O skuteczno\u015bci w walce wielozadaniowego samolotu bojowego, jakim jest samolot General Dynamics \/ Lockheed Martin F-16 decyduje kilka czynnik\u00f3w. Do najwa\u017cniejszych zalicza si\u0119: W\u0142asno\u015bci aerodynamiczne i taktyczne maszyny wnikaj\u0105ce z budowy p\u0142atowca i zespo\u0142u nap\u0119dowego. Wyposa\u017cenia awioniki, a przede wszystkim zastosowanej stacji radiolokacyjnej i innych system\u00f3w wykrywania i \u015bledzenia cel\u00f3w. Zastosowanego uzbrojenia i jego mo\u017cliwo\u015bci skutecznego zniszczenia celu. Za\u0142ogi statku powietrznego. Jej wyszkolenia, zdobytego do\u015bwiadczenia i aktualnego stanu zdrowia. Systemu dowodzenia, zastosowanej taktyki i do\u015bwiadczenia dow\u00f3dcy zespo\u0142u uderzeniowego.<\/p>\n
Ka\u017cdy z tych czynnik\u00f3w jest istotny. W tym rozdziale przedstawimy uzbrojenie, jakim dysponuj\u0105 Polskie samoloty Lockheed Martin F-16 C\/D Block 52+.<\/p>\n
Dzia\u0142ko M-61 A 1 Vulcan.<\/h3>\n
Dzia\u0142ko M-61 A 1 Vulcan nale\u017cy do ca\u0142ej rodziny dzia\u0142ek wielolufowych, nap\u0119dowych, okre\u015blanych jako Vulcan systemu Gatlinga. Troch\u0119 historii. Do\u015bwiadczenia USA zdobyte podczas II wojny \u015bwiatowej doprowadzi\u0142y do wyci\u0105gni\u0119cia wniosku, \u017ce skuteczno\u015b\u0107 tak zwanego ognia zale\u017cy od kalibru pocisku i ilo\u015bci wystrzelonych pocisk\u00f3w, z po\u0142o\u017ceniem nacisku na ilo\u015bci pocisk\u00f3w. Kolejne samoloty my\u015bliwskie, jako podstawowe uzbrojenie otrzymywa\u0142y zesp\u00f3\u0142 sze\u015bciu karabin\u00f3w maszynowych kalibru 12,7 mm. Nieco p\u00f3\u017aniej w zestawie wymieniano dwa karabiny maszynowe 12,7 mm na dwa dzia\u0142ka kalibru 20 mm. W USA, eksploatacja my\u015bliwca wyposa\u017conego w 6-dzia\u0142ek by\u0142a bardzo czasoch\u0142onna. Ka\u017cde nale\u017ca\u0142o osobno serwisowa\u0107 i osobno \u0142adowa\u0107 magazynki.<\/p>\n
Inne wnioski wyci\u0105gni\u0119to w CCCP. Tam stwierdzono, \u017ce najwa\u017cniejszy jest kaliber i wprowadzono do eksploatacji jednolufowe dzia\u0142ka kalibru 23, 30 i 45 mm, instaluj\u0105c w p\u0142atowcu tylko dwa lub trzy dzia\u0142ka.<\/p>\n
Przy tym nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce maksymalna szybkostrzelno\u015b\u0107 dzia\u0142ka jednolufowego to 1 000 \u2013 1 200 pocisk\u00f3w na minut\u0119. Fizycznie nie jest mo\u017cliwym zwi\u0119kszanie tej ilo\u015bci. Warto w tym miejscu pami\u0119ta\u0107, o ogromnym wzro\u015bcie temperatury lufy, kt\u00f3ra musi mie\u0107 czas na sch\u0142odzenie. Nale\u017ca\u0142o poszuka\u0107 innego rozwi\u0105zania. Si\u0119gni\u0119to po odwieczny pomys\u0142 zwi\u0119kszenia liczby luf jednego dzia\u0142ka.<\/p>\n
W 1948 roku, firma General Electric Company, w ramach programu Vulcan, rozpocz\u0119\u0142a prac\u0119 nad 6-lufowym dzia\u0142kiem kalibru 0,6 cala (12,7 mm) systemu Gatlinga. Pierwsze udane dzia\u0142ko mia\u0142o symbol T-171 i kaliber 20 mm. Podstawowym elementem dzia\u0142ka jest 6-luf umieszczonych w konstrukcji przestrzennej, na obwodzie wirtualnego cylindra. Cylinder obraca si\u0119 zgodnie z kierunkiem wskaz\u00f3wek zegara, patrz\u0105c od ty\u0142u dzia\u0142ka. Stale zmieniaj\u0105ce si\u0119 po\u0142o\u017cenie luf powoduje, \u017ce w ka\u017cdym po\u0142o\u017ceniu w lufie jest inny proces. Wystrza\u0142 nast\u0119puje na godzinie 12, wyrzucenie \u0142uski na godzinie 5, dos\u0142anie nowego naboju na godzinie 7. Ruch obrotowy luf zapewnia silnik elektryczny. Zap\u0142on materia\u0142u miotaj\u0105cego jest elektryczny, przy pomocy elektro-sp\u0142onki.<\/p>\n
Szybkostrzelno\u015b\u0107 6 000 pocisk\u00f3w na minut\u0119. Dzia\u0142ko by\u0142o proste w budowie i niewra\u017cliwe na zaci\u0119cia. Kolejne odmiany r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 kalibrem, ilo\u015bci\u0105 luf (3-7), uk\u0142adem nap\u0119dowym (silnik elektryczny lub silnik hydrauliczny). Dlaczego dzia\u0142ek nap\u0119dowych nie projektowano podczas II wojny \u015bwiatowej? Powodem jest konieczno\u015b\u0107 posiadania stosunkowo du\u017cych ilo\u015bci energii elektrycznej. W samolotach \u015bmig\u0142owych tej energii brakowa\u0142o. Samoloty z nap\u0119dem turboodrzutowym dysponowa\u0142y ju\u017c mocnymi generatorami pr\u0105du.<\/p>\n
W 1958 roku, po raz pierwszy dzia\u0142ko typu T-171, zosta\u0142o wprowadzone do uzbrojenia samolot\u00f3w F-104 Starfighter, kt\u00f3re pocz\u0105tkowo nie posiada\u0107 mie\u0107 uzbrojenia lufowego. W 1956 roku, firma General Electric Company opracowa\u0142a najbardziej popularn\u0105 odmian\u0119 dzia\u0142ka, oznaczon\u0105 w\u0142a\u015bnie M-61 A 1 Vulcan. Pierwszym samolotem z tym dzia\u0142kiem by\u0142 F-104 Starfighter, w wersji D. Potem dzia\u0142ka typu Vulcan trafi\u0142y niemal do wszystkich samolot\u00f3w my\u015bliwskich, bombowych i \u015bmig\u0142owc\u00f3w w USA. Ich odmiany stanowi\u0142y i stanowi\u0105 uzbrojenie okr\u0119t\u00f3w wojennych i pojazd\u00f3w l\u0105dowych (woz\u00f3w bojowych).<\/p>\n
Podstawowa r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy dzia\u0142kiem T-171 oraz T-212 kal 30 mm, a dzia\u0142kiem M-61 A 1, polega na innym systemie dosy\u0142ania naboi do luf. Pocz\u0105tkowo by\u0142a to ta\u015bma, kt\u00f3rej poszczeg\u00f3lne ogniwa po dos\u0142aniu naboju do lufy by\u0142y wyrzucane na zewn\u0105trz, co mog\u0142o doprowadzi\u0107 do uszkodzenia samolotu. W M-61 A 1 Vulcan dosy\u0142anie naboi jest bez-ta\u015bmowe. Z kolei zu\u017cyte \u0142uski lub niewypa\u0142y mog\u0105 by\u0107 wyrzucane na zewn\u0105trz lub z powrotem kierowane do b\u0119bna amunicyjnego. Niemal standardowo wykorzystywany jest drugi spos\u00f3b. \u0141uski mo\u017cna wykorzysta\u0107 ponownie, a i masa ca\u0142ego samolot mniej si\u0119 zmienia (chodzi g\u0142\u00f3wnie o przesuniecie \u015brodka ci\u0119\u017cko\u015bci maszyny).<\/p>\n
