Podstawy Geografii w lotnictwie.<\/h3>\n
Nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o nawigacji w lotnictwie nie znaj\u0105c podstaw geografii. Zacznijmy od tego, jak wygl\u0105da Ziemia. Jej kulisty kszta\u0142t potwierdzili \u017ceglarze podczas wielkich odkry\u0107 geograficznych (1450r.-1650r.). Potem by\u0142y zdj\u0119cia wykonane z balon\u00f3w stratosferycznych i pierwszych sztucznych satelit\u00f3w Ziemi. Na w\u0142asne oczy zobaczyli j\u0105 z kosmosu kosmonauci i astronauci.<\/p>\n
Planeta Ziemia.<\/h3>\n
Ziemia zwana jest po \u0142acinie Terra. Jest trzeci\u0105, licz\u0105c od S\u0142o\u0144ca, a pi\u0105ta, co do wielko\u015bci\u00a0planet\u0105\u00a0Uk\u0142adu S\u0142onecznego. Pod wzgl\u0119dem\u00a0\u015brednicy,\u00a0masy\u00a0i\u00a0g\u0119sto\u015bci\u00a0jest to najwi\u0119ksza\u00a0planeta skalista\u00a0Uk\u0142adu S\u0142onecznego. Kszta\u0142t Ziemi zbli\u017cony jest do\u00a0elipsoidy obrotowej. Ruch obrotowy Ziemi sprawia, \u017ce \u015brednica r\u00f3wnika jest o 43\u00a0km wi\u0119ksza ni\u017c \u015brednica pomi\u0119dzy\u00a0biegunami. Przeci\u0119tna \u015brednica wynosi 12 742\u00a0km. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Ziemia jest kul\u0105 sp\u0142aszczon\u0105 na biegunach. To sp\u0142aszczenie wynosi zaledwie 21,385 km. Rzeczywisty kszta\u0142t planety jest nazywany\u00a0geoid\u0105, czyli jest to powierzchnia prostopad\u0142a do pionu w ka\u017cdym jej punkcie. Geoida zerowa pokrywa\u0142aby si\u0119 z powierzchni\u0105 ocean\u00f3w przy pe\u0142nej r\u00f3wnowadze znajduj\u0105cych si\u0119 w nich mas wodnych. Odchylenia geoidy od idealnej elipsoidy wynosz\u0105 od -106 m do 85 m. Poniewa\u017c nieregularno\u015bci geoidy mog\u0105 mie\u0107 znaczenie przy dok\u0142adnym okre\u015blaniu po\u0142o\u017cenia, przy pomiarach i obliczeniach\u00a0geodezyjnych\u00a0preferowane jest odniesienie do elipsoidy. Dla por\u00f3wnania, r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy geoid\u0105, a elipsoid\u0105 jest tak ma\u0142a, \u017ce gdyby Ziemia by\u0142a kul\u0105 bilardow\u0105 to mia\u0142aby mniejsze zniekszta\u0142cenia ni\u017c prawdziwa kula bilardowa. (Tolerancja dla Ziemi 0,17 %, tolerancja dla kuli bilardowej 0,22 %.). Najwi\u0119ksze lokalne odchylenia powierzchni Ziemi to\u00a0Mount Everest\u00a0(8 848 m\u00a0n.p.m.) i\u00a0r\u00f3w Maria\u0144ski\u00a0(10 911 m\u00a0p.p.m.). Powierzchnia Ziemi wnosi 510 072 000\u00a0km\u00b2. Na Ziemi wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 do siedmiu\u00a0kontynent\u00f3w, w kolejno\u015bci od najwi\u0119kszej do najmniejszej powierzchni:\u00a0Azja,\u00a0Afryka, Ameryka P\u00f3\u0142nocna,\u00a0Ameryka Po\u0142udniowa,\u00a0Antarktyda,\u00a0Europa\u00a0i\u00a0Australia. Powierzchnia l\u0105d\u00f3w wynosi 148 940 000\u00a0km\u00b2 l\u0105du (29,2%). Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 te\u017c trzy, cztery lub pi\u0119\u0107\u00a0ocean\u00f3w. W systemie pi\u0119ciu ocean\u00f3w, w kolejno\u015bci od najwi\u0119kszej do najmniejszej powierzchni wymienia si\u0119:\u00a0Ocean Spokojny,\u00a0Ocean Atlantycki,\u00a0Ocean Indyjski,\u00a0Ocean Po\u0142udniowy\u00a0i Ocean Arktyczny. Powierzchnia ocean\u00f3w wynosi 361 132 000\u00a0km\u00b2 wody (70,8%). Kilka danych matematycznych dotycz\u0105cych Ziemi; Promie\u0144 r\u00f3wnikowy\u00a0 6 378,1366\u00a0 km. Obw\u00f3d na r\u00f3wniku 40 075,014\u00a0km. Promie\u0144 biegunowy 6 356,8\u00a0km. Obw\u00f3d wzd\u0142u\u017c po\u0142udnik\u00f3w 40\u00a0007 km. Przeci\u0119tny\u00a0promie\u0144 6 371,0\u00a0km.<\/p>\n
To, co nas g\u0142\u00f3wnie b\u0119dzie interesowa\u0142o w geografii to; kartografia (sztuka sporz\u0105dzania i badania map), geodezja (badaj\u0105ca po\u0142o\u017cenie i dystans) oraz nawigacja (zajmuj\u0105ca si\u0119 pozycj\u0105 na powierzchni Ziemi).<\/p>\n
Siatka geograficzna Ziemi.<\/h3>\n
