Silnik Rolls Royce Pegasus jest jednym z najbardziej niezwyk\u0142ych silnik\u00f3w turboodrzutowych w historii lotnictwa. Rolls-Royce Pegasus, dawniej Bristol Siddeley Pegasus, to turbo-wentylatorowy silnik zaprojektowany przez firm\u0119 Bristol Siddeley. Silnik zosta\u0142 specjalnie zaprojektowany dla samolotu bojowego, kt\u00f3rym ostatecznie sta\u0142 si\u0119 samolot Harrier.<\/p>\n Silnik Rolls Royce Pegasus jest zbudowany w ten spos\u00f3b, \u017ce posiada jeden chwyt powietrza, a cztery dysze wylotowe (dwie zimnego powietrza i dwie gor\u0105cego). Wszystkie te dysze s\u0105 ruchome i daj\u0105 ci\u0105g w d\u00f3\u0142 lub w ty\u0142. To przej\u015bcie z jednego po\u0142o\u017cenia do drugiego jest p\u0142ynne. Kiedy dysze s\u0105 skierowane do do\u0142u samolot mo\u017ce si\u0119 pionowo wznosi\u0107, zawisn\u0105\u0107 lub wolno opada\u0107. Je\u015bli dysze s\u0105 skierowane w ty\u0142 to daj\u0105 ci\u0105g post\u0119powy, czyli zwyk\u0142y lot samolotu. Dzi\u0119ki temu samolot potrafi startowa\u0107 i l\u0105dowa\u0107 pionowo.<\/p>\n Kiedy samoloty Harrier zosta\u0142y sprzedane do USA (piechocie morskiej) samoloty by\u0142y produkowane w USA, a silniki by\u0142y \u201eprodukowane\u201d na podstawie licencji jako Pratt & Whitney F402. W rzeczywisto\u015bci silniki te powsta\u0142y w zak\u0142adach Rolls-Royce w Bristolu, w Anglii.<\/p>\n Prace nad silnikiem rozpocz\u0105\u0142 in\u017cynier Gordon Lewis z zak\u0142ad\u00f3w Bristol Engine Company w 1956 roku. Prace nadzorowa\u0142 dyrektor techniczny Stanley Hooker. Uk\u0142ad\u00f3w by\u0142o kilka. Podstaw\u0105 by\u0142 pocz\u0105tkowo silnik Orpheus, a nast\u0119pnie dwuprzep\u0142ywowy silnik Olympus. Opr\u00f3cz trudno\u015bci technicznych, kt\u00f3re musieli pokona\u0107 konstruktorzy, istotna by\u0142a zewn\u0119trzna atmosfera i potrzeby wojska. W 1957 roku, RAF ju\u017c szuka\u0142o nast\u0119pcy samolotu bojowego Hawker Hunter. Gdyby jego nast\u0119pca mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 pionowego startu to skok jako\u015bciowy by\u0142y du\u017cy. Silnik przechodzi\u0142 kolejne modyfikacje. Mi\u0119dzy innymi znacznie skr\u00f3cono kana\u0142y dolotowe do dysz wylotowych oraz pojawi\u0142y si\u0119 dysze wylotowe zimnego powietrza. Do tej pory wszystkie cztery dysze wylotowe by\u0142y gor\u0105ce. W ten spos\u00f3b powsta\u0142 typowy uk\u0142ad turbofan, z przep\u0142ywem zewn\u0119trznym zimnym i wewn\u0119trznym gor\u0105cym.<\/p>\n W 1957 roku, ukaza\u0142a si\u0119 \u201eBia\u0142a Ksiega\u201d, z kt\u00f3rej wynika\u0142o, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci samoloty pilotowane nie b\u0119d\u0105 istnia\u0142y. Priorytet uzyska\u0142a bro\u0144 rakietowa. Na szcz\u0119\u015bcie nowy silnik by\u0142 finansowany z programu rozwoju broni, dlatego si\u0119 zachowa\u0142. Firmy lotnicze, aby si\u0119 utrzyma\u0107 na rynku wchodzi\u0142y w r\u00f3\u017cne fuzje. Firma Bristol Siddeley Engines Limited (BSEL) po\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 z Armstrong Siddeley, daj\u0105c wsparcie finansowe. W dniu 2 wrze\u015bnia 1959 roku, uruchomiono silnik oznaczony BE53. Ma on dwustopniowy wentylator, 6-stopni niskiego ci\u015bnienia, 7-stopni wysokiego ci\u015bnienia, komor\u0119 spalania, jedno-stopniowa turbina wysokiego ci\u015bnienia, 2-stopniowa turbina niskiego ci\u015bnienia. Silnik jest dwu-szpulowy i ma cztery dysze wylotowe, ruchome.