Ca\u0142e dzia\u0142ko jest stosunkowo du\u017ce i wraz z b\u0119bnem amunicyjnym trudno jest je zamontowa\u0107 w my\u015bliwcu. Dlatego dla poszczeg\u00f3lnych typ\u00f3w my\u015bliwc\u00f3w uk\u0142ady i wielko\u015bci b\u0119bn\u00f3w amunicyjnych jest dopasowywana indywidualnie. Masa b\u0119bna z amunicj\u0105 wynosi 140 \u2013 200 kg. Najwi\u0119ksze b\u0119bny mieszcz\u0105 1 200 sztuk amunicji.<\/p>\n
W 60-latach, dla samolot\u00f3w F-106 Delta Dart, a p\u00f3\u017aniej klient\u00f3w zagranicznych, opracowano dzia\u0142ko o zmniejszonej szybkostrzelno\u015bci do 4 000 pocisk\u00f3w na minut\u0119. Zwi\u0119kszy\u0142o to trwa\u0142o\u015b\u0107 luf. Kolejne odmiany otrzyma\u0142y prze\u0142\u0105cznik 4 000, 5 000 lub 6 000 pocisk\u00f3w na minut\u0119. Silnik elektryczny ma moc 26 kW. Dzia\u0142ko ma du\u017c\u0105 si\u0142\u0119 odrzutu. 18 kN (1 810 kG) dla 6 000 strza\u0142\u00f3w na minut\u0119 lub 12 kN (1 200 kG) dla 4 000 strza\u0142\u00f3w na minut\u0119. Wersja M-61 A 2 ma l\u017cejsze lufy i mo\u017cliwo\u015bci zwi\u0119kszenia szybkostrzelno\u015bci do 6 600 pocisk\u00f3w na minut\u0119. Z uwagi na konieczno\u015b\u0107 rozp\u0119dzenia dzia\u0142ka, co trwa 0,25 – 0,5 sekundy, w pierwszej sekundzie wystrzeliwanych jest oko\u0142o 75 pocisk\u00f3w. W drugiej sekundzie jest ju\u017c 100 pocisk\u00f3w. Trzeciej sekundy zwykle nie ma, gdy\u017c serie s\u0105 kr\u00f3tkie, bo cel w celownik\u00f3w jest przez u\u0142amki sekund, a i tak potrzebny jest czas na sch\u0142odzenie luf. Wyhamowanie luf zajmuje 0,5 sekundy. Ka\u017cde zako\u0144czenie serii powoduje samoczynne roz\u0142adowanie broni. Szybkostrzelno\u015b\u0107 dzia\u0142ka powoduje, \u017ce konstrukcja p\u0142atowca mniej dr\u017cy ni\u017c w przypadku dzia\u0142ek jednolufowych. Zmniejsza to rozrzut dzia\u0142ka.<\/p>\n
Dzia\u0142ko strzela standardow\u0105 amunicj\u0105 serii M-50, r\u00f3\u017cnych odmian, z pociskiem o masie 100 g. Pr\u0119dko\u015b\u0107 pocz\u0105tkowa pocisku wynosi 1 030 – 1 035 m\/s. Klasycznym by\u0142 nab\u00f3j M-56 A 3 burz\u0105co-zapalajacy. W 1988 roku, wprowadzono pociski PGU-28, o wi\u0119kszej pr\u0119dko\u015bci wylotowej: 1 050 m\/s. W 80-latach planowano zwi\u0119kszenie szybkostrzelno\u015bci do 7 200 wystrza\u0142\u00f3w \/ min i pr\u0119dko\u015bci pocz\u0105tkowej pocisku 1 125 m\/s. To si\u0119 jednak nie uda\u0142o.<\/p>\n
Firma General Electric Company zosta\u0142a przej\u0119ta przez firm\u0119 Martin Marietta, kt\u00f3ra wesz\u0142a w korporacj\u0119 z Lockheed Martin i obecnie jest producentem dzia\u0142ka M-61.<\/p>\n
Podstawowe dane: Wymiary; d\u0142ugo\u015b\u0107 1,87 m, masa 116-120 kg, 6-luf, silnik elektryczny 20-25 kW, pr\u0119dko\u015b\u0107 pocz\u0105tkowa pocisku wynosi 1 040 m\/s, podstawowe naboje to burz\u0105co-zapalaj\u0105ce PGU-28. \u017bywotno\u015b\u0107 lufy wynosi 50 000 wystrza\u0142\u00f3w. \u017bywotno\u015b\u0107 dzia\u0142ka 150 000 wystrza\u0142\u00f3w. Polskie F-16 Jastrz\u0105b dysponuj\u0105 511 sztukami amunicji.<\/p>\n
AIM-9 X Sidewinder.<\/h3>\n
AIM-9 Sidewinder jest jednym z najskuteczniejszym kierowanych pocisk\u00f3w rakietowych, klasy powietrze-powietrze, kt\u00f3ry do nakierowywania na cel wykorzystuje \u015blad termiczny. Nazwa Sidewinder oznacza grzechotnika, kt\u00f3ry miejsce swojej ofiary ustala na podstawie emitowanego przez nie ciep\u0142a.<\/p>\n
Prace nad pociskiem rozpocz\u0119to w 1950 roku. Pierwsze strzelania wykonano w 1951 roku, pierwsze trafienie w cel nast\u0105pi\u0142o w w dniu 11.09.1953 roku. Pocisk oznaczono XAAM-N-7 i jako AAM-N-7 wprowadzono do produkcji seryjnej w 1955 roku, w zak\u0142adach Ford i zosta\u0142 przyj\u0119ty na uzbrojenie w 1956 roku. Po reformie zam\u00f3wie\u0144 w przemy\u015ble zbrojeniowym przez administracj\u0119 USA, w 1962 roku, a w konsekwencji zmianie nazewnictwa i oznacze\u0144, pociski pozostaj\u0105ce na uzbrojeniu oznaczono AIM-9 B (poprzednio AAM-N-7 Sidewinder IA). Pocisk\u00f3w AAM-N-7 Sidewinder I zbudowano tylko 240 sztuk i w 1962 roku, ju\u017c ich nie by\u0142o i tylko historycznie nadano im nazw\u0119 AIM-9 A. Produkcj\u0119 pocisk\u00f3w AAM-N-7 Sidewinder IA przeniesiono do firm General Elactric i Philco. Pocisk by\u0142 na tyle skuteczny w boju, \u017ce zosta\u0142 skopiowany przez CCCP i Chiny. W USA pocisk by\u0142 wielokrotnie modyfikowany, co doprowadzi\u0142o do powstania kilkunastu wersji i jest nadal produkowany.<\/p>\n
Pierwsze skuteczne u\u017cycie bojowe pocisku nast\u0105pi\u0142o w dniu 24.09.1958 roku, kiedy tajwa\u0144ski samolot F-86 Sabre, zniszczy\u0142 pociskiem AAM-N-7 Sidewinder IA chi\u0144ski MiG-15. Pocisk ten mia\u0142 g\u0142owic\u0119 od\u0142amkowa o masie 4,5 kg, kt\u00f3ra skutecznie razi\u0142a cel w promieniu 9 m. Zespo\u0142em nap\u0119dowym by\u0142 silnik na paliwo sta\u0142e, o chwilowym ci\u0105gu 17,8 kN, emitowanym przez 20 sekund, kt\u00f3ry nadawa\u0142 pr\u0119dko\u015b\u0107 do Ma-1,7. Pocisk m\u00f3g\u0142 manewrowa\u0107 z przeci\u0105\u017ceniem 12g. Czujnik podczerwieni reagowa\u0142 na \u017car papierosowy, przy k\u0105cie obserwacji przestrzeni 4 stopnie. Z tego powodu musia\u0142 by\u0142 odpalany z tylnej p\u00f3\u0142sfery celu i w przedziale odleg\u0142o\u015bci 900 \u2013 4 800 m. Mniejsza odleg\u0142o\u015b\u0107 grozi\u0142a wpadni\u0119ciem my\u015bliwca w od\u0142amki eksploduj\u0105cej g\u0142owicy. Wi\u0119ksza odleg\u0142o\u015b\u0107 powodowa\u0142a, \u017ce pocisk nie doszed\u0142 celu i ulega\u0142 samolikwidacji. Warunkiem skutecznego ataku by\u0142o za\u0142o\u017cenie, i\u017c cel nie wykonuje gwa\u0142townych unik\u00f3w. Pocisk by\u0142 nieskuteczny w chmurach, bo gubi\u0142 w nich \u015blad termiczny. By\u0142 tak\u017ce nieskuteczny w atakach zbli\u017conych w kierunku s\u0142o\u0144ca. \u015alad termiczny s\u0142o\u0144ca by\u0142 silniejszy ni\u017c temperatura spalin z silnika. Sytuacj\u0119 nieco poprawi\u0142o wprowadzenie ch\u0142odzenia czujnika termicznego.<\/p>\n