Mapy kompasowe w okresie wielkich odkry\u0107 geograficznych sta\u0142y si\u0119 niewystarczaj\u0105ce. Jednocze\u015bnie okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nasza Ziemia (niezale\u017cnie od sposobu jej wyobra\u017cenia) w rzeczywisto\u015bci jest oko\u0142o czterokrotnie wi\u0119ksza ni\u017c j\u0105 znano. \u017be nie ogranicza si\u0119 tylko do Europy, Afryki i Azji. Udowodniono, \u017ce jest kszta\u0142tem zbli\u017cona do kuli. Trzeba by\u0142o, wi\u0119c stworzy\u0107 nowy uk\u0142ad odniesienia. Powr\u00f3cono do nauki Ptolemeusz Klaudiusz. \u00a0Klaudiusz Ptolemeusz\u00a0 lub po prostu\u00a0Ptolemeusz\u00a0\u017cy\u0142 w II wieku n.e. By\u0142 astronomem, matematykiem i geografem greckiego pochodzenia. Nale\u017ca\u0142 do tych uczonych, kt\u00f3rzy uwa\u017cali, \u017ce Ziemia jest sferyczna lub nawet kulista. Ptolemeusz by\u0142 pierwszym cz\u0142owiekiem w historii, kt\u00f3ry wykorzysta\u0142\u00a0siatk\u0119 geograficzn\u0105\u00a0w kartografii. Jego definicja\u00a0szeroko\u015bci geograficznej \u00a0(r\u00f3wnik\u00a00\u00b0,\u00a0bieguny\u00a0\u00b190\u00b0) obowi\u0105zuje do dzi\u015b. Na pocz\u0105tku XVI wieku powr\u00f3cono, wi\u0119c do idei siatki geograficznej.<\/p>\n
Siatka geograficzna to wirtualny uk\u0142ad po\u0142udnik\u00f3w\u00a0i\u00a0r\u00f3wnole\u017cnik\u00f3w\u00a0na Ziemi lub rzeczywisty na globusie, kt\u00f3ry jest modelem Ziemi. Siatk\u0119 geograficzn\u0105 tworz\u0105 po\u0142udniki biegn\u0105ce przez oba ziemskie bieguny (Wszystkie maj\u0105 jednakow\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107) oraz r\u00f3wnole\u017cniki, kt\u00f3rych p\u0142aszczyzna jest prostopad\u0142a do osi obrotu ziemi biegn\u0105cej przez oba bieguny (Czym bli\u017cej bieguna, tym obw\u00f3d r\u00f3wnole\u017cnika jest mniejszy). Jak sama nazwa wskazuje, r\u00f3wnole\u017cniki s\u0105 r\u00f3wnoleg\u0142e do siebie. Najd\u0142u\u017cszym r\u00f3wnole\u017cnikiem jest r\u00f3wnik. Po\u0142udnik zerowy\u00a0(0 stopni) i\u00a0r\u00f3wnik\u00a0ziemski (0 stopni) tworz\u0105 uk\u0142ad odniesienia, wzgl\u0119dem,kt\u00f3rego wyznacza si\u0119\u00a0wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne geograficzne. R\u00f3wnik podzielono na 180 stopni na wsch\u00f3d i 180 stopni na zach\u00f3d. Po\u0142udniki z kolei od r\u00f3wnika do bieguna na 90 stopni na p\u00f3\u0142noc i na po\u0142udnie.<\/p>\n
Dlaczego ko\u0142o ma 360 stopni? Pytanie o tyle zasadne, \u017ce przez kilka wiek\u00f3w \u017ceglarze u\u017cywali map rumbowych, a p\u00f3\u017aniej kompasowych. Ich podstaw\u0105 by\u0142a siatka utworzona na bazie r\u00f3\u017cy wiatr\u00f3w. R\u00f3\u017ca wiatr\u00f3w by\u0142a zwykle podzielona na 32 cz\u0119\u015bci zwanych rumbami, wi\u0119c stopnie mog\u0142yby by\u0107 zwi\u0105zane z tymi rumbami. Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o. W staro\u017cytno\u015bci Babilo\u0144czycy zauwa\u017cyli, \u017ce w zale\u017cno\u015bci od po\u0142o\u017cenia s\u0142o\u0144ca nad horyzontem zmienia si\u0119 k\u0105t padania promieni s\u0142onecznych, a poniewa\u017c rok podzielony by\u0142 na 12 miesi\u0119cy po 30 dni, to jest na 360 dni, wi\u0119c ko\u0142o podzielono te\u017c na 360 r\u00f3wnych cz\u0119\u015bci. Wiemy tak\u017ce, \u017ce Babilo\u0144czycy nie stosowali systemu dziesi\u0119tnego, tylko m.in. dwunastkowy i sze\u015b\u0107-dziesi\u0105tkowy. Dla nich 360 to ca\u0142kiem r\u00f3wna liczba. I tak podzia\u0142 k\u0105ta pe\u0142nego na 360 stopni przetrwa\u0142 do dzi\u015b. To wyt\u0142umaczenie wydajesi\u0119 logiczne.<\/p>\n Ju\u017c w II wieku naszej ery Ptolemeusz\u00a0wykorzysta\u0142 najbardziej na zach\u00f3d wysuni\u0119ty znany sobie l\u0105d, jako po\u0142udnik odniesienia, dzi\u0119ki czemu wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne geograficzne wszystkich punkt\u00f3w na znanym w\u00f3wczas \u015bwiecie by\u0142y wschodnie i wed\u0142ug przyj\u0119tej konwencji dodatnie. Od XVI wieku za punkt, przez kt\u00f3ry przebiega po\u0142udnik zerowy, przyjmowano hiszpa\u0144sk\u0105 wysp\u0119\u00a0El Hierro, zwan\u0105 Wysp\u0105 Po\u0142udnikow\u0105, le\u017c\u0105c\u0105 u zachodnich wybrze\u017cy Afryki. Wykorzystywano go, jako odniesienie do wykre\u015blania map i dokonywania oblicze\u0144 geograficznych, szczeg\u00f3lnie przez \u017ceglarzy i geograf\u00f3w spoza Wielkiej Brytanii. Od 1884 roku, obowi\u0105zuj\u0105cym po\u0142udnikiem zerowym (na 100 lat) sta\u0142 si\u0119 po\u0142udnik przechodz\u0105cy przez\u00a0obserwatorium astronomiczne\u00a0w dzielnicy Greenwich\u00a0w\u00a0Londynie. W zwi\u0105zku z rozwojem techniki, w szczeg\u00f3lno\u015bci techniki satelitarnej,\u00a0DepartamentObrony Stan\u00f3w Zjednoczonych\u00a0opracowa\u0142 dok\u0142adniejsz\u0105 siatk\u0119 geograficzn\u0105, wzorowan\u0105 na dok\u0142adniejszym modelu Ziemi. Projekt nosi\u0142 nazw\u0119 WGS (World Geodetic System) i w 1984 roku, zdecydowano si\u0119 zast\u0105pi\u0107 dotychczasow\u0105 siatk\u0119geograficzn\u0105 siatk\u0105 WGS 84. Z za\u0142o\u017cenia mia\u0142a ona