Logo WSK Mielec Wytw\u00f3rnia Sprz\u0119tu Komunikacyjnego w Mielcu, kt\u00f3rej cz\u0119\u015bci\u0105 by\u0142 PZL Mielec. Nazwa Wytw\u00f3rnia Sprz\u0119tu Komunikacyjnego by\u0142a tak\u017ce dobr\u0105 przykrywk\u0105 dla g\u0142\u00f3wnej, wojskowej produkcji.\u00a0<\/p>\n Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady Lotnicze (PZL) zosta\u0142y zorganizowane w Warszawie w 1928 roku, na bazie Centralnych Warsztat\u00f3w Lotniczych (CWL). Pierwszym ich produktem by\u0142 licencyjny francuski samolot my\u015bliwski Wibault 70, kt\u00f3ry pozwoli\u0142 opanowa\u0107 technologi\u0119 budowy samolot\u00f3w o konstrukcji metalowej. Wkr\u00f3tce utalentowany konstruktor Zygmunt Pu\u0142awski zaprojektowa\u0142 seri\u0119 nowoczesnych g\u00f3rnop\u0142at\u00f3w my\u015bliwskich: PZL P.1, P.6, P.7 i P.11. Samolot P.11 zosta\u0142 uko\u0144czony ju\u017c po \u015bmierci konstruktora, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 w katastrofie lotniczej. Samoloty P.7 oraz P.11 by\u0142y produkowane seryjnie i by\u0142y standardowym wyposa\u017ceniem Polskiego Lotnictwa Wojskowego od 1933 roku do 1939 roku. Ostatni wariant, PZL P.24, by\u0142 eksportowany do 4 kraj\u00f3w \u015bwiata. Seryjnie produkowane by\u0142y ponadto: lekki bombowiec PZL.23 Kara\u015b i nowoczesny \u015bredni bombowiec PZL.37 \u0141o\u015b. Jeden z najlepszych bombowc\u00f3w przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. Zak\u0142ady PZL budowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c, w ma\u0142ych ilo\u015bciach, samoloty sportowe (PZL.5, PZL.19, PZL.26) i \u0142\u0105cznikowe (PZL \u0141-2). Przed 1939 rokiem, PZL opracowa\u0142y tak\u017ce projekty i prototypy samolot\u00f3w my\u015bliwskich, w tym PZL.50 Jastrz\u0105b i samolotu pasa\u017cerskiego PZL.44 Wicher. PZL by\u0142y najwi\u0119kszym Polskim przedwojennym producentem samolot\u00f3w.<\/p>\n Od 1934 roku, g\u0142\u00f3wny zak\u0142ad PZL mie\u015bci\u0142 si\u0119 w Warszawie na Ok\u0119ciu na Paluchu i nosi\u0142 oznaczenie PZL WP-1 (Wytw\u00f3rnia P\u0142atowc\u00f3w nr 1). W ramach budowy Centralnego Okr\u0119gu Przemys\u0142owego za\u0142o\u017cono fabryki lotnicze: w Mielcu i Rzeszowie.\u2028\u2028<\/p>\n W 1936 roku, w Mielcu zorganizowano wytw\u00f3rni\u0119 samolot\u00f3w w ramach COP (Centralny Okr\u0119g Przemys\u0142owy). Fabryka otrzyma\u0142a nazw\u0119 \u2013 Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady Lotnicze \u2013 Wytw\u00f3rnia P\u0142atowc\u00f3w nr 2. Budow\u0119 fabryki rozpocz\u0119to w dniu 1 wrze\u015bnia 1937 roku. Budowa fabryki poci\u0105gn\u0119\u0142a za sob\u0105 rozw\u00f3j infrastruktury miasta Mielec. Zbudowano osiedle dom\u00f3w dla pracownik\u00f3w oraz domy jednorodzinne (wille) dla kadry kierowniczej. Wybudowano wiele nowych brukowanych ulic. Sam\u0105 budow\u0119 fabryki uko\u0144czono w 1938 roku.