Genera\u0142 Ludomi\u0142 Rayski, szef Departamentu Aeronautyki Ministerstwa Spraw Wojskowych prowadzi\u0142 tak\u0105 polityk\u0119, aby ca\u0142y Polski Przemys\u0142 Lotniczy skupi\u0107 w r\u0119kach pa\u0144stwowych. Takie dzia\u0142anie mia\u0142o dobre i z\u0142e strony. Jednak dla Zak\u0142adu Plage i La\u015bkiewicz oznacza\u0142o to upa\u0144stwowienie lub likwidacj\u0119. W tym czasie, wytw\u00f3rnia w Lublinie mia\u0142a bardzo nieprzychyln\u0105 pras\u0119. Wspominano zdarzenia sprzed ponad 10 lat, o \u201efatalnych\u201d samolotach Ansaldo, kt\u00f3re \u201erozsypywa\u0142y si\u0119 w powietrzu\u201d. Utrwalano opini\u0119, \u017ce Lublin produkowa\u0142 \u201elataj\u0105ce trumny\u201d. Wysuwano pretensje, \u017ce zak\u0142ad opr\u00f3cz samolot\u00f3w mia\u0142 inn\u0105 produkcj\u0119 (samochody i kot\u0142y parowe), na kt\u00f3re rzekomo czerpa\u0142 fundusze z zaliczek na budow\u0119 samolot\u00f3w. O samolotach R.XIII\/R.XIV pisano, \u017ce nie maj\u0105 \u017cadnej warto\u015bci bojowej, bo maj\u0105 tylko jeden karabin (!). I wiele innych. Dzia\u0142o si\u0119 to w momencie realizacji zam\u00f3wienia na 50 samolot\u00f3w Lublin R.XIII-f. Wojsku dostarczono pierwsze 7 maszyn, a pod koniec 1935 roku, cofni\u0119to zam\u00f3wienie na pozosta\u0142e maszyny. W budowie by\u0142y kolejne 18 samolot\u00f3w. Zak\u0142ad mia\u0142 k\u0142opoty finansowe. Wed\u0142ug prasy, ju\u017c od 1926 roku. W 1936 roku, zarz\u0105d firmy stwierdzi\u0142, \u017ce nale\u017cy zg\u0142osi\u0107 upad\u0142o\u015b\u0107, po czym wytw\u00f3rnia zosta\u0142 znacjonalizowana, podejmuj\u0105c produkcj\u0119 pod nazw\u0105 Lubelska Wytw\u00f3rnia Samolot\u00f3w \u2013 LWS. 18 samolot\u00f3w Lublin R.XIII-f zosta\u0142y uko\u0144czone, a wojsko z\u0142o\u017cy\u0142o zam\u00f3wienie na kolejne 32 samoloty. Formalnie by\u0142o tak, \u017ce z pocz\u0105tkiem 1936 roku, powsta\u0142a pa\u0144stwowa sp\u00f3\u0142ka prawna pod nazw\u0105 \u201eLubelska Wytw\u00f3rnia Samolot\u00f3w\u201d, kt\u00f3ra wydzier\u017cawi\u0142a maj\u0105tek z masy upad\u0142o\u015bciowej wytw\u00f3rni \u201eZak\u0142ady Metalowe Plage i La\u015bkiewicz w Lublinie\u201d, kt\u00f3ra zajmowa\u0142a si\u0119 produkcj\u0105 lotnicz\u0105. Zlikwidowano dzia\u0142y produkcji \u017celaznej i miedzianej. Zlikwidowano tak\u017ce biuro konstrukcyjne, ale stosunkowo szybko si\u0119 zreflektowano, i\u017c to by\u0142 b\u0142\u0105d i biuro reaktywowano. Oczywi\u015bcie w innym sk\u0142adzie personalnym. Naturalnie najwi\u0119ksze zmiany zasz\u0142y w naczelnym kierownictwie wytw\u00f3rni. Organizacyjnie Lubelska Wytw\u00f3rnia Samolot\u00f3w podlega\u0142a Pa\u0144stwowym Zak\u0142adom Lotniczym w Warszawie. Co ciekawe, upa\u0144stwowienie wytw\u00f3rni nie spe\u0142ni\u0142o pok\u0142adanych w niej nadziei. Z perspektywy czasu trudno oceni\u0107 straty i korzy\u015bci z przeprowadzonych zmian. Najwa\u017cniejsze jednak by\u0142o to, \u017ce wytw\u00f3rnia nie upad\u0142a i nadal budowa\u0142a dobre konstrukcje lotnicze.