PZL Rzesz\u00f3w to jedna z najwi\u0119kszych firm bran\u017cy lotniczej w Rzeczypospolitej. Powstanie firmy produkuj\u0105cej silniki lotnicze w Rzeszowie datuje si\u0119 od 1937 rok, czyli w czasie rozkwitu II Rzeczypospolitej. Poniewa\u017c histori\u0119 tego okres komuni\u015bci i ich nast\u0119pcy systematycznie zamazywali dlatego przytoczymy j\u0105 teraz.<\/p>\n
W 30-tych latach XX wieku, Polski Rz\u0105d d\u0105\u017cy\u0142 do przekszta\u0142cenia kraju rolniczego, w kraj rolniczo-przemys\u0142owy. Wicepremier Eugeniusz Kwiatkowski zainicjowa\u0142 mi\u0119dzy innymi budow\u0119 Centralnego Okr\u0119gu Przemys\u0142owego. W dniu 4.02.1937 roku, Sejm Rzeczypospolitej zatwierdzi\u0142 plan budowy COP. Lokalizacja COP by\u0142a przemy\u015blana i celowa. Za lokalizacj\u0105 COP w wid\u0142ach Wis\u0142y i Sanu przemawia\u0142y cztery zasadnicze przes\u0142anki: Strategiczna. Mo\u017cliwie daleko od jednego jak i drugiego wiekowego wroga Rzeczypospolitej. Demograficzno-spo\u0142eczna. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 pozyskania 400 000 \u2013 700 000 nowych pracownik\u00f3w. Ekonomiczna. Znaczne zasoby naturalne i stosunkowo niska cena zakupu ziemi pod nowe inwestycje. Polityczna. Wzmocnienie poczucia Polsko\u015bci teren\u00f3w zaliczanych do Wschodniej Galicji, gdzie lokalnie rozwija\u0142 si\u0119 nacjonalizm ukrai\u0144ski. COP obejmowa\u0142 obszar czterech wojew\u00f3dztw: kieleckiego, krakowskiego, lubelskiego i lwowskiego. W okresie od 1.07.1936r., do 30.06.1940r., Ministerstwo Skarbu zamierza\u0142o wyda\u0107 na COP oko\u0142o 1 800 mln z\u0142otych, co by\u0142o kwot\u0105 niewielk\u0105 jak na tak ogromne przedsi\u0119wzi\u0119cie.<\/p>\n
Zak\u0142ad w Rzeszowie utworzono w kwietniu 1937 roku, w ramach budowy COP – Centralnego Okr\u0119gu Przemys\u0142owego. Jego g\u0142\u00f3wnym produktami mia\u0142y by\u0107 t\u0142okowe, spalinowe silniki lotnicze dla budowanych w kraju samolot\u00f3w. By\u0142a to w\u00f3wczas druga wytw\u00f3rnia silnik\u00f3w lotniczych po Warszawie. Zak\u0142ad otrzyma\u0142 nazw\u0119 Wytw\u00f3rnia Silnik\u00f3w Nr 2. Inwestorem by\u0142y Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady Lotnicze z siedzib\u0105 w Warszawie. Za organizacj\u0119 ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia odpowiada\u0142o Ministerstwo Spraw Wojskowych. Zaprojektowanie zak\u0142adu zlecono profesorowi W\u0142adys\u0142awowi Danileckiemu, kt\u00f3ry w\u00f3wczas by\u0142 wyk\u0142adowc\u0105 na Politechnice Lwowskiej. By\u0142 on wybitnym specjalist\u0105 budowy dr\u00f3g i most\u00f3w oraz innych budowli opartych na konstrukcjach \u017celbetonowych. Utworzony przez niego zesp\u00f3\u0142 od razu prowadzi\u0142 dwa projekty; PZL Rzesz\u00f3w i PZL Mielec. W tym okresie Rzeczypospolita zdo\u0142a\u0142a ju\u017c wykszta\u0142ci\u0107 ca\u0142kiem spor\u0105 grup\u0119 m\u0142odych i ambitnych in\u017cynier\u00f3w, chc\u0105cych po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 rozwojowi Rzeczypospolitej.<\/p>\n
Pod przysz\u0142y zak\u0142ad w Rzeszowie wybrano tereny na po\u0142udnie od centrum Rzeszowa przy ulicy Hetma\u0144skiej i rzece Wis\u0142ok. Od po\u0142udnia teren zamyka wzniesienie zwane Lisi\u0105 G\u00f3rk\u0105, kt\u00f3ra teraz jest rezerwatem przyrody. Do centrum miasta jest oko\u0142o 4 km. By\u0142 to teren, kt\u00f3ry okoliczni rolnicy wykorzystywali jako pastwiska, a mieszka\u0144cy Rzeszowa przybywali tu na niedzielny wypoczynek. Lokalne w\u0142adze planowa\u0142y tutaj utworzy\u0107 wypoczynkowy park. Teren zak\u0142adu mia\u0142 zajmowa\u0107 21 hektar\u00f3w. Dodatkowo mia\u0142 by\u0107 otoczony pasem bezpiecze\u0144stwa, pod kt\u00f3ry przewidziano oko\u0142o 10 hektar\u00f3w. Na budow\u0119 zak\u0142adu i jego wyposa\u017cenia przewidziano w bud\u017cecie kraju kwot\u0119 30 milion\u00f3w z\u0142otych.<\/p>\n
Pierwsz\u0105 \u0142opat\u0119 wbito w ziemi\u0119 w kwietniu 1937 roku. Budow\u0119 rozpocz\u0119to od zbudowania utwardzonej drogi dojazdowej. W pierwszym etapie, w jednym czasie rozpocz\u0119to stawianie kilku podstawowych obiekt\u00f3w; hala g\u0142\u00f3wna, magazyn, narz\u0119dziownia, kot\u0142ownia, budynek administracyjny, brama wjazdowa z portierni\u0105, ogrodzenie i gara\u017ce. W drugim etapie zbudowano drug\u0105 hal\u0119 monta\u017cow\u0105, podstacj\u0119 transformatorow\u0105 i hamowni\u0119 silnik\u00f3w. W trzecim etapie zdrenowano teren od strony Lisiej G\u00f3rki, po\u0142o\u017cono wodoci\u0105g z zimn\u0105 i ciep\u0142\u0105 wod\u0105, centralne ogrzewanie, kanalizacj\u0119, zniwelowano teren, zbudowano drogi wewn\u0119trzne i parkingi. Z uwagi na brak dostatecznej liczby specjalist\u00f3w budowlanych wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nale\u017ca\u0142o sprowadzi\u0107 z innych rejon\u00f3w Polski. Chodzi\u0142o g\u0142\u00f3wnie o cie\u015bli, murarzy i tynkarzy. Robotnicy sami sobie postawili baraki, kt\u00f3re dumnie nazywano hotelami robotniczymi. By\u0142a tak\u017ce grupa robotnik\u00f3w zwana \u201eHolendrami\u201d. Oni sw\u00f3j ca\u0142y dobytek mieli ze sob\u0105 ci\u0105gni\u0119ty na wozach przez konie. Oni obozowali w pobli\u017cu budowy. Robotnicy niewykwalifikowani rekrutowali si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z okolicznej m\u0142odzie\u017cy, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej zosta\u0142a w fabryce. Robotnicy pracowali na akord. Wszyscy pracownicy byli niezwykle zdyscyplinowani i swoj\u0105 prac\u0119 wykonywali bardzo solidnie. Rola kierownictwa cz\u0119sto ogranicza\u0142a si\u0119 do kontroli wykonanej pracy, dokonaniu obmiar\u00f3w i wyp\u0142acie tygodni\u00f3wki.<\/p>\n
Z uwagi na znaczenie zak\u0142adu, jego budowa i p\u00f3\u017aniejsza dzia\u0142alno\u015b\u0107 by\u0142a cz\u0119sto kontrolowana przez najwy\u017cszych dostojnik\u00f3w pa\u0144stwowych w tym wicepremiera Eugeniusza Kwiatkowskiego.<\/p>\n
Pierwszym obiektem oddany do u\u017cytku w po\u0142owie 1938 roku, by\u0142a narz\u0119dziownia. I w\u00f3wczas do Rzeszowa zacz\u0119li przyje\u017cd\u017ca\u0107 in\u017cynierowie i majstrzy z Wytw\u00f3rni Silnik\u00f3w Nr 1. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich to absolwenci Politechniki Warszawskiej i Lwowskiej oraz Szko\u0142y Wawelberga i Rotwanda w Warszawie. Rozpocz\u0119to kursu przygotowawcze dla przysz\u0142ych robotnik\u00f3w wykwalifikowanych rekrutuj\u0105cych si\u0119 z okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w. Jesieni\u0105 1938r., rozpocz\u0119to kompletowanie parku maszynowego i narz\u0119dziowego pod k\u0105tem zakupionych ju\u017c licencji na produkcj\u0119 silnik\u00f3w.<\/p>\n
W okresie 1938-1939, wzniesiono przy ulicy D\u0105browskiego Osiedle Robotnicze z\u0142o\u017cone z niewielkich 3-kondygnacyjnych blok\u00f3w. Prawdopodobnie by\u0142o to pi\u0119\u0107 blok\u00f3w mieszkalnych.<\/p>\n