<\/p>\n Budow\u0105 p\u0142atowca zaj\u0119\u0142a si\u0119 firma Hawker. P\u0142atowiec Hawker P.1127 zosta\u0142 zbudowany jakby wok\u00f3\u0142 silnika. Samolot ten zosta\u0142 obalany na uwi\u0119zi w dniu 21 pa\u017adziernika 1960 roku. Silnik mia\u0142 oznaczenie BE53 \/ 3 (Pegasus 2). Pierwsze przej\u015bcie z zawisu do lotu poziomego nast\u0105pi\u0142o w dniu 8 wrze\u015bnia 1961 roku. Zainteresowanie samolotem przez wojsko by\u0142o ogromne, cho\u0107 samolot okre\u015blano jako zabawk\u0119, bo pocz\u0105tkowo jego ud\u017awig by\u0142 symboliczny. Pojawi\u0142y si\u0119 prywatne fundusze na budow\u0119 dziewi\u0119ciu testowych maszyn Kastrel, kt\u00f3re poddano wszechstronnym badaniom. Mia\u0142y one silniki Pegasus 3 i ostatecznie Pegasus 5. Samolot pokazano na Paris Air Show w 1963 roku. Podj\u0119to decyzj\u0119 o programie samolot\u00f3w bojowych o nazwie Harrier. W 1966 roku, program zosta\u0142 przej\u0119ty przez firm\u0119 Rolls Royce.<\/p>\n W tym samym czasie firma Bristol zosta\u0142a przej\u0119ta przez Rolls Royce. By\u0142 ju\u017c program, kt\u00f3ry mia\u0142 doprowadzi\u0107 do powstania samoloty typu VTOL o nadd\u017awi\u0119kowej pr\u0119dko\u015bci lotu. Silnik powinien mie\u0107 ci\u0105g rz\u0119du 39 500 lbf (175,70 kN). Jednak program ten zosta\u0142 anulowany ju\u017c w 1965 roku.<\/p>\n W 60-latach g\u0142\u00f3wnym teatrem dzia\u0142a\u0144 wojennych by\u0142y Indochiny. Zauwa\u017cono, \u017ce samolot bojowy typu VTOL m\u00f3g\u0142by by\u0107 w takich warunkach przydatny. Na samolotach Kastrel latali piloci r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w. Wnosili oni swoje uwagi. Dlatego RAF postanowi\u0142 zaryzykowa\u0107 i w 1966 roku, zam\u00f3wi\u0142 seri\u0119 informacyjn\u0105 60 maszyn Kastrel. Tak ostatecznie zam\u00f3wiono samolot szturmowy Harrier GR Mk.1 (Harrier \u2013 B\u0142otniak, B\u0142otniak stawowy \u2013 gatunek du\u017cego ptaka drapie\u017cnego z rodziny jastrz\u0119biowatych). Pierwszy lot wykonano w dniu 28 grudnia 1967 roku, a wprowadzono do s\u0142u\u017cby w dniu 1 kwietnia 1969 roku. Produkcja trawa\u0142a w zak\u0142adach Kingston-upon-Thames w po\u0142udniowo-zachodnim Londynie i Dunsfold.<\/p>\n Silnik Pegasus jest silnikiem dwu-szpulowym, dwu-przep\u0142ywowym. Oba wa\u0142y kr\u0119c\u0105 si\u0119 w przeciwnych kierunkach, celem zlikwidowania momentu \u017cyroskopowego, kt\u00f3ry uniemo\u017cliwia\u0142by zawis samolotu. Silnik rozpoczyna si\u0119 3-stopniowym wentylatorem niskiego ci\u015bnienia. Ko\u0144c\u00f3wki \u0142opatek wentylatora rozwijaj\u0105 ju\u017c pr\u0119dko\u015b\u0107 nadd\u017awi\u0119kow\u0105. Przep\u0142yw powietrza przez wentylator wynosi 432 lb\/s. Pierwszy stopie\u0144 wentylatora jest umieszczony przed przednim \u0142o\u017cyskiem wa\u0142u. To rozwi\u0105zanie eliminuje mo\u017cliwo\u015b\u0107 oblodzenia rozp\u00f3rek konstrukcyjnych silnika. Za wentylatorem powietrze jest rozdzielane do strumienia wewn\u0119trznego, gor\u0105cego i do dw\u00f3ch dysz wylotowych. Turbina wysokiego ci\u015bnienia posiada 