Grudzi\u0105dz to Miasto w Polsce le\u017c\u0105ce w Wojew\u00f3dztwie Kujawsko-Pomorskim na prawym brzegu Wis\u0142y. Obecnie jest na prawach powiatu. W 2015 roku, liczy\u0142o 96\u00a0319 mieszka\u0144c\u00f3w. Miasto sw\u00f3j rozw\u00f3j zawdzi\u0119cza\u0142o po\u0142o\u017ceniu na skrzy\u017cowaniu szlak\u00f3w komunikacyjnych wodnych i l\u0105dowych. Jednak jego specyficzny charakter zosta\u0142 podporz\u0105dkowany d\u0142ugoletniemu po\u0142o\u017ceniu w pobli\u017cu granicy. Z tego powodu Miasto Grudzi\u0105dz sta\u0142o si\u0119 wielkim garnizonem, w kt\u00f3rym jeszcze w 80-latach XX wieku by\u0142o oko\u0142o 30 jednostek wojskowych i 20\u00a0000 \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n Grudzi\u0105dz to \u0142aci\u0144skie Graudentum, pruskie Graudenz. Badacze od wielu lat spieraj\u0105 si\u0119 o etymologiczne znaczenie nazwy. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich wskazuje, i\u017c nazwa pochodzi od wyrazu gr\u00f3d, inni twierdz\u0105, \u017ce od grudzistej ziemi, wyst\u0119puj\u0105cej na tym terenie. Jeszcze inni uwa\u017caj\u0105, i\u017c jest ona pochodzenia pruskiego, co zwi\u0105zane by\u0142o z przenikaniem na lini\u0119 Wis\u0142y plemion pruskich. Pierwszy gr\u00f3d w tym miejscu powsta\u0142 przed 1065 roku, bo w tym roku kr\u00f3l Boles\u0142aw \u015amia\u0142y zamierza\u0142 za\u0142o\u017cy\u0107 tu biskupstwo. Ju\u017c w XI wieku, kr\u00f3lowie Polscy zbierali daniny za prawo przepraw towar\u00f3w i ludzi przez Wis\u0142\u0119 od uj\u015bcia Bzury, a\u017c do Morza Ba\u0142tyckiego. Tak\u017ce w Grudzi\u0105dzu. Od 1207 roku, ksi\u0119ciem Ziemi Che\u0142mi\u0144skiej zosta\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 Konrad Mazowiecki. Oko\u0142o 1220 roku, ksi\u0105\u017c\u0119 Konrad Mazowiecki zapisa\u0142 posiad\u0142o\u015b\u0107 Grudzi\u0105dz biskupowi misyjnemu Prus, kt\u00f3ry w 1231 roku, przekaza\u0142 teren Zakonowi Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, czyli krzy\u017cakom. Poniewa\u017c krzy\u017cacy nie prowadzili dzia\u0142alno\u015bci misyjnej, tylko zajmowali si\u0119 podbojami i grabie\u017c\u0105, dlatego ziemia ta sta\u0142a si\u0119 miejscem licznych wojen z plemionami pruskimi. Krzy\u017cacy zamiast \u015bwi\u0105tyni wznie\u015bli twierdz\u0119 \u2013 zamek, kt\u00f3ry do 1281 roku, by\u0142 kilkakrotnie burzony przez Prus\u00f3w. Gr\u00f3d przy zamku, jako miasto zosta\u0142o za\u0142o\u017cone w 1291 roku, na prawie Che\u0142mi\u0144skim. Pierwszy ko\u015bci\u00f3\u0142 farny pod wezwaniem \u015bw biskupa Miko\u0142aja, tego kt\u00f3ry jest w herbie Miasta, zbudowano w 1300 roku. Dopiero w po\u0142owie XIV wieku, powsta\u0142y kolejne dwa ko\u015bcio\u0142y, a przy jednym z nich zbudowano szpital \u015bw Jerzego.<\/p>\n Pocz\u0105tkowo ludno\u015b\u0107 Grudzi\u0105dza stanowili g\u0142\u00f3wnie Polacy i Prusowie, jednak polityka krzy\u017cak\u00f3w promowa\u0142a osadnictwo ludno\u015bci ze \u015al\u0105ska i Germanii. W XV wieku, ponad po\u0142owa mieszczan by\u0142a ludno\u015bci\u0105 nap\u0142ywow\u0105. Po zwyci\u0119stwie pod Grunwaldem kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o zaj\u0105\u0142 Grudzi\u0105dz, ale po nied\u0142ugim czasie zwr\u00f3ci\u0142 go krzy\u017cakom. Z\u0142e post\u0119powanie krzy\u017cak\u00f3w spowodowa\u0142o, \u017ce nawet ich sprzymierze\u0144cy stopniowo si\u0119 od nich odsun\u0119li. W rezultacie w 1440 roku, powsta\u0142 Zwi\u0105zek Pruski, kt\u00f3ry stopniowo zyskiwa\u0142 na znaczeniu, a w 1454 roku, zbrojne wyst\u0105pi\u0142 przeciw krzy\u017cakom. Powsta\u0142y Prusy Krzy\u017cackie, kt\u00f3re podda\u0142y si\u0119 pod w\u0142adz\u0119 Kr\u00f3lestwa Polskiego i kr\u00f3lowi Kazimierzowi Jagiello\u0144czykowi. Komturstwo grudzi\u0105dzkie przekszta\u0142cono w starostwo. Grudzi\u0105dz nale\u017ca\u0142 do Prus Kr\u00f3lewskich.<\/p>\n Karykatura religii katolickiej, jakiej dopu\u015bcili si\u0119 krzy\u017cacy, spowodowa\u0142a \u017ce tutejsza ludno\u015b\u0107 ch\u0119tnie przyjmowa\u0142a wszystkie nowe pr\u0105dy religijne p\u0142yn\u0105ce z Zachodu: luteranizm, kalwinizm, arianizm, protestantyzm, prawos\u0142awie, a tak\u017ce lo\u017ce maso\u0144skie. W 1568 roku, Grudzi\u0105dz otrzyma\u0142 od kr\u00f3la Zygmunta Augusta przywilej wolno\u015bci wyznania. W p\u00f3\u017aniejszym okresie na tym tle dochodzi\u0142o do licznych konflikt\u00f3w. W dobie kontrreformacji strona katolicka na nowo sprowadzi\u0142a do Miasta zakony jezuit\u00f3w i benedyktynek, a w XVIII wieku zakon reformat\u00f3w.<\/p>\n Grudzi\u0105dz ju\u017c w XIV wieku, by\u0142 wa\u017cnym o\u015brodkiem handlu zbo\u017cem, drewnem oraz towarami zamorskimi. Zyski z handlu by\u0142y g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em dobrobytu Miasta. W Mie\u015bcie by\u0142o du\u017co spichlerzy. W XVI wieku, postawiono ca\u0142y kompleks spichlerzy, kt\u00f3ry zaj\u0105\u0142 ca\u0142\u0105 skarp\u0119 wi\u015blan\u0105 na kt\u00f3rej stoi Miasto. Spichlerze zachowa\u0142y si\u0119 do dnia dzisiejszego. S\u0105 ogromne i maj\u0105 nawet 10 kondygnacji. Ich wybudowanie stworzy\u0142o ogromny mur oporowy wi\u015blanej skarpy. Centraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Miasta jest zabytkowa zabudowa staromiejska, rozci\u0105gni\u0119ta r\u00f3wnolegle do Wis\u0142y.