doprecyzowa\u0107 (ale nie zmieni\u0107) dotychczasow\u0105 siatk\u0119. Jednak nie unikni\u0119to przesuni\u0119\u0107 po\u0142udnik\u00f3w, w tym zmiany po\u0142o\u017cenia po\u0142udnika zerowego, kt\u00f3ry zosta\u0142 przesuni\u0119ty o oko\u0142o 102 metryna wsch\u00f3d od swojego poprzednika. Tak, wi\u0119c w 1984 roku, po\u0142udnik zerowy na podstawie WGS 84 zast\u0105pi\u0142 dotychczasowy Po\u0142udnik Greenwich. Po\u0142udnik zerowy nadal przechodzi przez park Greenwich, ale ju\u017c nie przez historyczne obserwatorium astronomiczne. Jednak poprzedni po\u0142udnik zerowy jest nadal nakre\u015blony na dziedzi\u0144cu obserwatorium, chocia\u017c straci\u0142 swoje znaczenie pomiarowe. Swoj\u0105 magi\u0105 podzia\u0142u globu na p\u00f3\u0142kul\u0119 wschodni\u0105 i zachodni\u0105 przyci\u0105ga tysi\u0105ce turyst\u00f3w zupe\u0142nie niezorientowanych, \u017ce obowi\u0105zuj\u0105cy po\u0142udnik zerowy znajduje si\u0119 102 metr\u00f3w dalej na wsch\u00f3d. Obecnie siatka WGS 84 jestjedyn\u0105 obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 siatk\u0105 geograficzn\u0105 na \u015bwiecie. Na niej wzorowany jest system nawigacji satelitarnej\u00a0GPS,\u00a0czas UTC\u00a0oraz wszystkie mapy. W zwi\u0105zku z zastosowaniem siatki geograficznej WGS 84 swoje koordynaty zmieni\u0142 r\u00f3wnie\u017c Po\u0142udnik Warszawski z 21 00′ 42" (do 1984 roku) na 21 00′ 35" d\u0142ugo\u015bci geograficznej wschodniej.<\/p>\n Globus\u00a0(od\u00a0\u0142aci\u0144skiego\u00a0s\u0142owa\u00a0globus\u00a0\u2013\u00a0kula) to jest pomniejszony model cia\u0142a niebieskiego (najcz\u0119\u015bciej\u00a0Ziemi) lub sferyniebieskiej w postaci kuli umieszczonej na osi ustawionej pod k\u0105tem odpowiadaj\u0105cym k\u0105towi nachylenia\u00a0osi danego cia\u0142a, na powierzchni, kt\u00f3rej znajduje si\u0119\u00a0mapa\u00a0pierwowzoru. Zalet\u0105 globusa jest brak zniekszta\u0142ce\u0144, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 przy odwzorowaniu obrazu terenu (mapy) na p\u0142aszczy\u017anie. Najstarszym istniej\u0105cym globusem jest globus\u00a0Martina Behaima\u00a0z\u00a01492 roku. Najstarszym w Polsce jest globus z oko\u0142o 1508 roku,\u00a0zwany\u00a0Jagiello\u0144skim, jest on jednym z pierwszych, na kt\u00f3rych oznaczono\u00a0Ameryk\u0119.<\/p>\n Idealnym do nawigacji dalekomorskiej i lotniczej by\u0142by globus. Na nim naj\u0142atwiej by\u0142oby wyznaczy\u0107 nawigatorom najkr\u00f3tsz\u0105 drog\u0119. Lecz taki globus musia\u0142by mie\u0107 du\u017ce wymiary, a korzystanie z niego by\u0142oby utrudnione. Dlatego uk\u0142ad przestrzenny (jakim jest kula ziemska), przeniesiono na dwuwymiarowy papier. Siatka geograficzna sta\u0142a si\u0119 siatk\u0105 kartograficzn\u0105, czyli uk\u0142adem po\u0142udnik\u00f3w i r\u00f3wnole\u017cnik\u00f3w na p\u0142aszczy\u017anie, na mapie.<\/p>\n Istot\u0105\u00a0odwzorowania kartograficznego\u00a0jest spos\u00f3b przeniesienia obrazu z\u00a0tr\u00f3jwymiarowej powierzchni kuli na dwuwymiarow\u0105p\u0142aszczyzn\u0119 lub pomocnicze powierzchnie rozwijalne, kt\u00f3rymi s\u0105 pobocznice\u00a0sto\u017cka lub\u00a0walca. Przy czym ka\u017cda z nich mo\u017ce by\u0107 styczna do powierzchni kuli (elipsoidy) lub przecina\u0107 j\u0105 wzd\u0142u\u017c pewnych linii, czyli by\u0107 sieczn\u0105. St\u0105d podzia\u0142 odwzorowa\u0144 kartograficznych na: –\u00a0azymutalne\u00a0(p\u0142aszczyznowe, zachowuj\u0105 azymuty), –\u00a0sto\u017ckowe, –\u00a0walcowe, –\u00a0umowne\u00a0(modyfikacje trzech pierwszych). Ma\u0142o tego. Ze wzgl\u0119du na zniekszta\u0142cenia\u00a0wynikaj\u0105ce z odwzorowania, odwzorowania mog\u0105 by\u0107: wiernok\u0105tne, wiernopolowe, wiernoodleg\u0142o\u015bciowe, dowolne.<\/p>\n Jak wi\u0119c wida\u0107, mo\u017cliwo\u015bci jest bardzo du\u017co. Wszystko zale\u017cy od tego jak du\u017cy obszar nas interesuje (ca\u0142a ziemia, jeden kontynent, jeden kraj) i jakim celom przysz\u0142a mapa ma s\u0142u\u017cy\u0107. Dla nawigacji morskiej, lotniczej, potrzeb militarnych i stref czasowych; stosuje si\u0119 rzuty walcowe, w kt\u00f3rych wszystkie ko\u0142a odwzorowuj\u0105 si\u0119 jako linie proste. Siatka walcowa zosta\u0142askonstruowana przez flamandzkiego kartografa Merkatora w 1569 roku. Po\u0142udniki i r\u00f3wnole\u017cniki s\u0105 na niej liniami prostymi i przecinaj\u0105 si\u0119 pod k\u0105tem prostym, tak jak na globusie. Rzut ten spe\u0142nia podstawowe warunki dla mapy morskiej i