Maszyna CSS-12 to by\u0142 polski samolot pasa\u017cerski przeznaczony do przewozu 10 pasa\u017cer\u00f3w na liniach krajowych. Za\u0142og\u0119 samolotu stanowi\u0142o dw\u00f3ch pilot\u00f3w. Samolot zosta\u0142 opracowany w Centralnym Studium Samolot\u00f3w PZL w Warszawie. By\u0142o to zadanie zlecone przez resort Ministerstwa Komunikacji. W ramach podobnego zadania wykonano mi\u0119dzy innymi samoloty sportowe CSS-10 oraz CSS-11. Prace projektowe rozpocz\u0119to w 1948 roku. Na czele zespo\u0142u konstruktor\u00f3w stan\u0105\u0142 in\u017cynier Leszek Dul\u0119ba. W za\u0142o\u017ceniach samolot mia\u0142 by\u0107 ca\u0142kowite metalowy, wolnono\u015bny dolnop\u0142at, nap\u0119dzany dwoma silnikami t\u0142okowymi. By\u0142 to pierwszy samolot metalowy zbudowany w Polsce po drugiej wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\n Du\u017cym problemem by\u0142 wyb\u00f3r silnik\u00f3w. Zdecydowano si\u0119 na progerma\u0144skie silniki Argus As 411, o mocy 580 KM (435 kW). Du\u017co tych silnik\u00f3w pozostawili germa\u0144cy na terenie Polski. Argus As 411 to jest silnik 12-cylindrowy, w uk\u0142adzie odwr\u00f3conego \u201eV\u201d, o rozwidleniu 60 stopni. Silnik jest ch\u0142odzony powietrzem. Historycznie silnik jest rozwini\u0119ciem silnika Argus As 410, w kt\u00f3rym zwi\u0119kszono moc. Wzrost mocy, o 25% uzyskano dzi\u0119ki zwi\u0119kszeniu ci\u015bnieniu do\u0142adowania i zwi\u0119kszeniu obrot\u00f3w. Uzyskano moc 600 KM. W celu poprawy ch\u0142odzenia silnika powi\u0119kszono deflektory i kana\u0142y przep\u0142ywu powietrza. Silnik zaopatrzono w automat, kt\u00f3ry regulowa\u0142 do\u0142adowanie silnika, wyprzedzenie zap\u0142onu i nastawienia \u0142opat \u015bmig\u0142a. Mia\u0142o to powodowa\u0107, utrzymanie silnika w najlepszych warunkach pracy. W czasie drugiej wojny \u015bwiatowej silniki Argus As 411\/410 by\u0142y produkowane we Francji przez firm\u0119 Renault wraz z samolotem Siebel Si 204. Po wojnie francuska firma SNECMA zbudowa\u0142a kolejne 3 000 silnik\u00f3w. Produkcj\u0119 zako\u0144czono w 1964 roku. Silnik by\u0142 u\u017cywany w 7 r\u00f3\u017cnych samolotach. Jednym z nich by\u0142 samolot szwajcarski Pilatus P-2.<\/p>\n 12-cylindr\u00f3w w uk\u0142adzie odwr\u00f3conego \u201eV\u201d. Ch\u0142odzony powietrzem. Moc maksymalna 600 KM (441 kW) przy 3 100 obr\/min. Moc ekonomiczna 380 KM (278 kW). Pojemno\u015b\u0107 12 dcm 3. \u015arednica cylindra 105 mm. Skok t\u0142oka 115 mm. Stopie\u0144 spr\u0119\u017cania 6,4. Masa w\u0142asna 375 kg.<\/p>\n Wyposa\u017cenie samolotu mia\u0142o by\u0107 kupione we Francji. Zamierzano sprowadzi\u0107 przyrz\u0105dy pok\u0142adowe, agregaty, instalacje hydrauliczn\u0105 i podwozie. Jednak Moskwa zakaza\u0142 kontakt\u00f3w z Francj\u0105. Dlatego postanowiono konieczne wyposa\u017cenie opracowa\u0107 i wyprodukowa\u0107 w Polsce. Ale to spowodowa\u0142o wyd\u0142u\u017cenie czasu budowy prototypu.<\/p>\n Prototyp CSS-12 pierwszy lot wykona\u0142 w dniu 22 listopada 1950 roku. Pilotem by\u0142 pan Ludwik Lech. Pr\u00f3by fabryczne w locie przeprowadzono w WSK Ok\u0119cie. Samolot mia\u0142 znaki rejestracyjne SP-BAR.<\/p>\n W grudniu 1950 roku, prace nad samolotem przerwano. Sta\u0142o si\u0119 faktem to, o czym m\u00f3wiono ju\u017c od 1949 roku, \u017ce w Polsce b\u0119d\u0105 produkowane samoloty bojowe z nap\u0119dem turboodrzutowym. Firma WSK Ok\u0119cie przesz\u0142a reorganizacj\u0119 i dzia\u0142 Centralne Studium Samolot\u00f3w, zosta\u0142 rozwi\u0105zany. Prace nad samolotem CSS-12 prowadzono dorywczo. Samolot by\u0142 dwukrotnie poddany pr\u00f3bom statycznym w Zak\u0142adzie Wytrzyma\u0142o\u015bci Instytutu Lotnictwa w Warszawie pod kierunkiem szefa tego zak\u0142adu in\u017cyniera Tadeusza Chyli\u0144skiego, w 1951 roku. W wyniku badania nale\u017ca\u0142o poprawi\u0107 usterzenie samolotu. W okresie 1955 – 1956, prowadzono pr\u00f3by statyczne pod k\u0105tem prac nad nowym samolotem MD-12. W dniu 28 grudnia 1956 roku, pilot do\u015bwiadczalny Andrzej Ab\u0142amowicz, na samolocie CSS-12 z \u0142adunkiem 1 000 kg, ustanowi\u0142 krajowy rekord wysoko\u015bci lotu wynikiem 6 600 m. W innym locie pilot do\u015bwiadczalny Andrzej Ab\u0142amowicz osiagn\u0105\u0142 wysoko\u015b\u0107 lotu 7 200 m, co by\u0142o mi\u0119dzynarodowym rekordem w klasie samolot\u00f3w C1c.