\u015bciej Hannover CL-II. Nazwa CWL 18.01, CWL \u201eS\u0142owik\u201d lub CWL SK-1 dotyczy Polskiej odmiany, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 produkowana seryjnie w Centralnych Warsztatach Lotniczych.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-5129","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5129","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5129"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5129\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5701,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5129\/revisions\/5701"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5129"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5129"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5129"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}