{"id":437,"date":"2016-05-16T12:00:00","date_gmt":"2016-05-16T12:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.polot.net\/2024\/07\/13\/silniki-lotnicze-silniki-gwiazdowe-czesc-3\/"},"modified":"2024-07-13T18:37:08","modified_gmt":"2024-07-13T16:37:08","slug":"silniki-lotnicze-silniki-gwiazdowe-czesc-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/polot.net\/?p=437&lang=pl","title":{"rendered":"Silniki lotnicze – Silniki gwiazdowe – Cz\u0119\u015b\u0107 3"},"content":{"rendered":"

Krak\u00f3w 2016-05-16<\/p>\n

Silnik spalinowy, t\u0142okowy, gwiazdowy.<\/h2>\n

Silniki gwiazdowe, klasyczne sta\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnym narz\u0119dziem rozwoju lotnictwa. Jednak w obecnej chwili s\u0105 ju\u017c konstrukcjami historycznymi. S\u0105 one jeszcze produkowane, ale prac rozwojowych nad nimi si\u0119 ju\u017c nie prowadzi. Przyk\u0142adem produkowanego jeszcze silnika jest motor WSK PZL Kalisz ASz-62 o mocy 1 000 KM. Silniki te zosta\u0142y ju\u017c wyparte przez silniki turbo-\u015bmig\u0142owe.<\/p>\n

Silnik gwiazdowe budowano w uk\u0142adach pojedynczej, podw\u00f3jnej i poczw\u00f3rnej-gwiazdy. Bardzo rzadko potr\u00f3jnej gwiazdy. Nie uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 udanego silnika z\u0142o\u017conego z 5-gwiazd. Najwi\u0119cej by\u0142o konstrukcji pojedynczej i podw\u00f3jnej gwiazdy. Generalnie problemem by\u0142o skuteczne ch\u0142odzenie takiego silnika. Silniki te s\u0105 ch\u0142odzone w spos\u00f3b naturalny poprzez op\u0142ywaj\u0105ce je powietrze. Nie opracowywano silnik\u00f3w gwiazdowych ch\u0142odzonych ciecz\u0105. Brak uk\u0142adu ch\u0142odzenia ciecz\u0105 wp\u0142ywa\u0142 na zmniejszenie masy silnika i prostsz\u0105 konstrukcj\u0119. W efekcie silnik gwiazdowy mia\u0142 dobry stosunek masy do mocy.<\/p>\n

Pojedyncza gwiazda by\u0142a konstruowana najcz\u0119\u015bciej w uk\u0142adzie 5-, 7- lub 9-cylindrowej. Nie stosowano uk\u0142ad\u00f3w 11-cylindrowych ze wzgl\u0119du na brak miejsca na obwodzie korpusu silnika. Korpus silnika musia\u0142by mie\u0107 nienaturalnie du\u017c\u0105 \u015brednic\u0119, a przez to du\u017c\u0105 powierzchni\u0119 czo\u0142ow\u0105. Uk\u0142ad silnika z podw\u00f3jn\u0105 gwiazd\u0105 by\u0142 zwykle 14-cylindrowy, po 7 cylindr\u00f3w w gwie\u017adzie.<\/p>\n