Silniki lotnicze by\u0142y w\u00f3wczas najbardziej zaawansowanymi technologiczne elementami samolot\u00f3w. Do produkcji wykorzystywano nowoczesne stopy metali, w\u0142asne odlewnie precyzyjnych podzespo\u0142\u00f3w, ku\u017ani\u0119, r\u00f3\u017cnego rodzaju obrabiarki. Budowano nie tylko silniki ale tak\u017ce r\u00f3\u017cnego rodzaju przek\u0142adnie i reduktory. Zak\u0142ad musia\u0142 posiada\u0107 w\u0142asne laboratorium, dzia\u0142 pr\u00f3b silnik\u00f3w oraz zajmowa\u0107 si\u0119 serwisem i remontem silnik\u00f3w przez siebie wyprodukowanych.<\/p>\n
PZIn\u017c. Junior, PZIn\u017c. Major.<\/h3>\n
Pierwszymi produktami zak\u0142adu by\u0142y silniki budowane na podstawie zakupionej przez Polsk\u0119 licencji na czeskie silniki firmy A.S. Walter Tovarny. Zakupiono w\u00f3wczas licencje na dwa silniki ma\u0142ej mocy. Pierwszym by\u0142 silnik oznaczony w Polsce PZIn\u017c. Junior, drugim PZIn\u017c. Major.<\/p>\n
PZIn\u017c. Junior to silnik o mocy 110 KM. Silnik jest rz\u0119dowy, czterocylindrowy, z cylindrami umieszczonymi pod wa\u0142em korbowym. By\u0142 przeznaczony do nap\u0119du samolot\u00f3w szkolno-\u0142\u0105cznikowych RWD-8 oraz akrobacyjnych RWD-10.<\/p>\n
PZIn\u017c. Major (moc 120 KM). Konstrukcja podobna do silnika Junior. By\u0142 przeznaczony do nap\u0119du samolot\u00f3w sportowych RWD-13, szkolnych RWD-17 oraz PWS-35.<\/p>\n
W kwietniu 1939 roku, zak\u0142ad by\u0142 zdolny do podj\u0119cia produkcji wielkoseryjnej. Do ataku armii niemieckiej, uda\u0142o si\u0119 zbudowa\u0107 50 silnik\u00f3w.<\/p>\n
W 2014 roku, kierownictwo WSK PZL Rzesz\u00f3w (nale\u017c\u0105cych do grupy United Technologies) rozpocz\u0119\u0142y akcj\u0119 poszukiwania pierwszych silnik\u00f3w lotniczych tutaj zbudowanych. Chodzi\u0142o g\u0142\u00f3wnie o pierwsze modele PZIn\u017c. Junior, PZIn\u017c. Major. Inicjatywa by\u0142a zwi\u0105zana z 75-rocznic\u0105 uruchomienia produkcji silnik\u00f3w lotniczych w Rzeszowie.<\/p>\n
Pegasus XX.<\/h3>\n
Kolejn\u0105 konstrukcj\u0105 licencyjn\u0105 by\u0142 silnik angielskiej firmy Bristol oznaczony Pegasus XX. To silnik w uk\u0142adzie pojedynczej gwiazdy, 9-cylindrowy, ch\u0142odzony powietrzem, o mocy 918 KM. Silnik ten pos\u0142u\u017cy\u0142 do nap\u0119du \u015brednich bombowc\u00f3w PZL-37 \u0141o\u015b.<\/p>\n
Agresja niemiecka i radziecka na Rzeczypospolit\u0105.<\/h3>\n
Agresja niemiecka i radziecka na Rzeczypospolit\u0105 nast\u0105pi\u0142a w chwil\u0105, kiedy zak\u0142ad PZL WS-2 znajdowa\u0142a si\u0119 w pe\u0142nym rozruchu. W dniu 1.09.1939 roku, oko\u0142o godziny 10;00, nad zak\u0142ad nadlecia\u0142y niemieckie samoloty i przeprowadzi\u0142y ostrza\u0142 z broni pok\u0142adowej. Obrona zak\u0142adu sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z kilku \u017co\u0142nierzy rezerwy i stra\u017cy przemys\u0142owej. Do ich dyspozycji by\u0142o jedno dzia\u0142ko i kilka karabin\u00f3w maszynowych. Obro\u0144cy zak\u0142adu otworzyli ogie\u0144 i samoloty odlecia\u0142y. Prawdopodobne by\u0142o to tylko tak zwane rozpoznanie walk\u0105. W dniu 3.09.1939 roku, na zak\u0142ad spad\u0142y pierwsze bomby. Na szcz\u0119\u015bcie tylko jedna z bomb uszkodzi\u0142a filar hali monta\u017cowej. Z uwagi na brak schron\u00f3w, wi\u0119kszo\u015b\u0107 pracownik\u00f3w podczas nalot\u00f3w kry\u0142a si\u0119 w zaro\u015blach nad Wis\u0142okiem. W dniu 5.09.1939 roku, przyszed\u0142 nakaz zniszczenia dokumentacji i maszyn, aby nie dosta\u0142y si\u0119 w r\u0119ce wroga. Nie wiadomo na ile to polecenie zosta\u0142o wykonane. W dniu 7.09.1939 roku, zarz\u0105dzono ewakuacj\u0119 kierownictwa zak\u0142adu. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ewakuuj\u0105cych si\u0119 dosta\u0142a si\u0119 do Rumunii, aby w ko\u0144cu znale\u017a\u0107 si\u0119 we Francji i Anglii. Cze\u015b\u0107 pracownik\u00f3w pozosta\u0142a w okupowanym kraju.<\/p>\n
W dniu 9.09.1939 roku, zak\u0142ad WS Nr 2 zaj\u0119li niemcy. W zak\u0142adzie ulokowa\u0142y si\u0119 firmy Flugmotorenwerke Reishshof GmbH i Daimler Benz, kt\u00f3re zaj\u0119\u0142y si\u0119 remontem silnik\u00f3w lotniczych dla si\u0142 wschodniego frontu. Z niemiec przyjecha\u0142o oko\u0142o 200 specjalist\u00f3w i kadry kierowniczej. W 1941 roku, w zak\u0142adzie pracowa\u0142o oko\u0142o 2 000 os\u00f3b, w tym du\u017ca grupa Polskich robotnik\u00f3w. Opr\u00f3cz remontu silnik\u00f3w zak\u0142ad wykonywa\u0142 cz\u0119\u015bci zamienne do nich korzystaj\u0105c z odlewni. Podczas okupacji zak\u0142ad przechodzi\u0142 restrukturyzacj\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a za zadanie likwidacj\u0119 licznych przypadk\u00f3w sabota\u017cy. Ruch oporu w zak\u0142adzie by\u0142 bardzo du\u017cy. G\u0142\u00f3wnym sposobem sabota\u017cu by\u0142o wsypywanie niewielkiej ilo\u015bci piasku do sk\u0142adanego silnika. Taki silnik bez problemu przechodzi\u0142 test, a zaciera\u0142 si\u0119 dopiero po kilku godzinach pracy. Innym sposobem sabota\u017cu by\u0142o rozkalibrowanie maszyn i narz\u0119dzi. Narz\u0119dzia nie gin\u0119\u0142y, bo za brak cho\u0107by \u015brubokr\u0119tu grozi\u0142a \u015bmier\u0107. Natomiast \u0142amanie p\u0142askich kluczy by\u0142o nagminne. To powodowa\u0142o przerwy w pracy i op\u00f3\u017anianie w dostawach na wsch\u00f3d. Poniewa\u017c ruch oporu prowadzili Polacy, dlatego niemcy starali si\u0119 nas eliminowa\u0107. W 1943 roku, w zak\u0142adzie pracowa\u0142o ponad 3 000 os\u00f3b (w tym 200 niemc\u00f3w, 500 wyznania moj\u017ceszowego, 300 ukrai\u0144c\u00f3w). W 1944 roku, zatrudnionych by\u0142o ponad 4 000 os\u00f3b. Z ko\u0144cem 1943 roku, zak\u0142ad zajmowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce produkcj\u0105 silnik\u00f3w od podstaw. Produkowano cylindry, t\u0142oki, korbowody, wa\u0142y i sprz\u0119g\u0142a. Przez ca\u0142\u0105 okupacj\u0119 niemcy nie rozbudowali zak\u0142adu. Postawiono tylko baraki dla ludno\u015bci wyznania moj\u017ceszowego i przymusowych robotnik\u00f3w-je\u0144c\u00f3w. Wraz z ewakuacj\u0105 niemcy wywie\u017ali ze sob\u0105 ponad 450 obrabiarek. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 Polskiego przedwojennego zak\u0142adu.<\/p>\n
W nowej rzeczywisto\u015bci.<\/h3>\n
W dniu 2.08.1944 roku, kiedy w Warszawie trwa\u0142o Powstanie, zak\u0142ad zosta\u0142 przej\u0119ty przez rosjan. Uruchomili oni produkcj\u0119 podwozi i innych cz\u0119\u015bci do samochod\u00f3w GAZ i ZIS. W lipcu 1945 roku, zak\u0142ad przekazano administracji Polskiej. Powr\u00f3cono do przedwojennej nazwy zak\u0142adu; Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady Lotnicze, Wytw\u00f3rnia Silnik\u00f3w nr 2. Mimo to zak\u0142ad zaj\u0105\u0142 si\u0119 produkcj\u0105 nie zwi\u0105zan\u0105 z lotnictwem. Rozpocz\u0119to budow\u0119 r\u00f3\u017cnego typu obrabiarek do metalu. Produkowano cz\u0119\u015bci do ci\u0119\u017car\u00f3wek i traktor\u00f3w. Dopiero w 1946 roku, zaj\u0119to si\u0119 remontem silnik\u00f3w lotniczych. W 1948 roku, na zam\u00f3wienie Szwecji, zak\u0142ad wykona\u0142 remont 24 t\u0142okowych silnik\u00f3w lotniczych JUMO 211 ABG\/GH o mocy 1 200 KM.<\/p>\n