8-stopni spr\u0119\u017carki osiowej. Komora spalania pier\u015bcieniowa z palnikami ASM niskiej pr\u0119\u017cno\u015bci gaz\u00f3w. Obie szpule poruszane s\u0105 dwu-stopniowymi turbinami. Gor\u0105ce gazy trafiaj\u0105 do dw\u00f3ch ruchomych dysz. Przednie dysze wykonane s\u0105 ze stali. Tylne dysze wykonano ze stopu nimonic i pracuj\u0105 w temperaturze oko\u0142o 650 stopni Celsjusza. Przep\u0142yw powietrza podzielono na oko\u0142o 60 % przednie dysze, 40 % tylne dysze. Wszystkie cztery dysze obracaj\u0105 si\u0119 synchronicznie. S\u0105 nap\u0119dzane si\u0142ownikami pneumatycznymi i uk\u0142adem przek\u0142adni i \u0142a\u0144cuch\u00f3w motocyklowych. Powietrze do si\u0142ownik\u00f3w jest pobierane ze spr\u0119\u017carki wysokiego ci\u015bnienia. Obr\u00f3t dysz odbywa si\u0119 w zakresie 98,5 stopnia, co pozwala nawet na lot w ty\u0142.<\/p>\n Dodatkowo uk\u0142ad nap\u0119dowy samolotu posiada niewielkie dysze wylotowe na ko\u0144cach skrzyde\u0142 i na ko\u0144cu kad\u0142uba. Dysze na ko\u0144cu kad\u0142uba odpowiadaj\u0105 nie tylko za utrzymanie samolotu w poziomie ale tak\u017ce za jego obr\u00f3t wok\u00f3\u0142 osi pionowej, czyli zmian\u0119 kursu.<\/p>\n Aby nie by\u0142o tak pi\u0119knie silniki Pegasus ma kilka ogranicze\u0144. Jednym z nich jest temperatura wewn\u0119trzna silnika, a zw\u0142aszcza temperatura pierwszego stopnia turbiny. Poniewa\u017c pomiar ten w tym miejscu jest niewiarygodny, dlatego mierzy si\u0119 temperatur\u0119 spalin w dyszy wylotowej. Temperatura jest realizowana poprzez wtrysk wody. Tutaj jest to realizowany inaczej ni\u017c w klasycznych (50-lata) silnikach turboodrzutowych, gdzie wtryskiwano wod\u0119 w rejonie spr\u0119\u017carki dla zwi\u0119kszenia ci\u0105gu. W silniku Pegasus chodzi natomiast o utrzymanie sta\u0142ej maksymalnej temperatur spalin, aby nie zniszczy\u0107 silnika. Woda jest wtryskiwana mi\u0119dzy komor\u0119 spalania a turbin\u0119. Woda ch\u0142odzi spaliny, zwi\u0119ksza ich mas\u0119 i niedopuszcza\u0144 do przegrzania turbiny. Zbiornik dla destylowanej wody umieszczono mi\u0119dzy rozwidlonymi dyszami gor\u0105cymi. Zbiornik zawiera do 500 funt\u00f3w (227 kg) H2O. Wtrysk wody nast\u0119puje automatycznie, bez udzia\u0142u pilota. Pilot otrzymuje tylko sygna\u0142 (kontrolka w kokpicie), \u017ce stan wody jest niski. W\u00f3wczas silnik przechodzi na ni\u017csze zakresy pracy i nie da maksymalnego ci\u0105gu.<\/p>\n Silnik zamontowany jest centralnie, co wydaje si\u0119 znacznie utrudnia wymian\u0119 silnika. Wed\u0142ug instrukcji obs\u0142ugowej wymiana silnika trawa 8 godzin, ale do\u015bwiadczony zesp\u00f3\u0142 mechanik\u00f3w wykonuje to w 4 godziny.<\/p>\n Powsta\u0142o kilkana\u015bcie wersji silnika Pegasus. Ostatni z nich, Pegasus 11-61 \/ Mk.107 by\u0142 montowany w samolotach Harrier GR7\/GR9. Ma ci\u0105g 23 800 lbf (106 kN).<\/p>\n Pod koniec 50-lat w OKB Jakowlew rozpocz\u0119to prace nad stworzeniem bojowego samolotu pionowego startu VTOL. Projekt zosta\u0142 oznaczony Jak-104. Konstruktorzy postanowili wykorzysta\u0107 silniki turboodrzutowe R-19-300. Silnik R-19-300 by\u0142 oparty na konstrukcji silnika R-11-300 wykorzystany do nap\u0119du my\u015bliwc\u00f3w MiG-21. Silnik R-19-300 mia\u0142 pocz\u0105tkowo ci\u0105g 1 600 kG i mimo zwi\u0119kszenia ci\u0105gu do 2 500 kG to jeden silnik do nap\u0119du samolotu pionowego startu i tak by\u0142 za s\u0142aby. W 1961 roku konstruktorzy postanowili w samolocie wykorzysta\u0107 dwa silniki. Pr\u00f3ba zastosowania w samolocie silnika R-21-300 z dopalaniem by\u0142a \u015blep\u0105 uliczk\u0105.