Zak\u0142ady Mechaniczne Emil Plage i Teofil La\u015bkiewicz w Lublinie to bez w\u0105tpienia pierwsza Polska wytw\u00f3rnia lotnicza. Produkowa\u0142a samoloty od 1921 roku. Od 1928 roku, produkowa\u0142a w\u0142asne konstrukcje samolot\u00f3w, a po upa\u0144stwowieniu pod nazw\u0105 Lublin. W 1935 roku, fabryka zosta\u0142a znacjonalizowana.<\/p>\n Troch\u0119 historii<\/strong><\/p>\n Albert Plage w 1860 roku, otworzy\u0142 przy ulicy Bernardy\u0144skiej w Lublinie warsztat metalowy, w kt\u00f3rym wytwarza\u0142 rondle, wanny miedziane, oprzyrz\u0105dowanie dla gorzelni. Firma szybko si\u0119 rozwija\u0142a i pod koniec XIX wieku zatrudnia\u0142a ju\u017c oko\u0142o 50 os\u00f3b. Nosi\u0142a w\u00f3wczas nazw\u0119 Fabryka Wyrob\u00f3w Miedzianych Alberta Plagego. W 1897 roku, Albert Plage sprzeda\u0142 zak\u0142ad swojemu synowi Emilowi, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 jeszcze bardziej przedsi\u0119biorczy. W 1899 roku, firma zatrudnia\u0142a ju\u017c oko\u0142o 90 os\u00f3b. Emil Plage na terenach by\u0142ego folwarku Bronowice zbudowa\u0142 nowy zak\u0142ad. Na po\u0142udnie od centrum Lublina, mi\u0119dzy rzek\u0105 Bystrzyca, a torami kolejowymi. Lokalizacja zak\u0142adu by\u0142a dogodna; linia kolejowa Warszawa-Kowal oraz droga do Zamo\u015bcia. Tak\u017ce w 1899 roku, Emil Plage wszed\u0142 w sp\u00f3\u0142k\u0119 z Teofilem La\u015bkiewiczem i tak powsta\u0142y \u201eZak\u0142ady Mechaniczne E. Plage i T. La\u015bkiewicz w Lublinie\u201d. Nadal produkowano metalowe wyroby dla przemys\u0142u spo\u017cywczego. Mia\u0142y one bardzo dobr\u0105 jako\u015b\u0107, czego efektem by\u0142y liczne nagrody, mi\u0119dzy innymi na wystawie rolno-przemys\u0142owej w Lublinie w 1901 roku. W 1907 roku, podj\u0119to produkcj\u0119 kot\u0142\u00f3w oraz metalowych element\u00f3w dla powstaj\u0105cych cementowni. W tym czasie, fabryka zatrudnia\u0142a ju\u017c oko\u0142o 300 os\u00f3b.<\/p>\n W 1909 roku, w wieku 41 lat Emil Plage zmar\u0142 bezpotomnie. Jego udzia\u0142y w firmie przesz\u0142y na \u017cyj\u0105cych rodzic\u00f3w, brata i siostry. Firm\u0119 dalej prowadzi\u0142 Teofil La\u015bkiewicz, a interesy rodziny Plagego reprezentowa\u0142 J\u00f3zef Laube. W 1910 roku, Teofil La\u015bkiewicz razem z Kazimierzem Arciszewskim, kt\u00f3ry by\u0142 wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem fabryki maszyn w \u0141odzi, zdecydowali si\u0119 naby\u0107 udzia\u0142y Plagego. Rodzina Plage wyrazi\u0142a zgod\u0119 na sprzeda\u017c, pod warunkiem pozostawienia nazwiska Plage w nazwie firmy. Tak si\u0119 te\u017c sta\u0142o.<\/p>\n Od 1911 roku, zak\u0142ad produkowa\u0142 kot\u0142y okr\u0119towe, g\u0142\u00f3wnie na zam\u00f3wienia rz\u0105dowe Rosji. Wytwarzano tak\u017ce elementy kad\u0142ub\u00f3w statk\u00f3w morskich oraz zbiorniki na paliwo. Wiele z tych zam\u00f3wie\u0144 nie wykonano, bo rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wielka wojna \u015bwiatowa. Zak\u0142ad zosta\u0142 zniszczony i ograbiony w 1915 roku, przez wycofuj\u0105ce si\u0119 oddzia\u0142y rosyjskie. Zak\u0142ad jednak nie upad\u0142, cho\u0107 m\u00f3g\u0142 da\u0107 zatrudnienie tylko 30 osobom. Dla armii austriackiej produkowano tutaj mi\u0119dzy innymi mena\u017cki i kuchnie polowe.