Osobnym rozdzia\u0142em w\u015br\u00f3d silnik\u00f3w turbinowych s\u0105 silniki do nap\u0119du \u015bmig\u0142owc\u00f3w. S\u0105 to w zasadzie silniki turbo\u015bmig\u0142owe, gdzie wyprowadzenie z przek\u0142adni jest kierowane nie na \u015bmig\u0142o tylko na wirnik no\u015bny i \u015bmig\u0142o ogonowe. Oczywi\u015bcie w klasycznym uk\u0142adzie Igora Sikorskiego. \u015amig\u0142owce zwykle posiadaj\u0105 dwa silniki turbinowe, rzadziej jeden, a wyj\u0105tkowo trzy silniki.<\/p>\n
Pierwsze \u015bmig\u0142owce by\u0142y nap\u0119dzane silnikami t\u0142okowymi, prawie do ko\u0144ca 50-lat. W\u00f3wczas to postanowiono wykorzysta\u0107 silnik turbinowy do nap\u0119du \u015bmig\u0142owca. G\u0142\u00f3wnym powodem by\u0142a du\u017co mniejsza waga silnika turbinowego ni\u017c silnika t\u0142okowego. Silnik t\u0142okowy by\u0142 w stanie wygenerowa\u0107 moc do 4 300 KM z masy 1 800 kg, a silnik turbo\u015bmig\u0142owy jest w stanie wygenerowa\u0107 15 000 KM z masy 2 900 kg. Moc jest po stronie silnika turbo\u015bmig\u0142owego.<\/p>\n
Jednak napotkano kilka istotnych problem\u00f3w. Pewnym problemem by\u0142o du\u017co wi\u0119ksze zu\u017cycie paliwa przez silnik turbinowy, zw\u0142aszcza na ma\u0142ym pu\u0142apie i przy ma\u0142ej pr\u0119dko\u015bci. Jednak silnik turbinowy spala ta\u0144sze paliwo, naft\u0119 lotnicz\u0105.<\/p>\n
Innym problemem okaza\u0142a si\u0119 przek\u0142adnia, kt\u00f3ra w zwi\u0105zku ze znaczn\u0105 redukcj\u0105 obrot\u00f3w by\u0142a doj\u015b\u0107 du\u017ca i ci\u0119\u017cka. Szukaj\u0105c rozwi\u0105zania wprowadzono tak zwan\u0105 woln\u0105 turbin\u0119, kt\u00f3ra z g\u0142\u00f3wn\u0105 szpul\u0105 silnika \u0142\u0105czy si\u0119 tylko gazo-dynamicznie, a nie mechanicznie jak jest to w silniku turbo\u015bmig\u0142owym. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 mocy z silnika turbinowego jest przekazywana na przek\u0142adni\u0119. Odrzut jest w granicach do 20 %.<\/p>\n
Konstrukcj\u0119 silnika turbo-wa\u0142owego dla \u015bmig\u0142owca wygl\u0105da nast\u0119puj\u0105co; podstaw\u0105 jest jedno-przep\u0142ywowy silnik turboodrzutowy. W jego dyszy wylotowej umieszczono dodatkow\u0105 turbin\u0119, kt\u00f3ra zamienia energi\u0119 kinetyczn\u0105 spalin na jej obr\u00f3t. Ta wolna turbina mechanicznie jest po\u0142\u0105czona z przek\u0142adni\u0105, kt\u00f3ra ma dwa wyj\u015bcia. Jedno wyj\u015bcie na wirnik no\u015bny, a drugie wyj\u015bcie na \u015bmig\u0142o ogonowe.<\/p>\n
Silnik PZL GTD-350. 1961 rok.<\/h3>\n
Radzieckie \u015bmig\u0142owce Mi-1 oraz Mi-4 by\u0142y nap\u0119dzane silnikami t\u0142okowymi. Na Zachodzie doj\u015b\u0107 powszechnie wprowadzono ju\u017c silniki turbinowe. Rosjanom uda\u0142o si\u0119 pozyska\u0107 silnik Allison 250. Na jego podstawie zesp\u00f3\u0142 Siergieja Izotowa opracowa\u0142 w\u0142asny silnik, kt\u00f3ry oznaczono GTD-350. Pierwsze uruchomienie silnika nast\u0105pi\u0142o w 1961 roku. Silnik w zespole dw\u00f3ch egzemplarzy zosta\u0142 wykorzystany w \u015bmig\u0142owcu Mi-2. Poniewa\u017c moce przerobowe w CCCP by\u0142y niewystarczaj\u0105ce, dlatego w 1966 roku zawarto porozumienie na produkcj\u0119 licencyjn\u0105 silnik\u00f3w GTD-350 w zak\u0142adach PZL WSK Rzesz\u00f3w. By\u0142o to tym bardziej celowe, \u017ce ca\u0142a produkcja \u015bmig\u0142owc\u00f3w Mi-2 zosta\u0142a ulokowana w PZL \u015awidnik. W Polsce zbudowano ponad 10 000 sztuk silnik\u00f3w GTD-350, a nieca\u0142y 1 000 sztuk zbudowano w CCCP.<\/p>\n