<\/p>\n Z pocz\u0105tkiem 60-lat rz\u0105dz\u0105cy w CCCP nadali programowi oznaczenie Jak-36. W biurze Jakowlewa program by\u0142 oznaczony Izdielenie B. Prace prowadzono pod kierunkiem \u0421.\u00a0\u0413.\u00a0\u041c\u043e\u0440\u0434\u0432\u0438\u043d\u043e\u0432. G\u0142\u00f3wnymi in\u017cynierami byli \u041e.\u00a0\u0410.\u00a0\u0421\u0438\u0434\u043e\u0440\u043e\u0432 i \u0412.\u00a0\u041d.\u00a0\u041f\u0430\u0432\u043b\u043e\u0432. Pr\u00f3by w locie prowadzili \u041a.\u00a0\u0411.\u00a0\u0411\u0435\u043a\u0438\u0440\u0431\u0430\u0435\u0432 i \u0412.\u00a0\u041d.\u00a0\u0413\u043e\u0440\u0448\u043a\u043e\u0432. Konstruktorzy w CCCP nie mogli powieli\u0107 rozwi\u0105zania zastosowanego w brytyjskim Harrier, bo ich silniki nie mia\u0142y wystarczaj\u0105cego ci\u0105gu w stosunku do masy samolotu. Zaproponowany i realizowany uk\u0142ad otrzyma\u0142 zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy z\u0142o\u017cony z dw\u00f3ch silnik\u00f3w umieszczonych r\u00f3wnolegle w przedzie kad\u0142uba. Ruchoma dysza wylotowa ka\u017cdego silnika zosta\u0142a umieszczona niemal w \u015brodku ci\u0119\u017cko\u015bci samolotu. Dodatkowo ze spr\u0119\u017carki poprowadzono dodatkowy odbi\u00f3r powietrza do dysz stabilizuj\u0105cych samolot podczas startu i zawisu. Zbudowano specjalny autopilot, kt\u00f3ry regulowa\u0142 ilo\u015b\u0107 powietrza w dyszach steruj\u0105cych, aby samolot utrzyma\u0107 w pozycji horyzontalnej.<\/p>\n Zbudowano cztery prototypy. Pierwszy lot wykonano w dniu 27 lipcu 1964 roku. Konstruktorzy natrafili na mn\u00f3stwo problem\u00f3w, kt\u00f3re w zasadzie rozwi\u0105zano. Jednak samolot nie nadawa\u0142 si\u0119 do roli samolotu bojowego. Nie dlatego, \u017ce startowa\u0142 niepewnie, ale przede wszystkim czas lotu nie przekracza\u0142 30 minut, a uzbrojenie by\u0142o symboliczne (dwa zasobniki pocisk\u00f3w niekierowanych).<\/p>\n Lot samolotem dla pilota by\u0142 niebezpieczny, bo samolot Jak-36 nie posiada\u0142 fotela katapultowanego klasy 0-0. Prace posuwa\u0142y si\u0119 wolno. Cz\u0119sto podczas startu na uwi\u0119zi samolot zachowywa\u0142 si\u0119 jak wahad\u0142o, bo spaliny odbite ziemi uderza\u0142y w szeroki kad\u0142ub raz z przodu raz z ty\u0142u. Wreszcie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 optymalny przep\u0142yw powietrza przez dysze steruj\u0105ce. Pierwszy pionowy, wolny start wykona\u0142 \u0412.\u00a0\u0422.\u00a0\u041c\u0443\u0445\u0438\u043d w dniu 27 lipca 1964 roku. Pierwszy start, przej\u015bcie do lotu poziomego i pionowe l\u0105dowanie wykonano w dniu 24 marca 1966 roku. Drugi prototyp zosta\u0142 utracony w lutym 1971 roku w wyniku awarii uk\u0142adu sterowania i twardego l\u0105dowania. Pilot prze\u017cy\u0142.