<\/p>\n Produkcja samolot\u00f3w<\/strong><\/p>\n Odrodzenie si\u0119 Rzeczypospolitej Polski otwar\u0142o przed zak\u0142adem nowe mo\u017cliwo\u015bci. Teofil La\u015bkiewicz, za namow\u0105 in\u017c. Kazimierza Arciszewskiego, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do inspektora wojsk lotniczych o zezwolenie na za\u0142o\u017cenie dzia\u0142u lotniczego. Pozytywna odpowied\u017a nadesz\u0142a w dniu 14.02.1920 roku. W dniu 17.02.1920 roku, Zak\u0142ad podpisa\u0142 umow\u0119 z Lotnictwem Wojskowym na produkcj\u0119 na podstawie licencji w\u0142oskich samolot\u00f3w; my\u015bliwski Ansaldo A-1 \u201eBalila\u201d (200 egzemplarzy) oraz rozpoznawczo-bombowy Ansaldo A-300 (100 egzemplarzy). Umowa opiewa\u0142a na 300 samolot\u00f3w.<\/p>\n Dla nowych hal produkcyjnych zakupiono kolejne tereny. Powierzchnia zak\u0142adu zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 od nieco ponad 1 ha do 13-14 ha. Pod zadaszeniem znalaz\u0142o si\u0119 10 000 m2. W 1921 roku, fabryka zatrudnia\u0142a oko\u0142o 500 os\u00f3b. Adres; Lublin ul Fabryczna 26.\u00a0Pierwszy samolot Ansaldo A-300 zosta\u0142 oblatany w dniu 15.06.1921 roku. Wed\u0142ug powszechnej opinii, rozpropagowanej w okresie Polski Ludowej, jako\u015b\u0107 wykonania samolot\u00f3w by\u0142a niska. Dosz\u0142o do kilku katastrof. Spowodowa\u0142o to zmniejszenie zam\u00f3wienia. W poszczeg\u00f3lnych latach zbudowano; 1921 roku – 14 maszyn, 1922 roku – 22 maszyny, 1923 roku – 60 maszyn, 1924 roku – do czasu wstrzymania produkcji, 36 maszyn.<\/p>\n Faktem jest; i\u017c w 1921 roku, podczas wykonywania ewolucji zgin\u0105\u0142 \u201eAs\u201d \u015bwiatowego lotnictwa, pilot Adam Haber-W\u0142y\u0144ski, w 1922 roku, w wyniku oderwania skrzyde\u0142 \u015bmier\u0107 ponie\u015bli chor\u0105\u017cy J. Ryba i sier\u017cant W. G\u00f3rski. W 1924 roku, przeprowadzono \u015bledztwo i sporz\u0105dzono raport, kt\u00f3ry stwierdzi\u0142, \u017ce na 110 samolot\u00f3w 18 uleg\u0142o wypadkom, ale tylko jeden z winy zak\u0142adu. Zdecydowan\u0105 win\u0105 nale\u017cy obarczy\u0107 kiepskie i wadliwe silniki w\u0142oskie. Same w\u0142oskie p\u0142atowce mia\u0142y b\u0142\u0119dy konstrukcyjne. By\u0142y przystosowane do eksploatacji w klimacie suchym i nie mia\u0142y \u017cadnego zabezpieczenia przed wilgoci\u0105. Stosowane kleje nie by\u0142y odporne na znaczn\u0105 wilgo\u0107 i niskie temperatury, czego pocz\u0105tkowo nie brano pod uwag\u0119. W zwi\u0105zku z tym lubelskie samoloty nie cieszy\u0142y si\u0119 dobr\u0105 s\u0142aw\u0105.<\/p>\n Wspomniany raport przyczyni\u0142 si\u0119 do tego, \u017ce w 1924 roku, zak\u0142ady otrzyma\u0142y zam\u00f3wienie na licencyjn\u0105 produkcj\u0119 francuskich samolot\u00f3w liniowych Potez XV, kt\u00f3rych wyprodukowano 100 egzemplarzy, w okresie 1925 – 1926 roku. Nast\u0119pnie zak\u0142adom zlecono licencyjn\u0105 produkcj\u0119 samolot\u00f3w liniowych Potez XXV, kt\u00f3rych wyprodukowano 150 egzemplarzy, w okresie 1928 – 1931 roku. Oba typy samolot\u00f3w by\u0142y r\u00f3wnolegle produkowane w Lublinie i Bia\u0142ej Podlaskiej w zak\u0142adach PWS \u2013 Podlaska Wytw\u00f3rnia Samolot\u00f3w. W okresie 1929 – 1930 roku, zak\u0142ady wyprodukowa\u0142y na licencji Fokkera, 11 samolot\u00f3w pasa\u017cerskich Fokker F-VIIB\/3m oraz dalsze 20 w samodzielnie rozwini\u0119tej wersji bombowej.