Poszukuj\u0105c skuteczniejszej metody naprowadzania, powr\u00f3cono do pocisk\u00f3w z g\u0142owic\u0105 p\u00f3\u0142aktywn\u0105 naprowadzania radiolokacyjnego. Tak powsta\u0142a wersja AAM-N-7 Sidewinder IC (SAHR), a r\u00f3wnoczesne AAM-N-7 Sidewinder IC (IR) z g\u0142owic\u0105 termiczn\u0105. Nowe pociski otrzyma\u0142y g\u0142owic\u0119 bojow\u0105 9 kg., silnik Herkules Mk 36, pracowa\u0142 przez 60 sekund i zwi\u0119kszy\u0142 pr\u0119dko\u015bci do Ma-2 i zasi\u0119g do 18 000 m. Te pociski otrzyma\u0142y oznaczenie AIM-9 C (Air Intercept Missile). W 80-latach pociski rakietowe AIM-9 C (SAHR) przebudowano na pociski s\u0142u\u017c\u0105ce do zwalczania stacji radiolokacyjnych AGM-122 Sidearm (od Sidewinder anti radiation missile).<\/p>\n
W kolejnych latach pojawia\u0142y si\u0119 nowsze odmiany; AIM-9 D, AIM-9 E, AIM-9 F, AIM-9 G, AIM-9 H, AIM-9 J, AIM-9 K, AIM-9 L, AIM-9 M, AIM-9 N, AIM-9 P, AIM-9 Q, AIM-9 R, AIM-9 S, AIM-9 X.<\/p>\n
AIM-9 X Sidewinder to najnowsza modernizacja pocisku. Pierwsze strzelania testowe zosta\u0142y przeprowadzone w 1999 roku. Po podpisaniu kontrakt\u00f3w krajowych i zagranicznych (w tym z Wojskiem Polskim) w 2004 roku, rozpocz\u0119to produkcj\u0119 seryjn\u0105. Pocisk otrzyma\u0142 now\u0105 elektronik\u0119 i ca\u0142y system naprowadzania. Pocisk mo\u017cna odpala\u0107 bez dok\u0142adnego namierzenia celu. Mo\u017cliwy jest atak na cele znajduj\u0105ce si\u0119 pod k\u0105tem 180 stopni. Pocisk otrzyma\u0142 zmniejszone powierzchnie sterowe. Silnik pozosta\u0142 ten sam, ale ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiennego wektora ci\u0105gu, co zwi\u0119kszy\u0142o jego zwrotno\u015b\u0107. Pocisk korzysta z wyrzutni LAU-7 i LAU-12 X.<\/p>\n
AIM-9 X Sidewinder jest obecnie w\u0142asno\u015bci\u0105 firmy Raytheon, kt\u00f3ra jest jej producentem i ma wszystkie prawa do niego. Pocisk AIM-9 X Sidewinder jest najbardziej zaawansowanym systemem \u015bledzenia w podczerwieni. Nale\u017cy do pocisk\u00f3w kierowanych kr\u00f3tkiego zasi\u0119gu. Funkcjonuje w systemach obronnych klasy powietrze \u2013 powietrze i ziemia (woda) \u2013 powietrze. Jest uzbrojeniem samolot\u00f3w, \u015bmig\u0142owc\u00f3w, okr\u0119t\u00f3w i pojazd\u00f3w l\u0105dowych. Wersja X jest u\u017cytkowana w 18 krajach, a w\u0142\u0105cznie z poprzednimi wersjami a\u017c w 40 krajach.<\/p>\n
Podstawowe dane pocisku rakietowego AIM-9 X Sidewinder; wymiary: d\u0142ugo\u015b\u0107 3,0 m, \u015brednica 12,7 cm, rozpi\u0119to\u015b\u0107 przednich statecznik\u00f3w 35,31 cm, rozpi\u0119to\u015b\u0107 tylnych statecznik\u00f3w 44,45 cm, masa pocisku 85 kg. G\u0142owica bojowa 9,4 kg. Sterowanie pasywne na podczerwie\u0144. Polska w pierwszej partii zam\u00f3wi\u0142a 200 sztuk pocisk\u00f3w AIM-9 X Sidewinder.<\/p>\n
Przez wiele lat, drugim obok pocisku AIM-9 Sidewinder, by\u0142 pocisk AIM-7 Sparrow. Nale\u017ca\u0142 on do pocisk\u00f3w \u015bredniego zasi\u0119gu z naprowadzeniem radiolokacyjnym, stosowanym doj\u015b\u0107 powszechnie w krajach NATO. Niestety, nie uda\u0142o si\u0119 opracowa\u0107 i wyprodukowa\u0107 w pe\u0142ni zadowalaj\u0105cego \u015brodka walki. Prawdopodobie\u0144stwo osi\u0105gni\u0119cia celu przez pocisk wynosi\u0142 tylko 60-80 %. Cz\u0119sto wyst\u0119powa\u0142y awarie i wzrasta\u0142a czasoch\u0142onno\u015b\u0107 obs\u0142ugi.<\/p>\n W po\u0142owie 70-lat XX wieku, USA zaproponowa\u0142y wsp\u00f3\u0142prac\u0119 pozosta\u0142ym krajom paktu NATO, do wsp\u00f3lnego opracowania nowego pocisku kierowanego radiolokacyjnego, o zasi\u0119gu 5 000 \u2013 70 000 m. Dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej, koszt opracowania by\u0142by mniejszy, a wielkoseryjna produkcja pozwoli\u0142aby na korzystne skalkulowanie ceny za jeden pocisk. Wkr\u00f3tce program poszerzono o pocisk kr\u00f3tkiego zasi\u0119gu kierowany termicznie. W kolejnej umowie USA mia\u0142y opracowa\u0107 pocisk \u015bredniego zasi\u0119gu AMRAAM, a Europa Zachodnia kr\u00f3tkiego zasi\u0119gu ASRAAM. Lecz Europa Zachodnia opracowa\u0142a dwa pociski. AIM-132 ASRAAM kr\u00f3tkiego zasi\u0119gu i MBDA Meteor \u015bredniego zasi\u0119gu. Reakcj\u0105 USA na tak\u0105 sytuacj\u0119 by\u0142o wycofanie si\u0119 z uk\u0142adu i kontynuowaniu samodzielnie pracy nad AMRAAM i rozwijaniu AIM-9 Sidewinder.<\/p>\n USAF og\u0142osi\u0142a konkurs na AMRAAM w kt\u00f3rym wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 5 firm. W 1979 roku, wybrano projekty firma Raytheon i Hughes. Po licznych testach w grudniu 1981 roku, og\u0142oszono, \u017ce zwyci\u0119zc\u0105 zosta\u0142a firma Hughes. W\u00f3wczas przewidywano, \u017ce pocisk wejdzie do s\u0142u\u017cby w 1986 roku. Produkcje seryjn\u0105 szacowano na 120 000 sztuk w tym 20 000 sztuk dla USAF. Masa pocisku mia\u0142a wynie\u015b\u0107 148 kg, masa g\u0142owicy 23 kg. Firma otrzyma\u0142a kontrakt na budow\u0119 prototypu naturalnej wielko\u015bci i kolejne testy. W 1987 roku, zawarto kontrakt na budow\u0119 serii pr\u00f3bnej i to z obiema firmami; Raytheon i Hughes. Pocisk oznaczono AIM-120 A, ale co ciekawe pozostawiono tak\u017ce nazw\u0119 AMRAAM. Zbudowano oko\u0142o 200 sztuk, kt\u00f3re wesz\u0142y na uzbrojenie w 1991 roku, i zosta\u0142y u\u017cyte operacyjnie w 1993 roku.<\/p>\n AIM-120 AMRAAM zosta\u0142 opracowany w konwencji poprzednika, czyli AIM-7. Pocisk AIM-120 jest pociskiem kierowanym zdolnym do zwalczania celi poza zasi\u0119giem widoczno\u015bci (BVR \u2013 Beyond Visual Range). Mo\u017ce by\u0107 u\u017cyty w ka\u017cdych warunkach pogodowych oraz w dzie\u0144 i w nocy. AIM-120 AMRAAM ma rozbudowany system naprowadzania, kt\u00f3ry jest dwustopniowy: bezw\u0142adno\u015bciowy i aktywny-radiolokacyjny. Aktywnie prowadzi go wbudowana stacja radiolokacyjna, a je\u015bli jej zasi\u0119g jest zbyt ma\u0142y, to pierwsze prowadzenie wykonuje bezw\u0142adno\u015bciowy system nawigacyjny. Przy znacznych odleg\u0142o\u015bciach pocisk wspomaga system radiolokacyjny zamontowany na pok\u0142adzie samolotu (nosiciela lub lataj\u0105cego stanowiska dowodzenia). Przed odpaleniem system bezw\u0142adno\u015bciowy pobiera konieczne dane o celu. System bezw\u0142adno\u015bciowy doprowadza pocisk na odleg\u0142o\u015b\u0107 wystarczaj\u0105c\u0105 do autonomicznego przej\u0119cia celu przez pocisk. Na mniejszych odleg\u0142o\u015bciach pocisk nale\u017cy to klasy odpal i zapomnij (fire and forget), czyli natychmiast po strzale pilot mo\u017ce zaj\u0105\u0107 si\u0119 innym celem.