<\/p>\n Konstrukcja samolotu Jak-36 nie spe\u0142nia\u0142a pok\u0142adanych w niej nadziei. Dysze wylotowe silnik\u00f3w umieszczone tu\u017c przy \u015brodku ci\u0119\u017cko\u015bci nie pozwala\u0142y na du\u017c\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 tego\u017c \u015brodka. Samolot nale\u017ca\u0142o radykalnie przebudowa\u0107. Ale jak to jest w pa\u0144stwie moskiewskim, nie mo\u017cna by\u0142o p\u00f3j\u015b\u0107 na kreml i powiedzie\u0107, \u017ce samolot Jak-36 nam si\u0119 nie uda\u0142 i robimy nowy. Dlatego konstruktorzy nowy samolot oznaczyli Jak-36 M (modernizowany), cho\u0107 w rzeczywisto\u015bci by\u0142a to zupe\u0142nie nowa konstrukcja. Decyzja prawdopodobnie zapad\u0142a w 1965 roku, kiedy to wstrzymano budow\u0119 pi\u0105tego prototypu Jak-36.<\/p>\n Nowa konstrukcja otrzyma\u0142a oznaczenie biura Izdielenie BM, w produkcji Artyku\u0142 86, a po latach oznaczenie wojskowe Jak-38. Uk\u0142ad samolotu jest bardzo oryginalny i poprawny. Zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy sk\u0142ada si\u0119 z jednego silnika g\u0142\u00f3wnego no\u015bno-marszowego R-27-300 i dw\u00f3ch silnik\u00f3w no\u015bnych RD-36-35. Silniki no\u015bne zosta\u0142y umieszczone pionowo jeden za drugim tu\u017c za kabina pilota. Natomiast silnik no\u015bno-marszowy R-27-300 zosta\u0142 umieszczony w kad\u0142ubie, a jego dwie ruchome dysze wylotowe zosta\u0142y umieszczone za \u015brodkiem ci\u0119\u017cko\u015bci samolotu. Kad\u0142ub jest bardzo smuk\u0142y, co gwarantuje du\u017c\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 lotu. Jedyn\u0105 wad\u0105 uk\u0142adu s\u0105 silniki no\u015bne, kt\u00f3re podczas normalnego lotu s\u0105 dodatkowym balastem.<\/p>\n Wyprzedzaj\u0105c fakty podamy, \u017ce og\u00f3\u0142em zbudowano seryjnie 231 samolot\u00f3w Jak-38, w okresie 1974-1989. Samoloty wycofano ze s\u0142u\u017cby w 2004 roku. Samoloty s\u0142u\u017cy\u0142y na okr\u0119tach wojennych: Kij\u00f3w, Mi\u0144sk, Noworosyjsk i Baku.<\/p>\n Jak-38 jako Jak-36 M pierwszy lot wykona\u0142 w dniu 22 wrze\u015bnia 1970 roku. Samolot by\u0142 bardzo potrzebny CCCP, z uwagi na s\u0142abo\u015b\u0107 lotnictwa morskiego i brak lotniskowc\u00f3w. Dlatego samolot ten doskonale nadawa\u0142 si\u0119 jako substytut samolotu morskiego dzia\u0142aj\u0105cego z pok\u0142ad\u00f3w kr\u0105\u017cownik\u00f3w. Pierwsze testy l\u0105dowania na pok\u0142adzie okr\u0119tu Moskwa, zakotwiczonego na redzie portu w Sewastopolu na Krymie przeprowadzono w dniu 18 listopada 1972 roku. Okr\u0119t otrzyma\u0142 specjalny dodatkowy pok\u0142ad, umieszczony na wysoko\u015bci 3 m nad normalnym pok\u0142adem.<\/p>\n Silnik no\u015bno-marszowy R-27B-300 w zale\u017cno\u015bci od wersji ma ci\u0105g od 5 900 kG do 6 700 kG. Silnik ten nie posiada dopalacza. Silnik R-27B-300 zosta\u0142 oparty na bazie silnika R-11\/13 i jego kolejnych odmian. Prace nad silnikiem rozpocz\u0119to w 1967 roku, a zak\u0142adzie Sojuz jako Izdielenie 49. Produkcja seryjna trwa\u0142a od 1970 roku do 1995 roku.<\/p>\n Silnik R-27 tak zwany zwyk\u0142y, s\u0142u\u017cy\u0142 do nap\u0119du samolotu prototypowego <\/p>\n Silnik R-27 dla samolotu Jak-38 jest silnikiem jedno-przep\u0142ywowym, dwu-wa\u0142owym, ze sterowaniem wektorem ci\u0105gu. W miejscu dyszy wylotowej zastosowano rozdzielenie kana\u0142u na dwa, a ka\u017cdy z nich zako\u0144czono kierowanymi dyszami wylotowymi. Dysze wylotowe s\u0105 poruszane dwoma si\u0142ownikami, a ich ruch jest mechanicznie sprz\u0119\u017cony. W sytuacji awarii jednego z si\u0142ownik\u00f3w drugi jest w stanie podj\u0105\u0107 samodzieln\u0105 prac\u0119.