Silnik M-11.<\/h3>\n
W 1947 roku, w zak\u0142adzie rozpocz\u0119to przygotowania do produkcji radzieckiego silnika M-11 D, na podstawie licencji. M-11 to jedyny udany silnik radziecki ma\u0142ej mocy. Zbudowany w uk\u0142adzie 5-cylindrowej gwiazdy. W CCCP egzemplarze prototypowe mia\u0142y moc 125 KM. Jednak egzemplarze seryjne rzadko osi\u0105ga\u0142y 100 KM. Wynika\u0142o to ze z\u0142ej jako\u015bci materia\u0142\u00f3w i z\u0142ego wykonania. Przy ich produkcji g\u0142\u00f3wnie pracowa\u0142y kobiety. Silniki te stanowi\u0142y nap\u0119d samolot\u00f3w Po-2 i UT-2. Nast\u0119pnie opracowano wersj\u0119 M-11 FR, kt\u00f3ra mia\u0142a moc 150 KM. Uk\u0142ad i ilo\u015b\u0107 cylindr\u00f3w nie uleg\u0142y zmianie. Ten silnik zastosowano mi\u0119dzy innymi w samolotach Jak-18. Silniki M-11 D \/ FR by\u0142y praktycznie jedynymi silnikami, kt\u00f3rymi mogli dysponowa\u0107 Polscy konstruktorzy. Silniki te znalaz\u0142y si\u0119 w Polskich konstrukcjach; CSS-13, Junak-2, Junak-3, \u017bak, Zuch.<\/p>\n Przygotowania w Rzeszowie do produkcji seryjnej silnik\u00f3w M-11 wynika\u0142y z przyczyn politycznych. Innej alternatywy na lotniczy silnik ma\u0142ej mocy nie by\u0142o. Uruchomiono wielkoseryjn\u0105 produkcj\u0119 silnika M-11 FR.<\/p>\n Prze\u0142om 40\/50-lat charakteryzowa\u0142 si\u0119 wzrostem napi\u0119cia politycznego na \u015bwiecie; blokada Berlina (1948r.-1949r.), powstanie nowego bloku militarnego NATO (24.08.1949r.) i wojna w Korei (1950r.-1953r.). W efekcie tych wydarze\u0144 Polska b\u0119d\u0105ca wasalem Kremla zosta\u0142a zmuszona do rozwoju przemys\u0142u zbrojeniowego ponad potrzeby obronne kraju. PZL Rzesz\u00f3w na nowo prze\u017cy\u0142 rozwoju. Ten rozw\u00f3j przypad\u0142 na okres 1949-1952. Towarzyszy\u0142 mu post\u0119p w dziedzinie techniki. Zak\u0142ad przeszed\u0142 restrukturyzacj\u0119 i powstanie nowych s\u0142u\u017cb. Wzr\u00f3s\u0142 poziom zatrudnienia. Dla pracownik\u00f3w i ich rodzin, w okresie 1950-1954, zbudowano przyfabryczne osiedle z\u0142o\u017cone z dwudziestu-dw\u00f3ch blok\u00f3w mieszkalnych, w kt\u00f3rych by\u0142o oko\u0142o 800 mieszka\u0144. W tak du\u017cej spo\u0142eczno\u015bci powsta\u0142o zak\u0142adowe ko\u0142o sportowe. Pierwsza by\u0142a sekcja bokserska (1944r.), a nast\u0119pnie pi\u0142ki no\u017cnej (1945r.). W 1949 roku, klub przyj\u0105\u0142 nazw\u0119 Zwi\u0105zek Sportowy Stal Rzesz\u00f3w. Powstawa\u0142y kolejne sekcje sportowe. W 1951 roku, rozpocz\u0119to budow\u0119 stadionu sportowego, kt\u00f3ry oddano do u\u017cytku w 1955 roku.<\/p>\n W 1951 roku, w Polsce nast\u0105pi\u0142a zmiana organizacji przemys\u0142u, w tym lotniczego, kt\u00f3re podporz\u0105dkowano pod Ministerstwo Przemys\u0142u Ci\u0119\u017ckiego. Zak\u0142ad otrzyma\u0142 nazw\u0119 Wytw\u00f3rnia Sprz\u0119tu Komunikacyjnego w Rzeszowie. W zak\u0142adzie uruchamiano kolejne obiekty, a w nich nowe wydzia\u0142y. W 1951 roku, powsta\u0142a nowa ku\u017ania. W 1952 roku, uruchomiono now\u0105 odlewni\u0119 aluminium. Zak\u0142ad dysponowa\u0142 przej\u0119t\u0105 po upa\u0144stwowieniu w 1948 roku, odlewni\u0105 w Gorzycach. Jednak jej mo\u017cliwo\u015bci produkcyjne by\u0142y niewielkie, przy tak ogromnych planach produkcyjnych. Uruchomienie produkcji silnik\u00f3w turboodrzutowych spowodowa\u0142o powstanie kolejnych wydzia\u0142\u00f3w; obr\u00f3bki mechanicznej, wydzia\u0142 blacharni, wydzia\u0142 monta\u017cu ko\u0144cowego.<\/p>\n Z pocz\u0105tkiem 1951 roku, gotowe by\u0142y ju\u017c plany Polskiego Rz\u0105du, o rozwoju Polskiego Lotnictwa Wojskowego i o zakupie licencji na produkcj\u0119 my\u015bliwca Jak-23. W Polsce by\u0142a ju\u017c dokumentacja dla produkcji seryjnej my\u015bliwc\u00f3w Jak-17 jako G-1 (w Mielcu i \u015awidniku), silnik\u00f3w do nich RD-10 jako G-2 (w Rzeszowie). W lutym 1951 roku, zapad\u0142a decyzja o wstrzymaniu pracy nad uruchomieniem produkcji samolotu my\u015bliwskiego G-1 (Jak-17), a rozpocz\u0119cie prac nad przygotowaniem do produkcji licencyjnej samolotu Jak-23 jako G-3. Silniki do tych my\u015bliwc\u00f3w mia\u0142y by\u0107 sprowadzane z CCCP. Jednak i te plany zosta\u0142y zmienione.<\/p>\n Silnik turboodrzutowy Klimow RD-45 (\u0440\u0435\u0430\u043a\u0442\u0438\u0432\u043d\u044b\u0439 \u0434\u0432\u0438\u0433\u0430\u0442\u0435\u043b\u044c, silnik odrzutowy) to kopia brytyjskiego silnika Rolls-Royce Nene Mk. I. Razem z licencj\u0105 my\u015bliwca MiG-15 strona Polska otrzyma\u0142a licencj\u0119 na produkcj\u0119 silnika Klimow RD-45, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 oznaczenie Lis-1, co oznacza licencyjny silnik pierwszy.<\/p>\n Jedno-wa\u0142owy, jedno-przep\u0142ywowy silnik turboodrzutowy o oznaczeniu RD-45 F i o oznaczeniu Polskim Lis-1, o ci\u0105gu 1 x 22,25 kN (1 x 2 270 kG). Zbudowany z jednostopniowej, dwustronnej spr\u0119\u017carki od\u015brodkowej, za kt\u00f3r\u0105 umieszczono 9-dzbanowych kom\u00f3r spalania, a za nimi 1-stopniow\u0105 turbin\u0119. Turbina ta nap\u0119dza jednocze\u015bnie pr\u0105dnic\u0119 i spr\u0119\u017cark\u0119 wysoko\u015bciow\u0105.<\/p>\n Rozpocz\u0119cie produkcji seryjnej silnika turboodrzutowego by\u0142o wa\u017cnym etapem w rozwoju zak\u0142adu. Firma szybko opanowa\u0142a nowe technologie, a z uwagi na mniejsz\u0105 ilo\u015b\u0107 cz\u0119\u015bci ruchomych, silniki turboodrzutowe okaza\u0142y si\u0119 znacznie mniej awaryjne.<\/p>\n Samolot my\u015bliwski MiG-15 bis zosta\u0142 wyposa\u017cony w unowocze\u015bniony silnik turboodrzutowy RD-45 oznaczony WK-1 (W\u0142adimir Klimow). Tak\u017ce i ten samolot i silnik by\u0142 produkowany w Polsce na podstawie licencji. Silnik WK-1 zosta\u0142 oznaczony Lis-2. Jedno-wa\u0142owy, jedno-przep\u0142ywowy silnik turboodrzutowy o oznaczeniu WK-1 A (b\u0119d\u0105cy wersj\u0105 rozwojowa silnika RD-45 F) i o oznaczeniu Polskim Lis-2, o ci\u0105gu 1 x 26,46 kN (1 x 2 700 kG). Zbudowany z jednostopniowej, dwustronnej spr\u0119\u017carki od\u015brodkowej, za kt\u00f3r\u0105 umieszczono 9-dzbanowych kom\u00f3r spalania, a za nimi 1-stopniow\u0105 turbin\u0119. Turbina ta nap\u0119dza jednocze\u015bnie pr\u0105dnic\u0119 i spr\u0119\u017cark\u0119 wysoko\u015bciow\u0105.<\/p>\n Opis do zdj\u0119cia: Silnik Lis-5 jest bez dopalacza i dyszy wylotowej.