Szczytem konstrukcji silnik\u00f3w wielo-gwiazdowych by\u0142 Ameryka\u0144ski silnik Pratt & Whitney R-4360 Wasp Major zastosowany w blisko 30 typach samolot\u00f3w. Pierwsze jego uruchomienie nast\u0105pi\u0142o 1944 roku, czyli pod koniec drugiej wojny \u015bwiatowej i by\u0142 opracowany dla samolot\u00f3w bojowych. Silnik Pratt & Whitney R-4360 zosta\u0142 zbudowany z czterech 7-cylindrowych gwiazd, maj\u0105c \u0142\u0105cznie 28 cylindr\u00f3w. Ka\u017cda kolejna gwiazda jest przesuni\u0119ta o pewien k\u0105t w stosunku do poprzednie. W ten spos\u00f3b powsta\u0142a spirala przez kt\u00f3r\u0105 stosunkowo \u0142atwo przep\u0142ywa powietrze ch\u0142odz\u0105ce. Silnik by\u0142 do\u0142adowany i porusza\u0142 \u015bmig\u0142o nastawne, kt\u00f3rego ko\u0144c\u00f3wki nie osi\u0105ga\u0142y pr\u0119dko\u015bci nadd\u017awi\u0119kowej, niekorzystnej dla efektywnej pracy. Chocia\u017c silnik by\u0142 mechanicznie niezawodny to zdarza\u0142y si\u0119 po\u017cary w locie, zw\u0142aszcza na samolotach Boeing Stratocruiser. Ka\u017cdy cylinder posiada\u0142 dwie \u015bwiece co dawa\u0142o razem 56 \u015bwiec. Przy tak du\u017cej ilo\u015bci cylindr\u00f3w trudno by\u0142o ustali\u0107, kt\u00f3ry cylinder nie pracuje z powodu awarii \u015bwiec zap\u0142onowych. Stosowano metod\u0119 manualn\u0105, czyli dotkni\u0119cie palcem \u015bwiec, aby sprawdzi\u0107, czy jest zimna. Remont \u015bredni silnika u\u017cywanego w lotnictwie cywilnym wykonywano co 600 godzin. Silnik mia\u0142 pojemno\u015b\u0107 4 362,50 cali3 (st\u0105d oznaczenie silnika 4360), czyli oko\u0142o 71,49 litr\u00f3w. Mimo jednej pojemno\u015bci odmiany silnika mia\u0142y moce od 1 970 kW do 2 834 kW, a to za spraw\u0105 r\u00f3\u017cnych uk\u0142ad\u00f3w zasilaj\u0105cych w paliwo i do\u0142adowuj\u0105cych. Najpopularniejsz\u0105 by\u0142a odmiana o mocy 3 000 KM (2 240 kW), a od 1945 roku odmiana o mocy 3 500 KM. Najmocniejsza odmiana mia\u0142a moc 4 300 KM. Silnik by\u0142 stosunkowo lekki i wa\u017cy\u0142 oko\u0142o 1 580 \u2013 1 755 kg, co dawa\u0142o oko\u0142o 2 KM z 1 kg masy. Do 1955 roku zbudowano 18 697 silnik\u00f3w Pratt & Whitney R-4360 Wasp Major. Dla silnika opracowano nowe 4-\u0142opatowe \u015bmig\u0142o nastawne. Silnik Pratt & Whitney R-4360 Wasp Major zosta\u0142 zast\u0105piony przez silnik turbo\u015bmig\u0142owy Allison T56.<\/p>\n

W Polsce.<\/h3>\n

Rozw\u00f3j Polskich silnik\u00f3w lotniczych by\u0142 utrudniony z uwagi na brak przemys\u0142u motoryzacyjnego. Pierwszym Polskim konstruktorem by\u0142 wspomniany w poprzednim rozdziale in\u017c. Henryk Brzeski. W wolnej Rzeczypospolitej Polskiej talentem zas\u0142yn\u0105\u0142 in\u017c. W\u0142adys\u0142aw Zalewski (28.01.1892r.-25.11.1977r.).<\/p>\n

W\u0142adys\u0142aw Zalewski urodzi\u0142 si\u0119 w 1892 roku, w Warszawie i tu uko\u0144czy\u0142 presti\u017cow\u0105 szko\u0142\u0119 techniczn\u0105 Wawelberga. Po wybuchu wielkiej wojny \u015bwiatowej trafi\u0142 do 2. Pu\u0142ku Imperialnej Rosyjskiej S\u0142u\u017cby Lotniczej. W tym czasie skonstruowa\u0142 do\u015bwiadczalny samolot S.Z.-1. By\u0142 to dwu-miejscowy cztero-p\u0142at. Po powrocie do domu odda\u0142 si\u0119 bezgranicznie lotnictwu. Studiowa\u0142 technik\u0119 lotu ornitoptera (ornithoptera), czyli motyla. Opracowywa\u0142 konstrukcje statk\u00f3w powietrznych bij\u0105cych skrzyd\u0142ami, podobnie jak ptaki. Studiowa\u0142 tak\u017ce wiatraki. Pracowa\u0142 przy organizacji Polskiego Urz\u0119du Patentowego i w Centrali Bada\u0144 Lotniczych nad ustaleniem przepis\u00f3w technicznych dla dopuszczania nowych typ\u00f3w do pr\u00f3b w locie. Po wielkiej wojnie \u015bwiatowej z ko\u0144cem 1918 roku, W\u0142adys\u0142aw Zalewski zosta\u0142 zatrudniony w Centralnych Warsztatach Lotniczych, jako kierownik biura konstrukcyjnego.<\/p>\n