<\/p>\n AIM-120 AMRAAM w por\u00f3wnaniu do poprzednika AIM-7 Sparrow, jest l\u017cejszy, mniejszy, szybszy, bardziej zwrotny. Jest mniej zale\u017cny od nosiciela, a dodatkowo mo\u017ce wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z lataj\u0105cym stanowiskiem dowodzenia, z kt\u00f3rego otrzymuje cz\u0119\u015b\u0107 danych o celu. Jest mniej wra\u017cliwy na echa radarowe odbite od ziemi. Jest bardziej niezawodny i wymaga mniej czasu dla obs\u0142ugi. Przy znacznych odleg\u0142o\u015bciach korekta trajektorii lotu odbywa si\u0119 w pewnych odst\u0119pach czasu.<\/p>\n Opracowano kolejno zmodernizowane wersje: AIM-120 A, AIM-120 B, AIM-120 C, a ka\u017cda z nich wyst\u0119powa\u0142a w kilku odmianach. Od 1999 roku, jest produkowana wersja AIM-120 C. Prace nad nowymi wersjami s\u0105 w dalszym ci\u0105gu prowadzone. Pocisk jest przeciwlotniczy i anty-balistyczny, czyli mo\u017ce zwalcza\u0107 pociski rakietowe dalekiego zasi\u0119gu (strategicznego, mi\u0119dzykontynentalnego i globalnego), zanim te osi\u0105gn\u0105 cel. Na bazie AIM-120 AMRAAM opracowano naziemne (nawodne) przeciwlotnicze zestawy rakietowe. Producentem pocisk\u00f3w s\u0105 nadal firmy Raytheon i Hughes.<\/p>\n Polska dla swoich samolot\u00f3w F-16 Jastrz\u0105b zakupi\u0142a wersje AIM-120 C-5 AMRAAM Podstawowe dane AIM-120 C-5 AMRAAM: wymiary d\u0142ugo\u015b\u0107 3,66 (3,70) m, \u015brednica 178 mm, rozpi\u0119to\u015b\u0107 526 mm, masa 152 kg, silnik rakietowy na paliwo sta\u0142e, pr\u0119dko\u015b\u0107 max Ma-4 (4 896 km\/h), zasi\u0119g 105-110 km, g\u0142owica od\u0142amkowo-burz\u0105ca o masie 18 kg. Pocisk korzysta z wyrzutni LAU-129 E\/A. W pierwszej dostawie zam\u00f3wiono 200 sztuk pocisk\u00f3w.<\/p>\n AGM-65 G 2 Maverick to pocisk przeznaczony do niszczenia cel\u00f3w naziemnych z powietrza. Jest przeznaczony do bezpo\u015bredniego wsparcia na polu walki. Jest znany ze swojej uniwersalno\u015bci i mo\u017cliwo\u015bci ra\u017cenia ca\u0142ej gamy cel\u00f3w naziemnych nieruchomych: mosty, bunkry, gniazda obrony przeciw-lotniczej, magazyny, stacje MPS i inne oraz cel\u00f3w naziemnych ruchomych: czo\u0142gi, transportery, barki, kutry i inne. Jest najpowszechniej stosowanym pociskiem do niszczenia cel\u00f3w naziemnych na Zachodzie. Od 1968 roku, zosta\u0142 zakupiony przez 30 kraj\u00f3w i stanowi uzbrojenie 25 typowych statk\u00f3w powietrznych, g\u0142\u00f3wnie wielozadaniowych samolot\u00f3w bojowych.<\/p>\n Prace nad pociskiem prowadzono od 1965 roku, a produkcja serii testowej ruszy\u0142a w 1968 roku. Dostawa pierwszej wersji AGM-65 A Maverick dla u\u017cytkownik\u00f3w rozpocz\u0119to w 1972 roku. Operacyjnie pociski u\u017cyto w Wietnamie i na Bliskim Wschodzie podczas wojny egipsko-izraelskiej w 1973 roku. Pocz\u0105tkowo u\u017cywano tylko naprowadzania telewizyjnego. Przy telewizyjnym uk\u0142adzie sterowania w kabinie za\u0142ogi jest stosowany monitor (dysplay), przy pomocy kt\u00f3rego operator rozpoznaje i wyselekcjonuje cel. Przy tym uk\u0142adzie, w testach, uzyskano 85 % skuteczno\u015b\u0107. Przez kolejne lata opracowano wiele wersji i odmian pocisk\u00f3w, kt\u00f3re otrzymywa\u0142y kolejne litery alfabetu od B do L. Podstawowym systemem naprowadzania jest uk\u0142ad telewizyjny, ale stosowano tak\u017ce g\u0142owice steruj\u0105ce na podczerwie\u0144 i laserowo.<\/p>\n Si\u0142y zbrojne Polski zakupi\u0142y wersj\u0119 AGM-65 G-2, kt\u00f3ra generalnie bazuje na wersji AGM-65 D. Pocisk opracowano w 1989 roku. G\u0142owic\u0119 wzi\u0119to z wersji AGM-65 E, kt\u00f3ra w ca\u0142ej rodzinie pocisk\u00f3w Maverick jest najwi\u0119ksza i s\u0142u\u017cy do zwalczania cel\u00f3w umocnionych. Uk\u0142ad sterowania wyposa\u017cono w uk\u0142ad cyfrowy autopilota, kt\u00f3ry umo\u017cliwia wydajniejsze naprowadzanie pocisku. Trajektoria lotu mo\u017ce by\u0107 ni\u017csza, co umo\u017cliwia omini\u0119cie chmur, kt\u00f3re mog\u0105 przes\u0142oni\u0107 cel. Dw\u00f3jka w nazwie oznacza modyfikacj\u0119 oprogramowania, pojemniejsz\u0105 pami\u0119\u0107 i szybszy procesor. Dzi\u0119ki temu pocisk r\u00f3wnie dobrze nadaje si\u0119 do zawalczenia cel\u00f3w ruchomych, takich jak czo\u0142gi. Pocisk ma podw\u00f3jny system naprowadzania: telewizyjno-termiczne. Przed odpaleniem do uk\u0142adu sterowania pocisku wprowadza si\u0119 parametry (namiary) celu. Po wprowadzeniu namiar\u00f3w pocisk zaczyna automatycznie \u015bledzi\u0107 cel i po strzale sam ju\u017c pod\u0105\u017ca do celu, w my\u015bl zasady odpal-zapomnij.<\/p>\n Podstawowe dane AGM-65 G-2 Maverick: d\u0142ugo\u015b\u0107 2,55 m, \u015brednica 30,5 cm, rozpi\u0119to\u015b\u0107 usterzenia 72 cm, masa 301 kg, zasi\u0119g 27 000 m, pr\u0119dko\u015b\u0107 max 1 150 km\/h, naprowadzanie telewizyjno-termiczne, g\u0142owica bojowa FMK-135 B dwustopniowa: penetruj\u0105ca i od\u0142amkowo-burz\u0105ca. G\u0142owica pocisku zawiera 135 kg materia\u0142u wybuchowego. Pocisk korzysta z wyrzutni LAU-117. W pierwszej partii zakupiono 100 sztuk pocisk\u00f3w.<\/p>\n AGM-154 C JSOW (Joint Standoff Weapon) to (bomba szybuj\u0105ca) zasobnik szybuj\u0105cy, zdolny do precyzyjnego zwalczania cel\u00f3w, odpalany poza zasi\u0119giem obrony przeciwlotniczej. Skr\u00f3t AGM oznacza Air-to-Ground Missile. W zasadzie jest to bezpilotowy szybowiec wyposa\u017cony w uk\u0142ad serownia i za\u0142adowany materia\u0142em wybuchowym. Do zasobnika mo\u017cna do\u0142\u0105czy\u0107 zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy, kt\u00f3ry pozwoli na znaczne zwi\u0119kszenie zasi\u0119gu.