<\/p>\n Podobnie by\u0142o z kolejnym samolotem my\u015bliwskim MiG-17, kt\u00f3ry w Polsce by\u0142 produkowany pod oznaczeniem Lim-5. W PZL Rzesz\u00f3w podj\u0119to tak\u017ce produkcj\u0119 silnika do tego samolotu. Budowane w Polsce licencyjne Lim-5, Lim-5 P nap\u0119dzane s\u0105 silnikami produkowanymi tak\u017ce na podstawie licencji przez Polski przemys\u0142 w WSK Rzesz\u00f3w. Jest to silnik Lis-5 (licencyjny silnik) o ci\u0105gu 1 x 26,46 kN ( 1 x 2 700 kG ), a z dopalaniem 1 x 33,12 kN ( 1 x 3 380 kG ). Dopalacz po\u0142\u0105czony jest z silnikiem i stanowi przed\u0142u\u017con\u0105 i odpowiednio uformowan\u0105 rur\u0119 wylotow\u0105. Umieszczono tam zestaw wtryskiwaczy, przez kt\u00f3re dostarczane jest dodatkowe paliwo, a jego spalenie wywo\u0142uje wzrost ci\u0105gu. Dopalacz zako\u0144czony jest regulowan\u0105 dysz\u0105. W czasie pracy dopalacza dysza jest ca\u0142kowicie otwarta. Przy wy\u0142\u0105czonym dopalaczu ruchome segmenty zwieraj\u0105 si\u0119 zmniejszaj\u0105c przekr\u00f3j otworu wylotowego. Paliwo do silnika podaje pompa PCR-1-5.<\/p>\n Oko\u0142o 1956 roku, w WSK Rzesz\u00f3w opracowano pierwsz\u0105 Polsk\u0105 konstrukcj\u0119 silnika turboodrzutowego pod oznaczeniem TO-1. Na czele zespo\u0142u konstrukcyjnego sta\u0142 in\u017cynier Tadeusz Mirski. Silnik nie wszed\u0142 do produkcji seryjnej, ale pozwoli\u0142 zdoby\u0107 do\u015bwiadczenie w zakresie badania poszczeg\u00f3lnych podzespo\u0142\u00f3w jak i ca\u0142ej konstrukcji.<\/p>\n W PZL Rzesz\u00f3w produkowano tak\u017ce turbospr\u0119\u017carki do silnik\u00f3w samochodowych takich jak; SW 680, SW 400. Produkowano r\u00f3wnie\u017c turbospr\u0119\u017carki do silnik\u00f3w kolejowych i okr\u0119towych na podstawie licencji zachodnich firm; Holset, Napier, Brown-Boveri, Schwitzer. Produkowano t\u0142umiki drga\u0144 skr\u0119tnych do silnik\u00f3w wysokopr\u0119\u017cnych, wysokoci\u015bnieniowe pompy hydrauliczne z\u0119bate, elektrodr\u0105\u017carki i obrabiarki elektrochemiczne.<\/p>\n W 1953 roku, w WSK Rzesz\u00f3w skonstruowano motocykl \u017cu\u017clowy i silnik do niego, o pojemno\u015bci 500 cm3. Konstruktorami byli in\u017cynierowie; Tadeusz Fedka i Romuald I\u017cewski. Byli oni pracownikami WSK oraz cz\u0142onkami rzeszowskiego klubu sportowego Stal. W 1955 roku, uruchomiono produkcj\u0119 tego motocykla i silnika do niego pod nazw\u0105 FIS, co oznacza Fedko-I\u017cewski-Stal. Przez kilka lat FIS-y by\u0142y podstawowym sprz\u0119tem \u017cu\u017clowej reprezentacji, potem zast\u0105pi\u0142y je motocykle importowane. Cz\u0119\u015b\u0107 wycofywanych FIS-\u00f3w odsprzedano do r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w. Produkcj\u0119 wstrzymano w 1959 roku. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zachowane egzemplarze motocykli FIS s\u0105 cenionymi obiektami kolekcjonerskimi.<\/p>\n W 1958 roku, uruchomiono produkcj\u0119 silnik\u00f3w do samochod\u00f3w Mikrus, kt\u00f3rych zbudowano 2 239 sztuk.<\/p>\n Z ko\u0144cem 50-lat Zak\u0142ad WSK PZL Rzesz\u00f3w, w wyniku spadku zam\u00f3wie\u0144 dla Wojska Polskiego, podj\u0105\u0142 produkcj\u0119 wiertarek kolumnowych i innych obrabiarek, wir\u00f3wek do mleka, maszyn dziewiarskich, a nawet sztu\u0107c\u00f3w.<\/p>\n W 1957 roku, w PZL \u015awidnik uruchomiono produkcj\u0119 \u015bmig\u0142owca SM-1. Zak\u0142ad PZL Rzesz\u00f3w podj\u0105\u0142 si\u0119 produkcji przek\u0142adni g\u0142\u00f3wnej WR-1 do jego nap\u0119du. Mi\u0119dzy t\u0142okowym silnikiem gwiazdowym, a wirnikiem g\u0142\u00f3wnym i ogonowym. W konsekwencji w 1958 roku, wdro\u017cono do produkcji silniki t\u0142okowe Lit-3, kt\u00f3re stanowi\u0142y nap\u0119d \u015bmig\u0142owc\u00f3w SM-1\/2. Lit-3 to 7-cylindrowy silnik gwiazdowy, o max mocy 575 KM, o pojemno\u015bci 20,6 litra, ch\u0142odzony powietrzem, z jednostopniow\u0105 spr\u0119\u017cark\u0105. Silnik jest odmian\u0105 radzieckiego silnika Iwczenko AI-26W.<\/p>\n W 1960 roku, w zak\u0142adzie powsta\u0142a nowa prototypownia w kt\u00f3rej pierwszym prototypem silnika by\u0142 silnik turboodrzutowy HO-10, kt\u00f3ry by\u0142 pierwszym nap\u0119dem samolotu TS-11 Iskra. HO-10 to silnik turboodrzutowy, o ci\u0105gu 780 kG. By\u0142 to pierwszy Polski silnik wyposa\u017cony w spr\u0119\u017cark\u0119 osiow\u0105. Nad t\u0105 konstrukcj\u0105 pracowa\u0142 zesp\u00f3\u0142 pod kierownictwem in\u017c. Tadeusza Mirskiego, Jerzego Dro\u017cd\u017ca i Alfreda Soko\u0142a. Uruchomiono niewielk\u0105 produkcj\u0119 seryjn\u0105 tego silnika (1963-1966 rok), aby nie wstrzymywa\u0107 rozwoju samolotu TS-11 Iskra, mimo i\u017c planowano jako docelowy nap\u0119d silnik SO-1.<\/p>\n W 1961 roku, uruchomiono produkcj\u0119 silnik\u00f3w ASz-62 R stanowi\u0105cy nap\u0119d samolot\u00f3w An-2. Silniki te by\u0142y tak\u017ce seryjnie produkowane w PZL Kalisz.<\/p>\n GTD-350 to silnik turbinowy o mocy 400 KM. Dwa takie silniki stanowi\u0105 nap\u0119d \u015bmig\u0142owca Mi-2. W PZL Rzesz\u00f3w jego produkcj\u0119 uruchomiono w 1966 roku, i zbudowano ich oko\u0142o 15 000 sztuk. W PZL Rzesz\u00f3w produkowano tak\u017ce przek\u0142adnie g\u0142\u00f3wne WR-2 do tych \u015bmig\u0142owc\u00f3w.<\/p>\n Turboodrzutowy silnik SO-1 to Polska konstrukcja przeznaczona do nap\u0119du Polskich samolot\u00f3w szkolno-treningowych TS-11 Iskra. Pierwsze egzemplarze TS-11 by\u0142y nap\u0119dzane silnikami HO-10, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 niedopracowane. Gdy tylko by\u0142o to mo\u017cliwe wszystkie samoloty pierwszych trzech serii otrzyma\u0142y docelowe silniki SO-1. Z biegiem czasu na samolotach znajduj\u0105cych si\u0119 w czynnej eksploatacji sukcesywnie wymieniano SO-1 na SO-3, za\u015b w latach 80-tych zosta\u0142 wprowadzony silnik SO-3 W o wi\u0119kszym ci\u0105gu. Ca\u0142kowity resurs SO-3 W wynosi\u0142 1 200 godzin, a SO-3 1 600 godzin. Silnik SO-3 W by\u0142 fabrycznie montowany na samolotach trzech ostatnich serii, oraz w zale\u017cno\u015bci od potrzeb, na starszych egzemplarzach, na przyk\u0142ad nale\u017c\u0105cych do Zespo\u0142u Akrobacyjnego Bia\u0142o Czerwone Iskry.<\/p>\n Silnik typu SO-1\/SO-3 jest wyposa\u017cony w siedmiostopniow\u0105 spr\u0119\u017cark\u0119 osiow\u0105 o wydatku powietrza 18 kg\/s. Sk\u0142ada si\u0119 ona z wirnika oraz korpusu z zespo\u0142em kierownic. Komora spalania typu pier\u015bcieniowego z odparowaniem paliwa zawiera rur\u0119 \u017carow\u0105, os\u0142on\u0119 oraz 24 odparowywacze, zasilane w paliwo przez 12 strumieniowych wtryskiwaczy roboczych, 6 wtryskiwaczy rozruchowych i 2 \u015bwiece wysokiej energii. Turbina jest jednostopniowa reakcyjna. Zbudowana jest z wirnika, zespo\u0142u kierownic, przegrody oraz os\u0142ony. Dysza wylotowa ma sto\u017cek centralny i przekr\u00f3j wylotowy regulowany wk\u0142adkami. Instalacja smarowania sk\u0142ada si\u0119 z uk\u0142adu obiegowego i otwartego, wykorzystuje olej syntetyczny SDF-32 lub AW-30. Zastosowane rozwi\u0105zanie umo\u017cliwia d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 prac\u0119 silnika w locie odwr\u00f3conym. Rozruch silnika jest elektryczny za pomoc\u0105 pr\u0105dorozrusznika pobieraj\u0105cego energi\u0119 z pok\u0142adowego akumulatora b\u0105d\u017a lotniskowego \u017ar\u00f3d\u0142a zasilania. Materia\u0142em p\u0119dnym silnika jest nafta lotnicza JET A-1. Szacunkowe zu\u017cycie paliwa silnika SO-3 wynosi 300 l\/godz. na ziemi i 700 l\/godz. w powietrzu. W PZL Rzesz\u00f3w szacunkowo zbudowano 700-800 sztuk tych silnik\u00f3w.