<\/p>\n Ju\u017c w 1938 roku, przyst\u0105piono do organizowania produkcji samolot\u00f3w. W Mielcu postanowiono umie\u015bci\u0107 produkcj\u0119 bombowc\u00f3w PZL-37 \u0141o\u015b. Do napadu armii niemieckiej na Rzeczpospolit\u0105 Polsk\u0119 uko\u0144czono budow\u0119 6 egzemplarzy bombowc\u00f3w z podzespo\u0142\u00f3w dostarczonych z fabryki w Warszawie.\u00a0<\/p>\n Bombowiec PZL-37 \u0141o\u015b nie by\u0142 jedynym samolotem, kt\u00f3ry miano produkowa\u0107 w PZL Mielec. Drugim mia\u0142 by\u0107 lekki bombowiec-rozpoznawczy PZL-46 Sum. Samolot opracowa\u0142 utalentowany Polski konstruktor in\u017cynier Stanis\u0142aw Prauss, a pierwszy lot wykona\u0142 pilot do\u015bwiadczalny Jerzy Widawski w sierpniu 1938 roku. Zak\u0142ady PZL Warszawa zbudowa\u0142y tylko dwa prototypy. Samolot okaza\u0142 si\u0119 udany i zaprezentowano go jeszcze w 1938 roku, na Salonie Lotniczym w Pary\u017cu. Pod koniec 1938 roku, Dow\u00f3dztwo Wojsk Lotniczych Rzeczypospolitej Polski zam\u00f3wi\u0142o 160 egzemplarzy, aby w dniu 28 marca 1939 roku, zwi\u0119kszy\u0107 t\u0119 ilo\u015b\u0107 do 300 maszyn. R\u00f3wnocze\u015bnie Bu\u0142garia prowadzi\u0142a rozmowy na temat zakupu 12 maszyn PZL-46 Sum. Na miejsce produkcji wybrano PZL Mielec. Lecz przygotowania do produkcji trwa\u0142y wolno, bo pierwsze\u0144stwo przyznano produkcji samolot\u00f3w my\u015bliwskich, a Mielec by\u0142 zaj\u0119ty produkcj\u0105 bombowc\u00f3w PZL-37 \u0141o\u015b. Niemniej jednak w lipcu 1939 roku, linia produkcji PZL-46 w Mielcu by\u0142a gotowa i rozpocz\u0119to wykonywanie pierwszych element\u00f3w.<\/p>\n Napad armii niemieckiej na Rzeczpospolit\u0105 Polsk\u0119 spowodowa\u0142 zaj\u0119cie fabryki w Mielcu i przerwanie budowy zar\u00f3wno PZL-37 \u0141o\u015b jak i PZL-46 Sum, kt\u00f3rego pierwszy lot seryjnego egzemplarza przewidywano jeszcze we wrze\u015bniu 1939 roku.<\/p>\n \u2028W dniu 1 wrze\u015bnia 1939 roku, armia niemiecka napad\u0142a na Rzeczpospolit\u0105 Polsk\u0119 rozpoczynaj\u0105c drug\u0105 wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Miasto i fabryka zosta\u0142y zaj\u0119te przez okupanta. W okresie 1939 – 1944, fabryka pracowa\u0142a na rzecz okupanta produkuj\u0105c podzespo\u0142y samolot\u00f3w bojowych.\u2028 Latem 1944 roku, do Mielca wkroczy\u0142y oddzia\u0142y rosyjskie. Fabryka zosta\u0142a zaj\u0119ta przez nowego okupanta i produkowa\u0142a na potrzeby wojenne. Armia rosyjska zwr\u00f3ci\u0142a zak\u0142ad narodowi Polskiemu dopiero w 1946 roku.<\/p>\n Powo\u0142ano do istnienia, na terenie przedwojennych zak\u0142ad\u00f3w lotniczych, Wytw\u00f3rni\u0119 Sprz\u0119tu Komunikacyjnego PZL Mielec. Zak\u0142ad ten by\u0142 podstawowym \u017ar\u00f3d\u0142em zatrudnienia dla os\u00f3b z Mielca i okolicznych gmin oraz o\u015brodkiem kszta\u0142tuj\u0105cym \u017cycie w mie\u015bcie.