<\/p>\n Prace nad t\u0105 broni\u0105 rozpocz\u0119to z inicjatywy US NAVY w 1986 roku. W za\u0142o\u017ceniu mia\u0142a ona zast\u0105pi\u0107 bomby sterowane laserowo i pociski kierowane klasy z-p. Jednym z warunk\u00f3w by\u0142o zastosowanie zasady odpal-zapomnij, czyli takiej broni, kt\u00f3ra nie potrzebuje sterowania radiowego lub pod\u015bwietlenia laserowego przez ca\u0142\u0105 drog\u0119 pocisku od odpalenia do celu. Firma Texas Instruments, p\u00f3\u017aniej Raytheon, przedstawi\u0142a rewelacyjny projekt. Nowa bro\u0144 otrzyma\u0142a oznaczenie AGM-154 A, a jej produkcj\u0119 rozpocz\u0119to w 1992 roku. Do programu do\u0142\u0105czy\u0142a USAF, co zaowocowa\u0142o powstaniem wsp\u00f3lnego programu JSOW. W programie okre\u015blono, \u017ce bro\u0144 ma by\u0107 tania w produkcji i eksploatacji. Minimalny zasi\u0119g 9 000 m, po odpaleniu z niskiego pu\u0142apu. Poniewa\u017c bro\u0144 mia\u0142a niszczy\u0107 r\u00f3\u017cne cele, dlatego mo\u017ce by\u0107 wype\u0142niona r\u00f3\u017cnego rodzaju bombami od kasetowych po kumulacyjnych. W uk\u0142adzie sterowania zastosowano dwa systemy: bezw\u0142adno\u015bciowy INS i satelitarny GPS.<\/p>\n Pierwsze testy wykonano w 1994 roku. Wprowadzenie do s\u0142u\u017cby nast\u0105pi\u0142o w 1997 roku. Do tej pory powsta\u0142y trzy podstawowe wersje: AGM-154 A, AGM-154 B, AGM-154 C, AGM-154 D, AGM-154 E. Zasobnik jest dedykowany g\u0142\u00f3wnie dla samolot\u00f3w wielozadaniowych F-16, F-18, F-15, F-35 oraz bombowc\u00f3w B-1 B, B-2 i B-52. Do tej pory zosta\u0142 zakupiony przez US NAVY, USAF, Grecj\u0119, Turcj\u0119 i Polsk\u0119.<\/p>\n Polskie Si\u0142y Zbrojne otrzyma\u0142y wersj\u0119 AGM-154 C, kt\u00f3ry zosta\u0142 wprowadzony do uzbrojenia w 2005r. Po odpaleniu zasobnik rozk\u0142ada skrzyd\u0142a umieszczone na grzbiecie, kt\u00f3re zapewniaj\u0105 si\u0142\u0119 no\u015bn\u0105 i zwi\u0119kszaj\u0105 zasi\u0119g nawet do 130 km. Usterzenie sk\u0142ada si\u0119 z sze\u015bciu sterowanych statecznik\u00f3w umieszczonych w cz\u0119\u015bci ogonowej. Zasobnik kierowany do celu jest prowadzony przez mieszany system bezw\u0142adno\u015bciowy INS i satelitarny GPS, a na sam cel nakierowuje go g\u0142owica termiczna. Zasobnik ten przenosi g\u0142owic\u0119 bojow\u0105 BROACH, kt\u00f3ra jest dwustopniowa. Pierwszy \u0142adunek jest przebijaj\u0105cy WDU-44 i \u0142adunek (bomb\u0119) pod\u0105\u017caj\u0105c\u0105 WDU-45.<\/p>\n Podstawowe dane AGM-154 C JSOW: d\u0142ugo\u015b\u0107 4,10 m, masa 497 kg, rozpi\u0119to\u015b\u0107 przy roz\u0142o\u017conych skrzyd\u0142ach 2,69 m, zasi\u0119g teoretyczny 22 000 \u2013 130 000 m, zasi\u0119g faktyczny do 70 000 m. Naprowadzanie INS (bezw\u0142adno\u015bciowe), GPS, termiczne, g\u0142owica bojowa typu BROACH. Nap\u0119d opcjonalny Williams J400-WR-104, pr\u0119dko\u015b\u0107 podd\u017awi\u0119kowa. Pocisk korzysta z wyrzutni BRU-55\/57. W pierwszej partii zam\u00f3wiono 50 sztuk.<\/p>\n W tej cz\u0119\u015bci przedstawiono dwie bomby kierowane GBU-12 i GBU-38 oparte na klasycznej bombie Mark 82.<\/p>\n Klasyczna bomba oznaczona jako Mark 82 (Mk. 82) ma mas\u0119 500 funt\u00f3w (227 kg). Jej historia si\u0119ga II wojny \u015bwiatowej. W por\u00f3wnaniu do klasycznych bomb z II wojny \u015bwiatowej otrzyma\u0142a bardziej aerodynamiczny kszta\u0142t, zamiast cylindrycznego. Dzi\u0119ki temu podczas swobodnego spadania nie wykonuje ruch\u00f3w oscylacyjnych, a przez to zwi\u0119ksza si\u0119 celno\u015b\u0107. Bomba zosta\u0142a powszechnie u\u017cyta w 60-latach podczas wojny w Indochinach. Jest obecnie najl\u017cejsz\u0105 bomb\u0105 u\u017cywan\u0105 w krajach NATO. Aktualnie jej masa wynosi od 510 funt\u00f3w (253 kg) do 570 funt\u00f3w (259 kg). Jest wype\u0142niana r\u00f3\u017cnym materia\u0142em miotaj\u0105cym. Mo\u017ce by\u0107 burz\u0105ca, od\u0142amkowo-burz\u0105ca, zapalaj\u0105ca lub inna. Standardowa bomba Mk. 82 ma stalowy kad\u0142ub i \u0142adunek miotaj\u0105cy zwany tritonal (80 % trotylu, 20 % sproszkowanego aluminium). Jego masa wynosi 192 funt\u00f3w (87 kg). Wyposa\u017cona jest w r\u00f3\u017cne typy lotek, kt\u00f3rych celem jest nie tylko stabilizowanie toru lotu, ale tak\u017ce czynienie ha\u0142asu (oddzia\u0142ywanie psychiczne na wroga) lub wr\u0119cz przeciwnie, aby by\u0142a cicha przy spadaniu. Bomba mo\u017ce mie\u0107 zamontowane r\u00f3\u017cne typy zapalnik\u00f3w, pocz\u0105wszy od uderzeniowych po chemiczne. (Wybuch na ziemi po pewnym czasie).<\/p>\n Ju\u017c w 50-latach stwierdzono, \u017ce zastosowanie uk\u0142ad\u00f3w kierowania przy zwyk\u0142ych bombach pozwala zwi\u0119kszy\u0107 celno\u015b\u0107 ataku. Wi\u0119ksz\u0105 korzy\u015bci\u0105 by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykonania celnego bombardowania ze znacznie wi\u0119kszego pu\u0142apu. Bombardowanie z wi\u0119kszego pu\u0142apu zmniejsza ryzyko zestrzelenia samolotu uderzeniowego. Pierwsza bomba kierowana AGM-62 A Walleye z telewizyjnym uk\u0142adem naprowadzania wesz\u0142a do uzbrojenia w 1965 roku, i zosta\u0142a u\u017cyta w wojnie w Indochinach. Atak tak\u0105 bomb\u0105 polega na nakierowaniu samolotu przy pomocy celownika na pok\u0142adzie samolotu na cel. uk\u0142ad telewizyjny \u0142apie cel i po jej zrzuceniu pod\u0105\u017ca do celu koryguj\u0105c tor lotu. Istniej\u0105ca \u0142\u0105czno\u015b\u0107 nosicel-bomba pozwala nawet na zmian\u0119 celu w trakcie lotu bomby. <\/p>\n Kolejne wersje bomb kierowanych otrzyma\u0142y uk\u0142ady naprowadzania laserowego. Bomby kierowane otrzymywa\u0142y uk\u0142ad kieruj\u0105cy z\u0142o\u017cony z dw\u00f3ch zespo\u0142\u00f3w: w jednym znajduje si\u0119 stabilizator pier\u015bcieniowy, uk\u0142ad optyczny i zesp\u00f3\u0142 fotodedektyczny, a w drugim aparatura elektroniczna i serwomechanizmy uk\u0142adu kierowania. Oba zespo\u0142y po\u0142\u0105czone s\u0105 przegubowo. Uk\u0142ad szperacza elektronicznego, umieszczony w przednim zespole, sk\u0142ada si\u0119 z obiektywu o odpowiednim polu widzenia szperacza i kwadrantowej fotodiody krzemowej. Przed obiektywem umieszczono filtr, kt\u00f3ry eliminuje inn\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 fali \u015bwietlnej ni\u017c \u015bwiat\u0142o laserowe. Dzi\u0119ki temu bomba pod\u0105\u017ca za pod\u015bwietlonym laserowo celem, a nie za pobliskimi po\u017carami. Kwadrantowa fotodioda ma cztery pola umieszczone w ka\u017cdej z \u0107wiartek. Je\u015bli o\u015bwietlenie jest nier\u00f3wnomierne to wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3\u017cnice potencja\u0142\u00f3w. To powoduje wys\u0142anie odpowiedniego sygna\u0142u do powierzchni sterowych, co wywo\u0142uje korekt\u0119 toru lotu.