<\/p>\n Ocena samolotu CSS-12 wypad\u0142a bardzo pozytywnie. P\u0142atowiec by\u0142 wykonany prawid\u0142owo. Samolot mia\u0142 dobre osi\u0105gi, a jego pilota\u017c by\u0142 poprawny. Mo\u017cna by\u0142o go skierowa\u0107 do produkcji seryjnej. Problemem okaza\u0142y si\u0119 silniki Argus As 411, bo zgromadzone zapasy zosta\u0142y zabrane przez w\u0142adze moskiewskie. Nie by\u0142o mo\u017cliwo\u015bci kupna silnik\u00f3w we Francji. Z braku alternatywy, program samolotu zosta\u0142 zamkni\u0119ty i produkcji seryjnej nie podj\u0119to.<\/p>\n Ostatni lot jedynego prototypu CSS-12 wykonano w 1960 roku. W 1960 roku, samolot skre\u015blono ze stanu. Samolot cz\u0119\u015bciowo rozmontowano. W 1967 roku, przednia cz\u0119\u015b\u0107 kad\u0142uba z kokpitem za\u0142ogi, zosta\u0142a przekazana do Muzeum Lotnictwa i Astronautyki w Krakowie, obecnie Muzeum Lotnictwa Polskiego. Kokpit by\u0142 pocz\u0105tkowo w Muzeum Techniki w Warszawie. Pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 p\u0142atowca zosta\u0142a ustawiona na placu zabaw na osiedlu WSM (Warszawska Sp\u00f3\u0142dzielnia Mieszkaniowa) Sady \u017bolbowskie w Warszawie. Ta cz\u0119\u015b\u0107 samolotu nie dotrwa\u0142a do obecnych czas\u00f3w.<\/p>\n Kokpit samolotu CSS-12 by\u0142 w posiadaniu muzeum kilkadziesi\u0105t lat. W 2021 roku, rozpocz\u0119to renowacj\u0119 eksponatu. Odnowiony kokpit w dniu 10 marca 2022 roku, zosta\u0142 ustawiony w g\u0142\u00f3wnym hangarze muzeum. Remont zosta\u0142 wykonany na podstawie tego co zosta\u0142o i wspomnie\u0144, bo nie zachowa\u0142y si\u0119 \u017cadne zdj\u0119cia.<\/p>\n Samolot CSS-12 wykonano w uk\u0142adzie klasycznym. Samolot by\u0142 dolnop\u0142atem, nap\u0119dzany dwoma silnikami t\u0142okowymi. Skrzyd\u0142a o obrysie trapezowym. Podwozie z ko\u0142em przednim, ca\u0142kowite chowane w locie.<\/p>\n Rozpi\u0119to\u015b\u0107 18,50 m. D\u0142ugo\u015b\u0107 12,75 m. Wysoko\u015b\u0107 5,00 m. Powierzchnia no\u015bna 40,10 m2. Masa w\u0142asna 3 734 kg. Masa startowa 5 500 kg. Masa u\u017cyteczna 1 766 kg. Pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna 365 km\/h. Pr\u0119dko\u015b\u0107 przelotowa 322 km\/h. Pr\u0119dko\u015b\u0107 wznoszenia 5,3 m\/s. Pu\u0142ap operacyjny 6 440 m. Zasi\u0119g 600 km.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Maszyna CSS-12 to by\u0142 polski samolot pasa\u017cerski przeznaczony do przewozu 10 pasa\u017cer\u00f3w na liniach krajowych. Za\u0142og\u0119 samolotu stanowi\u0142o dw\u00f3ch pilot\u00f3w. Samolot zosta\u0142 opracowany w Centralnym Studium Samolot\u00f3w PZL w Warszawie. By\u0142o to zadanie zlecone przez resort Ministerstwa Komunikacji. W ramach podobnego zadania wykonano mi\u0119dzy innymi samoloty sportowe CSS-10 oraz CSS-11. Prace projektowe rozpocz\u0119to w 1948 roku. Na czele zespo\u0142u konstruktor\u00f3w stan\u0105\u0142 in\u017cynier Leszek Dul\u0119ba. W za\u0142o\u017ceniach samolot mia\u0142 by\u0107 ca\u0142kowite metalowy, wolnono\u015bny dolnop\u0142at, nap\u0119dzany dwoma silnikami t\u0142okowymi. By\u0142 to pierwszy samolot metalowy zbudowany w Polsce po drugiej wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[39],"tags":[],"class_list":["post-5081","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-samoloty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5081","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5081"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5081\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5589,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5081\/revisions\/5589"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5081"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5081"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5081"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Dane T-T silnika Argus As 411:<\/h3>\n
Konstrukcja CSS-12.<\/h3>\n
Dane T-T samolotu CSS-12:<\/h3>\n