<\/p>\n Dane silnika R-27-300: Spr\u0119\u017carki niskiego ci\u015bnienia 5-stopniowa, spr\u0119\u017carka wysokoci\u015bnieniowa 6-stopniowa, komora spalania pier\u015bcieniow\u0105, turbiny niskiego i wysokiego ci\u015bnienia po jednym-stopniu z ch\u0142odzonymi \u0142opatkami. Rozwidlona dysza podd\u017awi\u0119kow\u0105 z dwoma dyszami wektorowanymi. D\u0142ugo\u015b\u0107 3,70 m, \u015brednica 1,01 m, masa 1 350 kg, ci\u0105g przy dyszach skierowanych w d\u00f3\u0142 6 100 kG, ci\u0105g przy dyszach skierowanych do ty\u0142u 6 800 kG. Zu\u017cycie paliwa 0,883 kg\/kGxh. Kompresja spr\u0119\u017carki 10,5:1.<\/p>\n Silnik RD-36-35 do pionowego startu w samolocie Jak-38:<\/p>\n Silnik RD-36-35 jest bardzo ciekaw\u0105 konstrukcj\u0105 z historycznego punktu widzenia. Zosta\u0142 opracowany na prze\u0142omie 50\/60-lat w OKB Piotra Kolesowa w Rybi\u0144sku, p\u00f3\u017aniej przekszta\u0142cony w zak\u0142ad NPO Saturn. Silnik powsta\u0142 na fali \u015bwiatowych nap\u0119d\u00f3w no\u015bnych dla samolot\u00f3w bojowych. Celem tych nap\u0119d\u00f3w by\u0142 pionowy lub skr\u00f3cony start samolot\u00f3w. Silnik RD-36-35 trafi\u0142 do nap\u0119du wielu do\u015bwiadczalnych konstrukcji pa\u0144stwa moskiewskiego: MiG-21 DPD, MiG-23 DPD Su-15 DPD, Su-24 (pierwszych odmian). Samoloty te otrzymywa\u0142y silniki RD-36-35 w ilo\u015bci 2-3 sztuki ustawione pionowo w kad\u0142ubie w pobli\u017cu \u015brodka ci\u0119\u017cko\u015bci maszyny. Przez ca\u0142e 60-lata samoloty te przechodzi\u0142y testy pod wzgl\u0119dem ich przydatno\u015bci do zastosowa\u0144 bojowych. Ostatecznie jednak \u017caden z tych samolot\u00f3w nie trafi\u0142 do produkcji seryjnej. Natomiast silnik RD-36-35 trafi\u0142y do samolot\u00f3w Jak-38.<\/p>\n Pierwsze uruchomienie silnika RD-36-35 nast\u0105pi\u0142o w 1966 roku. Produkcje seryjn\u0105 podj\u0119to w 1972 roku. Silnik no\u015bny to RD-36-35 w zale\u017cno\u015bci od wersji ma ci\u0105g od 2 x 2 900 kG do 2 x 3 250 kG. Silnik jest jedno-przep\u0142ywowy, jedno-wa\u0142owy. Spr\u0119\u017carka osiowa, 6-stopniowa. Pierwszy stopie\u0144 pracuje z pr\u0119dko\u015bci\u0105 nadd\u017awi\u0119kow\u0105. Komora spalania pier\u015bcieniowa, bardzo kr\u00f3tka. Turbina jedno-stopniowa z ch\u0142odzonymi \u0142opatkami. Wa\u0142 podparty na dw\u00f3ch \u0142o\u017cyskach. Silnik jest uruchamiany na dwa sposoby. Na ziemi poprzez spr\u0119\u017cone powietrze dostarczone ze spr\u0119\u017carki silnika g\u0142\u00f3wnego. W locie na wskutek autorotacji wywo\u0142anej przep\u0142ywaj\u0105cym powietrzem. Silnik wykonany jest g\u0142\u00f3wnie ze stali. Jego masa wynosi 176 kg. Przep\u0142yw powietrza przez silnik wynosi 40,5 kg\/s. Temperatura spalin przed turbin\u0105 wynosi 967 stopni Celsjusza. Jednostkowe zu\u017cycie paliwa: 37,65 mg \/ Ns. Silnik w ci\u0105gu kilku minut bardzo mocno si\u0119 nagrzewa, dlatego jego praca nie mo\u017ce by\u0107 zbyt d\u0142uga. Potem musi si\u0119 sch\u0142odzi\u0107.