<\/p>\n Bomba GBU-12 \u2013 to bomba kierowana laserowo na zasadach przedstawionych powy\u017cej. Skr\u00f3t GBU-12 oznacza Guided Bomb Unit-12. Jest to bomba lotnicza serii Paveway, zbudowana na bazie klasycznej bomby Mk. 82. Nazwa PAVE jest skr\u00f3tem nazwy Precision Avionics Vectoring Equipment, co oznacza precyzyjne wektoruj\u0105ce wyposa\u017cenie awioniczne. Do tego precyzyjnego naprowadzania wykorzystano uk\u0142ady laserowe. Prace nad systemem sterowania podj\u0119\u0142a firma Texas Instruments w 1964r. Bro\u0144 na uzbrojenie wprowadzono w 1976r. G\u0142owica bomby jest p\u00f3\u0142aktywna, laserowa. Cel jest pod\u015bwietlony laserem z pok\u0142adu nosiciela lub z innego miejsca. Bomba ma powierzchnie sterowe do korygowania toru lotu. Dok\u0142adno\u015b\u0107 trafienia jest mniejsza ni\u017c 9 m.<\/p>\n Polska zakupi\u0142a bomby GBU-12 D\/B Paveway II, kt\u00f3ra ma kilka modyfikacji w stosunku do pierwszej wersji. Mi\u0119dzy innymi zwi\u0119kszono czu\u0142o\u015b\u0107 g\u0142owicy, zwi\u0119kszono k\u0105t obserwacji, zwi\u0119kszono k\u0105t wychyle\u0144 powierzchni sterowych. D\u0142ugo\u015b\u0107 3,32 m, masa 285 kg, materia\u0142 wybuchowy 87 kg, zasi\u0119g 15 000 m, naprowadzanie laserowe. Pocz\u0105tkowo zakupiono 100 sztuk GBU-12 D\/B oraz 200 sztuk klasycznych bomb Mk. 82.<\/p>\n Bomba GBU-38 \u2013 Prowadzono tak\u017ce prace nad bombami z uk\u0142adami kierowania bezw\u0142adno\u015bciowego INS, kt\u00f3ry doj\u015b\u0107 powszechnie wszed\u0142 do lotnictwa na prze\u0142omie 70\/80-lat. Pocz\u0105tkowo uk\u0142ady kierowania by\u0142y integralne z bomb\u0105. Z pocz\u0105tkiem 90-lat stwierdzono, \u017ce uk\u0142ady kierowania powinno si\u0119 montowa\u0107 do dowolnej klasycznej bomby i w zale\u017cno\u015bci od sytuacji u\u017cy\u0107 go razem z bomb\u0105 lub go zdemontowa\u0107 z bomby przed startem. Tak powsta\u0142 system JDAM (Joint Direct Attack Munition \u2013 wsp\u00f3lna amunicja ataku bezpo\u015bredniego). Wsp\u00f3lna oznacza wsp\u00f3ln\u0105 dla USAF i US NAVY. Prace nad systemem JDAM rozpocz\u0119to w firmach Lockheed Martin i Boeing w 1995 roku. Testy prowadzono od 1997 roku. System w produkcji seryjnej okaza\u0142 si\u0119 relatywnie tani; jeden zestaw kosztuje oko\u0142o 20 000 $. U\u017cycie operacyjne nast\u0105pi\u0142o w czasie wojny w Iraku, operacja Pustynna Burza.<\/p>\n Podstaw\u0105 systemu kierowania JDAM s\u0105 uk\u0142ady INS oraz GPS. Dok\u0142adno\u015b\u0107 trafienia nie przekracza rozrzutu 10 m. Zestaw mo\u017ce by\u0107 u\u017cyty w ataku z ponad chmur, w czasie opad\u00f3w deszczu i \u015bniegu. System JDAM nie jest broni\u0105 sam\u0105 w sobie. Jest zestawem do konwersji klasycznej bomby w bomb\u0119 kierowan\u0105.<\/p>\n Polskie Si\u0142y Powietrzne zakupi\u0142y komplety oznaczone GBU-38 B\/B (JDAM), czyli po\u0142\u0105czenie uk\u0142adu JDAM z bomb\u0105 Mk. 82. D\u0142ugo\u015b\u0107 bomby 2,35 m, masa 253 kg, zasi\u0119g 8 000 \u2013 24 000 m, wyposa\u017cony w system naprowadzania GPS. Pocz\u0105tkowo zakupiono 100 sztuk.<\/p>\n Klasyczna bomba Mark 84 (Mk. 84) to bomba o masie 2 000 funt\u00f3w, czyli 907 kg. Ma d\u0142ugo\u015b\u0107 3,72 m, \u015brednic\u0119 0,457 m. Na bazie tej klasycznej bomby opracowano kilka wersji bomb typu kierowanego. Polskie Si\u0142y powietrzne otrzyma\u0142y bomby GBU-24 \/B (Paveway III) oraz GBU-31 (V) 1\/B (JDAM).<\/p>\n GBU-24 \/B (Paveway III), kt\u00f3ra jest kierowana laserowo, podobnie jak bomba kierowana GBU-12 Paveway II. Podstawowe dane: d\u0142ugo\u015b\u0107 4,318 m, masa 1 050 kg, zasi\u0119g 19 000 m, kierowanie laserowe. Bomba nale\u017cy do broni szybuj\u0105cej, a jej tylne stateczniki s\u0105 rozk\u0142adane. Polska zakupi\u0142a w pierwszej partii 100 sztuk.<\/p>\n GBU-31 (V) 1\/B (JDAM) to podobnie jak bomba GBU-38 B\/B (JDAM) stanowi po\u0142\u0105czenie uk\u0142adu JDAM z bomb\u0105 Mk. 84. Podstawowe dane: d\u0142ugo\u015b\u0107 3,879 m, masa 946 kg, zasi\u0119g 8 000 \u2013 28 000 m, system kierowania INS oraz GPS. Polska pocz\u0105tkowo zakupi\u0142a 100 sztuk bomb GBU-31 (V) 1\/B (JDAM) oraz 200 sztuk klasycznych bomb Mk. 84.<\/p>\n Dla \u0107wicze\u0144 Wojsko Polskie u\u017cytkuje bomby szkolne BDU-33. Bomba \u0107wiczebna BDU-33 jest bomb\u0105 o masie 25 funt\u00f3w. Symuluje atak klasyczn\u0105 bomb\u0105 Mk. 82. W chwili uderzenia w ziemi\u0119 z bomby wydobywa si\u0119 g\u0119sta chmura dymu, co doskonale ukazuje punkt trafienia. Bomba mo\u017ce by\u0107 wype\u0142niana materia\u0142em zawieraj\u0105cym fosfor, kt\u00f3ry po uderzeniu w ziemi\u0119 zapala si\u0119 i pali kilka sekund. To pozwala wykonywa\u0107 \u0107wiczenia w warunkach nocnych. Tego typu bomby nazywane s\u0105 gor\u0105cymi w przeciwie\u0144stwie do tylko dymi\u0105cych, zwanych zimnymi.