<\/p>\n W 60-latach, zak\u0142ad nadal si\u0119 rozwija\u0142. Powstawa\u0142y zak\u0142ady kooperuj\u0105ce w Krakowie (WSK Krak\u00f3w), Zak\u0142ad zamiejscowy w Ropczycach (1964 roku), Zak\u0142ad zamiejscowy w Przeworsku (1969 rok, w by\u0142ej cukrowni). W 60-latach, w WSK Rzesz\u00f3w uruchomiono produkcj\u0119; spalinowych silnik\u00f3w kolejowych trakcyjnych, turbo-spr\u0119\u017carek do silnik\u00f3w samochodowych, lokomotyw i okr\u0119t\u00f3w. Produkowano pompy hydrauliczne, obrabiarki i inne.<\/p>\n Z ko\u0144cem 60-lat zak\u0142ad zaprzesta\u0142 produkcji poza lotniczej i skupi\u0142 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na wyrobach s\u0142u\u017c\u0105cych lotnictwu. Poza lotnicze wyroby zacz\u0119\u0142y produkowa\u0107 inne fabryki. Du\u017cym osi\u0105gni\u0119ciem w unowocze\u015bnianiu produkcji by\u0142o opanowanie w 1965 roku, obr\u00f3bki skrawaniem cz\u0119\u015bci ze stop\u00f3w tytanu. Doskonalono technologi\u0119 odlewania wykorzystuj\u0105c odlewanie pr\u00f3\u017cniowe. Rozpocz\u0119to wykonywanie odlew\u00f3w precyzyjnych z wykorzystaniem wtryskarek p\u00f3\u0142automatycznych. Zastosowano kwantometr do oznaczania sk\u0142adu chemicznego \u017celiw i staliw. Rozbudowano ku\u017ani\u0119, kt\u00f3ra w 1967 roku, by\u0142a blisko trzy razy wi\u0119ksza, od tej uruchomionej w 1957 roku. W\u0142asne biuro konstrukcyjne opracowa\u0142o kilka unikalnych obrabiarek, kt\u00f3re uzyskiwa\u0142y uznanie na \u015bwiecie. Zak\u0142ad nadal podlega\u0142 pod Ministerstwo Przemys\u0142u Ci\u0119\u017ckiego. WSK Rzesz\u00f3w z ko\u0144cem 60-lat posiada\u0142 94 budynki o \u0142\u0105cznej powierzchni u\u017cytkowej 900 000 m2 i siedem magazyn\u00f3w. W 1966 roku, zarejestrowano znak firmowy WSK Rzesz\u00f3w.<\/p>\n Zmieniaj\u0105cy si\u0119 asortyment i coraz bardziej nowoczesne technologie wymaga\u0142y reorganizacji struktur zak\u0142adu. Systematycznie wzrasta\u0142o zatrudnienie w grupie pracownik\u00f3w techniczno-in\u017cynieryjnych. W 1969 roku, pracownicy zatrudnieni bezpo\u015brednio przy produkcji zarabiali 1 700 \u2013 2 000 z\u0142otych, a poza produkcyjni 1 200 \u2013 1 500 z\u0142otych.<\/p>\n Nadal rozwija\u0142 si\u0119 klub sportowy Stal Rzesz\u00f3w. Bardzo silna by\u0142a sekcja \u017cu\u017clowa, pi\u0142ki no\u017cnej (przez wiele lat Stal Rzesz\u00f3w by\u0142a w I lidze), sekcja zapa\u015bnicza i inne. Z kolei w zak\u0142adowym Domu Kultury funkcjonowa\u0142o wiele k\u00f3\u0142 zainteresowa\u0144. By\u0142y grupy teatralne, taneczne, malarskie i Zak\u0142adowa Orkiestra D\u0119ta. Przez 60-lata powsta\u0142o 600 nowych mieszka\u0144 w blokach, a pracownicy indywidualnie wybudowali sobie blisko 700 dom\u00f3w jednorodzinnych. Zak\u0142ad posiada\u0142 w\u0142asn\u0105 ogromn\u0105 sto\u0142\u00f3wk\u0119, dla potrzeb kt\u00f3rej prowadzono nawet niewielkie gospodarstwo rolne. Hodowano w nim \u015bwinie, krowy, a nawet konie. By\u0142a te\u017c szklarnia. Zak\u0142ad mia\u0142 swoj\u0105 piekarni\u0119, kioski spo\u017cywcze i kioski Ruchu, przychodni\u0119 zdrowia, dom kultury, basen, a nawet kwiaciarni\u0119.<\/p>\n W po\u0142owie 60-lat ponad 60 % wyrob\u00f3w przeznaczona by\u0142a na eksport, g\u0142\u00f3wnie do kraj\u00f3w RWPG i CCCP. W 1968 roku, zak\u0142ad zaliczono do przedsi\u0119biorstw specjalizuj\u0105cych si\u0119 w produkcji eksportowej. W komunistycznej rzeczywisto\u015bci zak\u0142adowi nie wolno by\u0142o samemu prowadzi\u0107 handlu zagranicznego, Dlatego wyroby sprzedawano g\u0142\u00f3wnie poprzez Przedsi\u0119biorstwo Handlu Zagranicznego PEZETEL, CZI (Centralny Zarz\u0105d In\u017cynierii), CEKOP i inne, kt\u00f3re cz\u0119sto by\u0142y zapleczem wywiadu i agentury.<\/p>\n Okres rz\u0105d\u00f3w PZPR pod przyw\u00f3dztwem komunisty Edwarda Gierka to czas cz\u0119\u015bciowego otwarcia na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Zachodem. G\u0142\u00f3wnym za\u0142o\u017ceniem by\u0142 post\u0119p technologiczny rodzimej gospodarki, aby chocia\u017c troch\u0119 dogoni\u0107 Zach\u00f3d. W 1976 roku, komuni\u015bci zawarli umow\u0119 z firm\u0105 Pratt & Whitney Canada (P&WC). W jej wyniku zak\u0142ad PZL Rzesz\u00f3w otrzyma\u0142 zlecenie na produkcj\u0119 cz\u0119\u015bci i zespo\u0142\u00f3w do lotniczych silnik\u00f3w turbinowych PT-610A.<\/p>\n W dniu 21.12.1976 roku, za po\u015brednictwem PHZ PEZETEL zawarto umow\u0119 z firm\u0105 Pratt & Whitney Canada (P&WC) na produkcj\u0119 i dostawy wytypowanych cz\u0119\u015bci i zespo\u0142\u00f3w do serii lotniczych silnik\u00f3w turbinowych PT-610A. Strona kanadyjska dostarcza\u0142a odpowiednie materia\u0142y i pomoc techniczn\u0105, aby zachowa\u0107 normy. Zgodnie z umow\u0105, kanadyjska firma przeszkoli\u0142a grup\u0119 pracownik\u00f3w w zakresie technologii, metalurgii oraz proces\u00f3w spawania i zgrzewania cz\u0119\u015bci oraz zespo\u0142\u00f3w szczeg\u00f3lnie odpowiedzialnych, jak r\u00f3wnie\u017c udzieli\u0142a WSK prawa stosowania, wy\u0142\u0105cznie na terenie Polski. Dla uruchomienie produkcji WSK otrzyma\u0142a kredyt bankowy w wysoko\u015bci 15 mil $.<\/p>\n Wsp\u00f3\u0142praca zako\u0144czy\u0142a si\u0119 z chwil\u0105 wprowadzenia w Polsce stanu wojennego przez genera\u0142a Wojciecha Jaruzelskiego. Jednak ju\u017c w 1983 roku, wsp\u00f3\u0142praca si\u0119 odrodzi\u0142a. Korzy\u015bci dobrej wsp\u00f3\u0142pracy zak\u0142ad odczu\u0142 w 90-latach, kiedy po przemianach spo\u0142eczno-gospodarczych pa\u0144stwo pozostawi\u0142o wiele firm na pastw\u0119 losu. Firma P&WC by\u0142a w\u00f3wczas g\u0142\u00f3wnym odbiorc\u0105 wyrob\u00f3w z Rzeszowa.