<\/p>\n Od po\u0142owy XV wieku, datuje si\u0119 z\u0142oty wiek Miasta. Zosta\u0142 on zahamowany w po\u0142owie XVII wieku, a by\u0142 zwi\u0105zany z najazdami szwed\u00f3w. W 1655 roku, Miasto zdobyli Szwedzi z pomoc\u0105 protestanckiej cz\u0119\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w. Miasto zosta\u0142o odbite w 1659 roku, przez hetmana Jerzego Lubomirskiego. Niemniej jednak Szwedzi zapocz\u0105tkowali przekszta\u0142canie Miasta z handlowego na garnizonowe, mocno ufortyfikowane i z du\u017cymi zapasami broni. W czasie wielkiej wojny p\u00f3\u0142nocnej Szwedzi po raz kolejny zaj\u0119li Miasto i na\u0142o\u017cyli kontrybucje. Z uwagi na gorszy poziom \u017cycia Miasto nawiedza\u0142y zarazy, co doprowadza\u0142o do kolejnego ubo\u017cenia mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n Wraz z pierwszym rozbiorem Rzeczypospolitej Polskiej w 1772 roku, Grudzi\u0105dz przeszed\u0142 pod panowanie pruskie, trwaj\u0105ce do 1920 roku. Prusacy rozpocz\u0119li akcj\u0119 germanizacji i sprowadzania kolonizator\u00f3w. G\u0142\u00f3wnie niemc\u00f3w z centrum cesarstwa niemieckiego, dla kt\u00f3rych zbudowano osiedle dom\u00f3w jednorodzinnych na dawnym przedmie\u015bciu kwidzy\u0144skim. W 1776 roku, prusacy rozpocz\u0119li budow\u0119 twierdzy, po\u0142o\u017conej na p\u00f3\u0142noc od Miasta. Cytadela przesz\u0142a test podczas wojen napoleo\u0144skich i opar\u0142a si\u0119 wojskom hekso-polskim. W\u00f3wczas, w wyniku podpisanego pokoju cz\u0119\u015b\u0107 Ziemi Che\u0142mi\u0144skiej zosta\u0142 przy\u0142\u0105czony do Ksi\u0119stwa Warszawskiego, ale nie Grudzi\u0105dz. Miasto ponios\u0142o du\u017ce straty w ludno\u015bci i maj\u0105tku. Z drugiej strony Miasto zyska\u0142o administracyjnie. Powsta\u0142: s\u0105d, komenda policji, urz\u0105d miar i inne. Pozosta\u0142ej ludno\u015bci Polskiej niewiele to pomog\u0142o, bo likwidowano wszystkie \u015blady Polsko\u015bci. Zlikwidowano Polskie szko\u0142y. W urz\u0119dach by\u0142 zakaz u\u017cywania j\u0119zyka Polskiego. Usuni\u0119to wszystkie katolickie klasztory. Z pocz\u0105tkiem XX wieku, na 40\u00a0300 mieszka\u0144c\u00f3w, Polak\u00f3w by\u0142o tylko 5\u00a0300 os\u00f3b, czyli 13 %. Jednak ju\u017c w 1918 roku Polak\u00f3w by\u0142o 18 %. Prusacy wci\u0105\u017c fortyfikowali Miasto. Zbudowali tak\u017ce wi\u0119zienia, w kt\u00f3rych mi\u0119dzy innymi wi\u0119zili Polak\u00f3w po upadku powstania listopadowego.<\/p>\n W XIX wieku, w Grudzi\u0105dzu powsta\u0142o kilka zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych: odlewnia, fabryka narz\u0119dzi rolniczych. Ale trudno m\u00f3wi\u0107 o uprzemys\u0142owieniu Miasta. W 1878 roku, do Grudzi\u0105dza doprowadzono pierwsz\u0105 lini\u0119 kolejow\u0105, jednocze\u015bnie buduj\u0105c most kolejowy na Wi\u015ble. W ostatniej dekadzie XIX wieku, powsta\u0142 miejski wodoci\u0105g, elektrownia i gazownia.<\/p>\n Na prze\u0142omie XIX\/XX wieku, od\u017cy\u0142y tradycje Polsko\u015bci. Zacz\u0119to wydawa\u0107 pierwsze gazety w J\u0119zyku Polskim. Powsta\u0142o Towarzystwo Gimnastyczne Sok\u00f3\u0142, ko\u0142o Filomat\u00f3w, Polskie Towarzystwo Ludowe, Towarzystwo Przemys\u0142owc\u00f3w Polskich. Uruchomiono plac\u00f3wk\u0119 Polskiego Banku Ludowego. W 1911 roku, otwarto Dom Polski Bazar, gdzie swoje siedziby mia\u0142y liczne organizacje Polskie. W 1919 roku, do Grudzi\u0105dza wesz\u0142y oddzia\u0142y Armii Wielkopolskiej powsta\u0142ej w wyniku udanego Powstania Wielkopolskiego. Na mocy traktatu wersalskiego Grudzi\u0105dz przyznano Polsce, co nast\u0105pi\u0142o w 1920 roku. W dniu 23 stycznia 1920 roku, do Grudzi\u0105dza wkroczy\u0142o Wojsko Polskie, reprezentowane przez B\u0142\u0119kitn\u0105 Armi\u0119 genera\u0142a J\u00f3zefa Hallera. Polski oddzia\u0142 by\u0142 pod dow\u00f3dztwem genera\u0142a Stanis\u0142awa Pruszczy\u0144skiego, kt\u00f3ry w 1921 roku, zosta\u0142 przeniesiony do rezerwy i osiad\u0142 w Grudzi\u0105dzu, gdzie mieszka\u0142 a\u017c do \u015bmierci w 1929 roku.<\/p>\n Po 148 latach prusko-niemieckiej okupacji Grudzi\u0105dz powr\u00f3ci\u0142 do Rzeczypospolitej Polskiej. W dniu 15 sierpnia 1920 roku, powo\u0142ano centraln\u0105 Szko\u0142\u0119 Jazdy, kt\u00f3r\u0105 wkr\u00f3tce przekszta\u0142cono w Centrum Wyszkolenia Kawalerii. W 1930 roku, powsta\u0142o Centrum Wyszkolenia \u017bandarmerii. W tym czasie Miasto liczy\u0142o ponad 50\u00a0000 mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n Obrona Miasta przed armi\u0105 niemieck\u0105 trwa\u0142a od 2 wrze\u015bnia 1939 roku. Z uwagi na mo\u017cliwo\u015b\u0107 okr\u0105\u017cenia Miasta Wojsko Polskie wycofa\u0142o si\u0119 w dniu 4 wrze\u015bnia 1939 roku. W dniu 5 wrze\u015bnia 1939 roku, do Miasta wkroczy\u0142y oddzia\u0142y armii niemieckiej. Od listopada 1939 roku, zacz\u0119\u0142y si\u0119 aresztowania i egzekucje ludno\u015bci Polskiej i \u017cydowskiej, w czym aktywnie uczestniczyli potomkowie prusko-niemieccy. Do 1945 roku, niemieck\u0105 list\u0119 narodow\u0105 podpisa\u0142o 87 % pozosta\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w Grudzi\u0105dza. Miasto wcielono do III Rzeszy, do rejencji kwidzy\u0144skiej.<\/p>\n W latach II wojny \u015bwiatowej praktycznie wszystkie obiekty wojskowe grudzi\u0105dzkiego garnizonu, przede wszystkim koszary, wykorzystywane by\u0142y przez niemc\u00f3w do szkolenia rekrut\u00f3w i utrzymania garnizonu jako twierdzy. Pod koniec 1944 roku, naczelne dow\u00f3dztwo niemieckie oficjalnie uzna\u0142o Grudzi\u0105dz za twierdz\u0119.<\/p>\n W czasie rosyjskiej ofensywy zimowej 1945 roku, Miasto po raz kolejny przekszta\u0142cono w twierdz\u0119, bronion\u0105 przez 5-15 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy niemieckich. Dok\u0142adna liczba okaza\u0142a si\u0119 trudna do ustalenia. Jeszcze mniej wiadomo o ilo\u015bci nacieraj\u0105cych Rosjan. Wiadomo jednak, \u017ce w tej bitwie zgin\u0119\u0142o oko\u0142o 1 tysi\u0105c \u017co\u0142nierzy rosyjskich. Jednak sytuacja obro\u0144c\u00f3w by\u0142a trudna, bo natarcia spodziewano si\u0119 od strony wschodniej, czyli najs\u0142abiej bronionej. Bitwa o Miasto zacz\u0119\u0142a si\u0119 10 stycznia 1945 roku. Rosjanie nie dysponowali du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 ci\u0119\u017ckiej broni, dlatego bitwa trwa\u0142a a\u017c do 6 marca 1945 roku. Wiadomo, \u017ce rosjanie wykonali dwa g\u0142\u00f3wne szturmy. Oba zako\u0144czone niepowodzeniem. W pierwszym uderzeniu stracili oko\u0142o 8 czo\u0142g\u00f3w, zniszczonych pociskami p-panc. Po dw\u00f3ch nieudanych atakach zmienili taktyk\u0119 i zaatakowali od strony Wis\u0142y, wcze\u015bniej przygotowuj\u0105c kilka pozorowanych uderze\u0144. W efekcie niemcy rozproszyli swoje si\u0142y. Dosz\u0142o do ci\u0119\u017ckich walk ulicznych, kt\u00f3re trwa\u0142y kilka dni. Ponad 60 % miasta zosta\u0142o zniszczone. Ostatnim punktem oporu by\u0142a cytadela zdobyta w\u0142a\u015bnie 6 marca 1945 roku.