lotniczej. Jest zachowana wierno\u015b\u0107 k\u0105t\u00f3w i zachowana jest wierno\u015b\u0107 odleg\u0142o\u015bci. Mo\u017cliwe jest wykre\u015blanie kurs\u00f3w i porusza\u0107 si\u0119 po loksodromie. Czasami mapy morskie wykonuje si\u0119 te\u017c w\u00a0rzucie gnonomicznym\u00a0dla pokazania obszar\u00f3w podbiegunowych oraz dla \u017ceglugi po\u00a0ortodromie. Odwzorowanie na\u00a0r\u00f3wniku\u00a0jest dok\u0142adne, ale wraz z oddalaniem si\u0119 od niego b\u0142\u0119dy rosn\u0105, gdy\u017c na odwzorowaniu wszystkie r\u00f3wnole\u017cniki maj\u0105 te same d\u0142ugo\u015bci. Prowadzi to do ogromnych deformacji wygl\u0105du obszar\u00f3w w okolicach\u00a0bieguna. (Samych biegun\u00f3w, w takich rzutach nie da si\u0119 odwzorowa\u0107). Z tych powod\u00f3w jej u\u017cywanie ma sens tylko w\u00a0nawigacji, gdy\u017c bardzo \u0142atwo znale\u017a\u0107 na takiej mapie dowolny punkt o zadanych\u00a0wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych geograficznych\u00a0oraz wyznacza\u0107\u00a0azymuty. <\/p>\n Prosz\u0119 zauwa\u017cy\u0107, \u017ce Grenlandia ma powierzchni\u0119 Afryki, najwi\u0119kszym kontynentem jest Antarktyda, co oczywi\u015bcie jest b\u0142\u0119dem tego typu odwzorowania. Natomiast wszystkie po\u0142udniki i r\u00f3wnole\u017cniki s\u0105 proste i przecinaj\u0105 si\u0119 pod k\u0105tem prostym, jak na globusie. Oczywi\u015bcie, wy\u017cej pokazan\u0105 map\u0119 mo\u017cna poprawi\u0107 poprzez zachowanie wiernopowierzchniowe, czyli zachowania innych odleg\u0142o\u015bci kolejnych r\u00f3wnole\u017cnik\u00f3w.<\/p>\n Siatka geograficzna ma podstawowe znaczenie do okre\u015blania po\u0142o\u017cenia punkt\u00f3w na Ziemi przy u\u017cyciu konkretnych liczbowych wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych geograficznych, zwanych tak\u017ce koordynantami geograficznymi. Zalicza si\u0119 do nich d\u0142ugo\u015b\u0107 i szeroko\u015b\u0107 geograficzn\u0105. D\u0142ugo\u015bci\u0105 geograficzn\u0105\u00a0nazywamy k\u0105t, zawarty mi\u0119dzy dwiema p\u00f3\u0142p\u0142aszczyznami, z kt\u00f3rych pierwsza wyznaczona jest przez po\u0142udnik zerowy, a druga przez po\u0142udnik przechodz\u0105cy przez dany punkt. Przyjmuje ona warto\u015bci 0\u00b0-180\u00b0 na wsch\u00f3d (E – ang. East) b\u0105d\u017a na zach\u00f3d (W – ang. West) od po\u0142udnika zerowego. Szeroko\u015b\u0107 geograficzna\u00a0wyznacza k\u0105t zawarty mi\u0119dzy p\u0142aszczyzn\u0105 r\u00f3wnika a promieniem ziemskim poprowadzonym ze \u015brodka Ziemi do danego punktu. Mo\u017ce ona przyjmowa\u0107 warto\u015bci 0\u00b0-90\u00b0 zar\u00f3wno na p\u00f3\u0142noc (N -ang. North), jak i na po\u0142udnie (S – ang. South) od r\u00f3wnika.<\/p>\n Dla Polskiej kartografii szczeg\u00f3lnie zas\u0142u\u017con\u0105 postaci\u0105\u00a0 jest Eugeniusz Romer, wybitny geograf \u017cyj\u0105cy w okresie 1871 – 1954.Jego Atlas geograficzny z 1908 roku, wydawany by\u0142 przez 56 kolejnych lat. Romer stosowa\u0142 r\u00f3\u017cne skale map, rze\u017ab\u0119 terenu przedstawia\u0142 poziomicami, propagowa\u0142 odwzorowanie wiernopowierzchniowe Lamberta, u\u017cywa\u0142 konsekwentnej skali barw ijako pierwszy na \u015bwiecie zaprezentowa\u0142 zjawiska spo\u0142eczno-gospodarcze metod\u0105 izolinii. Stosowane przez niego metody prezentowania zjawisk geograficznych sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 dla Polskiej szko\u0142y kartograficznej. Podwaliny dla Polskiej kartografii tworzy\u0142 tak\u017ce Wojskowy Instytut Geograficzny (WIG). WIG stworzono w 1919r., aby zebra\u0107 wszelkie materia\u0142y geodezyjne i kartograficzne po\u015bwi\u0119cone ziemiom odrodzonej II Rzeczypospolitej Polski. Sprawdzi\u0107 je i opracowa\u0107 Polski model mapy topograficznej. W wyniku prac WIG ustalono dla Polskich map poziom wysoko\u015bci 0 m na linii brzegowej Ba\u0142tyku, a po\u0142udnik zerowy w Greenwich, co nie by\u0142o wcze\u015bniej jednoznaczne.<\/p>\n Dla wielu os\u00f3b udaj\u0105cych si\u0119 samolotem z Polski do USA wydaje si\u0119 dziwne, \u017ce samolot po starcie zamiast lecie\u0107 na zach\u00f3d (bo tam jest kontynent Ameryka\u0144ski), to leci w kierunku p\u00f3\u0142nocno-zachodnim, nad Morze Ba\u0142tyckie. Inni kt\u00f3rzy czasami zagl\u0105daj\u0105 na stron\u0119 Filghtradar24 zastanawia, dlaczego samolot z Pekinu do Rzymu przelatuje nad Polsk\u0105? I w\u0142a\u015bnie tu postaramy si\u0119 to wyja\u015bni\u0107.