<\/p>\n Z chwil\u0105 upa\u0144stwowienia wytw\u00f3rni, w biurze konstrukcyjnym pracowano jeszcze nad kilkoma samolotami:<\/p>\n Lublin R.XV – Zaawansowany by\u0142 program samolotu towarzysz\u0105cego Lublin R.XV, kt\u00f3ry by\u0142 kontynuacj\u0105 linii Lublin R.X. Pozostawiono silnik gwiazdowy 9-cylindrowy Wright Whirlwind J5Ab o mocy 162 kW (220 KM). Prototyp ostatecznie nie powsta\u0142.<\/p>\n Lublin R.XVII \u2013 to w zasadzie samolot Potez XXV z chowanym podwoziem w dolny p\u0142at, za pomoc\u0105 uk\u0142adu mechanicznej przek\u0142adni poruszanej korbk\u0105. Spodziewano si\u0119 wzrostu pr\u0119dko\u015bci o 40 km\/h. Projekt zosta\u0142 na papierze.<\/p>\n Lublin R.XVIII \u2013 1929 rok, trzy-silnikowy nocny bombowiec. W 1931 roku, projekt zmieniono na dwusilnikowy o mniejszych rozmiarach. Oferta jego budowy nie zosta\u0142a przyj\u0119ta przez Departament Aeronautyki.<\/p>\n Lublin R.XIX \u2013 1932 roku, samolot do\u015bwiadczalny, powsta\u0142 w celu przetestowania usterzenia motylkowego opatentowanego przez in\u017c. Jerzego Rudlickiego. W 1932 roku, opracowano projekt samolotu Lublin R.XIX z usterzeniem o dodatnim wzniosie oraz wersji R.XIX-a ze wzniosem ujemnym, b\u0119d\u0105ce modyfikacj\u0105 produkowanego seryjnie samolotu towarzysz\u0105cego Lublin R.XIII. Usterzenie to, nazwane usterzeniem Rudnickiego znalaz\u0142o zastosowanie w kilku konstrukcjach na \u015bwiecie. Najbardziej znany to francuski odrzutowy samolot szkolny Fouga CM.170 Magister.<\/p>\n Lublin R.XXI \u2013 projekt z 1934 roku, samolot towarzysz\u0105cy, by\u0142 rozwini\u0119ciem produkowanego seryjnie samolotu Lublin R-XIII. Od pierwowzoru r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 zastosowaniem silnika PZL G-1620B Mors II o mocy 316 kW (430 KM). Podobnie jak Lublin R.XXIII, mia\u0142 ko\u0142a os\u0142oni\u0119te owiewkami, a silnik pier\u015bcieniem Townenda. Do zbudowania prototypu nie dosz\u0142o i projekt pozosta\u0142 na papierze.<\/p>\n Lublin R.XXII \u2013 projekt z 1931 roku, jednosilnikowy samolot torpedowy. Wzorowany na brytyjskiej konstrukcji tej klasy Vickers \u201eVildebeest\u201d, samolot mia\u0142 zast\u0105pi\u0107 bombowce Lublin R.VIII, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 niezdolne do przenoszenia torped. Projekt pozosta\u0142 jedynie na papierze.<\/p>\n Ze wszystkich program\u00f3w realizowanych w chwili nacjonalizacji wytw\u00f3rni, polecono nadal kontynuowa\u0107 projekt samolotu morskiego Lublin R.XX (LWS-1), kt\u00f3ry wykona\u0142 pierwszy lot w dniu 10 kwietnia 1935 roku. Zmieniono oznaczenie maszyny na LWS-1 (Lubelska Wytw\u00f3rnia Samolot\u00f3w – pierwsza konstrukcja).<\/p>\n Na pocz\u0105tku 30-lat, Dow\u00f3dztwo Marynarki Wojennej poszukiwa\u0142o ci\u0119\u017ckiego wodnosamolotu torpedowo-bombowego. Og\u0142oszono konkurs. Wp\u0142yn\u0119\u0142y trzy oferty: Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady Lotnicze – projekt PZL-18, Podlaska Wytw\u00f3rnia Samolot\u00f3w – projekt PWS-62 oraz Lublin R.XX. Wojsko zamierza\u0142o kupi\u0107 jeden prototyp i 10 maszyn seryjnych i uzbroi\u0107 w te samoloty eskadr\u0119 torpedow\u0105. Prototyp