<\/p>\n W okresie PRL Miasto odbudowano. Zbudowano liczne zak\u0142ady przemys\u0142owe: Grudzi\u0105dzkie Zak\u0142ady Przemys\u0142u Gumowego, Fabryka Narz\u0119dzi Rolniczych Unia, Grudzi\u0105dzkie Zak\u0142ady Sprz\u0119tu Okr\u0119towego, Grudzi\u0105dzka Wytw\u00f3rnia Tytoniu Przemys\u0142owego, Zak\u0142ady Ceramiczne, Fabryka Materia\u0142\u00f3w Izolacyjnych, Zak\u0142ady Mi\u0119sne. Nowe fabryki przyci\u0105ga\u0142y do pracy wielu mieszka\u0144c\u00f3w nie tylko pobliskich wsi, ale tak\u017ce z Kres\u00f3w. Dla pracownik\u00f3w zbudowano kilka osiedli mieszkaniowych. Rozwini\u0119to sie\u0107 ulic i komunikacji miejskiej, tramwajowej i autobusowej. Rozbudowano sie\u0107 wodoci\u0105gow\u0105, kanalizacyjn\u0105, elektryczn\u0105 i gazow\u0105. Ju\u017c w 70-latach, liczba ludno\u015bci przekroczy\u0142a 75\u00a0000 os\u00f3b. Mimo to Miasto nale\u017ca\u0142o do prowincjonalnych i rzadko przedstawianych w komunistycznych mediach.<\/p>\n Pierwsze demokratyczne wybory do w\u0142adz samorz\u0105dowych przeprowadzono w dniu 27 maja 1990 roku. W 2006 roku, Miasto odwiedzi\u0142 narodowo-katolicki Prezydent Lech Kaczy\u0144ski i by\u0142a to pierwsza wizyta g\u0142owy pa\u0144stwa od 1936 roku. Maso\u0144sko-liberalny Prezydent Rzeczypospolitej Bronis\u0142aw Komorowski odwiedzi\u0142 Grudzi\u0105dz dwukrotnie: 2010 i 2013 roku. Z kolei komunistyczno-agenturalny Prezydent Rzeczypospolitej Aleksander Kwa\u015bniewski pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 prezydenta przez dwie kadencje, 10 lat, nie znalaz\u0142 czasu aby odwiedzi\u0107 Grudzi\u0105dz.<\/p>\n Garnizon Grudzi\u0105dz to jedno z najwi\u0119kszych tego typu miast w Europie. Fortyfikowanie Miasta rozpocz\u0119li Szwedzi w czasie potopu szwedzkiego. Potem nasta\u0142y czasy prusko-niemieckie, przeplecione kilkuletnim okresem panowania Rosjan. Cytadel\u0119 zbudowano w latach 1776-1788. Ze wzgl\u0119du na znaczenie strategiczne regionu w dniu 6 czerwca 1776 roku, na p\u00f3\u0142noc od centrum Miasta na wzg\u00f3rzu rozpocz\u0119to budow\u0119 cytadeli o czym \u015bwiadczy kamie\u0144 z wykut\u0105 na nim dat\u0105. Cytadel\u0119 zbudowano z cegie\u0142 i kamieni. Wok\u00f3\u0142 cytadeli planowano wykona\u0107 50 km tuneli, jednak z uwagi na wysokie koszty zbudowano i tak imponuj\u0105c\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 13 km chodnik\u00f3w i korytarzy. Podczas wojen napoleo\u0144skich cytadela przesz\u0142a chrzest bojowy broni\u0105c si\u0119 przez 313 dni. W\u015br\u00f3d obro\u0144c\u00f3w cytadeli by\u0142o bardzo du\u017co Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy przeszli na stron\u0119 wojsk napoleo\u0144skich.<\/p>\n Znaczenie garnizonu wzros\u0142o w 1879 roku, kiedy do Grudzi\u0105dza doprowadzono linie kolejow\u0105 i wzniesiono most kolejowy przez Wis\u0142\u0119. W\u00f3wczas wok\u00f3\u0142 Miasta zacz\u0119to wznosi\u0107 forty. Pocz\u0105tkowo ceglano-ziemne, a nieco p\u00f3\u017aniej z wykorzystaniem betonu. Uzbrajano je w armaty i haubice. Forty budowano praktycznie do wybuchu wielkiej wojny \u015bwiatowej. R\u00f3wnolegle z rozbudow\u0105 fort\u00f3w powstawa\u0142o ca\u0142e zaplecze garnizonu: lazarety, drogi, magazyny, place \u0107wicze\u0144, strzelnice, pralnie, kuchnie, wojskowe wi\u0119zienie i oczywi\u015bcie koszary. Do wybuchu wielkiej wojny \u015bwiatowej powsta\u0142o 12 kompleks\u00f3w koszarowych i innych wa\u017cnych obiekt\u00f3w infrastruktury garnizonu, co umo\u017cliwi\u0142o stacjonowanie w Grudzi\u0105dzu 10-12 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy. Wielka wojna \u015bwiatowa oszcz\u0119dzi\u0142a Grudzi\u0105dz, bo przez Miasto nie przeszed\u0142 ani razu g\u0142\u00f3wny front. Natomiast funkcjonowa\u0142y lazarety, szkolono rekrut\u00f3w i wysy\u0142ano zaopatrzenie na front.<\/p>\n Decyzj\u0105 wielkich tego \u015bwiata Grudzi\u0105dz przyznano Rzeczypospolitej Polskiej. Wszystkie znajduj\u0105ce si\u0119 w mie\u015bcie koszary po pracach adaptacyjnych zosta\u0142y obsadzone przez jednostki odrodzonego Wojska Polskiego.<\/p>\n W czasie Drugiej Rzeczypospolitej w Mie\u015bcie stacjonowa\u0142o kilka broni, s\u0142u\u017cb i instytucji wojskowych. Stan ten zmienia\u0142 si\u0119 nieznacznie na przestrzeni lat. By\u0142a tutaj 16. Pomorska Dywizja Piechoty, z\u0142o\u017cona z trzech Pu\u0142k\u00f3w Piechoty (64, 65, 66), 16 Pomorski Pu\u0142k Artylerii Lekkiej, jednostka \u0142\u0105czno\u015bci 16 DP, jednostka sapersko-minerska, 18. Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w, Centrum Wyszkolenia Kawalerii, Centrum Wyszkolenia \u017bandarmerii, Szko\u0142a Podoficer\u00f3w Piechoty dla Ma\u0142oletnich, Jednostka \u017bandarmerii, Sk\u0142adnice Materia\u0142\u00f3w, Lotnicza Szko\u0142a Strzelania i Bombardowania. Opr\u00f3cz tego by\u0142y tutaj: s\u0105dy wojskowe i wi\u0119zienia wojskowe, ordynariat polowy i ko\u015bci\u00f3\u0142 garnizonowy, wojskowa komenda uzupe\u0142nie\u0144, rejonowy inspektorat koni i oczywi\u015bcie lotnisko wojskowe.<\/p>\n \u015amia\u0142o mo\u017cne powiedzie\u0107, \u017ce Grudzi\u0105dz by\u0142 kolebk\u0105 Polskiej kawalerii z okresu II Rzeczypospolitej. W okresie 1920-1939, wykszta\u0142cono tutaj prawie 5\u00a0000 oficer\u00f3w-kawalerzyst\u00f3w. W dniu 15 sierpnia 1920 roku, w Grudzi\u0105dzu powo\u0142ano Centraln\u0105 Szko\u0142\u0119 Jazdy, kt\u00f3ra przesz\u0142a do historii jako Centrum Wyszkolenia Kawalerii, chocia\u017c nie by\u0142a to jej jedyna nazwa. Centrum przydzielono po-niemiecki kompleks koszarowy na obrze\u017cach Miasta przy dzisiejszej ulicy Genera\u0142a J\u00f3zefa Hallera. Nadano mu imi\u0119 ksi\u0119cia J\u00f3zefa Poniatowskiego. Po II wojnie \u015bwiatowej, w PRL-u nazwa ta znikn\u0119\u0142a, a zosta\u0142a przywr\u00f3cona w 1991 roku, po przemianach spo\u0142eczno-gospodarczych.<\/p>\n W latach II wojny \u015bwiatowej praktycznie wszystkie obiekty wojskowe grudzi\u0105dzkiego garnizonu, przede wszystkim koszary, wykorzystywane by\u0142y przez armi\u0119 niemieck\u0105.