\u00a0\u2028\u2028<\/p>\n Wiosn\u0105 1945 roku, (wed\u0142ug innych \u017ar\u00f3de\u0142, ju\u017c w grudniu 1944 roku) in\u017cynier porucznik Eugeniusz Stankiewicz, wyk\u0142adowca Zjednoczonej Wojskowej Szko\u0142y Lotniczej w Zamo\u015bciu, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do szefa szko\u0142y pp\u0142k pilota Miko\u0142aja Go\u0142oborod\u017akiego (by\u0142ego dow\u00f3dcy 6. Arminej Szko\u0142y Lotniczej Armii Czerwonej), z pro\u015bb\u0105 o mo\u017cliwo\u015b\u0107 opracowania samolotu szkolno-\u0142\u0105cznikowego. Inicjatywa Eugeniusza Stankiewicza zosta\u0142a przyj\u0119ta. \u2013\u201eNiech pr\u00f3buj\u0105. Maj\u0105 zaj\u0119cie. I tak my zdecydujemy co dalej\u201d \u2013 powiedzia\u0142 jeden z sowieckich oficer\u00f3w. Utworzono w\u00f3wczas zesp\u00f3\u0142 do opracowania samolotu szkolno-\u0142\u0105cznikowego. Opr\u00f3cz Eugeniusza Stankiewicza do zespo\u0142u weszli: ppor. Zdzis\u0142aw Cymera i ppor. W\u0142adys\u0142aw Rutkowski.<\/p>\n Projekt samolotu otrzyma\u0142 oznaczenie S-1, od nazwiska Eugeniusza Stankiewicza, cho\u0107 prawdopodobnie w pierwszych tygodniach zesp\u00f3\u0142 u\u017cywa\u0142 innego oznaczenia. W czerwcu 1945 roku, zesp\u00f3\u0142 pracuj\u0105cy nad samolotem zosta\u0142 przeniesiony do Mielca. By\u0142a to decyzja odg\u00f3rna. Mielec w tym czasie by\u0142 tak\u017ce zarz\u0105dzany przez oficer\u00f3w sowieckich. Lecz bez w\u0105tpienia warunki warsztatowe w Mielcu by\u0142y zdecydowanie lepsze.<\/p>\n Zesp\u00f3\u0142 wykorzystywa\u0142 w pracy niekt\u00f3re elementy z samolot\u00f3w Po-2 i UT-2. Przede wszystkim silnik Szewcowa M-11. Prace nad samolotem bieg\u0142y bardzo szybko. Ju\u017c w sierpniu 1945 roku, przyst\u0105piono do budowy prototypu S-1 nr 45-001. Nie budowano prototypu do pr\u00f3b statycznych. Dzi\u0119ki energii konstruktora, pracowito\u015bci wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w i ofiarno\u015bci pracownik\u00f3w warsztatu, maszyn\u0119 zbudowano w ci\u0105gu 3,5 miesi\u0105ca. Prototyp by\u0142 gotowy w listopadzie 1945 roku. Gotowa by\u0142a tak\u017ce pe\u0142na dokumentacja samolotu.<\/p>\n W dniu 15 listopada 1945 roku, na lotnisku fabrycznym w Mielcu samolot S-1 zosta\u0142 oblatany przez rosyjskiego pilota Piotra Kondratienko. W grudniu 1945 roku, cz\u0119\u015bciowo zdemontowany samolot S-1 drog\u0105 ko\u0142ow\u0105 zosta\u0142 przetransportowany do Warszawy. Wed\u0142ug innych \u017ar\u00f3de\u0142, na pocz\u0105tku kwietnia 1946 roku, samolot wykona\u0142 przelot z Mielca do Warszawy. Niemniej jednak samolot znalaz\u0142 si\u0119 na Lotnisku Ok\u0119cie oraz Lotnisku Mokotowskim i zosta\u0142 przekazany do dyspozycji Dow\u00f3dztwa Lotnictwa Wojskowego.<\/p>\n Hakiem na samolot okaza\u0142a si\u0119 jego budowa bez oblicze\u0144 aerodynamicznych i wytrzyma\u0142o\u015bciowych. Dlatego samolot nie m\u00f3g\u0142 (rzekomo) otrzyma\u0107 homologacji. Tak jakby nie mo\u017cna by\u0142o tych oblicze\u0144 uzupe\u0142ni\u0107. Mimo to, samolot wykaza\u0142y si\u0119 dobrymi osi\u0105gami i pomy\u015blnie przechodzi\u0142 kolejne testy. W testach tych uczestniczy\u0142 tak\u017ce konstruktor Eugeniusz Stankiewicz.