W 1920 roku, Wojsko Polskie wyrazi\u0142o zainteresowanie samolotem liniowym, czyli dwumiejscowym, uderzeniowym. Wiosn\u0105 1920 roku, w Centralnych Warsztatach Lotniczych w Warszawie przyst\u0105piono do budowy samolotu liniowego WZ-VIII De-\u017be-Pe, konstrukcji in\u017cyniera W\u0142adys\u0142awa Zalewskiego. Skr\u00f3t De-\u017be-Pe oznacza\u0142 Departament \u017beglugi Powietrznej. Samolot WZ-VIII by\u0142 si\u00f3dm\u0105 konstrukcj\u0105 W\u0142adys\u0142awa Zalewskiego, a pierwsz\u0105 Polsk\u0105 konstrukcj\u0105 w II Rzeczypospolitej Polskiej. W okresie 1912-1937, W\u0142adys\u0142aw Zalewski opracowa\u0142 oko\u0142o pi\u0119tnastu w\u0142asnych konstrukcji szybowc\u00f3w i samolot\u00f3w. Z powodu trwaj\u0105cej wojny z Rosj\u0105 Bolszewick\u0105 prace nad samolotem toczy\u0142y si\u0119 wolno. Tu\u017c przed uko\u0144czeniem budowy prototypu WZ-VIII De-\u017be-Pe, w sierpniu 1920 roku, zosta\u0142 on przypadkowo uszkodzony i pozosta\u0142 w hangarze. W lipcu 1922 roku, W\u0142adys\u0142aw Zalewski zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do kierownictwa CWL o mo\u017cliwo\u015b\u0107 doko\u0144czenia budowy. Zgoda zosta\u0142a wydana dopiero na prze\u0142omie 1923\/1924 roku. Konstruktor musia\u0142 jednak dokona\u0107 wielu modyfikacji i zmieni\u0142 oznaczenie samolotu na WZ-VIII bis. Lecz ju\u017c wiosn\u0105 1924 roku, W\u0142adys\u0142aw Zalewski dosta\u0142 propozycj\u0119 obj\u0119cia biura konstrukcyjnego w Wielkopolskiej Wytw\u00f3rni Samolot\u00f3w \u201eSamolot\u201d w Poznaniu. W\u0142adys\u0142aw Zalewski popiera\u0142 powstanie WWS \u201eSamolot\u201d, po aferze z firm\u0105 Frankopol. Ostatecznie konstruktor nie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Poznania. Samolotu WZ-VIII bis nie uko\u0144czono, a konstrukcj\u0119 uznano ju\u017c za nieperspektywiczn\u0105.<\/p>\n

Powsta\u0142 natomiast nowy dwup\u0142atowiec W\u0142adys\u0142awa Zalewskiego WZ-X, pierwszy samolot bojowy Polskiej konstrukcji, kt\u00f3ry zosta\u0142 oblatany w 1926 roku, na Polu Mokotowskim. W 1927 roku, powsta\u0142y jeszcze trzy samoloty. Trzy pierwsze samoloty mia\u0142y silnik rz\u0119dowy typu Lorraine-Dietrich 12 Eb, ch\u0142odzony wod\u0105, 12-cylindrowy, w uk\u0142adzie "W", o mocy nominalnej 450 KM, mocy startowej 478 KM. Silnik ch\u0142odzony by\u0142 dwoma ch\u0142odnicami Lamblina umieszczonymi pod przedni\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 kad\u0142uba. Czwarty samolot WZ-X\/IV mia\u0142 9-cylindrowy silnik gwiazdowy Gnome-Rh\u00f4ne 9A Jupiter, ch\u0142odzony powietrzem, o mocy 480 KM. Zbiornik paliwa w kad\u0142ubie. \u015amig\u0142o dwu-\u0142opatowe lub cztero-\u0142opatowe w egzemplarzu WZ-X\/IV.<\/p>\n

\"Gnome
Gnome Rhone Jupiter 9ab. 2012 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n

Opis do zdj\u0119cia: Silnik Gnome Rhone Jupiter 9ab to silnik 9-cylindrowy, o mocy 480 KM, z 1924 roku.<\/p>\n