<\/p>\n Zmiany militarno-polityczne po drugiej wojnie \u015bwiatowej nie spowodowa\u0142y istotnego przeobra\u017cenia Grudzi\u0105dza. Mimo znacznego oddalenia od nowych granic Miasto nadal pozosta\u0142o wa\u017cnym o\u015brodkiem wojskowym. W 70-latach by\u0142o tutaj ponad 30 jednostek wojskowych. By\u0142o tak, \u017ce w jednym koszarowcu w pierwszej bramie by\u0142a jedna jednostka, a w nast\u0119pnej bramie ju\u017c inna jednostka wojskowa. Stacjonowa\u0142y tutaj pododdzia\u0142y artylerii, saper\u00f3w, chemik\u00f3w, walki radioelektronicznej, zaopatrzenia, funkcjonowa\u0142 du\u017cy szpital wojskowy, by\u0142y sk\u0142adnice broni i materia\u0142\u00f3w. Dzia\u0142a\u0142y tutaj warsztaty i zak\u0142ady produkcyjno-remontowe. R\u00f3wnocze\u015bnie Grudzi\u0105dz by\u0142 wa\u017cnym o\u015brodkiem szkolenia \u017co\u0142nierzy r\u00f3\u017cnych specjalno\u015bci. Od 1951 roku, funkcjonowa\u0142 31. O\u015brodek Szkolenia Specjalist\u00f3w Samochodowych, zajmuj\u0105cy koszary po 16. Pu\u0142ku Artylerii Lekkiej. Od 1969 roku, funkcjonowa\u0142 O\u015brodek Szkolenia S\u0142u\u017cb Kwatermistrzowskich stacjonuj\u0105cy w koszarach po 65. Starogardzkim Pu\u0142ku Piechoty. W latach 1957 – 1996, w koszarach przy ulicy Che\u0142mi\u0144skiej (po Centrum Wyszkolenia Kawalerii i szko\u0142ach lotniczych) funkcjonowa\u0142 O\u015brodek Szkolenia Specjalist\u00f3w Ubezpieczenia Lot\u00f3w, kt\u00f3ry przygotowywa\u0142 m\u0142odszych specjalist\u00f3w w zakresie naziemnej obs\u0142ugi lotnisk i\u00a0zabezpieczenia lot\u00f3w.<\/p>\n Po 1989 roku, nast\u0105pi\u0142a znaczna redukcja ilo\u015bci jednostek wojskowych, jak i ich reorganizacja do nowych warunk\u00f3w. Z oko\u0142o 30 jednostek wojskowych pozosta\u0142y w 2015 roku, tylko cztery. W 1995 roku, sformowano Centralny O\u015brodek Szkolenia M\u0142odszych Specjalist\u00f3w Logistyki, kt\u00f3ry przej\u0105\u0142 zadania O\u015brodka Szkolenia S\u0142u\u017cb Kwatermistrzowskich oraz 31. O\u015brodka Szkolenia Specjalist\u00f3w Samochodowych. Dodatkowo rozpocz\u0119to tutaj szkolenie kucharzy i s\u0142u\u017cb zakwaterowania i budownictwa, kt\u00f3re przeniesiono z innych likwidowanych jednostek. W 2002 roku, Centralny O\u015brodek Szkolenia M\u0142odszych Specjalist\u00f3w Logistyki zosta\u0142 przeformowany w 1. O\u015brodek Szkolenia Kierowc\u00f3w. W dawnych koszarach Centrum Wyszkolenia Kawalerii funkcjonuje 8. Grudzi\u0105dzki Batalion Walki Radioelektronicznej. Cytadela jest w dalszym ci\u0105gu zajmowana przez Wojsko Polskie, dlatego obiekt jest utrzymany we wzorowym stanie, a w zasadzie to co po nim zosta\u0142o w wyniku drugiej wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n Dzi\u015b (2017 rok) po latach swojej \u015bwietno\u015bci, wi\u0119kszo\u015b\u0107 jednostek wojskowych zosta\u0142a zlikwidowana, a na pami\u0105tk\u0119 pozosta\u0142y puste obiekty. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a zaadaptowana na mieszkania lub inne obiekty u\u017cyteczno\u015bci publicznej, a cz\u0119\u015b\u0107 popada w ruin\u0119.<\/p>\n Lotnisko w Grudzi\u0105dzu utworzono w 1911 roku, korzystaj\u0105c z p\u0142askiego terenu po\u0142o\u017conego na po\u0142udniowy-wsch\u00f3d od centrum Miasta, wykorzystywany do tej pory jako plac \u0107wicze\u0144 kawalerzyst\u00f3w. Dla infrastruktury Lotniska wykorzystano zbudowane w 1895 roku, niewielkie budynki jednostki kawalerii. Typowy pruski koszarowiec z wie\u017cyczk\u0105 obserwacyjn\u0105 i zegarem zbudowano w latach 1911-1914. Inne obiekty by\u0142y oddawane sukcesywnie od 1913 roku. Zbudowano tak\u017ce kasyno i kantyn\u0119. W pobli\u017cu wytyczono prostok\u0105tny teren o wymiarach 200 m x 100 m. Wzd\u0142u\u017c trzech bok\u00f3w zbudowano obiekty pe\u0142ni\u0105ce funkcje hangar\u00f3w, warsztat\u00f3w, zaplecza socjalnego, magazyn\u00f3w paliwa i cz\u0119\u015bci zamiennych. W ten spos\u00f3b ca\u0142e lotnisko przypomina\u0142o folwark z dwoma podw\u00f3rzami i rozleg\u0142ym polem. Ca\u0142y teren lotniska by\u0142 zbli\u017cony do prostok\u0105ta o wymiarach oko\u0142o 850 m x 550 m. Pole wzlot\u00f3w od po\u0142udniowego-wschodu i p\u00f3\u0142nocnego-wschodu by\u0142o ograniczone Rowem Hermana (sztucznym ciekiem wodnym). Granic\u0119 po\u0142udniowo-zachodni\u0105 wyznacza\u0142a dzisiejsza ulica Parkowa.<\/p>\n W 1920 roku, na Lotnisku Grudzi\u0105dz podj\u0119to samorzutnie szkolenie lotnicze. Wykorzystuj\u0105c koszary (przy dzisiejszej ulicy Parkowej), infrastruktur\u0119, hangary i\u00a0lotnisko znajduj\u0105ce si\u0119 na terenie obecnego osiedla mieszkaniowego \u201eLotnisko\u201d czy te\u017c lotnisko polowe w\u00a0Bzowie oraz poligon lotniczy w Grupie na lewym brzegu Wis\u0142y. W latach 1920 – 1939 w\u00a0Grudzi\u0105dzu funkcjonowa\u0142o kolejno pi\u0119\u0107 szk\u00f3\u0142 lotniczych.<\/p>\n Z uwagi na dobre zaplecze w postaci maj\u0105tku trwa\u0142ego tutejsza jednostka lotnicza dor\u00f3wnywa\u0142a etatowo oddzia\u0142om lotniczym z Bydgoszczy i Krakowa. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce na mocy Traktatu Wersalskiego Grudzi\u0105dz przyznano Polsce, dlatego niemcy ca\u0142y maj\u0105tek ruchomy wywie\u017ali. Dotyczy\u0142o to wszystkich obiekt\u00f3w wojskowych. Na Lotnisku niemcy nie pozostawili wiele samolot\u00f3w. By\u0142o ich zaledwie kilka i wszystkie nadaj\u0105ce si\u0119 do remontu. Brakowa\u0142o jednak narz\u0119dzi i materia\u0142\u00f3w. Za\u0142ogi samolot\u00f3w i personel naziemny rekrutowa\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z \u017co\u0142nierzy Polskich walcz\u0105cych dotychczas w armii niemieckiej.<\/p>\n Jesieni\u0105 1920 roku, na Lotnisko Grudzi\u0105dz przyby\u0142y pierwsze jednostki bojowe lotnictwa: 14. Eskadra Wywiadowcza pod dow\u00f3dztwem ppor pilota J\u00f3zefa Ma\u0144czaka, utworzona na Lotnisku \u0141awica oraz 1 Ruchomy Park Lotniczy, kt\u00f3rego dow\u00f3dc\u0105 by\u0142 porucznik Jan Walecki. P\u00f3\u017aniej do 14. Eskadry Wywiadowczej w\u0142\u0105czono 21. Eskadr\u0119 Niszczycielsk\u0105, kt\u00f3ra poprzednio bra\u0142a udzia\u0142 w wojnie Polsko-bolszewickiej. Czasowo na lotnisku stacjonowa\u0142a 18. Eskadra My\u015bliwska.