Drugim silnikiem rz\u0119dowym, kt\u00f3ry zosta\u0142 zakupiony przez Polsk\u0119 by\u0142 Lorraine-Dietrich LD-450 (LD-12 Eb, Typ 14). Silnik opracowano w 1922 roku i zosta\u0142 zbudowany w uk\u0142adzie W-12, jest ch\u0142odzony ciecz\u0105, ma po dwa zawory na cylinder,. Cylindry zblokowano po dwa w sze\u015bciu blokach. Silnik max moc 450 KM osi\u0105ga\u0142 przy 1 850 obr\/min. Masa silnika 435 kg, pojemno\u015b\u0107 skokowa 24,4 litra, stopie\u0144 spr\u0119\u017cania 6,1. Macierzystym zak\u0142adem w kt\u00f3rym produkowano ten silnik by\u0142a fabryka w Argenteuil w aglomeracji Pary\u017ca. W Polsce produkcj\u0119 uruchomiono w zak\u0142adach Skoda Polska. Silnik wykorzystywano do nap\u0119du samolot\u00f3w: Potez XXV, Breguet XIX, PWS-10, Fokker F.VII.<\/p>\n W 1930 roku, konstruktorzy Polscy Franciszek Peter i Aleksander Se\u0144kowski zbudowali prosty rz\u0119dowy, 4-cylindrowy silnik lotniczy o nazwie PZIn\u017c PS-II PeterSen o mocy 90 KM. Nap\u0119d zosta\u0142 zbudowany w zak\u0142adach PZIn\u017c. Pr\u00f3by w powietrzu przeprowadzono na samolocie WK-3. Silnik by\u0142 poprawny, ale jego dopracowanie wymaga\u0142o d\u0142ugiego okresu czasu i funduszy.<\/p>\n Nazwa PZIn\u017c to skr\u00f3t Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady In\u017cynieryjne. Firma powsta\u0142a z przekszta\u0142cenia Centralnych Warsztat\u00f3w Samochodowych w dniu 19.03.1928 roku. Inicjatorem by\u0142 Eugeniusz Kwiatkowski. G\u0142\u00f3wny zak\u0142ad (zbudowany w 1933 roku) mie\u015bci\u0142 si\u0119 w Warszawie na Pradze przy ulicy Terespolskiej 34\/36 (obecnie ulica Chodakowska). Firma w 1935 roku, zatrudnia\u0142a oko\u0142o 5 500 pracownik\u00f3w. Dzia\u0142a\u0142a w przemy\u015ble motoryzacyjnym i bran\u017cy zbrojeniowej. Produkowa\u0142a samochody, motocykle, ci\u0119\u017car\u00f3wki, autobusy, czo\u0142gi, ci\u0105gniki artyleryjskie oraz silniki. Samochody i motocykle by\u0142y nadal produkowane pod mark\u0105 CWS (Centralne Warsztaty Samochodowe). W 1930 roku, firma przej\u0119\u0142a zbankrutowane zak\u0142ady Ursus. W 1933 roku, firma sta\u0142a si\u0119 konsorcjum z sze\u015bcioma podleg\u0142ymi fabrykami. Paleta wyrob\u00f3w gotowych i prototyp\u00f3w by\u0142a ogromna.<\/p>\n Z pocz\u0105tkiem 30-lat zesp\u00f3\u0142 konstruktor\u00f3w silnik\u00f3w lotniczych zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 dla zak\u0142ad\u00f3w Skoda Polska. Byli to Franciszek Peter, Aleksander Se\u0144kowski i Wiktor Narkiewicz. Powsta\u0142 silnik Avia 3 o mocy 63 KM. Silnik rz\u0119dowy, 4-cylindrowy w uk\u0142adzie odwr\u00f3conym (karter u g\u00f3ry). Konstrukcja powsta\u0142a w 1934 roku. Silnik przeszed\u0142 testy na prototypie samolotu RWD-16 i prototypie PWS-40 Junak. Silnik nie wszed\u0142 do produkcji seryjnej.<\/p>\n Ten sam zesp\u00f3\u0142 konstruktor\u00f3w opracowa\u0142 r\u00f3wnolegle silnik Avia 4 o mocy 100 KM. Silnik 4-cylindrowy w klasycznym uk\u0142adzie. Silnik przeszed\u0142 testy w powietrzu, ale nie zosta\u0142 skierowany do produkcji seryjnej.