<\/p>\n W 70-latach powsta\u0142y kolejne wydzia\u0142y filialne w \u017bo\u0142yni, Dynowie i Bartk\u00f3wce. Otwarto kolejn\u0105 ku\u017ani\u0119, now\u0105 odlewni\u0119 \u017celiwa oraz rozbudowano elektro-ciep\u0142owni\u0119. Pojawi\u0142y si\u0119 nowoczesne obrabiarki sterowane numerycznie. W tym okresie zak\u0142ad by\u0142 jednym z najwa\u017cniejszych w Polsce buduj\u0105cy wyroby wysokich technologii. Zak\u0142ad pod wzgl\u0119dem strategicznego znaczenia dla Polski, by\u0142 stawiany na r\u00f3wni z zak\u0142adami produkuj\u0105cymi stacje radiolokacyjne. W kolejnych latach wzrasta\u0142a dynamika eksportu, kt\u00f3ry obejmowa\u0142 ju\u017c blisko 70 % wyrob\u00f3w. W\u015br\u00f3d wyrob\u00f3w eksportowanych zaczyna\u0142y przewa\u017ca\u0107 cz\u0119\u015bci zamienne. W\u015br\u00f3d gotowych produkt\u00f3w pierwsze miejsce zajmowa\u0142y silniki GTD-350 i przek\u0142adnie WR-2. W 1972 roku, Zak\u0142ad Do\u015bwiadczalny zosta\u0142 przekszta\u0142cony w O\u015brodek Badawczo-Rozwojowy Nap\u0119d\u00f3w Lotniczych (OBRNL), kt\u00f3ry w 1976 roku, przej\u0105\u0142 pozosta\u0142e s\u0142u\u017cby konstrukcyjne WSK. W tym czasie OBRNL pracowa\u0142 nad udoskonalaniem silnik\u00f3w SO-3, SO-3 W, SO-3 W 22, GTD-350. Wsp\u00f3lnie z CCCP projektowano silnik TWD-850, a p\u00f3\u017aniej docelowy silnik PZL-10 W do samolotu An-28\/M-28. Projektowano przek\u0142adni\u0119 WR-3 do \u015bmig\u0142owca Sok\u00f3\u0142. Wielkim zadaniem by\u0142o przekonstruowanie silnika Lit-3 z wersji \u015bmig\u0142owcowej na wersj\u0119 samolotow\u0105 dla samolot\u00f3w rolniczych PZL-106 Kruk, silnik PZL-3 S, a nast\u0119pnie docelowy silnik z reduktorem PZL-3 SR. Przeprowadzano adaptacj\u0119 dokumentacji silnik\u00f3w PZL-Franklin. W 1977r., przyst\u0105piono do produkcji silnik\u00f3w PZL-Franklin: 2-cylindrowego 2A-120, 4-cylindrowego i 6-cylindrowego 6A350C i 6AS-350A. WSK Rzesz\u00f3w zajmuje si\u0119 tak\u017ce produkcj\u0105 poza-lotnicz\u0105. By\u0142y to mi\u0119dzy innymi uchwyty wiertarskie.<\/p>\n W lipcu 1970 roku, nast\u0105pi\u0142a zmiana nazwy przedsi\u0119biorstwa na: Wytw\u00f3rnia Sprz\u0119tu Komunikacyjnego \u201eDelta-Rzesz\u00f3w\u201d. Zak\u0142ad pozostawa\u0142 pod zarz\u0105dem powsta\u0142ego Zjednoczenia Przemys\u0142u Lotniczego i Silnikowego \u201eDelta\u201d w Warszawie. Kolejna zmiana w nazwie WSK nast\u0105pi\u0142a w 1975 roku, kiedy to w miejsce \u201eDelta-Rzesz\u00f3w\u201d wprowadzono \u201ePZL-Rzesz\u00f3w\u201d, analogicznie do zmiany w nazwie zjednoczenia.<\/p>\n W 1974 roku, zak\u0142ad przyj\u0105\u0142 struktur\u0119 wielozak\u0142adow\u0105, gdzie poszczeg\u00f3lne oddzia\u0142y sta\u0142y si\u0119 samodzielnymi zak\u0142adami. By\u0142o to zwi\u0105zane z konieczno\u015bci\u0105 lepszego zarz\u0105dzania ogromnym maj\u0105tkiem. Zak\u0142ad mechaniczny skupi\u0142 podstawowe wydzia\u0142y obr\u00f3bki mechanicznej. Zak\u0142ad Metalurgiczny przyj\u0105\u0142 odlewni\u0119, ku\u017ani\u0119 i inne. Wydzia\u0142y filialne w \u017bo\u0142yni i Przeworsku podniesione zosta\u0142y do rangi zak\u0142ad\u00f3w. W 1975 roku, oddano do u\u017cytku now\u0105 przychodni\u0119 zdrowia umieszczon\u0105 przed bram\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105.<\/p>\n W czasach PRL zak\u0142ad by\u0142 wielokrotnie odwiedzany przez pierwszych sekretarzy i innych dygnitarzy. W 50-latach zak\u0142ad odwiedzi\u0142 komunista I sekretarza KC KPZR Nikity Chruszczowa, kt\u00f3remu towarzyszy\u0142 I sekretarz KC PZPR W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka. W 70-latach firm\u0119 wizytowa\u0142 Edward Gierek. Na jego przyjazdy malowano kraw\u0119\u017cniki na bia\u0142o, a nawet wybijano brudne szyby, aby wstawi\u0107 nowe. W komunistycznej rzeczywisto\u015bci to by\u0142o ta\u0144sze ni\u017c ich umycie!<\/p>\n Z ko\u0144cem 70-lat gospodarka Polska centralnie kierowana, systematycznie stawa\u0142a si\u0119 coraz mniej wydolna. W sklepach zaczyna\u0142o brakowa\u0107 podstawowych produkt\u00f3w, nawet tych sprzedawanych na kartki. (Kartki na cukier wprowadzono w 1976 roku). Nastroje spo\u0142eczne ulega\u0142y pogarszaniu. W zak\u0142adach pracy za\u0142ogi podejmowa\u0142y strajki, kt\u00f3re przez komunist\u00f3w by\u0142y nazywane \u201enieuzasadnionymi przerwami w pracy\u201d. W 1980 roku, szczeg\u00f3lnie w sierpniu i wrze\u015bniu, Polsce grozi\u0142 spo\u0142eczny bunt. Podobnie by\u0142o w WSK Rzesz\u00f3w. W dniu 10.09.1980 roku, protestuj\u0105ca za\u0142oga podpisa\u0142a porozumienie z dyrekcj\u0105 firmy, w sprawie wysuni\u0119tych postulat\u00f3w. G\u0142\u00f3wnym \u017c\u0105daniem by\u0142o powstanie niezale\u017cnych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych. W dniu 20.09.1981 roku, podczas mszy \u015bwi\u0119tej na stadionie Stali Rzesz\u00f3w ks. bp Ignacy Tokarczuk po\u015bwi\u0119ci\u0142 sztandar NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d WSK Rzesz\u00f3w. Po wprowadzeniu w dniu 13.12.1981 roku, stanu wojennego wielu dzia\u0142aczy \u201eSolidarno\u015bci\u201d zosta\u0142o internowanych, wi\u0119zionych i prze\u015bladowanych. 80-lata to okres spowolnienia rozwoju zak\u0142adu PZL Rzesz\u00f3w. G\u0142\u00f3wnym powodem by\u0142 za\u0142amuj\u0105c si\u0119 rynek CCCP, kt\u00f3ry by\u0142 g\u0142\u00f3wnym odbiorc\u0105 wyrob\u00f3w. Podobnie dzia\u0142o si\u0119 w pozosta\u0142ych krajach RWPG. Niewielkie poruszenie nast\u0105pi\u0142o w 1984 roku, kiedy to uruchomiono produkcj\u0119 silnik\u00f3w PZL-3 S\/SR do nap\u0119du samolotu rolniczego PZL-106 AR Kruk i PZL-106 BR Kruk. Tak\u017ce w 1984 roku, rozpocz\u0119to produkcj\u0119 silnika turbo\u015bmig\u0142owego TWD-10B, a w 1986 roku, silnika PZL-10 W do \u015bmig\u0142owca Sok\u00f3\u0142. Trzecim wa\u017cnym wyrobem sta\u0142 sta\u0142a si\u0119 przek\u0142adnia W-3 do \u015bmig\u0142owca Sok\u00f3\u0142.<\/p>\n Od 1984 roku, systematycznie r\u00f3s\u0142 udzia\u0142 wyrob\u00f3w eksportowanych za granic\u0119. Pocz\u0105tkowo (1984 rok) by\u0142o to 35 %, a w 1988 roku, blisko 45 %. Nie by\u0142y to ilo\u015bci takie jak w 70-latach, jednak pozwala\u0142y na wzgl\u0119dy rozw\u00f3j zak\u0142adu. PZL Rzesz\u00f3w eksportowa\u0142 swoje produkty do oko\u0142o 25 kraj\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. Jednak najwa\u017cniejszym klientem by\u0142a Kanada z kt\u00f3r\u0105 w 1983 roku, odnowiono kontakty. PZL Rzesz\u00f3w by\u0142 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym si\u0119 dostawc\u0105 wyrob\u00f3w dla P&WC, w\u015br\u00f3d 33 firm z ca\u0142ego \u015bwiata. Ilo\u015bciowo najwi\u0119cej eksportowano do CCCP. Jednak by\u0142 to eksport ma\u0142o op\u0142acalny z uwagi na ceny odg\u00f3rnie ustalone i nie podlegaj\u0105ce negocjacjom. Powodem by\u0142 wzrost cen surowc\u00f3w z drugiego obszaru p\u0142atniczego i eksport ten stawa\u0142 si\u0119 z ka\u017cdym rokiem mniej op\u0142acalny. Systematycznie mala\u0142o zatrudnienie. Powodem by\u0142 coraz ni\u017csze p\u0142ace i rosn\u0105ce wymagania kwalifikacyjne. Wielu fachowc\u00f3w znajdowa\u0142o zatrudnienie w niewielkich firmach prywatnych, kt\u00f3re lepiej p\u0142aci\u0142y. W drugiej po\u0142owie 80-lat, zatrudnienie spad\u0142o z 8 500 do 6 500 os\u00f3b. By\u0142a bardzo du\u017ca p\u0142ynno\u015b\u0107 kadr.<\/p>\n Do 1987 rok, PZL Rzesz\u00f3w wyprodukowa\u0142 \u0142\u0105cznie 28 000 silnik\u00f3w i 29 000 przek\u0142adni g\u0142\u00f3wnych. Opr\u00f3cz tego setki tysi\u0119cy innych wyrob\u00f3w. Od czasu uruchomienia zak\u0142adu (1938 roku) moc produkcyjna wzros\u0142a blisko 10-krotnie. Obszar zak\u0142adu ur\u00f3s\u0142 9-krotnie.