<\/p>\n W 1921 roku, usankcjonowano istnienie szko\u0142y lotniczej, kt\u00f3ra otrzyma\u0142a nazw\u0119 Wy\u017csza Szko\u0142a Pilot\u00f3w. Jej pierwszym komendantem by\u0142 pp\u0142k pilot Piotr Abakanowicz, a szefem mjr Jerzy Gilewicz. W 1922 roku, nowym komendantem zosta\u0142 pp\u0142k pilot Jan Sendorek, absolwent tej szko\u0142y, a jednocze\u015bnie pozostaj\u0105c nadetatowym oficerem 2. Pu\u0142ku Lotniczego w Krakowie. Stanowisko komendanta szko\u0142y w Grudzi\u0105dzu pe\u0142ni\u0142 do 1924 roku, kiedy to powr\u00f3ci\u0142 do 2. Pu\u0142ku Lotniczego w Krakowie.<\/p>\n Zadaniem Wy\u017cszej Szko\u0142y Pilot\u00f3w by\u0142o szkolenie na wszystkich niemal typach samolot\u00f3w b\u0119d\u0105cych w dyspozycji Wojska Polskiego. Zw\u0142aszcza samolot\u00f3w my\u015bliwskich i niszczycielskich. Wszyscy kursanci mieli za sob\u0105 Ni\u017csz\u0105 Szko\u0142\u0119 Pilot\u00f3w w Bydgoszczy lub w Krakowie. Szko\u0142a by\u0142a odwiedzana przez \u00f3wczesnego Ministra Spraw Wojskowych genera\u0142a W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego (17 maj 1924 rok) oraz przez Prezydenta Rzeczypospolitej Stanis\u0142awa Wojciechowskiego (25 czerwiec 1924 rok).<\/p>\n Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce w tym czasie Lotnictwo Wojskowe nie by\u0142o oddzielnym rodzajem wojsk. By\u0142o na us\u0142ugach innych formacji wojskowych. Dlatego, aby zosta\u0107 pilotem, obserwatorem lub strzelcem pok\u0142adowym nale\u017ca\u0142o wst\u0105pi\u0107 na przyk\u0142ad do piechoty i b\u0119d\u0105c ju\u017c w jej formacjach ubiega\u0107 si\u0119 o skierowanie na kurs lotniczy. Dlatego na licznych zdj\u0119ciach z tamtego okresu Polscy Lotnicy nosz\u0105 r\u00f3\u017cne mundury. I jeszcze jedno, co dotyczy\u0142o samolot\u00f3w dwumiejscowych. W tym czasie panowa\u0142 taki uk\u0142ad, \u017ce dow\u00f3dc\u0105 samolotu by\u0142 starszy stopniem, a nierzadko by\u0142 to oficer-obserwator, a nie pilot. Co przy wykonywaniu zadania nie zawsze by\u0142o korzystne. Dobrze by\u0142oby, gdyby pilot by\u0142 tak\u017ce oficerem.<\/p>\n Zmieniaj\u0105ca si\u0119 sytuacja spowodowa\u0142a, \u017ce z ko\u0144cem 1924 roku, Wy\u017csza Szko\u0142a Pilot\u00f3w zosta\u0142a rozwi\u0105zana. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kadry otrzyma\u0142a nowe przydzia\u0142y s\u0142u\u017cbowe. G\u0142\u00f3wnym powodem by\u0142a ch\u0119\u0107 doprowadzenia do sytuacji w kt\u00f3rej ka\u017cdy lotnik b\u0119dzie oficerem. Poza tym d\u0105\u017cono do tego, aby lotnictwo wojskowe by\u0142o osobnym rodzajem wojsk. Rozformowanie szko\u0142y wcale nie oznacza\u0142o zako\u0144czenia szkole\u0144 w Grudzi\u0105dzu. Znowu by\u0142o to szkolenie nieformalne, gdy\u017c czekano na rozkazy z Warszawy. W 20-latach Grudzi\u0105dz sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z baz licznie zakupionych za granica samolot\u00f3w, dla kt\u00f3rych brakowa\u0142o personelu lataj\u0105cego i naziemnego. Dlatego podj\u0119to decyzje o dalszym organizowaniu szkolenia. Nale\u017ca\u0142o utworzy\u0107 kolejn\u0105 szko\u0142\u0119 lotnicz\u0105, kt\u00f3ra w zamy\u015ble mia\u0142a kszta\u0142ci\u0107 oficer\u00f3w dla lotnictwa. Na miejsce formowania szko\u0142y nie przypadkiem wybrano Grudzi\u0105dz. Szko\u0142a otrzyma\u0142a nazw\u0119 Oficerska Szko\u0142a Lotnicza. Organizowano j\u0105 od dnia 1 sierpnia 1925 roku. Kadr\u0119 dla szko\u0142y pozyskano z innych o\u015brodk\u00f3w, miedzy innymi z Warszawy, Krakowa i Torunia. Pierwszym komendantem szko\u0142y zosta\u0142 \u015bwie\u017co mianowany pu\u0142kownik pilot Roman Florer, przeniesiony z Torunia, a pe\u0142ni\u0105cy tam mi\u0119dzy innymi obowi\u0105zki komendanta Szko\u0142y Obserwator\u00f3w i Strzelc\u00f3w Lotniczych (1922-1923). Nauk\u0119 w Grudzi\u0105dzu rozpocz\u0119to w dniu 1 listopada 1925 roku.<\/p>\n Do szko\u0142y przyjmowano kandydat\u00f3w z wykszta\u0142ceniem \u015brednim lub podstawowym po wst\u0119pnym przeszkoleniu wojskowym w Korpusie Kadet\u00f3w. Czyli, po raz pierwszy byli to kandydaci prosto z cywila, a nie jak dotychczas z innych rodzaj\u00f3w broni. Kandydaci byli w wieku 18-24 lat. Musieli mie\u0107 obywatelstwo Polskie i nienaganny stan zdrowia. Nauka obejmowa\u0142a wszystkie aspekty \u017cycia wojskowego, a szczeg\u00f3lnie specyfik\u0119 s\u0142u\u017cby w lotnictwie. Taka sytuacja mia\u0142a t\u0119 zalet\u0119, \u017ce uczniowie byli w m\u0142odym wieku i wszyscy zaczynali z tego samego poziomu. Nie posiadali tak\u017ce cech nabytych w innych rodzajach s\u0142u\u017cb, nie zawsze korzystnych w lotnictwie. \u0141atwo by\u0142o utrzyma\u0107 ich w dyscyplinie, a co najwa\u017cniejsze mieli ogromn\u0105 motywacj\u0119 do nauki. Dlatego ju\u017c na pocz\u0105tku szko\u0142\u0119 nazywano ku\u017ani\u0105 m\u0142odych kadr lotnictwa.<\/p>\n Pocz\u0105tkowo szkolono wy\u0142\u0105cznie obserwator\u00f3w, chocia\u017c kandydat\u00f3w przyjmowano z perspektyw\u0105 dla nich zostania pilotami wojskowymi. To wywo\u0142a\u0142o niezadowolenie i bunt cz\u0119\u015bci kursant\u00f3w, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali podj\u0105\u0107 g\u0142od\u00f3wk\u0119. Bunt bez problemu z\u0142amano. W zale\u017cno\u015bci od stopnia zaanga\u017cowania kursanta w bunt takie na nich spad\u0142y kary. Najbardziej krn\u0105brnych zes\u0142ano karnie na rok do piechoty, po czym przyj\u0119to ich z powrotem. Innym przesuni\u0119to awanse nawet o p\u00f3\u0142 roku.<\/p>\n Pierwszymi samolotami u\u017cywanymi w szkole by\u0142a francuskie Morane Saulinier MS-30. W 1927 roku, zam\u00f3wiono ju\u017c nowe samoloty Bartel BM-4 z Wielkopolskiej Wytw\u00f3rni Samolot\u00f3w \u201eSamolot\u201d.