mia\u0142 by\u0107 oblatany najp\u00f3\u017aniej w trzecim kwartale 1933 roku. Samoloty seryjne mia\u0142y by\u0107 dostarczone w okresie 1934-1935. Zak\u0142ady Mechaniczne Plage i La\u015bkiewicz przy programie Lublin R.XX wykorzysta\u0142y do\u015bwiadczenia uzyskane przy projektowaniu niezrealizowanego bombowca Lublin R.XVIII. W 1933 roku, projekt, kt\u00f3rym kierowa\u0142 Jerzy Rudnicki, by\u0142 ju\u017c daleko zaawansowany. Korzystano z wylicze\u0144 aerodynamicznych zaoferowanych przez firm\u0119 Fokker, kt\u00f3ra mia\u0142a du\u017co wi\u0119ksze do\u015bwiadczenie w budowie du\u017cych samolot\u00f3w.<\/p>\n Jesieni\u0105 1934 roku, og\u0142oszono wyniki konkursu, kt\u00f3ry wygra\u0142 Lublin R.XX. W grudniu 1934 roku, Departament Zaopatrzenia Aeronautyki z\u0142o\u017cy\u0142 zam\u00f3wienie na prototyp i 6 maszyn seryjnych. Zmniejszenie liczby samolot\u00f3w wynika\u0142o ze szczup\u0142o\u015bci bud\u017cetu, a samoloty mia\u0142y by\u0107 lepiej wyposa\u017cone. Prototyp zosta\u0142 uko\u0144czony ju\u017c w czerwcu 1934 roku i w cz\u0119\u015bciach zosta\u0142 przewieziony na lotnisko w Pucku. Po monta\u017cu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce samolot \u201e\u017ale siedzi\u201d na p\u0142ywakach na wodzie. Jego ty\u0142 by\u0142 za ci\u0119\u017cki. Dokonano niezb\u0119dnych poprawek i w dniu 10 kwietnia 1935 roku, dokonano oblotu przez kpt. pil. Boles\u0142awa Filanowicza. Podczas lot\u00f3w testowych wysz\u0142y na jaw inne mankamenty konstrukcji. Najwa\u017cniejszym by\u0142a ma\u0142a sztywno\u015b\u0107 kad\u0142uba. Wytw\u00f3rnia przyst\u0105pi\u0142a do modernizacji i w tym momencie wojsko zerwa\u0142o umow\u0119. Jedyny egzemplarz Lublin R.XX-a pozosta\u0142 w wojsku jako LWS-1. Prowadzono na nim r\u00f3\u017cne testy bojowe. Zrzucano z niego torpedy i bomby g\u0142\u0119binowe, uzyskuj\u0105c dobre wyniki. Jeszcze wiosn\u0105 1935 roku, opracowano ulepszony samolot, o lepszej aerodynamice z kr\u00f3tszymi p\u0142atami. Samolot oznaczono Lublin R.XX-b. Samolot nie wzbudzi\u0142 zainteresowania wojska. Ostatecznie prace nad samolotem LWS-1 przerwano w 1936 roku, kiedy pojawi\u0142 si\u0119 samoloty LWS-5 oraz LWS-4 na p\u0142ywakach.<\/p>\n Samolot Lublin R.XX mia\u0142 pi\u0119cioosobow\u0105 za\u0142og\u0119. Kabina radiotelegrafisty by\u0142a ca\u0142kowicie zakryta. Pozosta\u0142e kabiny by\u0142y odkryte. W wersji R.XX-a wszystkie kabiny by\u0142y ca\u0142kowicie oszklone. Do nap\u0119du maszyny wykorzystano najmocniejsze w\u00f3wczas silniki, jakimi dysponowa\u0142a Polska: Bristol Pegasus II, o mocy 2 x 467 kW (2 x 635 KM). Silniki te mia\u0142y najlepszy stosunek wagi do mocy, przy jednocze\u015bnie niskim zu\u017cyciu paliwa. Wodnosamoloty i \u0142odzie lataj\u0105ce s\u0105 statkami powietrznymi doj\u015b\u0107 specyficznymi pod wzgl\u0119dem aerodynamicznym. Dlatego pr\u0119dko\u015b\u0107 max 250 km\/h nale\u017cy uzna\u0107 za bardzo dobr\u0105.