<\/p>\n Og\u00f3lnie m\u00f3wimy, \u017ce podr\u00f3\u017c to przemieszczanie si\u0119 z punktu A do punktu B. Je\u015bli ta odleg\u0142o\u015b\u0107 wynosi kilka kilometr\u00f3w, to nie ma wi\u0119kszych problem\u00f3w. Ale kiedy podr\u00f3\u017c ma wynie\u015b\u0107 1\u00a0000 km, to mo\u017ce ju\u017c by\u0107 problem. W nawigacji chodzi g\u0142\u00f3wnie o to, aby przemie\u015bci\u0107 si\u0119 z punktu A do punktu B jak najkr\u00f3tsz\u0105 drog\u0105. Pozostawimy na boku kwestie; pogody, klimatu, pr\u0105d\u00f3w morskich, wiatr\u00f3w, czy um\u00f3w i przepis\u00f3w mi\u0119dzynarodowych. Jak zatem wyznaczy\u0107 najkr\u00f3tsz\u0105 drog\u0119 naszej podr\u00f3\u017cy? Najprostszym sposobem\u00a0 jest mapa oraz nitka, kt\u00f3rej jeden koniec przyk\u0142adamy do punktu pocz\u0105tkowego (A), a drugi do punktu docelowego (B). Po jej napr\u0119\u017ceniu uzyskamy najkr\u00f3tsz\u0105 drog\u0119. Jednak przy wielkich odleg\u0142o\u015bciach du\u017co lepszy jest globus. I tak doszli\u015bmy do nowych poj\u0119\u0107; loksodroma i ortodroma.<\/p>\n Loksodroma\u00a0(gr.\u00a0loks\u00f3s\u00a0\u2013 uko\u015bny,\u00a0droma\u00a0\u2013 linia) jest\u00a0lini\u0105 krzyw\u0105\u00a0na\u00a0powierzchni Ziemi, kt\u00f3ra przecinaj\u0105c\u0105 wszystkie po\u0142udniki\u00a0pod tym samym k\u0105tem. Umieszczaj\u0105c loksodrom\u0119 na globusie otrzymamy linie spiraln\u0105 kt\u00f3ra po\u0142\u0105czy obabieguny Ziemi. Na\u00a0mapie\u00a0Merkatora\u00a0(dok\u0142adniej na mapie w\u00a0rzucie Merkatora) loksodroma odwzorowuje si\u0119 w postaci linii prostej i jako taka jest powszechnie stosowana w\u00a0nawigacji\u00a0morskiej i lotniczej do wykre\u015blania drogi (kursu). Statek p\u0142yn\u0105cy sta\u0142ym kursem, np. korzystaj\u0105c z\u00a0GPS\u00a0w rzeczywisto\u015bci utrzymuje ten sam k\u0105t wzgl\u0119dem kierunku p\u00f3\u0142noc-po\u0142udnie, a wi\u0119c przecina wszystkie po\u0142udniki pod tym samym k\u0105tem \u2013 p\u0142ynie po loksodromie. Loksodroma nie jest najkr\u00f3tsz\u0105 drog\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 dwa punkty na powierzchni kuli, w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 tak\u0105 ma za to\u00a0ortodroma. S\u0105 jednak wyj\u0105tki. Loksodroma po po\u0142udnikach i po r\u00f3wniku jest najkr\u00f3tsza drog\u0105 i pokrywa si\u0119 z ortodrom\u0105.<\/p>\n Ortodroma\u00a0(st.gr.\u00a0\u1f40\u03c1\u03b8\u03ccs,\u00a0orthos\u00a0=\u00a0prosty,\u00a0prawid\u0142owy;\u00a0\u03b4\u03c1\u03cc\u03bc\u03bf\u03c2,\u00a0dromos\u00a0=\u00a0droga,\u00a0przebieg) \u2013 najkr\u00f3tsza droga pomi\u0119dzy dwoma punktami na powierzchni\u00a0Ziemi. Stanowi ona zawsze fragment\u00a0ko\u0142a wielkiego. Lini\u0119 ortodromy otrzymuje si\u0119 przezprzeci\u0119cie kuli p\u0142aszczyzn\u0105 przechodz\u0105c\u0105 przez punkty A i B\u00a0na powierzchni tej kuli oraz przez \u015brodek kuli. Na\u00a0mapie\u00a0Merkatora\u00a0(dok\u0142adniej na mapie w\u00a0rzucie Merkatora) ortodroma jest lini\u0105 krzyw\u0105 wygi\u0119t\u0105 w kierunku bli\u017cszego\u00a0bieguna\u00a0ziemskiego, w przeciwie\u0144stwie do\u00a0loksodromy, kt\u00f3ra przecina wszystkie\u00a0po\u0142udniki\u00a0pod tym samymk\u0105tem, a na mapie Merkatora jest lini\u0105 prost\u0105. R\u0119czne wyznaczanie ortodromy jest jedn\u0105 z trudniejszych, a jednocze\u015bnie wa\u017cniejszych rzeczy w nauczaniu\u00a0nawigacji, gdy\u017c lini\u0105 ortodromy powinny porusza\u0107 si\u0119 na d\u0142u\u017cszych odleg\u0142o\u015bciach wszystkie\u00a0statki\u00a0wodne i powietrzne. Trudno\u015b\u0107 w wyznaczaniu\u00a0kurs\u00f3w\u00a0na mapach polega na tym, \u017ce jedynie drogapo\u00a0r\u00f3wniku\u00a0oraz\u00a0po\u0142udnikach\u00a0pokrywa si\u0119 z ortodrom\u0105, natomiast we wszystkich pozosta\u0142ych przypadkach wyznaczenie ortodromy na mapach jest zwi\u0105zane z szeregiem skomplikowanych oblicze\u0144. Dlatego w\u0142a\u015bnie podr\u00f3\u017c po ortodromie wykonuje si\u0119 w rzeczywisto\u015bci z pewnym przybli\u017ceniem, skokowo, odcinkami loksodromicznymi.