<\/p>\n W\u0142asne konstrukcje<\/strong><\/p>\n W po\u0142owie 20-lat zmieni\u0142o si\u0119 kierownictwo zak\u0142adu. Kierownikiem biura konstrukcyjnego w 1927 roku, zosta\u0142 in\u017c. Jerzy Rudlicki, absolwent wy\u017cszej szko\u0142y lotniczej w Pary\u017cu. Opr\u00f3cz produkcji licencyjnej, wytw\u00f3rnia w\u00f3wczas zacz\u0119\u0142a opracowywa\u0107 w\u0142asne konstrukcje pod kierunkiem in\u017c. Jerzego Rudlickiego. W sk\u0142ad zespo\u0142u konstrukcyjnego wchodzi\u0142 tak\u017ce in\u017c. Jerzy D\u0105browski. Samoloty konstrukcji zak\u0142ad\u00f3w Plage i La\u015bkiewicz otrzymywa\u0142y nazw\u0119 Lublin i oznaczenie \u201eR\u201d z kolejnymi numerami rzymskimi. Pierwsz\u0105 w\u0142asn\u0105 konstrukcj\u0105 by\u0142 jednosilnikowy dwup\u0142atowy samolot liniowy Lublin R-VIII, oblatany w 1928 roku i wyprodukowany w liczbie 6 egzemplarzy, w 1928 – 1930 roku, z kt\u00f3rych 3 egzemplarze by\u0142y nast\u0119pnie przebudowane na wodnosamoloty i u\u017cywane przez Polskie Lotnictwo Morskie.<\/p>\n W 1929 roku, zosta\u0142 oblatany prototyp samolotu pasa\u017cerskiego R-IX (oparty na konstrukcji R-VIII), a w 1930 roku, rozwini\u0119ty do samolotu pasa\u017cerskiego R-XI. Konstrukcja nie zosta\u0142a zam\u00f3wiona przez linie lotnicze.<\/p>\n Kolejn\u0105 konstrukcj\u0105 by\u0142 jednosilnikowy g\u00f3rnop\u0142at Lublin R-X, oblatany w 1929 roku, kt\u00f3ry wygra\u0142 konkurs na samolot \u0142\u0105cznikowy dla Lotnictwa Polskiego, pokonuj\u0105c samolot PZL \u0141.2. Zosta\u0142 zam\u00f3wiony w liczbie jedynie 7 sztuk. Na jego bazie in\u017c. Jerzy Rudlicki zaprojektowa\u0142 samolot szkolny R-XIV, kt\u00f3rego wersja Lublin R-XIII sta\u0142a si\u0119 podstawowym samolotem obserwacyjnym Lotnictwa Polskiego, w 1933 – 1939 roku. Lublin R-XIV zbudowany by\u0142 w 1930 – 1931 roku, w liczbie 15 samolot\u00f3w, a Lublin R-XIII w 1932 – 1935 roku, w liczbie 223 egzemplarzy. Dalsze 50 sztuk zbudowano ju\u017c po upa\u0144stwowieniu zak\u0142adu. W 1930 roku, zosta\u0142 oblatany samolot sportowy Lublin R-XII, jednak\u017ce nie by\u0142 udany i nie wszed\u0142 do produkcji.<\/p>\n Kolejn\u0105 konstrukcj\u0105 samolotu pasa\u017cerskiego by\u0142 Lublin R.XVI, z 1932 roku, r\u00f3wnie\u017c nie zosta\u0142a zakupiona przez Polskie Linie Lotnicze LOT. Na jego podstawie, w okresie 1933 – 1935 roku, zbudowano 6 samolot\u00f3w R-XVI-b w wersji sanitarnej. Ostatni\u0105 konstrukcj\u0105 zak\u0142ad\u00f3w by\u0142 dwusilnikowy ci\u0119\u017cki wodnosamolot torpedowy Lublin R-XX, oblatany w 1935 roku, kt\u00f3ry te\u017c nie wszed\u0142 do produkcji. Poza zbudowanymi konstrukcjami, biuro zak\u0142ad\u00f3w opracowa\u0142o te\u017c kilka innych projekt\u00f3w, kt\u00f3re nie by\u0142y realizowane.