<\/p>\n Jeszcze jeden ciekawy samolot bojowy pionowego startu i l\u0105dowania opracowano w pa\u0144stwie moskiewskim. By\u0142 nim Jak-41\/141. Prace nad samolotem rozpocz\u0119to w po\u0142owie 70-lat. R\u00f3\u017cnic\u0105 w stosunku do poprzednich dw\u00f3ch konstrukcji mia\u0142a by\u0107 pr\u0119dko\u015b\u0107 nadd\u017awi\u0119kowa. Samolot mia\u0142 charakteryzowa\u0107 si\u0119 zdolno\u015bciami walki powietrznej i zwalczania cel\u00f3w naziemnych i nawodnych. Mia\u0142 dzia\u0142a\u0107 w ka\u017cdych warunkach pogodowych i mia\u0142 mie\u0107 du\u017cy zasi\u0119g. Mia\u0142 przewy\u017csza\u0107 niewprowadzone do uzbrojenia konstrukcje pionowzlot\u00f3w Mirage III-V i VJ-101. Prototyp oblatano w 1987 roku. Pierwsze l\u0105dowania na pok\u0142adzie kr\u0105\u017cownika-lotniskowca wykonano w 1991 roku. Rozpad CCCP zahamowa\u0142 dalsze prace.<\/p>\n Uk\u0142ad no\u015bno-nap\u0119dowy samolotu Jak-41\/141 jest zbli\u017cony do Jak-38, z ta r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce silnik no\u015bno-marszowy jest pot\u0119\u017cniejszy, ale ma jedn\u0105 dysz\u0119 wylotow\u0105, wektorowan\u0105. Silnikiem tym jest R-79-300.<\/p>\n Silnik R-79-300 zosta\u0142 opracowany przez \u041c\u041d\u041f\u041a \u201c\u0421\u043e\u044e\u0437\u201d pod kierunkiem \u0412.\u00a0\u0410.\u041a\u043e\u0431\u0447\u0435\u043d\u043a\u043e, specjalnie dla samolotu bojowego Jak-41\/141. Jest to silnik dwu-przep\u0142ywowy, dwu-wa\u0142owy, o budowie modu\u0142owej. Wektorowanie ci\u0105gu jest realizowane poprzez ruch obrotowy pier\u015bcieni. Szeroko\u015b\u0107 bok\u00f3w tych pier\u015bcieni jest tak dobrana, aby po jego obrocie o 180 stopni dysza wylotowa by\u0142a skierowana w d\u00f3\u0142 lub niemal poziomo. Ruch dyszy wylotowej odbywa si\u0119 w zakresie 95 stopni. Podobne rozwi\u0105zanie zastosowali p\u00f3\u017aniej Yankesi w samolocie pionowego startu F-35. Silnik jest sterowany elektronicznie w uk\u0142adzie trzy-kana\u0142owym. Silnik dysponuje ci\u0105giem 152 kN.<\/p>\n Samolot Jak-41\/141 posiada tak\u017ce dwa silniki no\u015bne RD-41 o ci\u0105gu 40,2 kN ka\u017cdy. Silniki RD-41 s\u0105 rozwojow\u0105 wersja silnik\u00f3w RD-36-35.<\/p>\n Zanim om\u00f3wi\u0119 spraw\u0119 samolot\u00f3w pionowego startu F-32 i F-35 zaczniemy od silnika Pratt & Whitney F119 o ci\u0105gu 125 kN bez dopalania i 191 kN z dopalaniem. Silnik zosta\u0142 opracowany z pocz\u0105tkiem 90-lat XX wieku jako podstawowy nap\u0119d dla samolot\u00f3w bojowych USA. Pocz\u0105tkowo by\u0142 przeznaczony dla Zaawansowanego My\u015bliwca Taktycznego, kt\u00f3rym sta\u0142 si\u0119 Lockheed F-22 Raptor. Silnik F119-PW jest zaliczany do silnik\u00f3w pi\u0105tej generacji. Podstawowe r\u00f3\u017cnice polegaj\u0105 na generowaniu wi\u0119kszego ci\u0105gu z masy silnika (o 22 %), mniejszej liczbie cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych (o 40 %) i wi\u0119kszej \u017cywotno\u015bci. Silnik ten dysponuje takim ci\u0105giem, \u017ce pozwala samolotom my\u015bliwskim osi\u0105ga\u0107 pr\u0119dko\u015b\u0107 d\u017awi\u0119ku bez u\u017cywania dopalacza. Samolot F-22 maj\u0105c dwa takie silnik bez dopalania osi\u0105ga pr\u0119dko\u015b\u0107 Ma 1,6. Kolejn\u0105 cech\u0105 silnika jest zastosowanie dwuwymiarowej duszy wylotowej wektorowanej. Odchyla ona strumie\u0144 gaz\u00f3w o k\u0105t 20 stopni w d\u00f3\u0142 i w g\u00f3r\u0119. Zmiana ta nast\u0119puje w czasie kr\u00f3tszym ni\u017c jedna sekunda.