<\/p>\n W dniu 14 kwietnia 1927 roku, ukaza\u0142 si\u0119 rozkaz o przeniesieniu Oficerskiej Szko\u0142y Lotnictwa z Grudzi\u0105dza do D\u0119blina. Przebazowanie zako\u0144czono w maju 1927 roku. W Grudzi\u0105dzu nie odby\u0142a si\u0119 \u017cadna promocja, bo przenosiny nast\u0105pi\u0142y po 16 miesi\u0105cach od rozpocz\u0119cia nauki. Od tego czasu D\u0119blin jest lotnicz\u0105 stolic\u0105 Polski. Powod\u00f3w przeniesienia szko\u0142y by\u0142o kilka. Jednym z nich by\u0142y uregulowane w\u0142asno\u015bci prawne w D\u0119blinie. Ca\u0142y obiekt (pa\u0142ac, fort i grunty) by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 pa\u0144stwa Polskiego. Na dodatek przyleg\u0142e \u0142\u0105ki doskonale nadawa\u0142y si\u0119 na pole wzlot\u00f3w. By\u0142y tutaj tak\u017ce korzystniejsze warunki pogodowe, sprzyjaj\u0105ce wi\u0119kszej liczbie dni lotnych w roku. Dodatkowo rzeki Wis\u0142a i Wieprz oraz liczne linie kolejowe s\u0105 doskona\u0142ym odniesieniem nawigacyjnym. Poza tym w Grudzi\u0105dzu panowa\u0142y trudne warunki z powodu ciasnoty wywo\u0142anej obecno\u015bci\u0105 innych formacji wojskowych.\u00a0Wraz ze szko\u0142\u0105 do D\u0119blina poszed\u0142 komendant pu\u0142kownik pilot Roman Florer.<\/p>\n Na tym jednak nie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 lotnicza przygoda Grudzi\u0105dza. Ju\u017c latem 1927 roku, na bazie obiekt\u00f3w by\u0142ej szko\u0142y utworzono now\u0105 szko\u0142\u0119, kt\u00f3rej celem by\u0142o doszkalanie lotnik\u00f3w w strzelaniu i bombardowaniu. Istnienie szko\u0142y zosta\u0142o potwierdzone w dniu 4 lutego 1928 roku, przez samego marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 w\u00f3wczas r\u00f3wnie\u017c funkcje Ministra Spraw Wojskowych. Potwierdzenie to by\u0142o w formie zatwierdzenia tymczasowej organizacji Lotniczej Szko\u0142y Strzelania i Bombardowania. W dniu 8 marca 1928 roku, Minister Spraw Wojskowych wyda\u0142 rozkaz zatwierdzaj\u0105cy istnienie szko\u0142y w Grudzi\u0105dzu.<\/p>\n Na nowo nale\u017ca\u0142o zebra\u0107 kadr\u0119 dydaktyczn\u0105. Szkolenie rozpocz\u0119to w dniu 15 lipca 1928 roku. Pocz\u0105tkowo szkolono strzelc\u00f3w pok\u0142adowych, kt\u00f3rych rekrutowano z piechoty. W 1929 roku, rozpocz\u0119to szkolenie doskonal\u0105ce dla pilot\u00f3w i obserwator\u00f3w. Zapoznawano ich z najnowszymi zdobyczami techniki i taktyki w tej dziedzinie. Szkolono tak\u017ce rusznikarzy.<\/p>\n Przypadki zdarze\u0144 lotniczych spowodowa\u0142y konieczno\u015b\u0107 rozpocz\u0119cia szkolenia w zakresie akrobacji. Ten rodzaj szkolenia organizowano w ramach Kursu Wy\u017cszego Pilota\u017cu. W kursach tych uczestniczyli tak\u017ce oficerowie-obserwatorzy ubiegaj\u0105cy si\u0119 o licencj\u0119 pilota. Tego typu kurs trwa\u0142 3-4 miesi\u0105ce. By\u0142e jego sesje wiosenne i jesienne. Teoretycznie kurs wiosenny mia\u0142 by\u0107 dla oficer\u00f3w, a jesienny dla podoficer\u00f3w, ale ta zasada nie zawsze obowi\u0105zywa\u0142a. D\u0142ugo\u015b\u0107 kursu zale\u017ca\u0142a od warunk\u00f3w pogodowych, ilo\u015bci dni lotnych i cz\u0119sto od indywidualnych zdolno\u015bci kursanta. Bywali \u017co\u0142nierze, kt\u00f3rzy kurs ko\u0144czyli w ci\u0105gu 10 tygodni. Zaj\u0119cia obejmowa\u0142y nie tylko indywidualny pilota\u017c z akrobacj\u0105, ale tak\u017ce loty w formacjach, strzelania do cel\u00f3w powietrznych, naziemnych i bombardowanie. \u0106wiczono podejmowanie i zrzut meldunk\u00f3w. Jeszcze w tym czasie nie \u0107wiczono lot\u00f3w nocnych. Elementy lot\u00f3w w nocy pojawi\u0142y si\u0119 w 30-latach.<\/p>\n Do Grudzi\u0105dza trafi\u0142o kilka samolot\u00f3w bombowych Farman F-68BN4 Goliath. Trzydzie\u015bci dwa samoloty Goliath ostatecznie nie przyj\u0119to do eskadr liniowych, g\u0142\u00f3wnie z uwagi na niezadowalaj\u0105c\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 przelotow\u0105, przy dobrym ud\u017awigu. Do szkolenia wykorzystywano tak\u017ce samoloty Potez XV. Przez 10 lat istnienia szko\u0142y w Grudzi\u0105dzu, przez lotnisko przewin\u0119\u0142y si\u0119 niemal wszystkie typy samolot\u00f3w u\u017cywane w Wojsku Polskim.<\/p>\n Szko\u0142a mia\u0142a stosunkowo prost\u0105 organizacj\u0119. Sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z komendy szko\u0142y, kompani administracyjnej, eskadry szkolnej, eskadry \u0107wiczebnej, kompani portowej i oddzia\u0142u portowego. Kompania portowa i oddzia\u0142 portowy zajmowa\u0142y si\u0119 obs\u0142ug\u0105 pola wzlot\u00f3w i obs\u0142ug\u0105 i przegl\u0105dami samolot\u00f3w. Komendantem szko\u0142y by\u0142 mjr pilot in\u017c. Tadeusz Kajetan Wereszczy\u0144ski (1928-1929). Po nim funkcje obj\u0105\u0142 mjr pilot Boles\u0142aw Feliks Stacho\u0144 (1929-1932). Kolejnym by\u0142 pp\u0142k pilot Piotr Dudzi\u0144ski (1932-1937).<\/p>\n W dniu 28 sierpnia 1937 roku, ukaza\u0142 si\u0119 rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L.dc. 4358\/Org.tjn., na mocy kt\u00f3rego Szko\u0142a zosta\u0142a rozformowana. Pozostawiono natomiast kurs wy\u017cszego pilota\u017cu, kt\u00f3ry przemianowano na Wy\u017csz\u0105 Szko\u0142\u0119 Pilota\u017cu. Prawdopodobnie wiosn\u0105 1939 roku (ewentualnie ju\u017c jesieni\u0105 1938 roku), Wy\u017csz\u0105 Szko\u0142\u0119 Pilota\u017cu przeniesiono z Grudzi\u0105dza na Lotnisko U\u0142\u0119\u017c w pobli\u017cu D\u0119blina. Komendantem tej szko\u0142y by\u0142 w\u00f3wczas kpt pilot Stanis\u0142aw Brzezina. Lotnisko U\u0142\u0119\u017c powsta\u0142o w 1937 roku i nale\u017ca\u0142o do dobrze wyposa\u017conych lotnisk zapasowych. Wy\u017csz\u0105 Szko\u0142a Pilota\u017cu dowodzili kolejno mjr pil. Piotr Dudzi\u0144ski, kpt. pil. Stanis\u0142aw Brzezina (to pod jego komend\u0105 szko\u0142a przenios\u0142a si\u0119 na Lotnisko U\u0142\u0119\u017c) i pp\u0142k pil. Karol Malik. Kurs obejmowa\u0142 taktyk\u0119 walki powietrznej jeden na jednego, taktyk\u0119 walki powietrznej zespo\u0142owej, strzelanie do cel\u00f3w powietrznych, akrobacj\u0119, podnoszenie t\u0119\u017cyzny fizycznej i inne. Kurs ko\u0144czy\u0142 si\u0119 egzaminem. Do szkolenia wykorzystywano Polskie samoloty PWS-10, PWS-16, PWS-26, PZL P-7, PZL P-11.<\/p>\n Aby wykorzysta\u0107 pozostawion\u0105 baz\u0119 szkoleniow\u0105 w Grudzi\u0105dzu zdecydowana si\u0119 na utworzenie Cywilnej Szko\u0142y Pilot\u00f3w LOPiP im. Gen Gustawa Orlicz Deresza. Szkolenie rozpocz\u0119to wiosn\u0105 1939 roku i prowadzono je a\u017c do wybuchu wojny.