<\/p>\n Polskim silnikiem rz\u0119dowym by\u0142 silnik PZL Foka, ch\u0142odzony powietrzem, o mocy nominalnej 420 KM. Z silnikiem tym wi\u0105zano wielkie nadzieje. We wrze\u015bniu 1934 roku, in\u017cynier Stanis\u0142aw Nowku\u0144ski przyst\u0105pi\u0142 do pracy nad silnikiem Foka, kt\u00f3ry do dnia dzisiejszego wzbudza du\u017co emocji. Silnik by\u0142 w wersji 8-cylindowej (w wersji rozwojowej by\u0142 12-cylindrowy) zaprojektowany w uk\u0142adzie odwr\u00f3conego V. Moc startowa 331 kW (450 KM). Silnik Foka mia\u0142 pos\u0142u\u017cy\u0107 do nap\u0119du samolotu my\u015bliwsko-bombowego PZL-38 Wilk, (wed\u0142ug koncepcji in\u017c. Jerzego D\u0105browskiego, konstrukcji in\u017c. Franciszka Misztala) oraz samolotu PZL 39 (LWS-4). Niestety, w dniu 30.07.1936 roku, in\u017cynier Stanis\u0142aw Nowku\u0144ski zgin\u0105\u0142 podczas wspinaczki na Czarny Szczyt w Tatrach S\u0142owackich. Tragedia nast\u0105pi\u0142a jeszcze przed rozpocz\u0119ciem pr\u00f3b silnika PZL Foka.<\/p>\n Zam\u00f3wienie na silnik z Dow\u00f3dztwa Wojska Polskiego wp\u0142yn\u0119\u0142o wiosn\u0105 1934 roku. W tym momencie z\u0142amano zasad\u0119 stosowan\u0105 w Polsce, \u017ce samolot projektowano w momencie, kiedy silnik by\u0142 ju\u017c gotowy. Teraz jednocze\u015bnie opracowywano p\u0142atowiec i silnik do niego. Zamys\u0142 by\u0142 ze wszech miar ryzykowny, ale mo\u017cliwy. I czasami to rozwi\u0105zania w \u015bwiecie przynosi\u0142y bardzo dobre rezultaty. Musimy tak\u017ce pami\u0119ta\u0107, \u017ce u Niemc\u00f3w rz\u0105dzi\u0142 ju\u017c demokratycznie wybrany Hitler, kt\u00f3ry zd\u0105\u017cy\u0142 ju\u017c podepta\u0107 wszystkie traktaty ko\u0144cz\u0105ce wielk\u0105 wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105 i szykowa\u0142 si\u0119 do kolejnej wojny.<\/p>\n In\u017cynier Stanis\u0142aw Nowku\u0144ski wykorzysta\u0142 uk\u0142ad zastosowany w silniku Farman 12a i Ranger V-770 V oraz podpatrzy\u0142 nowoczesne rozwi\u0105zania wprowadzane w silnikach Francuskich i Ameryka\u0144skich. Pocz\u0105tkowo silnik by\u0142 w rozwi\u0105zaniu V-8, o mocy 420 KM (310 kW) przy 4 000 obr\/min. Mia\u0142 mie\u0107 reduktor i do\u0142adowanie sprz\u0119gni\u0119te mechanicznie. Spr\u0119\u017carka pochodzi\u0142a od silnika Bristol Mercury. Masa silnika z reduktorem i spr\u0119\u017cark\u0105 mia\u0142a wynosi\u0107 250 kg. Os\u0142ony silnika wykonano z blachy aluminiowej. Silnik mia\u0142 porusza\u0107 2-\u0142opatowe \u015bmig\u0142o sta\u0142e, a docelowo 3-\u0142opatowe metalowe \u015bmig\u0142o o \u015brednicy 2 m, firmy Ratier.