<\/p>\n Zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy samolotu Boeing X-32 (F-32) to powr\u00f3t do koncepcji reprezentowanej przez sowiecki Jak-36. Czyli g\u0142\u00f3wne dysze wylotowe generuj\u0105ce ci\u0105g pionowy zosta\u0142y umieszczone w rejonie \u015brodka ci\u0119\u017cko\u015bci samolotu, mnie wi\u0119cej w po\u0142owie d\u0142ugo\u015bci kad\u0142uba. W efekcie silnik jest bardzo wysuni\u0119ty do przodu. Zaraz za turbin\u0105 silnika umieszczono dwie g\u0142\u00f3wne dysze wylotowe, kt\u00f3re daj\u0105 ci\u0105g no\u015bny. W locie poziomym dysze te s\u0105 zamykane, a spaliny z silnika s\u0105 kierowane do dopalacza, gdzie po jego w\u0142\u0105czeniu nast\u0119puje przyrost ci\u0105gu. Ko\u0144cowa dysza wylotowa jest dwuwymiarowa i pozwala w pewnym zakresie wektorowa\u0107 ci\u0105g, tak jak jest to w ci\u0119\u017ckim my\u015bliwcu F-22.<\/p>\n Samolot Lockheed F-35 by\u0142 opracowany w trzech wariantach. Dw\u00f3ch klasycznych i w jednym wariancie pionowego startu i l\u0105dowania. W wariantach klasycznych silnik jest niemal identyczny z silnikiem zastosowanym w samolocie F-22. Natomiast w wariancie pionowego startu i l\u0105dowania silnik zosta\u0142 znacznie zmodyfikowany. Modyfikacja polega\u0142a na dw\u00f3ch zasadniczych zamianach. Silnik otrzyma\u0142 w przedzie wyprowadzony wa\u0142, wyposa\u017cony w sprz\u0119g\u0142o i przek\u0142adni\u0119 poprzez kt\u00f3ra nap\u0119dzany jest wentylator umieszczony poziomo. Wentylator ten daje si\u0142\u0105 no\u015bn\u0105 skierowan\u0105 pionowo w g\u00f3r\u0119 i jest wykorzystywany tylko podczas operacji pionowego startu i l\u0105dowania. Dysza wylotowa tak\u017ce przesz\u0142a modyfikacj\u0119, daj\u0105c albo ci\u0105g post\u0119powy, albo ci\u0105g no\u015bny. Jej zasada dzia\u0142ania jest niemal identyczna z rosyjskim silnikiem z 80-lat XX Sojuz R-79-300.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Silnik Rolls Royce Pegasus jest jednym z najbardziej niezwyk\u0142ych silnik\u00f3w turboodrzutowych w historii lotnictwa. Rolls-Royce Pegasus, dawniej Bristol Siddeley Pegasus, to turbo-wentylatorowy silnik zaprojektowany przez firm\u0119 Bristol Siddeley. Silnik zosta\u0142 specjalnie zaprojektowany dla samolotu bojowego, kt\u00f3rym ostatecznie sta\u0142 si\u0119 samolot Harrier.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-482","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/482","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=482"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/482\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1918,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/482\/revisions\/1918"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=482"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=482"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=482"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Historia silnika Pegasus.<\/h3>\n
Jak-36. 1964 rok.<\/h3>\n
Jak-38. 1970 rok.<\/h3>\n
Jak-41\/141. 1987 rok.<\/h3>\n
Boeing X-32 (F-32), Lockheed F-35 Lightning.<\/h3>\n