Po za\u0142o\u017ceniu Pa\u0144stwowych Zak\u0142ad\u00f3w Lotniczych in\u017c. W\u0142adys\u0142aw Zalewski otrzyma\u0142 zadanie opracowania samolotu bombowego. Mia\u0142 to by\u0107 ca\u0142kowicie metalowy, 4-silnikowy, ci\u0119\u017cki bombowiec o oznaczeniu PZL-3. Samolot nie doczeka\u0142 si\u0119 realizacji z uwagi na wysokie koszty programu i ma\u0142\u0105 przydatno\u015b\u0107 dla Wojska Polskiego w tamtym czasie.<\/p>\n

W trakcie wojny obronnej (1939 rok) W\u0142adys\u0142aw Zalewski trafi\u0142 do Anglii. Nadal zajmowa\u0142 si\u0119 lotnictwem. Po zako\u0144czeniu wojny za\u0142o\u017cy\u0142 w Londynie, a p\u00f3\u017aniej w Mildenhall (Suffolk) ma\u0142y warsztat mechaniczny, w kt\u00f3rym sam wykonywa\u0142 prototypy maszyn dla wtrysku tworzywa sztucznego do form. Do ostatnich chwil \u017cycia by\u0142 aktywny. Projektowa\u0142 i patentowa\u0142. Zmar\u0142 w 1977 roku w szpitalu w Bury St Edmunds we wschodniej Anglii.<\/p>\n

Tym co nas najbardziej interesuje to konstrukcje silnik\u00f3w lotniczych in\u017c W\u0142adys\u0142awa Zalewskiego. W 1926 roku, zbudowa\u0142 on pierwszy silnik lotniczy. By\u0142 to 5-cylindrowy silnik gwiazdowy oznaczony WZ-18, o mocy 18 KM. Silnik ten konstruktor zastosowa\u0142 do nap\u0119du w\u0142asnego niewielkiego samolotu \u201eKogutek\u201d.<\/p>\n

\"WZ-18.
WZ-18. 1925 rok. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

Opis do zdj\u0119cia: Silnik in\u017cyniera W\u0142adys\u0142awa Zalewskiego WZ-18, o mocy 18 KM, zbudowany w 1925 roku.<\/p>\n

W\u0142adys\u0142aw Zalewski nast\u0119pnie zbudowa\u0142 silnik WZ-7, o mocy 80 KM, kt\u00f3ry by\u0142 testowany na samolocie PZL-5. Potem powsta\u0142y silniki WZ-100, o mocy 100 KM oraz WZ-40, o mocy 40 KM. Silniki te jednak nie zosta\u0142y wykorzystane w samolotach. Jeszcze w 1939 roku, in\u017cynier W\u0142adys\u0142aw Zalewski rozpocz\u0105\u0142 budow\u0119 silnika WZ-25, o mocy 25 KM dla swojego samolotu \u201eKogutek II\u201d.<\/p>\n

W tym okresie powsta\u0142o jeszcze kilka innych konstrukcji silnik\u00f3w budowanych przez Polskich konstruktor\u00f3w. Jednak \u017caden z nich nie zosta\u0142 sprawdzony w powietrzu, a tym bardziej nie rozpocz\u0119to produkcji seryjnej.<\/p>\n

In\u017c. Franciszek Peter vel Franz Peter (1896-1968). Rodzina jego pochodzi\u0142a z Zaolzia. Urodzi\u0142 si\u0119 w Wiedniu jako obywatel Austro-W\u0119gier. Podczas wielkiej wojny \u015bwiatowej s\u0142u\u017cy\u0142 w lotnictwie austro-w\u0119gierskim. Pocz\u0105tkowo jako lotnik samolot\u00f3w rozpoznawczych, a nast\u0119pnie pilot my\u015bliwski. Lata\u0142 g\u0142\u00f3wnie na samolotach Albatros D.III. Zosta\u0142 asem my\u015bliwskim. Wojn\u0119 zako\u0144czy\u0142 w stopniu porucznika i zestrzeleniem sze\u015bciu samolot\u00f3w wroga. Po wojnie zdecydowa\u0142 si\u0119 wst\u0105pi\u0107 do odrodzonego Polskiego Wojska. Jako pilot wzi\u0105\u0142 czynny udzia\u0142 w obronie Lwowa przed Ukrai\u0144cami. Podczas walk zosta\u0142 ranny. W wojnie Polsko-sowieckiej by\u0142 dow\u00f3dc\u0105 6 Eskadry Wywiadowczej. Zosta\u0142 in\u017cynierem i dos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 stopnia majora Wojska Polskiego. Pracowa\u0142 w Centralnych Warsztatach (Zak\u0142adach) Lotniczych. Zaj\u0105\u0142 si\u0119 silnikami lotniczymi. W 1929 roku, zbudowa\u0142 silnik gwiazdowy, 7-cylindrowy o nazwie \u201ePeterlot\u201d o mocy 80 KM. Zbudowano kilka sztuk.<\/p>\n