<\/p>\n W USAF og\u0142oszono konkurs na zast\u0105pienie zestawu celowniczego AN\/AAQ-13 LANTIRN, przeznaczonego do ataku na cele naziemne (nawodne). Tak zrodzi\u0142 si\u0119 program ATP Advanced Targeting Pod (Zaawansowane Celowanie G\u0142owic\u0105). Do konkursu stan\u0119\u0142y dwie firmy. Northrop Grumman przedstawi\u0142 projekt AN\/AAQ-28 LITENING. Zwyci\u0119zc\u0105 konkursu zosta\u0142a firma Lockheed Martin i jej projekt AN\/AAQ-33 SNIPER. System zosta\u0142 zabudowany w zasobniku umieszczonym na specjalnym w\u0119\u017ale mocuj\u0105cym przy kad\u0142ubie samolotu. Dzi\u0119ki temu mo\u017cliwa by\u0142a adaptacja systemu do istniej\u0105cych ju\u017c maszyn. Zasobnik celowniczy jest dostosowany do u\u017cycia w lotach podd\u017awi\u0119kowych. Ma budow\u0119 modu\u0142ow\u0105, co u\u0142atwi obs\u0142ug\u0119 i naprawy oraz zapewnia ni\u017csze koszty eksploatacji. Testy wykonano w bazie US Air Force w Edwards AFB. Wykaza\u0142y one du\u017co wi\u0119ksze mo\u017cliwo\u015bci systemu w stosunku do poprzednich. Obraz przedstawiany na ekranie w kabinie za\u0142ogi jest doskona\u0142ej jako\u015bci i wyj\u0105tkowej stabilno\u015bci (trzecia generacja), co pozwala du\u017co lepiej zidentyfikowa\u0107 cele naziemne. AN\/AAQ-33 jest 10-razy dok\u0142adniejszy od poprzednika. Ma potr\u00f3jny uk\u0142ad w zakresie rozpoznania i daje dwa razy wi\u0119kszy rozmiar. Mo\u017ce by\u0107 u\u017cyty do pu\u0142apu 50 000 ft, w por\u00f3wnaniu do 25 000 ft dla poprzednika. Celownik jest stosowany zar\u00f3wno dla broni kierowanej laserowo, jak i dla broni z systemem kierowania JDAM, czyli korzystaj\u0105cych z systemu GPS. W\u00f3wczas ATP przekazuje do broni wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne celu na ziemi okre\u015blone w uk\u0142adzie GPS. System ATP AN\/AAQ-33 SNIPER jest montowany na samolotach bombowych: F-16, F-15, F-18, szturmowych A-10, AV-8, bombowcach B-1 B, B-52.<\/p>\n Ju\u017c po wprowadzeniu do eksploatacji systemu ATP AN\/AAQ-33 SNIPER rozpocz\u0119to prace modyfikacyjne. Starano si\u0119 zmniejszy\u0107 opory aerodynamiczne zasobnika. Tak\u017ce wprowadzano nowe algorytmy dla powi\u0119kszenia stabilno\u015bci obrazu, aby by\u0142 nieruchomy jak ska\u0142a.<\/p>\n Jednocze\u015bnie, na bazie AN\/AAQ-33 SNIPER opracowano wersje przeznaczon\u0105 na eksport, kt\u00f3r\u0105 oznaczono AN\/AAQ-33 PANTERA. Ta wersja mo\u017ce by\u0107 montowana na zewn\u0105trz jak i wewn\u0105trz p\u0142atowca. Obni\u017cono koszty eksploatacji. Do 2008r., system celowniczy AN\/AAQ-33 PANTERA zakupi\u0142a UK (Harrier GR.9, Tornado GR.4), Kanada (CF-18), Norwegia (F-16), Oman (F-16) i Polska (F-16). Ciekawie wygl\u0105da sprawa z samolotami F-16 AM\/BM u\u017cytkowanymi w Norwegii. S\u0105 to maszyny jedne z najstarszych w Europie, co \u015bwiadczy, \u017ce system ATP mo\u017cna montowa\u0107 nawet na starszych maszynach. Do 2015r., system ATP zakupi\u0142y jeszcze: Pakistan, Singapur, Belgia, Turcja, Arabia Saudyjska, Tajlandia.<\/p>\n Ju\u017c w 2012 roku, MON Rzeczypospolitej rozpocz\u0119\u0142y rozmowy na temat dozbrojenia Wojska Polskiego. \u2013 \u201eMamy rakiety umo\u017cliwiaj\u0105ce ra\u017cenie cel\u00f3w naziemnych z odleg\u0142o\u015bci 75 km, jednak chcieliby\u015bmy podnie\u015b\u0107 zdolno\u015bci ra\u017cenia do 300 km\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 gen. Mieczys\u0142aw Cieniuch, szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego w 2012r. Konkretnie chodzi\u0142o o wyposa\u017cenie wielozadaniowych samolot\u00f3w bojowych F-16 Jastrz\u0105b w pociski manewruj\u0105ce AGM-158 JASSM do ra\u017cenia cel\u00f3w naziemnych na du\u017cych odleg\u0142o\u015bciach. Poniewa\u017c pocisk AGM-158 JASSM jest niezwykle nowoczesny i wymaga\u0142 zgody administracji USA, dlatego nale\u017ca\u0142o czeka\u0107 na decyzje polityczn\u0105. W zwi\u0105zku z agresywn\u0105 polityk\u0105 towarzysza Putina, strona Polska otrzyma\u0142a decyzj\u0119 ju\u017c po kilku miesi\u0105cach, a na przyk\u0142ad Finlandia na tak\u0105 decyzj\u0119 czeka\u0142a 8 lat. Podpisany w 2014 roku, kontrakt mia\u0142 warto\u015b\u0107 500 milion\u00f3w $ i pocz\u0105tkowo opiewa\u0142 na 40 sztuk pocisk\u00f3w.<\/p>\n AMG-158 JASSM to pocisk manewruj\u0105cy klasy powietrze-ziemia (Joint Air-to-Sur face Stand off Missile), o zasi\u0119gu 370 km. W 2002 roku, prowadzono ju\u017c prace nad zwi\u0119kszeniem zasi\u0119gu do 600 mil (ponad 1 000 km). Pocisk zosta\u0142 wprowadzony na uzbrojenie USAF w 2003 roku. Pocisk s\u0142u\u017c\u0105cy do niszczenia cel\u00f3w punktowych spoza zasi\u0119gu obrony przeciwlotniczej przeciwnika.<\/p>\n Konkurs na nowy pocisk rozpocz\u0119to w 1995 roku. Celem by\u0142o powstanie pocisku dalekiego zasi\u0119gu, o relatywnie niskiej cenie. Pierwszy etap zwyci\u0119sko przesz\u0142y firmy Lockheed Martin (AGM-158) i McDonnell Douglas (AGM-159), kt\u00f3re w 1996 roku, otrzyma\u0142y kontrakty na zbudowanie makiet i przeprowadzenie test\u00f3w. W 1998 roku, wybrano projekt firmy Lockheed Martin. Pr\u00f3by w locie przeprowadzono w okresie 1999-2001 roku. Testy wykonywano przy u\u017cyciu nosiciela F-16. Testy dla US NAVY prowadzono z u\u017cyciem samolot\u00f3w F\/A-18 E\/F Super Hornet. W dniu 19.12.2001 roku, podpisano kontrakt na produkcj\u0119 pierwszej, kr\u00f3tkiej serii. Po usuni\u0119ciu zauwa\u017canych usterek z ko\u0144cem 2003 roku, pocisk zosta\u0142 przyj\u0119ty na uzbrojenie i podj\u0119to decyzj\u0119 o jego produkcji wielkoseryjnej.<\/p>\n AGM-158 B JASSM ER (Extended Range) to wersja o zwi\u0119kszonym zasi\u0119gu do 600 mil (ponad 1 000 km). Pociski AGM-158 A\/B JASSM jest przenoszony przez samoloty F-15, F-16, F\/A-18, F-35, B-1 B, B-2, B-52. Polska zakupi\u0142a wersj\u0119 AGM-158 A JASSM, kt\u00f3re wejd\u0105 na uzbrojenie w czwartym kwartale 2016 roku.<\/p>\n Dane pocisku AGM-158 (JASSM) Joint Air-to-Sur face Stand off Missile: firma Lockheed Martin, klasa powietrze-ziemia, d\u0142ugo\u015b\u0107 4,27 m, rozpi\u0119to\u015b\u0107 2,40 m, masa 1 020 kg, nap\u0119d marszowy silnik odrzutowy Teledyne CAE J402-CA-100 o ci\u0105gu 3,0 kN, zasi\u0119g 370 km, naprowadzanie tr\u00f3jsystemowe INS (bezw\u0142adno\u015bciowe), GPS, termowizyjne, g\u0142owica bojowa (WDU-42\/B z materia\u0142em wybuchowym AFX-757) o masie 454 kg.