<\/p>\n G\u0142\u00f3wne prace nad nowym silnikiem rozpocz\u0119to w pa\u017adzierniku 1934 roku. W grudniu 1934 roku, konstruktor in\u017cynier Stanis\u0142aw Nowku\u0144ski mia\u0142 ju\u017c gotowe obliczenia, wybrane komponenty i surowce. W zespole konstruktorskim byli: Jerzy Be\u0142kowski, Kazimierz Ksi\u0119ski, Jan Oderfeld, Jaros\u0142aw Naleszkiewicz i Edward Kotarski. Z pocz\u0105tkiem 1935 roku, Polskie Zak\u0142ady Skoda zosta\u0142y przej\u0119te przez pa\u0144stwo i sta\u0142y si\u0119 WS-1 PZL, w zwi\u0105zku z tym silnik otrzyma\u0142 oficjaln\u0105 nazw\u0119 PZL Foka. Na pocz\u0105tku 1936 roku, projekt by\u0142 gotowy. Zdecydowano o budowie o\u015bmiu prototyp\u00f3w. Po \u015bmierci konstruktora prace nad programem zosta\u0142y drastycznie zwolnione. Nowym szefem zespo\u0142u zosta\u0142 Jan Oderfeld. W pa\u017adzierniku 1936 roku, przyst\u0105piono do budowy prototypu. Kiedy uruchomiono pierwszy silnik, pozosta\u0142e siedem poddawano modyfikacjom. In\u017cynierom (Jan Oderfeld, W\u0142odzimierz Strzeszewski, Jerzy Be\u0142kowski) potrzeba by\u0142o kolejnych dw\u00f3ch lat na rozwi\u0105zanie wszystkich problem\u00f3w. Pierwszy silnik wa\u017cy\u0142 zaledwie 210 kg, ale osi\u0105gn\u0105\u0142 moc tylko 180 KM (130 kW), co by\u0142o przykrym zaskoczeniem dla konstruktor\u00f3w. Dzi\u0119ki kolejnym modyfikacjom na pocz\u0105tku 1937 roku, osi\u0105gni\u0119to moc ponad 350 KM (260 kW). Przeprowadzono testy w powietrzu. Pod koniec 1936 roku, in\u017cynier Jan Oderfeld poinformowa\u0142, \u017ce czas dopracowania silnika wyd\u0142u\u017cy si\u0119. Dodatkowo poinformowa\u0142, \u017ce silnik powinien by\u0107 12 cylindrowy, aby nad\u0105\u017cy\u0107 za \u015bwiatowymi trendami. Kiedy w 1938 roku, samolot PZL Wilk z silnikami PZL Foka, by\u0142 demonstrowany na Salonie w Pary\u017cu, silnik by\u0142 jeszcze daleki od produkcji seryjnej. Niedopracowane by\u0142o ch\u0142odzenie silnika. Zdarza\u0142y si\u0119 tak\u017ce p\u0119kni\u0119cia karter\u00f3w. Wojsko Polskie nadal podtrzymywa\u0142o zam\u00f3wienie na minimum 400 sztuk silnik\u00f3w. Jednak program straci\u0142 priorytet rz\u0105dz\u0105cych, bo francuskie firmy Hispano-Suiza i Gnome-Rhone zaoferowa\u0142y swoje nowe modele silnik\u00f3w. Efektem by\u0142o kolejne zwolnienie prac nad silnikiem PZL Foka. Na dodatek, samolot PZL Wilk, g\u0142\u00f3wny beneficjent silnika, okaza\u0142 si\u0119 ci\u0119\u017cszy od plan\u00f3w. Wobec tego, silnik PZL Foka V-8 okaza\u0142 si\u0119 niepotrzebny. Mo\u017cna by\u0142o przyst\u0105pi\u0107 do opracowania silnika PZL Foka B V-12, o mocy 700 KM (520 kW), osi\u0105ganej na pu\u0142apie 5 000 m. Pocz\u0105tkowy optymizm, spowodowany zak\u0142adan\u0105 prostot\u0105 przej\u015bcia od silnika V-8 do silnika V-12 szybko przygas\u0142. Z silnika PZL Foka A mo\u017cna by\u0142o zaadoptowa\u0107 tylko t\u0142oki, cylindry i zawory. Ca\u0142a reszta musia\u0142a by\u0107 zaprojektowana od nowa. Budow\u0119 pierwszego prototypu PZL Foka B rozpocz\u0119to z pocz\u0105tkiem 1939 roku. Testy przewidziano na 1940 rok, a produkcja seryjna mia\u0142a ruszy\u0107 od 1942 roku. Atak armii niemieckiej zniweczy\u0142 zamierzenia, zanim prototyp PZL Foka B zosta\u0142 uruchomiony.