<\/p>\n W rzeczywisto\u015bci poruszanie si\u0119 po ortodromie i loksodromie \u0142\u0105czy si\u0119. Ca\u0142\u0105 tras\u0119 wyznacza si\u0119 wst\u0119pnie po ortodromie, a nast\u0119pnie dzieli na odcinki, gdzie poruszamy si\u0119 po loksodromie. Poruszanie si\u0119 po ortodromie oszcz\u0119dza energie i czas. Poruszanie si\u0119 po loksodromie pozwala przemieszcza\u0107 si\u0119 sta\u0142ym kursem czyli sterowanie wed\u0142ug busoli (kompasu). Wyznaczanie kursu to ca\u0142a seria skomplikowanych oblicze\u0144 matematycznych. Lecz post\u0119p w nawigacji jest tak du\u017cy, \u017ce dzisiejsi kapitanowie statk\u00f3w powietrznych i morskich wcale si\u0119 tym nie zajmuj\u0105. Z g\u00f3ry maj\u0105 wyznaczone trasy opracowane przez swoje kierownictwa, a i one korzystaj\u0105 ze specjalistycznych firm. Podobnie jest w wojsku. Tu trasy wyznaczaj\u0105 dow\u00f3dztwa, a kapitan jednostki to wykonuje. Prawdziw\u0105 nawigacja zajmuj\u0105 si\u0119 ju\u017c tylko dalekomorscy \u017ceglarze, kt\u00f3rzy mog\u0105skorzysta\u0107 z coraz dok\u0142adniejszych i bogatych map, ale wyliczanie kursu i pozycji musz\u0105 wykona\u0107 sami. <\/p>\n Jednostki stosowane przy dalekich podr\u00f3\u017cach r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 nieco od tych kt\u00f3re w Rzeczypospolitej Polskiej u\u017cywamy na co dzie\u0144. Wynika to z przyj\u0119tych uk\u0142ad\u00f3w i zasz\u0142o\u015bci historycznych. Przez wiele wiek\u00f3w ludzie pos\u0142ugiwali si\u0119 r\u00f3\u017cnymi uk\u0142adami miar i wag. Powodowa\u0142o to pewne utrudnienia w handlu, a tak\u017ce sprzyja\u0142o nadu\u017cyciom. Nawet Pismo \u015awi\u0119te o tym wspomina. Z czasem dochodzi\u0142o do negocjacji na szczeblu pa\u0144stwowym. A\u017c dosz\u0142o do wielonarodowej I Generalnej Konferencji Miar, w 1889 roku. (Taka konferencja odbywa si\u0119 co kilka lat, w zale\u017cno\u015bci od potrzeb. Tych konferencji odby\u0142o si\u0119 ju\u017c 23.). Na I GKM ustalono wzorzec 1 m (jednego metra) i wzorzec 1 kg (jednego kilograma). System ten przyj\u0119\u0142o si\u0119 nazywa\u0107 Uk\u0142ad MKS (metr, kilogram, sekunda). W 1960 roku, przyj\u0119to, \u017ce s\u0105 jednostki podstawowe i pochodne i tak powsta\u0142 Uk\u0142ad SI. Uk\u0142ad SI\u00a0(franc.\u00a0Syst\u00e8me international d’unit\u00e9s) \u2013\u00a0Mi\u0119dzynarodowy\u00a0Uk\u0142ad\u00a0Jednostek Miar. Jest on co jaki\u015b czas modyfikowany, w zale\u017cno\u015bci od rozwoju nauki. W Polsce Uk\u0142ad SI obowi\u0105zuje od\u00a01966 roku. Obecnie Uk\u0142ad SI zosta\u0142 oficjalnie przyj\u0119ty przezwszystkie kraje \u015bwiata z wyj\u0105tkiem\u00a0Stan\u00f3w Zjednoczonych,\u00a0Liberii\u00a0i\u00a0Birmy. O ile Liberia i Birma nie s\u0105 du\u017cymi gospodarkami, to nie przyj\u0119cie przez USA, pierwszej gospodarki \u015bwiata, wsp\u00f3lnego uk\u0142adu niesie za sob\u0105 pewne konsekwencje. Nie chcemy, napisa\u0107, \u017ce musz\u0105 przyj\u0105\u0107 ten uk\u0142ad, bo by\u0107 mo\u017ce w kwestii miary d\u0142ugo\u015bci s\u0105 bli\u017csi lepszego wzorca, ni\u017c wzi\u0119ty z sufitu wzorzec jednego metra.\u00a0<\/p>\n Mila\u00a0\u2013 dawna\u00a0jednostka\u00a0d\u0142ugo\u015bci o r\u00f3\u017cnej warto\u015bci, zale\u017cnej od rejonu i okresu. Nazwa pochodzi z\u00a0\u0142ac.\u00a0mille\u00a0\u2013 tysi\u0105c. Pocz\u0105tkowo mila oznacza\u0142a 1 000\u00a0krok\u00f3w podw\u00f3jnych. Istnia\u0142a tak\u017ce Mila Polska. Wynosi\u0142a ona (w XVIII wieku) 7\u00a0wiorst\u00a0czyli 7 146\u00a0metr\u00f3w,\u00a0a od\u00a01819 roku \u2013 8 534,31 m.<\/p>\n Mila morska\u00a0(Mm, ang.:\u00a0nautical mile\u00a0\u2013 NM,\u00a0International Nautical Mile\u00a0\u2013 INM) \u2013 jest\u00a0jednostk\u0105\u00a0odleg\u0142o\u015bci stosowan\u0105 w\u00a0nawigacji\u00a0morskiej. Jest to d\u0142ugo\u015b\u0107 \u0142uku\u00a0po\u0142udnika\u00a0ziemskiego odpowiadaj\u0105ca jednej minucie k\u0105towej\u00a0ko\u0142a wielkiego. W rzeczywisto\u015bci ze wzgl\u0119du na kszta\u0142t kuli ziemskiej (geoida) d\u0142ugo\u015b\u0107 \u0142uku 1 minuty k\u0105towej jest r\u00f3\u017cna w zale\u017cno\u015bci od\u00a0szeroko\u015bci geograficznej, dlatego umownie przyj\u0119to d\u0142ugo\u015b\u0107 u\u015brednion\u0105.<\/p>\n 1 INM \u2192 1\u2019 st\u0105d:\u00a040 000\u00a0km\u00a0\/ (360\u00b0 \u00d7 60\u2019) = 1851,852 m \u2248 1 852\u00a0m. W\u00a0uk\u0142adzie SI\u00a0(warto\u015b\u0107 przyj\u0119ta w Normie\u00a0ISO\u00a031-2) 1 INM = 10\u00a0kabli. Dodatkowo niekt\u00f3re pa\u0144stwa stosuj\u0105 w\u0142asn\u0105 warto\u015b\u0107 dla mili morskiej: Wielka Brytania\u00a0– 1853,18 m, Dania\u00a0– 1851,85 m, Holandia\u00a0– 1851,85 m, Stany Zjednoczone\u00a0– 1853,248 m, Portugalia\u00a0– 1850,00 m, Japonia\u00a0– 1853,18 m.<\/p>\n Jednostk\u0105 pochodn\u0105 1 mili morskiej jest jednostka zwana "Kabel". Kabel to 0,1 mili morskiej, czyli w przybli\u017ceniu 185,2 m. (Znany jest tak\u017ce Kabel brytyjski i Kabel ameryka\u0144ski).