Pierwsze wersje silnika GTD-350 mia\u0142y resurs mi\u0119dzy-remontowy zaledwie 200 godzin. W tym czasie resurs \u015bmig\u0142owca Mi-2 wynosi\u0142 1 000 godzin. In\u017cynierowie z PZL WSK Rzesz\u00f3w wprowadzili wiele istotnych modyfikacji, dla wyd\u0142u\u017cenia resursu silnika. Uda\u0142o si\u0119 wyd\u0142u\u017cy\u0107 resurs do 1 000 godzin.<\/p>\n
Dane silnika PZL GTD-350: wymiary, d\u0142ugo\u015b\u0107 1,35 m, szeroko\u015b\u0107 0,52 m, wysoko\u015b\u0107 0,68 m, masa 135 kg. Silnik ma moc 294 kW. Silnik sk\u0142ada si\u0119 z 7-stopniowej spr\u0119\u017carki osiowej oraz jednego stopnia promieniowego (od\u015brodkowego). Dwa kana\u0142y powietrzne prowadz\u0105 spr\u0119\u017cone powietrze do pojedynczej puszkowej komory spalania umieszczonej w tyle silnika. Komora spalania jest cz\u0119\u015bciowo odwr\u00f3conego przep\u0142ywu. Paliwo do komory spalania jest dostarczane przez dwa wtryskiwacze; jeden roboczy, umieszczony centralnie i jeden zap\u0142onowy umieszczony nieco z boku, zintegrowany ze \u015bwiec\u0105 zap\u0142onow\u0105. Spr\u0119\u017carka nap\u0119dzana jest przez pojedyncz\u0105 turbin\u0119. Kolejna wolna, 2-stopniowa turbina nap\u0119dza g\u0142\u00f3wn\u0105 przek\u0142adni\u0119. Silnik posiada cztery otwory wylotu spalin, po dwa na stron\u0119 lew\u0105 i praw\u0105. Ale tylko dwa otwory s\u0105 wykorzystywane. Je\u015bli silnik jest zamontowany po lewej stronie to wyloty po prawej s\u0105 za\u015blepione i na odwr\u00f3t. Moc startowa wynosi 313 kW (425 KM), moc nominalna wynosi 235 kW (329 KM). Pr\u0119dko\u015b\u0107 obrotowa spr\u0119\u017carki wynosi 45 000 obr\/min. Pr\u0119dko\u015b\u0107 obrotowa turbiny nap\u0119dowej wynosi 24 000 obr\/min. Pr\u0119dko\u015b\u0107 obrotowa wyj\u015bcia z silnika wynosi 5 904 obr\/min. Zu\u017cycie paliwa przy starcie wynosi 0,496 kg\/kWh. Rozruch silnika elektryczny pr\u0105do-rozrusznikiem.<\/p>\n Silnik PZL-10 W opracowany specjalnie w WSK Rzesz\u00f3w dla nowo zaprojektowanego w PZL \u015awidnik \u015bmig\u0142owca PZL W-3 Sok\u00f3\u0142, kt\u00f3rego makiet\u0119 zbudowano w 1976 roku. W 1978 roku zbudowano prototyp \u015bmig\u0142owca PZL W-3 Sok\u00f3\u0142, a oblot wykonano w dniu 16 listopada 1979 roku.<\/p>\n Silnik PZL-10 W jest przeznaczony do pracy w uk\u0142adzie tandem. W zespole nap\u0119dowym ka\u017cdy silnik jest indywidualn\u0105 jednostk\u0105, a wsp\u00f3lnie s\u0105 po\u0142\u0105czone poprzez przek\u0142adni\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105. Silnik PZL-10 W jest klasycznym silnikiem turbinowym z tak zwan\u0105 woln\u0105 turbin\u0105. Silnik rozpoczyna si\u0119 rozrusznikiem, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy do uruchamiania silnika, poprzez sprz\u0119g\u0142o jednokierunkowe. Rozrusznik umieszczony jest w osi wlotu powietrza do spr\u0119\u017carki. Dodatkowo ponad wlotem powietrza do silnika jest umieszczony zesp\u00f3\u0142 skrzynki nap\u0119d\u00f3w, kt\u00f3ry porusza: pompo-regulator paliwa, pompy olejowe, dajnik obrot\u00f3w i od\u015brodkowy odpowietrznik. Spr\u0119\u017carka jest osiowa 6-stopniowa, a ostatni si\u00f3dmy stopie\u0144 jest promieniowy. Komora spalania pier\u015bcieniowa