<\/p>\n Omawiaj\u0105c silnik PZL Foka warto zatrzyma\u0107 si\u0119 na chwil\u0119 przy ch\u0142odzeniu silnik\u00f3w lotniczych, kt\u00f3re nie maj\u0105 uk\u0142adu ch\u0142odzenia ciecz\u0105. Przy silnikach gwiazdowych problem rozwi\u0105zano zaskakuj\u0105co poprawnie. Opracowano os\u0142on\u0119 aerodynamiczn\u0105, kt\u00f3ra nie tylko odpowiednio kieruje strugi powietrza, ale jednocze\u015bnie zmniejsza op\u00f3r aerodynamiczny ca\u0142ej konstrukcji. W czasie II wojny \u015bwiatowej s\u0142uszno\u015b\u0107 tej koncepcji potwierdzi\u0142y liczne my\u015bliwce z USA, Japonii, a tak\u017ce niemiecki Focke-Wulf FW-190.<\/p>\n Nieco inaczej przedstawia\u0142a si\u0119 sprawa z silnikami rz\u0119dowymi. System takiego ch\u0142odzenia nale\u017ca\u0142o opracowa\u0107 indywidualnie dla ka\u017cdego silnika. Problemem by\u0142o skuteczne op\u0142ywanie powietrzem ka\u017cdego cylindra. Dla PZL Foka opracowano centralny wlot powietrza ch\u0142odz\u0105cego umieszczonego mi\u0119dzy rozwidleniem pierwszych cylindr\u00f3w. Kszta\u0142t i wielko\u015b\u0107 wlotu powietrza by\u0142 zmieniany kilkakrotnie. Wyloty umieszczono za ka\u017cdym z cylindr\u00f3w w bocznych \u015bcianach os\u0142ony silnika. Rozwa\u017cano zastosowanie wewn\u0119trznych kierownic i przymykanych \u017caluzji. Z dost\u0119pnych informacji wynika\u0142o, \u017ce system dzia\u0142a\u0142 poprawnie i wymaga\u0142 tylko drobnych poprawek.<\/p>\n W drugiej po\u0142owie 30-lat sytuacja z silnikami t\u0142okowymi dla lotnictwa nadal by\u0142a trudna. Du\u017ce nadzieje wi\u0105zano z budow\u0105 nowej fabryki silnik\u00f3w WS-2 w Rzeszowie. G\u0142\u00f3wn\u0105 ich produkcj\u0105 by\u0142y silniki gwiazdowe. Zakupiono tak\u017ce licencje na dwa silniki ma\u0142ej mocy. Pierwszym by\u0142 silnik oznaczony w Polsce PZIn\u017c. Junior, drugim PZIn\u017c. Major. By\u0142y to licencje czeskich motor\u00f3w firmy A.S. Walter Tovarny. Produkcj\u0119 obu silnik\u00f3w uruchomiono w 1935 roku, w zak\u0142adach w Ursusie, a nast\u0119pnie w PZL WS-2 w Rzeszowie. \u0141\u0105cznie zbudowano oko\u0142o 600 sztuk (500 sztuk \u2013 Junior, 100 sztuk \u2013 Major).<\/p>\n PZIn\u017c. Junior to silnik o mocy 110 KM. Silnik jest rz\u0119dowy, czterocylindrowy, z cylindrami umieszczonymi pod wa\u0142em korbowym. Ch\u0142odzony powietrzem. Moc max 120 KM przy 2 300 obr\/min. Pojemno\u015b\u0107 5,8 dcm3. Stopie\u0144 spr\u0119\u017cania 5,2. Masa 148 kg. Budowany bez do\u0142adowania i reduktora. Silnik by\u0142 przeznaczony do nap\u0119du samolot\u00f3w szkolno-\u0142\u0105cznikowych RWD-8 oraz akrobacyjnych RWD-10.<\/p>\n PZIn\u017c. Major (moc 120 KM), czasami oznaczany PZIn\u017c Major 4. Konstrukcja podobna do silnika Junior. By\u0142 przeznaczony do nap\u0119du samolot\u00f3w sportowych RWD-13, szkolnych RWD-17 oraz PWS-35. Silnik produkowano od 1935 roku, w zak\u0142adach w Ursusie. W kwietniu 1939 roku, zak\u0142ad w Rzeszowie by\u0142 zdolny do podj\u0119cia produkcji wielkoseryjnej. Do ataku niemieckiego, w Rzeszowie uda\u0142o si\u0119 zbudowa\u0107 50 silnik\u00f3w. \u0141\u0105cznie powsta\u0142o 100 silnik\u00f3w PZIn\u017c Major.