<\/p>\n Inna produkcja Zak\u0142adu w Lublinie<\/strong><\/p>\n Trudno\u015bci z eksploatacj\u0105 samolot\u00f3w zbudowanych w Lublinie spowodowa\u0142, i\u017c zarz\u0105d zak\u0142adu zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na inn\u0105 produkcj\u0119. W okresie 1924 – 1933 roku, w Zak\u0142adach Plage i La\u015bkiewicz produkowano tak\u017ce karoserie samochodowe. Fabryka specjalizowa\u0142 si\u0119 w karosowaniu autobus\u00f3w Somua i Ursus AW oraz ci\u0119\u017car\u00f3wek Ursus A. Budowa\u0142a tak\u017ce luksusowe samochody osobowe na podwoziach importowanych \u201eChrysler\u201d, \u201eBuick\u201d, \u201eHotchkiss\u201d, \u201eAuburu\u201d. Produkcja ta trwa\u0142a w okresie 1925 – 1931 roku. Powr\u00f3cono tak\u017ce do produkcji kot\u0142\u00f3w parowych dla parowoz\u00f3w, statk\u00f3w i kot\u0142owni.<\/p>\n Na zako\u0144czenie<\/strong><\/p>\n W 1925 roku, zmar\u0142 Teofil La\u015bkiewicz, kt\u00f3rego udzia\u0142y odziedziczy\u0142 syn, Roman.<\/p>\n Genera\u0142 Ludomi\u0142 Rayski, szef Departamentu Aeronautyki Ministerstwa Spraw Wojskowych prowadzi\u0142 tak\u0105 polityk\u0119, aby ca\u0142y Polski Przemys\u0142 Lotniczy skupi\u0107 w r\u0119kach pa\u0144stwowych. Takie dzia\u0142anie mia\u0142o dobre i z\u0142e strony. Jednak dla Zak\u0142adu Plage i La\u015bkiewicz oznacza\u0142o to upa\u0144stwowienie lub likwidacj\u0119. Sta\u0142o si\u0119 to w momencie realizacji zam\u00f3wienia na 50 samolot\u00f3w Lublin R-XIII-F. Wojsku dostarczono pierwsze 7 maszyn, a pod koniec 1935 roku, cofni\u0119to zam\u00f3wienie na pozosta\u0142e maszyny. W budowie by\u0142y kolejne 18 samolot\u00f3w Lublin R-XIII-F. Zak\u0142ad mia\u0142 k\u0142opoty finansowe. Zarz\u0105d firmy stwierdzi\u0142, \u017ce nale\u017cy zg\u0142osi\u0107 upad\u0142o\u015b\u0107, po czym zak\u0142ad zosta\u0142 znacjonalizowany, podejmuj\u0105c produkcje pod nazw\u0105 Lubelska Wytw\u00f3rnia Samolot\u00f3w \u2013 LWS. 18 samolot\u00f3w Lublin R-XIII-F zosta\u0142y uko\u0144czone, a wojsko z\u0142o\u017cy\u0142o zam\u00f3wienie na kolejne 32 samoloty.<\/p>\n Lublin R-VII \u201eOdwet\u201d – 1924 rok, projekt dwusilnikowego samolotu bombowego. dwup\u0142atowiec. konstrukcja mieszana.<\/p>\n Lublin R-VIII – oblot wykonano w marcu 1928 roku. Samolot rozpoznawczo-bombowy (liniowy). Pierwszy prototyp mia\u0142 silnik rz\u0119dowy Farman 12WE, o mocy 537 kW (730 KM). drugi prototyp zosta\u0142 obalatany w lipcu 1928 roku i mia\u0142 silnik Lorraine-Dietrich 18Kd, o mocy 545 kW (740 KM). w dniu 1929-03-13 roku, wojsko zam\u00f3wi\u0142o 4 egzemplarze, kt\u00f3re dostarczono w 1930 roku. Dwumiejscowy dwup\u0142atowiec, o konstrukcji drewnianej. Ud\u017awig bomb 300 kg. Trzy samoloty zosta\u0142y przebudowane na wodnosamoloty i u\u017cywane by\u0142y w Lotnictwie Marynarki Wojennej w Pucku.<\/p>\n Lublin R-IX – pierwszy lot w dniu 1929-04-18 roku. Samolot pasa\u017cerski oparty na konstrukcji Lublin R-VIII. PLL LOT uzna\u0142, \u017ce samolot mia\u0142 s\u0142abe osiagi. Konstrukcja mieszana. Silnik gwiazdowy Gnome-Rhone Jupiter 9A, o mocy 450 KM.