<\/p>\n W maju 1940 roku niemcy utworzyli na Lotnisku Grudzi\u0105dzu zak\u0142ady naprawcze samolot\u00f3w bojowych, kt\u00f3re by\u0142y fili\u0105 fabryki Focke-Wulf Werke. Remontowano tutaj samoloty Me-109, FW-190, FW-156, FW-158.<\/p>\n Lotnisko i Miasto Grudzi\u0105dz zosta\u0142o zaj\u0119te przez Rosjan w dniu 6 marca 1945 roku. Na terenie lotniska urz\u0105dzili oni pseudo warsztaty. Zwozili na teren lotniska wraki samolot\u00f3w i innego sprz\u0119tu bojowego i pozyskiwali z nich cz\u0119\u015bci nadaj\u0105ce si\u0119 do ponownego wykorzystania i wysy\u0142ali je do CCCP. Taka funkcja lotniska trwa\u0142a do 1949 roku, kiedy to w my\u015bl porozumie\u0144 Polsko-moskiewskich cz\u0119\u015bciowo uregulowano kwesti\u0119 obiekt\u00f3w wojskowych na terenie Polski. W 1950 roku, wszystkie obiekty przynale\u017cne do Lotniska Grudzi\u0105dz przej\u0119\u0142a 12 Samodzielna Brygada Obs\u0142ugi Lotnisk, przekszta\u0142cona z jednostki rosyjskiej. Jej dow\u00f3dc\u0105 by\u0142 p\u0142k Adria Szczuka. Wkr\u00f3tce jednostka zosta\u0142a przekszta\u0142cona w 12 Batalion Obs\u0142ugi Lotnisk.<\/p>\n W latach 1957-1996, w Grudzi\u0105dzu funkcjonowa\u0142 tak\u017ce O\u015brodek Szkolenia Specjalist\u00f3w Ubezpieczenia Lot\u00f3w. Zajmowa\u0142 on koszary po Centrum Wyszkolenia Lotniczego i przedwojennych szko\u0142ach lotniczych przy obecnej ulicy Che\u0142mi\u0144skiej. Kszta\u0142ci on m\u0142odszych specjalist\u00f3w w zakresie naziemnej obs\u0142ugi lotnisk i\u00a0zabezpieczenia lot\u00f3w.<\/p>\n Na lotnisku w 1950 roku, utworzono tak\u017ce Wojskowe Zak\u0142ady Naprawcze na kt\u00f3rych czele stan\u0105\u0142 mjr J\u00f3zef Rydlak. G\u0142\u00f3wnym zadaniem zak\u0142ad\u00f3w by\u0142 remont wojskowego sprz\u0119tu in\u017cynieryjnego.<\/p>\n W 1960 roku, Wojskowe Zak\u0142ady Naprawcze zosta\u0142y przekszta\u0142cone w 2. Wojskowe Zak\u0142ady Uzbrojenia w Grudzi\u0105dzu. Zak\u0142ady te przej\u0119\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 maj\u0105tku po zlikwidowanych zak\u0142adach w Elbl\u0105gu. Sta\u0142o si\u0119 to na mocy rozkazu ministra obrony narodowej genera\u0142a broni Mariana Spychalskiego Nr 025\/oper. Z dnia 31 sierpnia 1960 roku. Zak\u0142ady by\u0142y jednocze\u015bnie jednostk\u0105 wojskow\u0105 Nr JW. 3877. Zak\u0142ad podlega\u0142 bezpo\u015brednio Departamentowi Uzbrojenia, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej przemianowano na Szefostwo S\u0142u\u017cby Uzbrojenia i Elektroniki Ministerstwa Obrony Narodowej. Pierwszym dow\u00f3dc\u0105 jednostki by\u0142 mjr W\u0142adys\u0142aw Kruk.<\/p>\n Ca\u0142y 1960 i 1961 rok, up\u0142yn\u0105\u0142 na kompletowaniu bazy koniecznej dla remontu stacji radiolokacyjnych, zestaw\u00f3w pocisk\u00f3w rakietowych i elektronicznych komponent\u00f3w zasilania. Prowadzono remonty \u015brednie i du\u017ce. Te zadania by\u0142y szczeg\u00f3lnie wa\u017cne, gdy\u017c Polska sta\u0142a si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych producent\u00f3w stacji radiolokacyjnych, opartych na Polskiej my\u015bli technicznej i eksportowanych do wielu kraj\u00f3w. Pierwsz\u0105 stacj\u0119 radiolokacyjn\u0105, a zarazem pierwszy typ wyremontowano w 1962 roku. W 1963 roku zacz\u0119to remontowa\u0107 kolejne dwa typy stacji radiolokacyjnych. W 1963 roku nowym dyrektorem zak\u0142adu zosta\u0142 p\u0142k mgr in\u017c. Czes\u0142aw Lazurko. W 1963 roku zacz\u0119to remontowa\u0107 kolejne trzy typy stacji radiolokacyjnych, stacje meteorologiczne i trzy typy urz\u0105dze\u0144 pr\u0105dotw\u00f3rczych. Z ko\u0144cem 1963 roku zacz\u0119to remontowa\u0107 zestawy rakietowe przeciwlotnicze w uk\u0142adzie kompleksowym, czyli wszystkie elementy zestaw\u00f3w. W 1966 roku nowym dyrektorem zak\u0142adu zosta\u0142 pp\u0142k Aleksander Karbowski. W tym czasie uruchomiono remont zestaw\u00f3w rakietowych DWINA, wyrzutni przeciw pancernych pocisk\u00f3w kierowanych, radiolokacyjnych stacji sondowania wiatr\u00f3w i siedemnastu typ\u00f3w stacji pr\u0105dotw\u00f3rczych. W 1967 roku, dyrektorem zosta\u0142 p\u0142k J\u00f3zef Sobisiak. W tym czasie uruchomiono remont wyrzutni rakiet taktycznych.<\/p>\n W dniu 1 stycznia 1968 roku, zak\u0142ad przeszed\u0142 kolejn\u0105 przemian\u0119. Sta\u0142 si\u0119 jednostk\u0105 gospodarcz\u0105, czyli fabryk\u0105 z oficjaln\u0105 nazw\u0105 \u201eWojskowe Zak\u0142ady Uzbrojenia \u2013 Grudzi\u0105dz\u201d. Zak\u0142ad nadal podlega\u0142 ministerstwu obrony narodowej i realizowa\u0142 zadania zlecane przez ten resort, jednocze\u015bnie tworz\u0105c konkretny przych\u00f3d dla gospodarki narodowej. Zmiana ta nast\u0105pi\u0142a na podstawie zarz\u0105dzenia ministra obrony narodowej Mariana Spychalskiego Nr 66\/MON z dnia 10 pa\u017adziernika 1967 roku. W 1968 roku, uruchomiono remonty zestaw\u00f3w rakietowych WO\u0141CHOW. W pa\u017adzierniku 1974 roku, zak\u0142ady zosta\u0142y podporz\u0105dkowane nowo utworzonemu Szefostwu Wojskowych przedsi\u0119biorstw Remontowo-Produkcyjnych. W 1976 roku, zacz\u0119to remontowa\u0107 zestawy rakietowe NEWA.<\/p>\n W 1978 roku, utworzono Dzia\u0142 Badawczo-Rozwojowy, w kt\u00f3rym rozpocz\u0119to opracowywa\u0107 w\u0142asne urz\u0105dzenia s\u0142u\u017c\u0105ce wojsku. W\u015br\u00f3d nich by\u0142y dalmierze laserowe r\u00f3\u017cnego przeznaczenia, czujniki podci\u015bnienia, stacje zasilania, zawory elektromagnetyczne i wiele innych. W 1980 roku, rozpocz\u0119to remonty wyrzutni rakiet 9P31M, pocisk\u00f3w rakietowych przeciwlotniczych i inne. W 1981 roku, rozpocz\u0119to remonty silnik\u00f3w typu APU-4 dla samolot\u00f3w, oraz stacji zak\u0142\u00f3ce\u0144 R-325M.<\/p>\n W 1982 roku, zmieniono nazw\u0119 zak\u0142adu z \u201eWojskowych Zak\u0142ad\u00f3w Uzbrojenia \u2013 Grudzi\u0105dz\u201d na Wojskowe Zak\u0142ady Uzbrojenia Nr 2. Sta\u0142o si\u0119 to na podstawie zarz\u0105dzenia ministra obrony narodowej Wojciecha Jaruzelskiego Nr 24\/MON z dnia 15 kwietnia 1982 roku. W 1986 roku, rozpocz\u0119to remonty zestaw\u00f3w rakietowych typu KUB. W 1989 roku, zacz\u0119to remontowa\u0107 silniki samolotowe typu APU-5 oraz zestawy rakietowe 9P133 i 9P135.