<\/p>\n W dniu 14 maja 1946 roku, in\u017cynier porucznik Eugeniusz Stankiewicz wykonywa\u0142 kolejny lot na samolocie S-1. W burzliwej atmosferze nad Warszaw\u0105, samolot zosta\u0142 rozbity przy ul. Cha\u0142ubi\u0144skiego i ul. Nowogrodzkiej (ul. Cha\u0142ubi\u0144skiego i al. Jerozolimskich). Pilot odni\u00f3s\u0142 niewielkie obra\u017cenia, ale samolot zosta\u0142 (podobno ca\u0142kowicie) rozbity.<\/p>\n Wypadek ten by\u0142 doskona\u0142ym pretekstem do przerwania jakichkolwiek dalszych prac nad t\u0105 konstrukcj\u0105. Otwarcie podano, \u017ce samolot by\u0142 niedopracowany. Nosi\u0142 cechy konstrukcji amatorskiej. Dokumentacja wymaga\u0142a zweryfikowania. P\u0142atowiec powinien by\u0107 zbudowany od nowa.<\/p>\n W pa\u017adzierniku 1944 roku, w Lublinie pod kierunkiem in\u017c. Tadeusza So\u0142tyka zebra\u0142 si\u0119 zesp\u00f3\u0142 konstruktor\u00f3w celem zaprojektowania czteromiejscowego samolotu \u0142\u0105cznikowo-dyspozycyjnego, nazwanego Szpak-1. Na pocz\u0105tku 1945 roku, biuro to przeniesiono do \u0141odzi. W dniu 1 kwietnia 1945 roku, powo\u0142ano do istnienia Lotnicze Warsztaty Do\u015bwiadczalne w \u0141odzi. Z powodu wi\u0119kszych mo\u017cliwo\u015bci warsztat\u00f3w w \u0141odzi, zrezygnowano z budowy Szpak-1 na rzecz dojrzalszej konstrukcji. Samolot LWD Szpak-2 by\u0142 rozwini\u0119ciem pierwotnego projektu z zastosowaniem konstrukcji mieszanej, zamiast tylko drewnianej.<\/p>\n Ju\u017c w dniu 28 pa\u017adziernika 1945 roku, prototyp zosta\u0142 oblatany na Lotnisku Lublinek przez pilota Antoniego Szyma\u0144skiego. Podczas pierwszego l\u0105dowania z\u0142ama\u0142o si\u0119 podwozie i oficjalny oblot zosta\u0142 dokonany w dniu 10 listopada 1945 roku. Samolot ten by\u0142 pierwszym samolotem zbudowanym i oblatanym w Polsce po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej i otrzyma\u0142 rejestracj\u0119 SP-AAA. Zbudowano go w jednym egzemplarzu. Do budowy u\u017cyto cz\u0119\u015bci podzespo\u0142\u00f3w poniemieckich, przede wszystkim silnika Bramo Sh 14 i rur z rozbitych samolot\u00f3w. W okresie od 10 maja 1946 roku do 5 kwietnia 1948 roku, Szpak-2 SP-AAA wykona\u0142 500 lot\u00f3w przewo\u017c\u0105c 250 pasa\u017cer\u00f3w. Samolot okaza\u0142 si\u0119 bardzo udany. W okresie 1947 – 1948, by\u0142 rz\u0105dowym samolotem dyspozycyjnym. Po wycofaniu z eksploatacji ostatecznie trafi\u0142 do Muzeum Lotnictwa w Krakowie.<\/p>\n Nast\u0119pc\u0105 by\u0142 LWD Szpak-3, kt\u00f3ry po PZL S-1 sta\u0142 si\u0119 trzeci\u0105 Polsk\u0105 powojenn\u0105 konstrukcj\u0105 lotnicz\u0105. Oblatany dnia 17 grudnia 1946 roku, maj\u0105c rejestracj\u0119 SP-AAB. Samolot wykorzystywany by\u0142, jako dyspozycyjny w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, p\u00f3\u017aniej w LWD jako fabryczny, a\u017c ostatecznie znalaz\u0142 si\u0119 w Muzeum Lotnictwa w Krakowie. W 1947 roku, powsta\u0142 prototyp LWD Szpak-4A, jako dwumiejscowy samolot akrobacyjny. Podstawow\u0105 zmian\u0105 by\u0142o zast\u0105pienie drewnianej kratownicy kad\u0142uba przez stalow\u0105 z rur spawanych. Oblatany zosta\u0142 28 maja 1947 roku. Nie zosta\u0142 jednak dopuszczony do akrobacji, lecz u\u017cywany by\u0142, jako fabryczny samolot dyspozycyjny w okresie 1947 – 1948. Samolot mia\u0142 odkryt\u0105 kabin\u0119 z miejscami obok siebie.