\"Peterlot.
Peterlot. 1929 rok. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

Opis do zdj\u0119cia: Silnik in\u017cyniera Franciszka Petera o nazwie Peterlot, o mocy 80 KM, z 1929 roku.<\/p>\n

W 1933 roku, wsp\u00f3lnie z in\u017c. A Sie\u0144kowskim, Franciszek Peter zbudowa\u0142 silnik rz\u0119dowy, 4-cylindrowy o mocy 90 KM, kt\u00f3ry nazwano od nazwisk tw\u00f3rc\u00f3w \u201ePetersen\u201d i zbudowano go w liczbie 11 sztuk. Silnik wypr\u00f3bowano na samolocie WK-3. Jako dyrektor techniczny Wytw\u00f3rni Maszyn Precyzyjnych Avia, Franciszek Peter wsp\u00f3lnie z W. Narkiewiczem opracowa\u0142 silniki: Avia P.4 o mocy 100 KM oraz Avia 3, o mocy 63 KM, kt\u00f3re testowano na samolotach RWD-16 i PWS-40 Junak. Franciszek Peter zmar\u0142 w Warszawie w 1968 roku.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d innych Polskich konstruktor\u00f3w lotniczych nale\u017cy wymieni\u0107 in\u017c. Tadeusza Ta\u0144skiego (11.03.1892r.-26.03.1941r. – zamordowany w Auschwitz przez Niemc\u00f3w). Gruntowne wykszta\u0142cenie techniczne zdoby\u0142 we Francji. Zajmowa\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie pojazdami l\u0105dowymi i silnikami do nich. Jednak nie obce by\u0142y mu silniki lotnicze. W Francji w 1916 roku, skonstruowa\u0142 najwi\u0119kszy w\u00f3wczas silnik lotniczy na \u015bwiecie, 12-cylindrowy, o mocy 520 KM o poziomym uk\u0142adzie cylindr\u00f3w w kszta\u0142cie litery H. W 1918 roku, zbudowa\u0142 silnik rotacyjny, cztero-cylindrowy, gwiazdowy, dwu-suwowy, oznaczony \u201eWir\u201d, przeznaczony do lekkich samolot\u00f3w. In\u017c. Tadeusz Ta\u0144ski by\u0142 szanowany we francuskim \u015brodowisku technicznym i zdobywa\u0142 tam patenty. W 1919 roku, powr\u00f3ci\u0142 do odrodzonej Rzeczypospolitej i wielce si\u0119 jej zas\u0142u\u017cy\u0142 jako konstruktor. W 1929 roku in\u017cynier Tadeusz Ta\u0144ski skonstruowa\u0142 siedmio-cylindrowy silnik lotniczy TK-7, o mocy 80 KM, w uk\u0142adzie gwia\u017adzistym, ch\u0142odzony powietrzem. Silnik nie wszed\u0142 do produkcji seryjnej.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d in\u017cynier\u00f3w, kt\u00f3rych konstrukcje odnios\u0142y sukcesy nale\u017cy wymieni\u0107 in\u017c. Stanis\u0142awa Nowku\u0144skiego (10.11.1903r.-30.07.1936r.). Urodzi\u0142 si\u0119 on w Petersburgu. Po maturze w 1921 roku przyjecha\u0142 do Polski i rozpocz\u0105\u0142 studia na Wydziale Matematycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Po roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 Wydzia\u0142 Mechaniczny Politechniki Warszawskiej. Ju\u017c podczas studi\u00f3w dzia\u0142a\u0142 w Aeroklubie Warszawskim. W 1927 roku zosta\u0142 in\u017cynierem. Po dyplomie pracowa\u0142 w WWS \u201eSamolot\u201d w zespole Ryszarda Bartla. Powr\u00f3ci\u0142 do Warszawy i rozpocz\u0105\u0142 prace w Polskich Zak\u0142adach Skoda (od 1935 roku Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady Lotnicze \u2013 Wytw\u00f3rnia Silnik\u00f3w). Pierwsz\u0105 prac\u0105 konstrukcyjn\u0105 in\u017c. Stanis\u0142awa Nowku\u0144skiego by\u0142 7-cylindrowy silnik gwiazdowy o mocy 88 kW G-594 \u201eCzarny Piotru\u015b\u201d, zbudowany w 1930 roku. Mia\u0142 on moc 120 KM. Zbudowano 3 egzemplarze. Silnik testowano na samolotach Bartel BM-4 i RWD-8.<\/p>\n