z dwoma urz\u0105dzeniami zap\u0142onowymi i jednym g\u0142\u00f3wnym wiruj\u0105cym wtryskiwaczem. Silnik posiada uk\u0142ad zabezpieczaj\u0105cy przed pompa\u017cem w postaci jednego upustu za sz\u00f3stym stopniem spr\u0119\u017carki i dw\u00f3ch upust\u00f3w w komorze spalania. Spr\u0119\u017carka jest nap\u0119dzana poprzez 2-stopniowa turbin\u0105. Dalej znajduje si\u0119 jedno-stopniowa wolna turbina, kt\u00f3ra mechanicznie jest po\u0142\u0105czona z przek\u0142adni\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 wa\u0142em, na kt\u00f3rym zamontowano dwa sprz\u0119g\u0142a typu pakietowego lub membranowego, kt\u00f3rych zadaniem jest niwelowanie niedok\u0142adno\u015bci w ustawieniu silnika. Na turbinie nap\u0119dowej jest umieszczony nap\u0119d ogranicznika pr\u0119dko\u015bci. Kolektor wylotowy poprzez obr\u00f3t o k\u0105t 180 stopni powoduje zmian\u0119 silnika z miejsca prawego na lewe i na odwr\u00f3t.<\/p>\n Silnik PZL-10 W nadal znajduje si\u0119 w produkcji (2016r.), dlatego stale poddawany jest modyfikacjom, g\u0142\u00f3wnie dla podniesienia jego trwa\u0142o\u015bci i wyd\u0142u\u017cenia okresu mi\u0119dzy remontowego. Posiada certyfikaty: Certyfikat Nr CC-185wg FAR33, Certyfikat nr CB-164 wg NGLW-1971, Certyfikat nr CC-190 wg JAR-E, Certyfikat FAA nr E 43 NE wg\u00a0 FAR, Certyfikat wydany przez LUFTFAHRT-BUNDESAMT Nr 7001. Silnik wyst\u0119puje w wersji: z uk\u0142adem paliwowo-regulacyjnym EUP-10W (wersja podstawowa), z uk\u0142adem paliwowo-regulacyjnym EUP-10W z rezerwowym uk\u0142adem sterowania ALRT-2E i w wersji z mikroprocesorowym uk\u0142adem paliwowo-regulacyjnym EUP-10WM typu FADEC.<\/p>\n Dane silnika PZL-10 W: d\u0142ugo\u015b\u0107 1,875 m, szeroko\u015b\u0107 0,765 m, wysoko\u015b\u0107 0,595 m. Masa ca\u0142kowita 141,5 kg. Moc startowa 662 kW (900 KM), moc nadzwyczajna generowana maksymalnie przez 2,5 min 846 kW (1 150 KM), pr\u0119dko\u015b\u0107 obrotowa g\u0142\u00f3wnej szpuli 31 486 obr\/min. Pr\u0119dko\u015b\u0107 obrotowa turbiny nap\u0119dowej (wolnej turbiny) 22 490 obr\/min. Pr\u0119dko\u015b\u0107 obrotowa wa\u0142u wyj\u015bciowego 22 490 obr\/min. Zu\u017cycie paliwa 268 g\/KMh.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Osobnym rozdzia\u0142em w\u015br\u00f3d silnik\u00f3w turbinowych s\u0105 silniki do nap\u0119du \u015bmig\u0142owc\u00f3w. S\u0105 to w zasadzie silniki turbo\u015bmig\u0142owe, gdzie wyprowadzenie z przek\u0142adni jest kierowane nie na \u015bmig\u0142o tylko na wirnik no\u015bny i \u015bmig\u0142o ogonowe. Oczywi\u015bcie w klasycznym uk\u0142adzie Igora Sikorskiego. \u015amig\u0142owce zwykle posiadaj\u0105 dwa silniki turbinowe, rzadziej jeden, a wyj\u0105tkowo trzy silniki.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-485","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/485","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=485"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/485\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1898,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/485\/revisions\/1898"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=485"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=485"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=485"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Silnik PZL-10 W.<\/h3>\n