<\/p>\n Na jego podstawie powsta\u0142 czteromiejscowy samolot turystyczny LWD Szpak-4 T, kt\u00f3rego pierwszy fabryczny egzemplarz zosta\u0142 oblatany 5 stycznia 1948 roku, przez pilota Ludwika Lecha. Budow\u0119 serii zam\u00f3wi\u0142o Ministerstwo Komunikacji w zak\u0142adach WSK Mielec, wed\u0142ug dokumentacji LWD. Produkcj\u0119 zako\u0144czono na 10 egzemplarzach, o numerach rejestracyjnych SP-AAF, G, H, I, K, L, M, N, O, R. By\u0142y to pierwsze samoloty seryjnie produkowane w Polsce powojennej. Jeden z wyprodukowanych egzemplarzy SP-AAF wystawiony by\u0142 na Mi\u0119dzynarodowych Targach Pozna\u0144skich w maju 1947 roku. Dziewi\u0119\u0107 egzemplarzy Szpak-4 T przekazano p\u00f3\u017aniej aeroklubom, z wyj\u0105tkiem SP-AAG, wycofanego z eksploatacji w 1955 roku i trafi\u0142 do Muzeum Lotnictwa w Krakowie. Tak, wi\u0119c LWD Szpak-4 T by\u0142 pierwszym samolotem budowanym seryjnie w PZL Mielec oraz w Polsce, po drugiej wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\n \u2028W 1946 roku, z inicjatywy prof. Franciszka Misztala z Politechniki Warszawskiej utworzono w Warszawie Centralne Studium Samolot\u00f3w (CSS), w kt\u00f3rym zebra\u0142 on grup\u0119 do\u015bwiadczonych in\u017cynier\u00f3w lotnictwa oraz m\u0142odych student\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 lotnictwem.<\/p>\n W 1946 roku, Centralne Studium Samolot\u00f3w otrzyma\u0142o od Ministerstwa Komunikacji zlecenie na opracowanie 3 samolot\u00f3w: szkolnego, treningowo-akrobacyjnego i pasa\u017cerskiego. Pierwszy zosta\u0142 opracowany w 1947 roku, projekt samolotu szkolnego, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 nazw\u0119 CSS-10, a zosta\u0142 zaprojektowany przez Franciszka Misztala i in\u017c. Stanis\u0142awa Lassot\u0119. Dokumentacja zosta\u0142a wykonana przy pomocy student\u00f3w Szko\u0142y In\u017cynierskiej im. Hipolita Wawelberga i Stanis\u0142awa Rotwanda w ci\u0105gu jednego roku akademickiego 1946r.\/1947r.<\/p>\n Poniewa\u017c budowa w warsztatach na Ok\u0119ciu by\u0142a niemo\u017cliwa, do budowy prototyp\u00f3w przyst\u0105piono w PZL Mielec. Pierwszy prototyp oznaczono, jako CSS-10 A. Zosta\u0142 wyposa\u017cony w silnik Walter Mikron II, o mocy 48 kW (65 KM). Oblot nast\u0105pi\u0142 w dniu 3 wrze\u015bnia 1948 roku, przez pilota Ludwika Lech. Samolot zosta\u0142 nast\u0119pnie poddany pr\u00f3bom w G\u0142\u00f3wnym Instytucie Lotnictwa, gdzie stwierdzono, \u017ce nie jest to zbyt udana konstrukcja, z uwagi na zbyt s\u0142aby silnik. S\u0142aby silnik powodowa\u0142, \u017ce rozbieg by\u0142 wyj\u0105tkowo d\u0142ugi, a wznoszenie s\u0142abe. Samolot mia\u0142 niezadowalaj\u0105ce w\u0142asno\u015bci w przeci\u0105ganiu i korkoci\u0105gu. Dlatego nie nadawa\u0142 si\u0119 do szkolenia.