<\/p>\n Lublin R-X – pierwszy lot w dniu 1929-02-01 roku. Samolot obserwacyjno-\u0142\u0105cznikowy. Zbudowano 5 samolot\u00f3w i testowano je w wojsku. Produkcji seryjnej nie podj\u0119to.<\/p>\n Lublin R-XI – pierwszy lot w dniu 1930-02-08 roku. Samolot pasa\u017cerski dla 6 pasazer\u00f3w. Mia\u0142 s\u0142abe osi\u0105gi. Silnik rz\u0119dowy Wright Whirlwind J5, o mocy 240 KM.<\/p>\n Lublin R-XII – pierwszy lot w 1930 roku. Samolot sportowy, zbudowany w jednym egzemplarzu. Nap\u0119d stanowi\u0142 5-cylindrowy silnik gwiazdowy Armstrong-Siddeley Genet, o mocy 80 KM.<\/p>\n Lublin R-XIII\/R-XIV – pierwszy lot samolot R-XIV wykona\u0142 w czerwcu 1930 roku. Samolot jest rozwini\u0119ciem samolotu R-X. Wojsko zam\u00f3wi\u0142o 15 egzemplarzy. W lipcu 1931 roku, samolot przechodzi\u0142 testy. Podczas jednego lotu nastapi\u0142o \u015bci\u0119cie sforznia dr\u0105\u017cka sterowego. Pilot wyskoczy\u0142 ze spadochronem, a samolot poprawnie wyl\u0105dowa\u0142 zatrzymuj\u0105c sie w rowie. Konstruktor uzna\u0142 jednak, \u017ce symbol R-XIV jest pechowy i zmieni\u0142 oznaczenie na R-XIII, kt\u00f3re pocz\u0105tkowo ominieto. Samolot wszed\u0142 do produkcji seryjnej.<\/p>\n Lublin R-XV – samolot towrzysz\u0105cy rozwini\u0119ty z samolotu R-X. Nie zbudowano prototypu. Silnik Wright Whirlwind J5Ab, o mocy 162 kW (220 KM).<\/p>\n Lublin R-XVI – pierwszy lot w lutym 1932 roku. Samolot pasa\u017cerski, oparty na samolocie R-XI. Samolot przeszed\u0142 pr\u00f3by eksploatacyjne w PLL LOT. Konkurs rozpisany przez Minsterstwo Komunikacji samolot R-XVI przegra\u0142 z konkurencyjnym samolotem PWS-24 zbudowany w Podlaskiej Wytw\u00f3rni Samolot\u00f3w. G\u0142\u00f3wna przyczyn\u0105 porazki by\u0142a mniejsza wytrzyma\u0142o\u015b\u0107. samolot powr\u00f3ci\u0142 do fabryki, gdzie po wzmocnieniu konstrukcji otrzyma\u0142 oznaczenie R-XVI-a. Poprawiony samolot zosta\u0142 obalatny w dniu 1933-11-09 roku. Nastepnie przekazano samolot do PLL LOT. Samolot nie uzyska\u0142 akceptacji i wykona\u0142 zaledwie kilka lot\u00f3w. W 1936 roku, samolot zosta\u0142 skasowany. Nap\u0119dem by\u0142 silnik gwiazdowy 9-cylindrowy Skoda J5B Whirlwind, o mocy 162 kW (220 KM).<\/p>\n Lublin R-XVII – to w zasadzie samolot Potez XXV z chowanym podwoziem w dolny p\u0142at, za pomoc\u0105 korbki. Spodziewano si\u0119 wzrostu pr\u0119dko\u015bci o 40 km\/h. Projekt pozosta\u0142 na paierze. <\/p>\n Lublin R-XVIII – projekt z 1929 rok. Trzysilnikowy nocny bombowiec. W 1931 roku, projekt zmieniono na dwusilnikowy i zmniejszono jego rozmiary. Oferta jego budowy nie zosta\u0142a przyjeta przez Departament Aeronautyki.<\/p>\n Lublin R-XIX – 1932 rok. Samolot do\u015bwiadczalny zbudowany w celu przetestowania usterzenia motylkowego in\u017cyniera Rudlickiego. Na \u015bwiecie powsta\u0142o kilka konstrukcji z tego typu usterzeniem. Najbardziej znany jest odrzutowy samolot Fouga CM.170 Magister.<\/p>\n Lublin R-XX (LWS-1) – oblatany w dniu 1935-04-10 roku. Dwusilnikowy samolot torpedowy. Zbudowano tylko prototyp. Podwozie p\u0142ywakowe. Nap\u0119d dwa silniki gwiazdowe 9-cylindrowe Bristol Pegasus II, o mocy 467 kW (635 KM).