<\/p>\n W 1984 roku, rozpocz\u0119to produkcj\u0119 silnika turbo\u015bmig\u0142owego TWD-10 B, kt\u00f3ry stanowi nap\u0119d samolotu An-28, p\u00f3\u017aniej jako M-28, produkowanego w PZL Mielec. Od 1986 roku, rozpocz\u0119to produkcj\u0119 silnika PZL-10 W, kt\u00f3ry razem z przek\u0142adniami W-3 stanowi nap\u0119d do \u015bmig\u0142owca PZL Sok\u00f3\u0142 produkowanego w PZL \u015awidnik.<\/p>\n Silnik turbo\u015bmig\u0142owych PZL-10 S jest licencyjnym odpowiednikiem sowieckich silnik\u00f3w TWD-10 B. Producent PZL-Rzesz\u00f3w. Spr\u0119\u017carka silnika ma 6-stopni osiowych i 1-stpoie\u0144 promieniowy. Komora spalania pier\u015bcieniowa, do kt\u00f3rej paliwo dostarczaj\u0105 wiruj\u0105ce wtryskiwacze. Turbina 2-stopniowa. Moc z turbiny nap\u0119dowej przekazywana jest przez szybkobie\u017cny reduktor, wa\u0142 po\u015brednicz\u0105cy, reduktor planetarny do \u015bmig\u0142a. Jednostopniowa turbina osiowa nap\u0119dza \u015bmig\u0142o przez reduktor szybkobie\u017cny, wa\u0142 po\u015brednicz\u0105cy i wysuni\u0119ty do przodu reduktor planetarny \u015bmig\u0142a. Skrzynk\u0119 nap\u0119d\u00f3w agregat\u00f3w samolotu \u2013 przez reduktor szybkobie\u017cny. Z reduktora \u015bmig\u0142a nap\u0119dzane s\u0105 ponadto regulator pr\u0119dko\u015bci obrotowej \u015bmig\u0142a i regulator pr\u0119dko\u015bci obrotowej turbiny nap\u0119dowej.<\/p>\n Podstawowe dane silnika; Moc startowa na wale \u015bmig\u0142a 705 kW (960 KM). Moc nominalna na wale \u015bmig\u0142a 574 kW (780 KM). \u015amig\u0142o 3-\u0142opatowe o \u015brednicy 2,8 m. Z ko\u0144cem 90- lat do silnik\u00f3w PZL-10 S zacz\u0119to montowa\u0107 \u015bmig\u0142a 5-\u0142opatowe firmy Hartzell. Taki nap\u0119d zosta\u0142 zastosowany w wielu Polskich wojskowych M-28 Bryza.<\/p>\n Wraz z licencj\u0105 silnika PZL Rzesz\u00f3w uzyska\u0142 dost\u0119p do nowych technologii; precyzyjne odlewanie \u0142opatek roboczych i \u0142opatek kieruj\u0105cych. Walcowanie \u0142opatek roboczych. Powierzchniowe utwardzanie pi\u00f3r \u0142opatek roboczych metod\u0105 wibracji. Spawanie automatyczne w os\u0142onie argonowej. Spawanie wi\u0105zk\u0105 elektron\u00f3w.<\/p>\n \u201eOkr\u0105g\u0142y st\u00f3\u0142\u201d, a w\u0142a\u015bciwie ustalenia zawarte w Magdalence pod Warszaw\u0105, pomi\u0119dzy komunistami, a wyselekcjonowan\u0105 opozycj\u0105, na kolejne, d\u0142ugie lata ustali\u0142y oligarchiczny porz\u0105dek w Rzeczypospolitej. Pr\u00f3ba rozliczenia komunist\u00f3w z ich rz\u0105d\u00f3w doprowadzi\u0142a do upadku Rz\u0105du mecenasa Jana Olszewskiego. Prezydent Lech Wa\u0142\u0119sa w 1993 roku, wyprowadzi\u0142 armi\u0119 czerwona z terenu Rzeczypospolitej. Jednak z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 pozostawi\u0142 agentur\u0119. Unowocze\u015bnianie Polskiej gospodarki polega\u0142o g\u0142\u00f3wnie na likwidacji niedoinwestowanych zak\u0142ad\u00f3w i wyprzeda\u017cy ich za bezcen. Z dnia na dzie\u0144 powstawa\u0142y gigantyczne fortuny oligarch\u00f3w, a spo\u0142ecze\u0144stwo z trudem wi\u0105za\u0142o koniec z ko\u0144cem. Podobnie jak za komuny. W\u00f3wczas by\u0142y pieni\u0105dze, a nie by\u0142o towar\u00f3w. Teraz by\u0142y towary, a nie by\u0142o pieni\u0119dzy.<\/p>\n Perspektywy dla PZL Rzesz\u00f3w by\u0142y z\u0142e. Blok wschodni si\u0119 rozpad\u0142. Zak\u0142ad straci\u0142 rynki zbytu. Produkcja spad\u0142a o 70 %. W ci\u0105gu zaledwie kilkunastu miesi\u0119cy nak\u0142ady na surowce, energi\u0119 i wykonawstwo spad\u0142y o ponad 80 %. Ratunku upatrywano w kompleksowej restrukturyzacji, kt\u00f3rej plan powsta\u0142 w 1992 roku. Restrukturyzacja firmy obejmowa\u0142a pi\u0119\u0107 etap\u00f3w: organizacyjny, maj\u0105tkowy, produkcyjny, technologiczny i finansowy. Pierwszym krokiem by\u0142o przekszta\u0142cenie zak\u0142adu w sp\u00f3\u0142k\u0119 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 na prawie kodeksu handlowego. Wytw\u00f3rnia Sprz\u0119tu Komunikacyjnego PZL-Rzesz\u00f3w Sp\u00f3\u0142ka Akcyjna powsta\u0142a w dniu 1.08.1994 roku. Nowa firma pozby\u0142a si\u0119 podmiot\u00f3w nie zwi\u0105zanych bezpo\u015brednio z produkcj\u0105. Tak wydzielono sp\u00f3\u0142ki c\u00f3rki; transportowa, elektro-ciep\u0142owni, magazynowa i inne. Tak\u017ce klub sportowy Stal Rzesz\u00f3w musia\u0142 przej\u015b\u0107 na w\u0142asny rozrachunek. Jeszcze w 1993 roku, zak\u0142ad zawar\u0142 ugod\u0119 bankow\u0105 w sprawie p\u0142ynnego finansowania.<\/p>\n Jednak najwa\u017cniejsze by\u0142o poszukiwanie nowych poddostawc\u00f3w i nowych rynk\u00f3w zbytu. W wyniku dzia\u0142a\u0144 marketingowych nawi\u0105zano wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z wieloma klientami na rynkach zachodnich, dla kt\u00f3rych dostarczano: odlewy i odkuwki, cz\u0119\u015bci i zespo\u0142y do nowych turbospr\u0119\u017carek, cz\u0119\u015bci motoryzacyjne, cz\u0119\u015bci i zespo\u0142y silnik\u00f3w lotniczych. Zak\u0142ad musia\u0142 wprowadza\u0107 nowe technologie i now\u0105 organizacj\u0119 pracy. \u015arubowano wymagania techniczne. W\u015br\u00f3d nowych technologii by\u0142a obr\u00f3bka laserowa., stosowana do wycinania skomplikowanych kszta\u0142t\u00f3w. Sprowadzono nowe maszyny i narz\u0119dzia renomowanych firm. Wysoka jako\u015b\u0107 i konkurencyjna cena gotowych wyrob\u00f3w pozwoli\u0142a na nawi\u0105zanie kontakt\u00f3w z czo\u0142owymi producentami lotniczymi na \u015bwiecie. W\u015br\u00f3d nich mo\u017cna wymieni\u0107; General Electric USA, Rolls-Royce UK, Volvo Szwecja, Allied-Signal USA, ABB Szwajcaria, Same Deutz-Fahr Group W\u0142ochy, Hispano-Suiza Francja, Snecma Francja.<\/p>\n Sp\u00f3\u0142ka WSK PZL-Rzesz\u00f3w na wiele lat wypracowa\u0142a nowy model produkcji. Dzia\u0142a\u0142a w zakresie produkcyjnym, remontowo-serwisowym, projektowo-badawczym i us\u0142ugowym. Mia\u0142a trzy g\u0142\u00f3wne zak\u0142ady; Zak\u0142ad Lotniczy, Zak\u0142ad Metalurgiczny i Zak\u0142ad Obs\u0142ugi.<\/p>\n Zak\u0142ad Lotniczy przesta\u0142 by\u0107 producentem wyrob\u00f3w gotowych w postaci silnik\u00f3w lotniczych. Sta\u0142 si\u0119 wytw\u00f3rc\u0105 podzespo\u0142\u00f3w dla innych firm, produkuj\u0105c \u0142opatki turbin i spr\u0119\u017carek, aparaty kieruj\u0105ce, wa\u0142y i wa\u0142ki, elementy obrotowe, ko\u0142a z\u0119bate, korpusy, przek\u0142adnie, turbospr\u0119\u017carki oraz t\u0142umiki drga\u0144 skr\u0119tnych.<\/p>\n W 1992r., na pewien czas, wznowiono produkcj\u0119 poszukiwanych silnik\u00f3w ma\u0142ej mocy PZL-Franklin. W 1994r., zako\u0144czono pr\u00f3by kwalifikacyjne nowego Polskiego silnika K-15 przeznaczonego dla samolotu I-22 Iryda. W 1996 roku, przed\u0142u\u017cono najwa\u017cniejszy dla zak\u0142adu kontrakt z firm\u0105 Pratt & Whitney Kanada.