<\/p>\n Przemiany spo\u0142eczno-gospodarcze 1989 roku, pocz\u0105tkowo nie mia\u0142y \u017cadnego odbicia w funkcjonowaniu przedsi\u0119biorstwa. Jednak w 1991 roku, gwa\u0142townie zmala\u0142a liczba kierowanego do remontu sprz\u0119tu. W dodatku zostaj\u0105 zerwane kontakty z moskalami, dzi\u0119ki kt\u00f3rym uzyskiwano zdolno\u015bci do podejmowania remont\u00f3w sprz\u0119tu do tej pory nie remontowanego w Polsce. Rozpad Uk\u0142adu Warszawskiego powoduje wstrzymanie remontu sprz\u0119tu z innych kraj\u00f3w bloku wschodniego. W zwi\u0105zku z tym zak\u0142ad cz\u0119\u015bciowo si\u0119 przebran\u017cowi\u0142. Zaj\u0105\u0142 si\u0119 remontem wszelkiego typu podwozi bazowych wojskowego sprz\u0119tu specjalnego. Opracowano w\u0142asne zamienniki cz\u0119\u015bci do tej pory sprowadzanych z innych kraj\u00f3w. Podj\u0119to wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z przedsi\u0119biorstwami z tej bran\u017cy w Zachodniej Europie. W\u015br\u00f3d remontowanych element\u00f3w znalaz\u0142y si\u0119 podwozia ko\u0142owe i g\u0105sienicowe dla zestaw\u00f3w KUB i innych. W 1994 roku, rozpocz\u0119to remonty sprz\u0119tu artyleryjskiego. Od 1996 roku, remontowane s\u0105 zestawy typu WEGA i TOCZKA. Prowadzone s\u0105 r\u00f3wnie\u017c prace nad dostosowaniem istniej\u0105cego sprz\u0119tu do wymaga\u0144 NATO. Dzi\u0119ki temu mo\u017cna by\u0142o pozby\u0107 si\u0119 element\u00f3w przestarza\u0142ych i zawodnych oraz szerzej zastosowa\u0107 nowoczesn\u0105 elektronik\u0119. Poprawiono ergonomie obs\u0142ugi wielu urz\u0105dze\u0144. Przystosowano je do pracy przy ograniczonej widoczno\u015bci jak i przy silnym \u015bwietle, naturalnym lub sztucznym. Dzi\u0119ki elektronice w wydatny spos\u00f3b podniesiono parametry techniczne zestaw\u00f3w rakietowych, ich niezawodno\u015b\u0107 i skuteczno\u015b\u0107 u\u017cycia. W tym czasie zak\u0142ad wyszed\u0142 z ofert\u0105 do innych ga\u0142\u0119zi cywilnej gospodarki narodowej, jak na przyk\u0142ad budownictwa.<\/p>\n W dniu 1 lipca 2008 roku, Wojskowe Zak\u0142ady Uzbrojenia Nr 2 zosta\u0142y przekszta\u0142cone w wyniku komercjalizacji w sp\u00f3\u0142k\u0119 Skarbu Pa\u0144stwa. Otrzyma\u0142y w\u00f3wczas nazw\u0119 Wojskowe Zak\u0142ady Uzbrojenia Sp\u00f3\u0142ka Akcyjna. W dniu 8 wrze\u015bnia 2014 roku, firma przyst\u0105pi\u0142a do Polskiej Grupy Zbrojeniowej S.A. Obecnie zakres dzia\u0142ania zak\u0142adu obejmuje szeroki wachlarz us\u0142ug, od prac malarsko-galwanicznych, przez urz\u0105dzenia pneumatyczne i hydrauliczne, silniki spalinowe, a na elektronice ko\u0144cz\u0105c. Zak\u0142ad jest sze\u015bciokrotnym laureatem nagrody DEFENDER salonu w Kielcach. Z uwagi na specyfik\u0119 produkcji \u015bci\u015ble zwi\u0105zan\u0105 z bezpiecze\u0144stwem narodowym Polski zak\u0142ad nie upublicznia zawartych kontrakt\u00f3w i zwi\u0105zanych z tym obrot\u00f3w.<\/p>\n Lotnisko Grudzi\u0105dz nigdy nie powr\u00f3ci\u0142o do swojej przedwojennej roli. Ruch lotniczy na lotnisku by\u0142 niewielki, a z czasem ca\u0142kiem zamar\u0142. Samo usytuowania lotniska utrudnia\u0142o rozw\u00f3j Miasta, kt\u00f3re z powodu otwarcia nowych zak\u0142ad\u00f3w pracy wymaga\u0142o rozwoju sektora mieszka\u0144. Dlatego w pobli\u017cu Lotniska postanowiono zbudowa\u0107 osiedle mieszkaniowe, kt\u00f3re otrzyma\u0142o nazw\u0119 Osiedla Lotnisko. Jego budowa rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 1981 roku. Pierwsze bloki mieszkalne zasiedlono w 1982 roku. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 blok\u00f3w wykonano z wielkiej p\u0142yty. O lotniczej \u015bwietno\u015bci tego miejsca \u015bwiadcz\u0105 nazwy ulic: Lotnicza, Stanis\u0142awa Skar\u017cy\u0144skiego, Boles\u0142awa Stachonia, J\u00f3zefa Kustronia. Na terenie osiad\u0142a zbudowano zesp\u00f3\u0142 szk\u00f3\u0142 oraz \u015bwi\u0105tyni\u0119 pod wezwaniem \u015bw. Aposto\u0142\u00f3w Piotra i Paw\u0142a. Osiedle jest dobrze skomunikowane z pozosta\u0142ymi dzielnicami Grudzi\u0105dza komunikacj\u0105 autobusow\u0105.<\/p>\n Lotnisko lisie K\u0105ty to lotnisko po\u0142o\u017cone na p\u00f3\u0142nocny-wsch\u00f3d od Grudzi\u0105dza. Lotnisko jest u\u017cytkowane przez Aeroklub Nadwi\u015bla\u0144ski. W kodzie ICAO oznaczone EPGI. Ma wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne 53 31 28 N 18 50 58 E. Elewacja 35 m npm. Pole wzlot\u00f3w o wymiarach 900 m x 300 m. G\u0142\u00f3wny kierunek start\u00f3w i l\u0105dowa\u0144 13\/31. \u0141\u0105czno\u015b\u0107 radiowa: Lisie K\u0105ty Radio 122,8 MHz.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Grudzi\u0105dz to Miasto w Polsce le\u017c\u0105ce w Wojew\u00f3dztwie Kujawsko-Pomorskim na prawym brzegu Wis\u0142y. Obecnie jest na prawach powiatu. W 2015 roku, liczy\u0142o 96\u00a0319 mieszka\u0144c\u00f3w. Miasto sw\u00f3j rozw\u00f3j zawdzi\u0119cza\u0142o po\u0142o\u017ceniu na skrzy\u017cowaniu szlak\u00f3w komunikacyjnych wodnych i l\u0105dowych. Jednak jego specyficzny charakter zosta\u0142 podporz\u0105dkowany d\u0142ugoletniemu po\u0142o\u017ceniu w pobli\u017cu granicy. Z tego powodu Miasto Grudzi\u0105dz sta\u0142o si\u0119 wielkim garnizonem, w kt\u00f3rym jeszcze w 80-latach XX wieku by\u0142o oko\u0142o 30 jednostek wojskowych i 20\u00a0000 \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-472","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-lotniska"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/472","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=472"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/472\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2445,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/472\/revisions\/2445"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=472"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=472"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=472"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Miasto Grudzi\u0105dz.<\/h3>\n
Historia Miasta.<\/h3>\n
Garnizon Grudzi\u0105dz.<\/h3>\n
Lotniczy Grudzi\u0105dz.<\/h3>\n
WZU – Wojskowe Zak\u0142ady Uzbrojenia.<\/h3>\n
Lotnisko Lisie K\u0105ty.<\/h3>\n