<\/p>\n Mimo wszystko liczba 1\u00a0852 wci\u0105\u017c czaruje ludzi zwi\u0105zanych z morzem i lotnictwem.<\/p>\n Drug\u0105 wa\u017cn\u0105 jednostk\u0105 d\u0142ugo\u015bci jest Stopa. Nale\u017cy ona do dawnych, historycznych miar i nawi\u0105zuje do przeci\u0119tnej d\u0142ugo\u015bci stopy ludzkiej. W r\u00f3\u017cnych krajach mia\u0142a inn\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107. Zmienia\u0142a si\u0119 tak\u017ce na przestrzeni wiek\u00f3w. Obecnie przez stop\u0119 najcz\u0119\u015bciej rozumie si\u0119\u00a0stop\u0119 angielsk\u0105\u00a0(foot) = 30,480\u00a0cm, czyli 1 m = 3,280840 st\u00f3p. Skr\u00f3t:\u00a0ft. Spotyka si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zapis z u\u017cyciem apostrofu (np.\u00a050′). 1 stopa = 12\u00a0cali\u00a0= 30,48\u00a0cm\u00a0= 1\/3\u00a0jarda. 1 cal = 2,54\u00a0cm.<\/p>\n Stopa dawniej, najcz\u0119\u015bciej stanowi\u0142a 1\/2\u00a0\u0142okcia\u00a0i dzieli\u0142a si\u0119 na 12\u00a0cali. W Polsce: stopa staropolska, tj. warszawska \u2013 do 1819 roku, = 29,78 cm, stopa galicyjska, tj. lwowska \u2013 1787r.-1856r. = 29,77 cm, stopa wroc\u0142awska \u2013 do 1816 roku, = 28,80 cm, stopa krakowska \u2013 1836r.-1857r. = 29,8 cm, stopa litewska = ok. 32 cm.<\/p>\n Z poj\u0119ciem mili morskiej zwi\u0105zana jest jednostka pr\u0119dko\u015bci\u00a0w\u0119ze\u0142. W\u0119ze\u0142\u00a0(ang.:\u00a0knot), w skr\u00f3cie\u00a0w.\u00a0(ang.:\u00a0kn\u00a0lub\u00a0kt\u00a0albo\u00a0kts)\u2013\u00a0jednostka miary, r\u00f3wna jednej\u00a0mil morskiej\u00a0na\u00a0godzin\u0119. Stosowana do okre\u015blania pr\u0119dko\u015bci morskich\u00a0jednostek p\u0142ywaj\u0105cych, a w cz\u0119\u015bci pa\u0144stw i w ruchu mi\u0119dzynarodowym tak\u017ce statk\u00f3w powietrznych (samolot\u00f3w, \u015bmig\u0142owc\u00f3w, szybowc\u00f3w, balon\u00f3w). Ponadto w\u00a0meteorologii\u00a0– pomocniczo do okre\u015blania pr\u0119dko\u015bci wiatr\u00f3w i pr\u0105d\u00f3w morskich (zasadnicz\u0105 jednostk\u0105 jest m\/s). W \u017cegludze \u015br\u00f3dl\u0105dowej u\u017cywa si\u0119\u00a0kilometr\u00f3w na godzin\u0119.<\/p>\n 1 w. = 1\u00a0nm\/h\u00a0= 1,852\u00a0km\/h\u00a0\u2248 0,514444\u00a0m\/s.<\/p>\n Ziemia zachowuje si\u0119 tak jak magnes. O w\u0142a\u015bciwo\u015bciach magnetycznych decyduje b\u0119d\u0105ce w ci\u0105g\u0142ym ruchu p\u0142ynne j\u0105dro Ziemi. Ten ruch p\u0142ynnego j\u0105dra Ziemi wynika g\u0142\u00f3wnie z jej ruchu obrotowego. To j\u0105dra sk\u0142ada si\u0119 g\u0142\u00f3wnie ze stopionego \u017celaza z niklem. Uk\u0142ad taki powoduje, \u017ce Ziemia ma dwa bieguny magnetyczne, kt\u00f3re nie pokrywaj\u0105 si\u0119 z biegunami geograficznymi, kt\u00f3re z kolei wynikaj\u0105 z osi obrotu Ziemi. Bieguny magnetyczne u\u0142o\u017cone s\u0105 odwrotnie ni\u017c bieguny geograficzne. Na Antarktydzie zlokalizowany jest p\u00f3\u0142nocny (to nie pomy\u0142ka!) biegun magnetyczny ziemi. Po\u0142udniowy biegun magnetyczny le\u017cynatomiast w kanadyjskiej cz\u0119\u015bci Arktyki. Magnetyczny biegun po\u0142udniowy znajduje si\u0119 w kanadyjskim rejonie Arktyki, oko\u0142o 1 600 km od bieguna geograficznego p\u00f3\u0142nocnego, a magnetyczny biegun p\u00f3\u0142nocny le\u017cy na Antarktydzie, na Ziemi Adeli,oko\u0142o 2 400 km od bieguna geograficznego po\u0142udniowego. Co istotne przemieszczaj\u0105 si\u0119 (s\u0105 w ci\u0105g\u0142ym, powolnym ruchu). Bieguny magnetyczne przemieszczaj\u0105 si\u0119 z pr\u0119dko\u015bci\u0105 oko\u0142o 9 km na rok. W 2007 roku, po\u0142udniowy biegun magnetyczny mia\u0142 wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne: 64\u00b030\u2032S i 137\u00b045\u2032E i by\u0142 oddalony od bieguna geograficznego o oko\u0142o 2 858 km. W zwi\u0105zku z tym wyznaczenie kierunku p\u00f3\u0142nocy geograficznej za pomoc\u0105 kompasu wymaga uwzgl\u0119dnienia poprawki zwanej deklinacj\u0105magnetyczn\u0105, kt\u00f3ra okre\u015bla k\u0105t pomi\u0119dzy p\u0142aszczyznami po\u0142udnik\u00f3w, geograficznego i magnetycznego.<\/p>\n Zjawisko to zaobserwowali \u017ceglarze ju\u017c w XII wieku (czyli przed wielkimi odkryciami geograficznymi). Zauwa\u017cyli, \u017ce namagnesowana ig\u0142a kompasu nie zawsze dok\u0142adnie pokazuje p\u00f3\u0142noc. Stwierdzi\u0142 to te\u017c Krzysztof Kolumb \u017cegluj\u0105c przez Ocean Atlantycki. W miar\u0119 posuwania si\u0119 na p\u00f3\u0142noc ig\u0142a kompasu coraz bardziej odchyla\u0142a si\u0119 od kierunku p\u00f3\u0142nocy geograficznej. To pochylanie w d\u00f3\u0142, tak zwana deklinacj\u0105, zwi\u0119ksza\u0142o si\u0119 w miar\u0119 oddalania si\u0119 od r\u00f3wnika. Wywnioskowano, \u017ce biegun geograficzny i magnetyczny nie pokrywaj\u0105 si\u0119.