<\/p>\n W dniu 11.03.2002 roku, Skarb Pa\u0144stwa sfinalizowa\u0142 sprzeda\u017c wi\u0119kszo\u015bciowego pakietu akcji firmy WSK \u201ePZL-Rzesz\u00f3w\u201d S.A., konsorcjum United Technologies Holdings. Sprzedano 85% pakietu. Tym samym rzeszowska fabryka sta\u0142a si\u0119 cz\u0142onkiem United Technologies Corporation (UTC) sp\u00f3\u0142ki publicznej, notowanej na Gie\u0142dzie Nowojorskiej (NYSE). United Technologies Corporation dostarcza na rynek szerok\u0105 gam\u0119 produkt\u00f3w i us\u0142ugi dla przemys\u0142u lotniczego i budowlanego.<\/p>\n WSK PZL Rzesz\u00f3w mia\u0142a w\u00f3wczas dwie g\u0142\u00f3wne ga\u0142\u0119zie produkcyjne. Pierwsz\u0105 by\u0142y podzespo\u0142y silnik\u00f3w lotniczych, a drug\u0105 produkcja odlew\u00f3w precyzyjnych dla potrzeb przemys\u0142u lotniczego. W sk\u0142ad sp\u00f3\u0142ki wchodzi\u0142y cztery g\u0142\u00f3wne Zak\u0142ady: Odlew\u00f3w Precyzyjnych, Lotniczy, Narz\u0119dziowy i Nap\u0119d\u00f3w Lotniczych dzia\u0142aj\u0105ce jako niezale\u017cne, b\u0119d\u0105ce na w\u0142asnym rozrachunku jednostki. Pozosta\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 Sp\u00f3\u0142ki realizowana by\u0142a w wydzia\u0142ach pomocniczych (np. w Biurze Konstrukcyjnym EDA).<\/p>\n Produkcja silnik\u00f3w P&W F-100 do Polskich wielozadaniowych samolot\u00f3w bojowych F-16 Jastrz\u0105b to okre\u015blenie znacznie nad wyrost. Offset przy zakupie F-16 przewidywa\u0142 budow\u0119 silnik\u00f3w w Polsce. Jednak park maszynowy i znikome do\u015bwiadczenie przy budowie silnik\u00f3w du\u017cych ci\u0105g\u00f3w spowodowa\u0142o, \u017ce zako\u0144czy\u0142o si\u0119 tylko na prostym, ko\u0144cowym monta\u017cu z dostarczonych modu\u0142\u00f3w. W dniu 31.05.2006r., w wydziale monta\u017cowym zosta\u0142 przekazany pierwszy silnik zmontowany w Rzeszowie do samolotu F-16. \u0141\u0105cznie zmontowano 48 silnik\u00f3w P&W F-100, czyli tyle ile samolot\u00f3w zakupi\u0142y Si\u0142y Powietrzne.<\/p>\n W ostatnich latach inwestycje przekroczy\u0142y 300 mln $, 10-krotnie wzros\u0142a sprzeda\u017c, a WSK uczestniczy w najnowszych \u015bwiatowych lotniczych programach produkcyjnych samolotu Airbus A 320 Neo, najnowszej generacji my\u015bliwca F-35 czy najnowszych konstrukcji samolot\u00f3w pasa\u017cerskich kanadyjskiej firmy Bombardier i japo\u0144skiej Mitsubishi. Ambicj\u0105 rzeszowskiej firmy jest zaprojektowanie, zbudowanie i przetestowanie kompletnego silnika lotniczego. To mo\u017ce by\u0107 realne dzi\u0119ki nowoczesnemu Centrum Badawczo-Rozwojowemu, kt\u00f3rego budowa dobiega ko\u0144ca. Tak wygl\u0105da reklam\u00f3wka. Rzeczywisto\u015b\u0107 jest znacznie bardzie szara. Ju\u017c dawno min\u0119\u0142y czasy, kiedy w Rzeszowie produkowano kompletne silniki lotnicze. PZL-Rzesz\u00f3w jest tylko i wy\u0142\u0105cznie poddostawc\u0105 cz\u0119\u015bci.<\/p>\n Aby nie by\u0142o, \u017ce absurdy by\u0142y tylko w czasach PRL to podam przyk\u0142ad absurdu wsp\u00f3\u0142czesnego. WSK Rzesz\u00f3w to zak\u0142ad w kt\u00f3rym nie wolno pi\u0107 ze szklanek. Kaw\u0119 i herbat\u0119 mo\u017cna pi\u0107 z kubk\u00f3w, a butelki mog\u0105 by\u0107 tylko plastikowe. Pewien pracownik pokaleczy\u0142 sobie usta. Zg\u0142osi\u0142, \u017ce p\u0119k\u0142a szklanka podczas picia gor\u0105cej herbaty. Prawda by\u0142a inna. Ten pracownik pi\u0142 wod\u0119 z butelki, kt\u00f3ra mia\u0142a uszkodzon\u0105 szyjk\u0119.<\/p>\n Od 2002 roku, wi\u0119kszo\u015bciowy pakiet akcji posiada Ameryka\u0144ski koncern lotniczy United Technologies Corporation, kt\u00f3rej cz\u0119\u015bci\u0105 jest kanadyjski dzia\u0142 P&W. W ostatnich latach w Polsce, maso\u0144sko-liberalny Rz\u0105d Donalda Tuska, a nast\u0119pnie Ewy Kopacz prowadzi\u0142 polityk\u0119 wyprzeda\u017cy ostatnich akcji b\u0119d\u0105cych w posiadaniu Skarbu Pa\u0144stwa. Nie inaczej sta\u0142o si\u0119 z WSK PZL Rzesz\u00f3w S.A. Tego mo\u017cna by\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107. W efekcie, w 2015 roku, za rz\u0105d\u00f3w prezesa pana Marka Dareckiego, zak\u0142ad przeszed\u0142 kolejn\u0105 reorganizacj\u0119 i zmieni\u0142 nazw\u0119 na Pratt & Whitney Rzesz\u00f3w S.A. Oczywi\u015bcie zmianie uleg\u0142o tak\u017ce logo. PZL Rzesz\u00f3w przesta\u0142 istnie\u0107. Na otarcie \u0142ez, podkre\u015blano, \u017ce teraz zak\u0142ad w Rzeszowie przynale\u017cy do jednej z najlepszych \u015bwiatowych firm lotniczych Pratt & Whitney. Ale ju\u017c nie produkuje silnik\u00f3w. Jest podwykonawc\u0105 i zak\u0142adem remontowym. Zwi\u0105zki zawodowe dzia\u0142aj\u0105ce w WSK PZL Rzesz\u00f3w zmian\u0119 nazwy przyj\u0119\u0142y z niezadowoleniem. Proszono, aby pozostawi\u0107 w nazwie WSK Rzesz\u00f3w. To jednak nie przesz\u0142o. Znikn\u0119\u0142a nazwa i logo zak\u0142adu z 78-letni\u0105 tradycj\u0105. Nie ma si\u0119 co dziwi\u0107 przywi\u0105zaniu rzeszowian do starej nazwy WSK. Bez niej Rzesz\u00f3w nie by\u0142by dzi\u015b tym czym jest: siedzib\u0105 jednego z najwa\u017cniejszych Polskich klastr\u00f3w, czyli Doliny Lotniczej. Obecna zmiana nazwy to si\u00f3dma zmiana w historii zak\u0142adu.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" PZL Rzesz\u00f3w to jedna z najwi\u0119kszych firm bran\u017cy lotniczej w Rzeczypospolitej. Powstanie firmy produkuj\u0105cej silniki lotnicze w Rzeszowie datuje si\u0119 od 1937 rok, czyli w czasie rozkwitu II Rzeczypospolitej. Poniewa\u017c histori\u0119 tego okres komuni\u015bci i ich nast\u0119pcy systematycznie zamazywali dlatego przytoczymy j\u0105 teraz.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59],"tags":[],"class_list":["post-400","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-przemysl-lotniczy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/400","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=400"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/400\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4939,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/400\/revisions\/4939"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=400"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=400"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}WSK-Rzesz\u00f3w. 1951 rok.<\/h3>\n
Silnik Lis-1.<\/h3>\n
Silnik Lis-2.<\/h3>\n
Silnik Lis-5.<\/h3>\n
1956 rok.<\/h3>\n
Inna produkcja w Rzeszowie.<\/h3>\n
Silnik Lit-3. 1958 rok.<\/h3>\n
Silnik HO-10.<\/h3>\n
Silnik ASz-62 R.<\/h3>\n
Silnik GTD-350.<\/h3>\n
Silniki SO-1, SO-3, SO-3 W.<\/h3>\n
60-lata.<\/h3>\n
Wsp\u00f3\u0142praca z Kanad\u0105. 1976 rok.<\/h3>\n
70-lata.<\/h3>\n
80-lata.<\/h3>\n
TWD-10 B, PZL-10 S\/W. 1984 rok.<\/h3>\n
90-lata.<\/h3>\n
2002 rok.<\/h3>\n
Silniki do F-16 Jastrz\u0105b.<\/h3>\n
Pierwsze 10-lecie XXI wieku.<\/h3>\n
2015 rok.<\/h3>\n