\"G-594
G-594 "Czarny Piotru\u015b". 1930 rok. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

Opis do zdj\u0119cia: Silnik Stanis\u0142awa Nowku\u0144skiego G-594 "Czarny Piotru\u015b", gwiazdowy, 7-cylindrowy, o mocy 120 KM (88 kW), z 1930 roku.<\/p>\n

W 1931 roku, in\u017c. Stanis\u0142aw Nowku\u0144ski opracowa\u0142 9-cylindrowy silnik gwiazdowy G-1620 A Mors I, o mocy 250 kW. Silnik produkowano serynie. Zbudowano 53 sztuki i zamontowano na samolotach Lublin R.XIII F. W 1933 roku, powsta\u0142a tak\u017ce wersja silnika G-1620 B Mors, o mocy nominalnej 410 KM (346 kW) i startowej 470 KM. Podj\u0119to produkcje seryjn\u0105 i zbudowano 100 sztuk. Silniki te montowano na samolotach RWD-14 Czapla.<\/p>\n

W 1932 roku, in\u017c. Stanis\u0142aw Nowku\u0144ski razem z in\u017c. W\u0142adys\u0142awem \u0141ozi\u0144skim przyst\u0105pili do pracy nad silnikiem gwiazdowym oznaczonym GR-760 o mocy 290 KM (213 kW). Silnik by\u0142 projektowany specjalnie dla samolot\u00f3w maj\u0105cych bra\u0107 udzia\u0142 w zawodach Challenge 1934. Silnik GR-760 opracowano razem z reduktorem. By\u0142 9-cylindrowy. Silnik odznacza\u0142 si\u0119 bardzo dobrym stosunkiem masy do mocy; 0,54 kg\/KM. Zbudowano 6 silnik\u00f3w i zamontowano je na samolotach RWD-9. We wspomnianych zawodach dwa pierwsze miejsca zaj\u0119\u0142y samoloty RWD-9 z silnikami GR-760. Licencj\u0119 na silnik chcieli kupi\u0107 Francuzi i W\u0142osi. Nale\u017ca\u0142o jednak przeprowadzi\u0107 dodatkowe pr\u00f3by i badania, kt\u00f3rych nie wykonano.<\/p>\n

\"GR-760.
GR-760. 1934 rok. Zdj\u0119cie LAC<\/figcaption><\/figure>\n

Opis do zdj\u0119cia: Silnik in\u017cyniera Stanis\u0142awa Nowku\u0144skiego, typ GR-760, o mocy 290 KM, 9-cylindr\u00f3w, z 1934 roku, by\u0142 montowany na samolotach RWD-9.<\/p>\n

Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Silniki gwiazdowe, klasyczne sta\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnym narz\u0119dziem rozwoju lotnictwa. Jednak w obecnej chwili s\u0105 ju\u017c konstrukcjami historycznymi. S\u0105 one jeszcze produkowane, ale prac rozwojowych nad nimi si\u0119 ju\u017c nie prowadzi. Przyk\u0142adem produkowanego jeszcze silnika jest motor WSK PZL Kalisz ASz-62 o mocy 1 000 KM. Silniki te zosta\u0142y ju\u017c wyparte przez silniki turbo-\u015bmig\u0142owe.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-437","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/437","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=437"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/437\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1902,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/437\/revisions\/1902"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=437"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=437"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=437"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}