<\/p>\n Niemal r\u00f3wnolegle opracowywano wersj\u0119 CSS-10 B, z zakryt\u0105 kabin\u0105. Samolot nie wyszed\u0142 jednak poza faz\u0119 projektu. W PZL Mielec wykonano tylko makiet\u0119 naturalnej wielko\u015bci.\u00a0\u2028W wyniku pr\u00f3b CSS-10 A, przyst\u0105piono do opracowania samolotu poprawionego, kt\u00f3ry oznaczono CSS-10 C. Samolot przede wszystkim otrzyma\u0142 silnik Walter Minor 4-III o mocy 77 kW (105 KM) oraz inne poprawki konstrukcyjne. Samolot zbudowano oczywi\u015bcie w PZL Mielec. Prototyp ten wykona\u0142 pierwszy lot w dniu 24 kwietniu 1949 roku. Nast\u0119pnie maszyn\u0119 poddano badaniom w Instytucie Lotnictwa. Mia\u0142 on dobre osi\u0105gi, nadawa\u0142 si\u0119 do wykonywania akrobacji. Po przeprowadzeniu niezb\u0119dnych pr\u00f3b w 1952 roku, zosta\u0142 dopuszczony do lot\u00f3w, jako samolot szkolno-treningowy. Zaplanowano wyprodukowanie 40 samolot\u00f3w tego typu, lecz ze wzgl\u0119du na brak silnik\u00f3w ostatecznie projekt zosta\u0142 zaniechany.<\/p>\n \u2028Wobec pilnego zapotrzebowania na du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 tanich w eksploatacji samolot\u00f3w szkolno-\u0142\u0105cznikowych i przy rosyjskim blokowaniu rozwoju Polskich konstrukcji powojennych, nakazano odg\u00f3rnie, aby w Polsce uruchomiono licencyjn\u0105 produkcj\u0119 powszechnie ju\u017c znanego samolotu Po-2 konstrukcji Nika\u0142aja Nika\u0142ajewicza Polikarpowa.<\/p>\n W 1947 roku, Centralne Studium Samolot\u00f3w (CSS) otrzyma\u0142o polecenie opracowania dokumentacji licencyjnej samolotu Polikarpow Po-2. Prace nad dokumentacj\u0105 samolotu Po-2 podj\u0119\u0142a grupa in\u017cynier\u00f3w i technik\u00f3w pod kierownictwem in\u017cyniera Stanis\u0142awa Lasoty, kt\u00f3ra wykona\u0142a t\u0142umaczenie dokumentacji na J\u0119zyk Polski i przystosowa\u0142a maszyn\u0119 do krajowych mo\u017cliwo\u015bci wykonawczych. Zw\u0142aszcza w zakresie przyrz\u0105d\u00f3w pok\u0142adowych produkowanych ju\u017c przez Polski Przemys\u0142 Lotniczy. Rosyjska dokumentacja obejmowa\u0142a nieco poprawion\u0105 odmian\u0119 Po-2 produkowan\u0105 w CCCP w okresie 1944 – 1949. Ta odmiana samolotu zosta\u0142a opracowana przez zesp\u00f3\u0142 pod kierunkiem G. I. Bakszajewa, kt\u00f3ry zosta\u0142 nast\u0119pc\u0105 N. N. Polikarpowa, po jego \u015bmierci.<\/p>\n Produkcj\u0119 samolotu pod oznaczeniem CSS-13, uruchomiono w PZL Mielec w 1948 roku. W grudniu 1948 roku, wytw\u00f3rni\u0119 opu\u015bci\u0142 prototyp maszyny z numerem fabrycznym 48-013 i znakami rejestracyjnymi SP-AKZ. Pierwszy lot wykonano w dniu 18 grudnia 1948 roku, a pilotami byli Ludwik Lech i Kazimierz Tyrlik.