<\/p>\n W dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym nie uda\u0142o si\u0119 wprowadzi\u0107 do produkcji seryjnej \u017cadnego Polskiego silnika rz\u0119dowego (gwiazdowe tak). Zdecydowanie zabrak\u0142o odpowiednich funduszy i czasu. Daleko nam by\u0142o do wysoko rozwini\u0119tych przemys\u0142\u00f3w USA, UK, Francji, czy W\u0142och. I chodzi tu nie tylko o dobre rozwi\u0105zania konstrukcyjne, ale tak\u017ce o ca\u0142y przemys\u0142 metalurgiczny (huty, odlewnie), zaplecze naukowe i procedury test\u00f3w i pr\u00f3b w locie. Zwa\u017cywszy jednak na to, \u017ce Polski Przemys\u0142 Silnik\u00f3w Lotniczych powstawa\u0142 z niczego, to nie nale\u017cy uwa\u017ca\u0107 tego za pora\u017ck\u0119. Powsta\u0142o kilka Polskich konstrukcji, kt\u00f3re mia\u0142y szans\u0119 na wej\u015bcie produkcji. Z ko\u0144cem 30-lat mieli\u015bmy trzy zak\u0142ady produkuj\u0105ce silniki: PZIn\u017c Ursus, WS-1 Ok\u0119cie, WS-2 Rzesz\u00f3w i ich moce produkcyjne ros\u0142y. W 1940 roku, WS-2 Rzesz\u00f3w planowa\u0142 zbudowa\u0107 minimum 500 silnik\u00f3w. Huty dostarcza\u0142y coraz lepsze stopy, a odlewnie stopniowo uzyskiwa\u0142y dobr\u0105 jako\u015b\u0107 wyrob\u00f3w.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Silnik Lorraine-Dietrich 12 by\u0142 pierwszym silnikiem rz\u0119dowym budowanym w Odrodzonej Rzeczypospolitej Polskiej. Departament IV \u017beglugi Powietrznej zdecydowa\u0142 o podj\u0119ciu zakup\u00f3w licencyjnych. Na pocz\u0105tek kupiono licencj\u0119 francuskich silnik\u00f3w Lorraine-Dietrich, o mocy 400 KM i 450 KM. W grudniu 1926 roku, dosz\u0142o do podpisania porozumienia pomi\u0119dzy firm\u0105 Skoda Polska, a licencjodawc\u0105 Lorraine-Dietrich. W formie kredytu, firma Lorraine-Dietrich dostarcza\u0142a korbowody, cylindry, rozrz\u0105dy oraz kartery. W okresie 1928-1930, wytw\u00f3rnia Polskie Zak\u0142ady Skoda zbudowa\u0142y 300 silnik\u00f3w Lorraine-Dietrich 12, o mocy 450 KM. W p\u00f3\u017aniejszych latach wykonywano tylko remonty tych silnik\u00f3w i dostarczano cz\u0119\u015bci zamienne. Wsp\u00f3\u0142praca z firm\u0105 Lorraine-Dietrich zosta\u0142a zako\u0144czona z uwagi na przej\u015bcie na produkcj\u0119 silnik\u00f3w ch\u0142odzonych powietrzem. By\u0142a to decyzja bardzo dobra, a jej inicjatorem by\u0142 pu\u0142kownik Ludomi\u0142 Rayski.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-443","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/443","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=443"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/443\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1906,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/443\/revisions\/1906"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=443"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=443"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=443"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Silniki konstruktor\u00f3w Franciszka Petera i Aleksander Se\u0144kowskiego.<\/h3>\n
PZL Foka.<\/h3>\n
Silniki PZIn\u017c. Junior, PZIn\u017c. Major.<\/h3>\n