<\/p>\n Lublin R-XXI – projekt z 1931 roku. Samolot towarzyszacy jest rozwini\u0119ciem produkowanego seryjnie samolotu R-XIII. Od pierwowzoru r\u00f3\u017cni si\u0119 silnikiem. Ta odmiana ma silnik PZL G-1620B Mors II, o mocy 316 kW (430 KM). Podobnie jak samolot Lublin R-XXIII, mia\u0142 ko\u0142a os\u0142oniete owiewkami, a silnik pier\u015bcieniem Townenda. Do zbudowania prototypu nie dosz\u0142o i projekt pozosta\u0142 tylko na papierze.<\/p>\n Lublin R-XXII – projekt z 1931 roku. Jednosilnikowy samolot torpedowy. Wzorowany na brytyjskiej konstrukcji tej klasy Vickers \u201eVildebeest\u201d. Samolot mia\u0142 zast\u0105pi\u0107 bombowe samoloty Lublin R-VIII, kt\u00f3re nie by\u0142y zdolne do przenoszenia torped. Projekt pozosta\u0142 tylko na papierze.<\/p>\n Lublin R-XXIII (R-XIII Dr) – zbudowany w kwietniu 1933 roku. Samolot jest lepiej znany pod oznaczeniem Lublin R-XIII Dr i nazw\u0119 w\u0142asn\u0105 \u201eB\u0142\u0119kitny Patak\u201d. Jest to wersja rajdowa samolotu Lublin R-XIII B. Wyposazono go w tyln\u0105 kabin\u0119 pasa\u017cersk\u0105, metalowe \u015bmig\u0142o, owiewki na ko\u0142a, busol\u0119 \u017cyroskopow\u0105 i sztuczny horyzont. \u015bilnik os\u0142onieto pier\u015bcieniem Townenda. Jesieni\u0105 1933 roku, samolot zosta\u0142 uszkodzony. Po remoncie otrzyma\u0142 cywiln\u0105 rejestracj\u0119 SP-AJT. W dniach od 21 pa\u017adziernika do 10 listopada 1935 roku, za\u0142oga S. Karpi\u0144ski i W. Rogalski wykona\u0142a przelot na trasie Warszawa-Stambu\u0142- Bagdad-Karaczi-Kalkuta-Bangkok-Preczubab. w tej ostatniej miejscowo\u015bci samolot zosta\u0142 uszkodzony podczas startu na rz\u0105skim lotnisku. planowany lot do Melbourne nie doszed\u0142 do skutku. \u201eB\u0142\u0119kitny Ptak\u201d zosta\u0142 statkiem przewieziony do kraju i w nast\u0119pnym roku skasowany. Konstrukcja mieszana, jednosilnikowy, dwumiejscowy g\u00f3rnop\u0142at zastrza\u0142owy, podwozie klasyczny dwuko\u0142owe sta\u0142e. Nap\u0119dem by\u0142 silnik gwiazdowy 9-cylindrowy Skoda J5 Whirlwind, o mocy 162 kW (220 KM). \u015amig\u0142o dwu\u0142opatowe, metalowe.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Zak\u0142ady Mechaniczne Emil Plage i Teofil La\u015bkiewicz w Lublinie to bez w\u0105tpienia pierwsza Polska wytw\u00f3rnia lotnicza. Produkowa\u0142a samoloty od 1921 roku. Od 1928 roku, produkowa\u0142a w\u0142asne konstrukcje samolot\u00f3w, a po upa\u0144stwowieniu pod nazw\u0105 Lublin. W 1935 roku, fabryka zosta\u0142a znacjonalizowana.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59],"tags":[],"class_list":["post-381","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-przemysl-lotniczy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/381","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=381"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/381\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4953,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/381\/revisions\/4953"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Konstrukcje Zak\u0142ad\u00f3w Mechanicznych E. Plage i T. La\u015bkiewicz w Lublinie<\/h2>\n