\u00a0<\/p>\n Kolejne miesi\u0105ce przeznaczono na badania w locie i przygotowywania produkcji seryjnej. W dniu 2 wrze\u015bnia 1949 roku, dokonano oblotu pierwszej maszyny seryjnej CSS-13. Samolot mia\u0142 numer fabryczny 49-015 i znaki rejestracyjne SP-AWO. Pilotami byli Ludwik Lech i Roman Lewandowski.<\/p>\n Produkcji silnik\u00f3w M-11 D podj\u0119\u0142y si\u0119 dwie fabryki; PZL Rzesz\u00f3w i PZL Wroc\u0142aw Fabryka Silnik\u00f3w Nr 3 \u201eFasil\u201d. \u015amig\u0142a produkowano WSK Nr 4 na Ok\u0119ciu. Przyrz\u0105dy i osprz\u0119t produkowano w WSK Warszawa II.<\/p>\n W 1949 roku, w Instytucie Lotnictwa przeprowadzono homologacj\u0119 samolotu, wymagan\u0105 do podj\u0119cia masowej produkcji.\u00a0<\/p>\n CSS-13, podobnie jak Po-2, odznacza\u0142 si\u0119 s\u0142abymi osi\u0105gami. Szybko odrywa\u0142 si\u0119 od ziemi, ale zdecydowanie brakowa\u0142o mocy zespo\u0142u nap\u0119dowego. Niezdolny by\u0142 do wykonywania figur wy\u017cszego pilota\u017cu. By\u0142 gro\u017any w g\u0142\u0119bokich przechy\u0142ach. Wybacza\u0142 wiele b\u0142\u0119d\u00f3w pocz\u0105tkuj\u0105cym pilotom (z uwagi na niewielk\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 post\u0119pow\u0105), ale pod warunkiem, \u017ce pilot nie zbli\u017ca\u0142 si\u0119 do warto\u015bci krytycznych. Niemniej do nauki podstawowego pilota\u017cu si\u0119 nadawa\u0142. Z uwagi na sparta\u0144sk\u0105 konstrukcje by\u0142 prosty i \u0142atwy w obs\u0142udze. Eksploatacja nie wymaga\u0142a bogatego zaplecza technicznego i wysoko wykwalifikowanych mechanik\u00f3w.\u00a0<\/p>\n W PZL Mielec w okresie 1949 – 1950, zbudowano 180 maszyn CSS-13. W PZL Ok\u0119cie w okresie 1951 – 1955, zbudowano 320 maszyn CSS-13.<\/p>\n \u2028Salamandra to nazwa Polskiego szybowca, tak zwanego przej\u015bciowego. Szybowiec zosta\u0142 opracowany w 1935 roku, w Wojskowych Warsztatach Szybowcowych w Krakowie. Konieczno\u015b\u0107 posiadania takiej konstrukcji, po drugiej wojnie \u015bwiatowej spowodowa\u0142o si\u0119gni\u0119cie po t\u0119 konstrukcj\u0119 i podj\u0119cie jej produkcji w Je\u017cowie Sudeckim, obok Jeleniej G\u00f3ry. Salamandra produkowana by\u0142a w okresie 1947 – 1957, zbudowano 254 egzemplarze, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y w aeroklubach do pocz\u0105tku 60-lat XX wieku. W produkcj\u0119 zaanga\u017cowane by\u0142 zak\u0142ady PZL Ok\u0119cie i Mielec. PZL Mielec by\u0142 zaanga\u017cowany w budow\u0119 szybowca w okresie 1950 – 1957. Szybowiec eksportowano, a na jego konstrukcji wzorowano konstrukcje zagraniczne. Do dnia dzisiejszego (2012 rok) szybowiec mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie.<\/p>\n Ci\u0105g dalszy w kolejnym rozdziale.