<\/p>\n Pole magnetyczne Ziemi ma jeszcze jedna cech\u0119. Jego linie na r\u00f3wniku s\u0105 r\u00f3wnoleg\u0142e do powierzchni Ziemi, na biegunach biegn\u0105 pionowo, za\u015b w strefie po\u015bredniej biegn\u0105 pod k\u0105tem zale\u017cnym od szeroko\u015bci geograficznej. Dlatego mamy inklinacj\u0119 magnetyczn\u0105.<\/p>\n Inklinacja magnetyczna\u00a0inaczej\u00a0nachylenie magnetyczne\u00a0jest k\u0105tem zawartym pomi\u0119dzy wektorem nat\u0119\u017cenia ziemskiego\u00a0polamagnetycznego\u00a0a\u00a0horyzontem. Inklinacj\u0105 nazywamy k\u0105t zawarty pomi\u0119dzy p\u0142aszczyzn\u0105 poziom\u0105, a osi\u0105 swobodnie zawieszonej\u00a0ig\u0142y magnetycznej. Warto\u015b\u0107 inklinacji zmienia si\u0119 wraz ze zmian\u0105\u00a0szeroko\u015bci geograficznej. W Polsce \u015brednio inklinacja wynosi oko\u0142o +66\u00b0 (na biegunie magnetycznym 90\u00b0, na r\u00f3wniku magnetycznym 0\u00b0). Linie \u0142\u0105cz\u0105ce na mapie punkty o jednakowej inklinacji nazywamy\u00a0izoklinami.<\/p>\n Deklinacja magnetyczna to k\u0105t poziomy w danym miejscu na powierzchni Ziemi pomi\u0119dzy\u00a0po\u0142udnikiem\u00a0magnetycznym i geograficznym. K\u0105t ten podaje si\u0119 jako warto\u015b\u0107 ze znakiem, zgodnie ze sposobem liczenia\u00a0azymutu: odchylenie kierunku p\u00f3\u0142nocy magnetycznej od kierunku p\u00f3\u0142nocy geograficznej ku wschodowi jako k\u0105t dodatni, odchylenie ku zachodowi jako k\u0105t ujemny. Warto\u015b\u0107 deklinacji magnetycznej jest jednym ze sk\u0142adnik\u00f3w\u00a0poprawki kompasu, wielko\u015bci uwzgl\u0119dnianej przy pomiarach\u00a0kompasem magnetycznym.<\/p>\n Deklinacja wywo\u0142ana jest nie tylko po\u0142o\u017ceniem\u00a0bieguna magnetycznego Ziemi\u00a0w innym miejscu ni\u017c\u00a0biegun geograficzny, aletak\u017ce lokalnymi warunkami magnetycznymi, jak np. po\u0142o\u017ceniem niekt\u00f3rych rodzaj\u00f3w rud \u017celaza. W Polsce w rejonie St\u0105porkowa elektryczne zegarki analogowe mog\u0105 pod wp\u0142ywem si\u0142 pola magnetycznego porusza\u0107 si\u0119 do ty\u0142u. Deklinacja magnetyczna jest nanoszona na mapach magnetycznych i niekt\u00f3rych mapach geograficznych (g\u0142\u00f3wnie nawigacyjnych).<\/p>\n Biegunem Magnetycznym Ziemi Po\u0142udniowym czasami na mapach opisany jest jako biegun p\u00f3\u0142nocny co jest niew\u0142a\u015bciwe. Wynika to st\u0105d, \u017ce bieguny magnesu przyci\u0105gaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cnoimienne. Ig\u0142a kompasu ma biegun p\u00f3\u0142nocny, kt\u00f3ry pokazuje (mniej wi\u0119cej) geograficzn\u0105 p\u00f3\u0142noc, ale kieruje si\u0119 na biegun magnetyczny Ziemi po\u0142udniowy. Szczerze m\u00f3wi\u0105c nie jest to najistotniejsze.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o nawigacji w lotnictwie nie znaj\u0105c podstaw geografii. Zacznijmy od tego, jak wygl\u0105da Ziemia. Jej kulisty kszta\u0142t potwierdzili \u017ceglarze podczas wielkich odkry\u0107 geograficznych (1450r.-1650r.). Potem by\u0142y zdj\u0119cia wykonane z balon\u00f3w stratosferycznych i pierwszych sztucznych satelit\u00f3w Ziemi. Na w\u0142asne oczy zobaczyli j\u0105 z kosmosu kosmonauci i astronauci.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-279","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nawigacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/279","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=279"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/279\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3772,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/279\/revisions\/3772"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=279"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=279"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=279"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Dlaczego ko\u0142o ma 360 stopni?<\/h3>\n
Po\u0142udnik zerowy.<\/h3>\n
Globus.<\/h3>\n
Mapa.<\/h3>\n
Polska kartografia.<\/h3>\n
Wyznaczanie trasy.<\/h3>\n
Loksodroma.<\/h3>\n
Ortodroma.<\/h3>\n
Uk\u0142ady jednostek miar.<\/h3>\n
Mila morska.<\/h3>\n
Stopa.<\/h3>\n
W\u0119ze\u0142.<\/h3>\n
Biegun magnetyczny Ziemi.<\/h3>\n