<\/p>\n W ramach kontraktu na zakup WSB F-16 Jastrz\u0105b zakupiono pakiety uzbrojenia. Szczeg\u00f3\u0142y poszczeg\u00f3lnych broni i ich ilo\u015bci podano powy\u017cej. Opr\u00f3cz tego zam\u00f3wiono 32 sztuki szkolno-treningowych pocisk\u00f3w CTAM-120 C AMRAAM, 3 000 sztuk naboj\u00f3w sygna\u0142owych CXU-3 A\/B. Podczas \u0107wicze\u0144 Red Flag w 2012 roku, zakupiono niewielk\u0105 ilo\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w bojowych z zasob\u00f3w ameryka\u0144skich, kt\u00f3re zu\u017cyto w trakcie tych \u0107wicze\u0144. Kolejne pociski i bomby zosta\u0142y zakontraktowane w przyj\u0119tym programie na okres 2012-2020 roku.<\/p>\n Szkolenie pilot\u00f3w i specjalist\u00f3w s\u0142u\u017cb naziemnych w zakresie u\u017cycia poszczeg\u00f3lnych \u015brodk\u00f3w bojowych rozpocz\u0119to z pocz\u0105tkiem 2008 roku. Piloci zacz\u0119li u\u017cywa\u0107 he\u0142my zintegrowane z systemem celowania na-he\u0142mowego JHMCS oraz zasobniki rozpoznawcze DB-110 firmy Goodrich.<\/p>\n W 90-latach, USA proponowa\u0142o Polsce zakup samolot\u00f3w F-16 A\/B pochodz\u0105cych z zapas\u00f3w. Samoloty ofiarowano by za darmo. Strona Polska zap\u0142aci\u0142aby za remonty tych samolot\u00f3w, modernizacj\u0119 wyposa\u017cenia, uzbrojenie oraz szkolenie pilot\u00f3w i obs\u0142ugi naziemnej.<\/p>\n W dniach 3 \u2013 13.11.1998 roku, na terenie Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie, koncern Lockheed Martin zaprezentowa\u0142 symulator kabiny samolotu wielozadaniowego F-16 Fighting Falcon, stanowi\u0105cy odzwierciedlenie wyposa\u017cenia kabiny w wersji Mid-Life Update (MLU). Do standardu takiego modernizowane s\u0105 obecnie F-16 A\/B, wchodz\u0105ce w sk\u0142ad si\u0142 powietrznych Belgii, Danii, Holandii, Norwegii i Portugalii. Symulator ten pozwala na wykonywanie r\u00f3\u017cnorodnych misji bojowych z wieloma rodzajami uzbrojenia, umo\u017cliwiaj\u0105cymi zwalczanie cel\u00f3w powietrznych i naziemnych. Realizm prezentacji zapewniony dzi\u0119ki wy\u015bwietlaniu obrazu widzianego przez pilota na trzech du\u017cych ekranach, systemowi d\u017awi\u0119kowemu oraz interaktywnemu odzwierciedleniu zagro\u017ce\u0144.<\/p>\n Ka\u017cdy z dziennikarzy bior\u0105cych udzia\u0142 w prezentacji mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 odbycia "lotu" w kabinie symulatora F-16. "Lot" okaza\u0142 si\u0119 niezbyt trudny, poniewa\u017c nie jest to symulator o 6 stopniach swobody, u\u017cywany do szkolenia pilot\u00f3w wojskowych, ale raczej demonstrator mo\u017cliwo\u015bci wyposa\u017cenia kabiny (posiadaj\u0105cy joistik, d\u017awigni\u0119 przepustnicy i peda\u0142y) i awioniki. Walka powietrzna nie przypomina\u0142a pojedynk\u00f3w toczonych przez my\u015bliwce z lat II Wojny \u015awiatowej. Po zauwa\u017ceniu przeciwnika na ekranie radaru wystarczy\u0142o go jedynie namierzy\u0107 i odpali\u0107 pociski rakietowe, kt\u00f3re zawsze trafia\u0142y w cel. Na skuteczno\u015b\u0107 naszych atak\u00f3w niew\u0105tpliwy wp\u0142yw mia\u0142a postawa symulowanego przeciwnika, kt\u00f3ry nie stosowa\u0142 ani unik\u00f3w ani urz\u0105dze\u0144 zak\u0142\u00f3caj\u0105cych. Dlatego nasza skuteczno\u015b\u0107 w walce wynios\u0142a 100%. Niemniej jednak w warunkach wojny, za sterami takiego samolotu zasi\u0105d\u0105 nie dziennikarze, ale doskonale wyszkoleni piloci wojskowi, kt\u00f3rzy powinni poradzi\u0107 sobie z bardziej wymagaj\u0105cym przeciwnikiem. Niemniej jednak mo\u017cliwo\u015bci awioniki zrobi\u0142y na dziennikarzach du\u017ce wra\u017cenie. Na zako\u0144czenie przedstawiciele firmy wr\u0119czali mi\u0142y upominek – certyfikat za\u015bwiadczaj\u0105cy o odbyciu lotu w symulatorze F-16.<\/p>\n Samolot F-16 MLU posiada szerokok\u0105tny wska\u017anik przezierny (HUD), oraz o\u015bwietlenie wewn\u0119trzne i zewn\u0119trzne (\u015bwiat\u0142a pozycyjne i nawigacyjne) umo\u017cliwiaj\u0105ce korzystanie z gogli noktowizyjnych. Wszystkie informacje dotycz\u0105ce uk\u0142ad\u00f3w p\u0142atowca silnika s\u0105 wy\u015bwietlane na dw\u00f3ch wielofunkcyjnych kolorowych monitorach (Color Multi Functional Display, CMFD) o wymiarach 12,5 x 15 cm. Pilot mo\u017ce wybra\u0107 a\u017c 12 opcji wskaza\u0144, zale\u017cnie od potrzeb i sytuacji taktycznej.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" O skuteczno\u015bci w walce wielozadaniowego samolotu bojowego, jakim jest samolot General Dynamics \/ Lockheed Martin F-16 decyduje kilka czynnik\u00f3w. Do najwa\u017cniejszych zalicza si\u0119: W\u0142asno\u015bci aerodynamiczne i taktyczne maszyny wnikaj\u0105ce z budowy p\u0142atowca i zespo\u0142u nap\u0119dowego. Wyposa\u017cenia awioniki, a przede wszystkim zastosowanej stacji radiolokacyjnej i innych system\u00f3w wykrywania i \u015bledzenia cel\u00f3w. Zastosowanego uzbrojenia i jego mo\u017cliwo\u015bci skutecznego zniszczenia celu. Za\u0142ogi statku powietrznego. Jej wyszkolenia, zdobytego do\u015bwiadczenia i aktualnego stanu zdrowia. Systemu dowodzenia, zastosowanej taktyki i do\u015bwiadczenia dow\u00f3dcy zespo\u0142u uderzeniowego.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-5117","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5117","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5117"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5117\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5498,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5117\/revisions\/5498"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5117"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5117"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5117"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}AIM-120 AMRAAM.<\/h3>\n
AGM-65 G 2 Maverick.<\/h3>\n
AGM-154 C JSOW.<\/h3>\n
Bomby kierowane na bazie bomby Mk. 82.<\/h3>\n
Bomby kierowane na bazie bomby Mk. 84.<\/h3>\n
Zasobniki celownicze AN\/AAQ-33 SNIPER\/PANTERA.<\/h3>\n
AGM-158 JASSM.<\/h3>\n
S\u0142owo na koniec. Uzbrojenie dla Polskich F-16.<\/h3>\n
Symulator F-16 MLU w Polsce.<\/h3>\n