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady Lotnicze (PZL) zosta\u0142y zorganizowane w Warszawie w 1928 roku, na bazie Centralnych Warsztat\u00f3w Lotniczych (CWL). Pierwszym ich produktem by\u0142 licencyjny francuski samolot my\u015bliwski Wibault 70, kt\u00f3ry pozwoli\u0142 opanowa\u0107 technologi\u0119 budowy samolot\u00f3w o konstrukcji metalowej. Wkr\u00f3tce utalentowany konstruktor Zygmunt Pu\u0142awski zaprojektowa\u0142 seri\u0119 nowoczesnych g\u00f3rnop\u0142at\u00f3w my\u015bliwskich: PZL P.1, P.6, P.7 i P.11. Samolot P.11 zosta\u0142 uko\u0144czony ju\u017c po \u015bmierci konstruktora, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 w katastrofie lotniczej. Samoloty P.7 oraz P.11 by\u0142y produkowane seryjnie i by\u0142y standardowym wyposa\u017ceniem Polskiego Lotnictwa Wojskowego od 1933 roku do 1939 roku. Ostatni wariant, PZL P.24, by\u0142 eksportowany do 4 kraj\u00f3w \u015bwiata. Seryjnie produkowane by\u0142y ponadto: lekki bombowiec PZL.23 Kara\u015b i nowoczesny \u015bredni bombowiec PZL.37 \u0141o\u015b. Jeden z najlepszych bombowc\u00f3w przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. Zak\u0142ady PZL budowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c, w ma\u0142ych ilo\u015bciach, samoloty sportowe (PZL.5, PZL.19, PZL.26) i \u0142\u0105cznikowe (PZL \u0141-2). Przed 1939 rokiem, PZL opracowa\u0142y tak\u017ce projekty i prototypy samolot\u00f3w my\u015bliwskich, w tym PZL.50 Jastrz\u0105b i samolotu pasa\u017cerskiego PZL.44 Wicher. PZL by\u0142y najwi\u0119kszym Polskim przedwojennym producentem samolot\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-41","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=41"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1953,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41\/revisions\/1953"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=41"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=41"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=41"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"Nowsze,](\"https:\/\/images.polot.net\/16be44b5a9c75f5a57352a1d89e07c5f2c558ada.png\")
![\"Logo](\"https:\/\/images.polot.net\/859e3c2217b46101abc019c436064b41a598f1dd.png\")
![\"Logo](\"https:\/\/images.polot.net\/24009759bfa72bbe64ac5db851a7288f240302bf.png\")
PZL Mielec.<\/h3>\n
1936 rok.<\/h3>\n
![\"PZL-37](\"https:\/\/images.polot.net\/e5da05e2a230ffd2d73b540db298dcfdd43b1152.png\")
![\"PZL-46](\"https:\/\/images.polot.net\/77cc49ba7f80c1b859275c34e2cf1df58e6fbfc9.png\")
Najazd armii niemieckiej na Polsk\u0119 – 1 wrzesie\u0144 1939 rok.<\/h3>\n
S-1. Pierwszy Polski samolot po drugiej wojnie \u015bwiatowej. 1945 rok.<\/h3>\n
![\"PZL](\"https:\/\/images.polot.net\/d4e471450a64c835e724e2d4631661f5d7501f47.png\")
\u2028LWD Szpak. 1948 rok.<\/h3>\n
![\"LWD](\"https:\/\/images.polot.net\/0f069121e4df4658ef4956e9457db175a1a5c9d1.png\")
![\"LWD](\"https:\/\/images.polot.net\/cd549db4d86f35e1d99d667b09460b0897a2d21f.png\")
CSS-10. 1946 rok.<\/h3>\n
![\"CSS-10](\"https:\/\/images.polot.net\/afc7bf5e5ab328df8925a7648bfcd49dbf716131.png\")
CSS-13 (Po-2). 1948 rok.<\/h3>\n
Salamandra, szybowiec. 1950 rok.<\/h3>\n
![\"Szybowiec](\"https:\/\/images.polot.net\/8a5348f61ff6c38a3cf626a03171bb63d0a7fae9.png\")