<\/p>\n Dane techniczne samolotu bombowo-torpedowego Lublin R.XX \u2013 LWS-1 1935 roku, liczba miejsc: 5 typ: dwusilnikowy dolnop\u0142at, wodnosamolot konstrukcja: konstrukcja mieszana, skrzyd\u0142a drewniane kryte sklejk\u0105, kad\u0142ub z rur stalowych kryty blach\u0105 oraz p\u0142\u00f3tnem. Podwozie p\u0142ywakowe wykonane z metalu firmy Short. rozpi\u0119to\u015b\u0107: 25,40 m d\u0142ugo\u015b\u0107: 15,90 m wysoko\u015b\u0107: 6,10 m masa w\u0142asna: 4000 kg masa startowa: 6000 kg pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna: 250 km\/h zasi\u0119g: 1200 km czas lotu: 6 h zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy: dwa silnik gwiazdowe 9-cylindrowy Bristol Pegasus II, o mocy 2 x 467 kW (2 x 635 KM). uzbrojenie: torpedy, bomby do 1000 kg, 4 karabiny maszynowe do obrony.<\/p>\n Po sukcesie samolotu sanitarnego Lublin R.XVI z 1933 roku, podobnym samolotem zainteresowa\u0142 si\u0119 Polski Czerwony Krzy\u017c (PCK). Aby program m\u00f3g\u0142 odnie\u015b\u0107 sukces PCK nawi\u0105za\u0142o kontakt z Dow\u00f3dztwem Lotnictwa Ministerstwa Spraw Wojskowych, bo to ono mia\u0142o samoloty utrzymywa\u0107 i obs\u0142ugiwa\u0107. W 1936 roku, zawarto stosowne porozumienie i zlecono Lubelskiej Wytw\u00f3rni Samolot\u00f3w (LWS), opracowanie stosownej maszyny. Zam\u00f3wiono prototyp do pr\u00f3b statycznych i drugi prototyp do pr\u00f3b w locie. Aby samolot spe\u0142ni\u0142 swoje zadania musia\u0142 mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 bezpiecznego operowania na niewielkich, przygodnych l\u0105dowiskach o nawierzchniach gruntowych. Wst\u0119pny projekt opracowa\u0142 in\u017c. Zbys\u0142aw Cio\u0142kosz w Warszawie. Samolot oznaczono LWS-2. Przyj\u0119to uk\u0142ad g\u00f3rnop\u0142at-zastrza\u0142owy. Ca\u0142kowie zakryta kabina mie\u015bci\u0142a cztery osoby. Do nap\u0119du wykorzystano silnik gwiazdowy. Samoloty zosta\u0142y zbudowany w 1937 roku. Lotny prototyp otrzyma\u0142 rejestracj\u0119 SP-ATP i pierwszy lot wykonano jesieni\u0105 1937 roku. Pilotem by\u0142 W\u0142adys\u0142aw Szulczewski. Pr\u00f3by fabryczne wypad\u0142y bardzo pomy\u015blnie. Samolot poprawnie reagowa\u0142 na stery i by\u0142 bardzo stateczny. Mia\u0142 wyj\u0105tkowo kr\u00f3tki rozbieg i dobieg, kt\u00f3ry uzyskano dzi\u0119ki bogatej mechanizacji p\u0142ata wzorowanej na samolocie RWD-9. Na przedniej kraw\u0119dzi natarcia skrzyd\u0142a umieszczono wysuwane skrzela. Natomiast na sp\u0142ywie zastosowano klapo-lotki. Przy starcie i l\u0105dowaniu pe\u0142ni\u0142y rol\u0119 szczelinowych klap, a w normalnym locie zwyk\u0142ych lotek. Samolot przebazowano do Warszawy, gdzie przeszed\u0142 on testy w Instytucie Technicznym Lotnictwa. Potwierdzi\u0142y one zalety maszyny i wydano mu \u015bwiadectwo zdolno\u015bci do eksploatacji jako samolot sanitarny. Kad\u0142ub wykonany z rur mie\u015bci\u0142 we wn\u0119trzu kabin\u0119 dla czterech os\u00f3b. Pilot mia\u0142 sterownice z przodu po lewej stronie. Za nim przy rozk\u0142adanym stoliku i apteczce siedzia\u0142 lekarz. Reszta kabiny by\u0142a zaj\u0119ta przez dwie pary noszy dla chorych. Drzwi przez kt\u00f3re wk\u0142adano chorych na noszach znajdowa\u0142y si\u0119 w lewej burcie. LWS-2 wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w Mi\u0119dzynarodowym Konkursie Lotnictwa Sanitarnego w Esch-sur-Alzette w Luksemburgu, kt\u00f3ry odbywa\u0142 si\u0119 w dniach 1\u20134 lipiec 1938 roku, gdzie zaj\u0105\u0142 pierwsze miejsce. PCK zam\u00f3wi\u0142o 6 maszyn, ale nie zosta\u0142y one zbudowane. Jedyny samolot LWS-2 w maju 1938 roku, przekazano Wojsku Polskiemu. Samolot wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w wojnie obronnej we wrze\u015bniu 1939 roku i na lotnisku w Kro\u015bnie zosta\u0142 zdewastowany przez germa\u0144c\u00f3w.<\/p>\n Dane techniczne samolotu sanitarnego LWS-2 1937 rok. liczba miejsc: 4 typ: jednosilnikowy g\u00f3rnop\u0142at konstrukcja: konstrukcja mieszana, skrzyd\u0142a drewniane kryte sklejk\u0105 i p\u0142\u00f3tnem, kad\u0142ub z rur stalowych kryty blach\u0105 oraz p\u0142\u00f3tnem. rozpi\u0119to\u015b\u0107: 13,00 m d\u0142ugo\u015b\u0107: 9,05 m wysoko\u015b\u0107: 2,84 m masa w\u0142asna: 1185 kg masa startowa: 1680 kg pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna: 206 km\/h zasi\u0119g: 500 km czas lotu: 2,5 h zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy: silnik gwiazdowe 9-cylindrowy Wright J5B Whirlwind o mocy 3 x 162 kW (3 x 220 KM) uzbrojenie: nie dotyczy.<\/p>\n Samolot LWS-3 Mewa to najs\u0142ynniejsza konstrukcja Lubelskiej Wytw\u00f3rni Samolot\u00f3w, a co wa\u017cne zbudowana w du\u017cej liczbie. Samolot powsta\u0142 w Warszawie pod kierunkiem konstruktora in\u017c. Zbys\u0142awa Cio\u0142kosza, jako PZL P-40. Jako nap\u0119d preferowano silnik G-1620bis lub Polski silnik \u201eFoka\u201d, o mocy oko\u0142o 400 KM. Pierwsze szkice konstruktor wykona\u0142 w 1935 roku. Kiedy in\u017c. Zbys\u0142aw Cio\u0142kosz przenosi\u0142 si\u0119 do Lublina, zabra\u0142 projekt ze sob\u0105. Tutaj samolot otrzyma\u0142 oznaczenie LWS-3 Mewa i zosta\u0142 przeprojektowany pod mocniejszy silnik. Samolot powstawa\u0142 jako obserwacyjny w nowej formule: mia\u0142 prowadzi\u0107 korekt\u0119 ognia dalekiej artylerii oraz prowadzi\u0107 bliskie rozpoznanie nad terytorium nieprzyjaciela, na g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 do 100 km. Jego konstrukcja nawi\u0105zywa\u0142a do zwyci\u0119skiego w Challenge’u 1934 roku, RWD-9 oraz do sanitarnego LWS-2. Po raz pierwszy w tego typu samolocie zastosowano kryte kabiny: plota i obserwatora, kt\u00f3ry dla obs\u0142ugi aparatu fotograficznego i karabinu m\u00f3g\u0142 oszklenie otwiera\u0107. Dodatkowo przy oprofilowanym podwoziu umieszczono kolejne sta\u0142e karabiny maszynowe, kt\u00f3re strzela\u0142y do przodu poza tarcz\u0105 \u015bmig\u0142a. Rozwi\u0105zanie to okaza\u0142o si\u0119 jednak niepraktyczne, bo podczas l\u0105dowania mocowanie karabin\u00f3w si\u0119 luzowa\u0142o i odkszta\u0142ca\u0142o. Atrybutem obronnym samolotu mia\u0142a by\u0107 jego wysoka pr\u0119dko\u015b\u0107. Samolot by\u0142 dobrze wyposa\u017cony: radiostacja \u0142\u0105czno\u015bci, aparat fotograficzny, rakietnica, bomby o\u015bwietlaj\u0105ce, reflektor sygnalizacyjny, system podejmowania meldunk\u00f3w z ziemi. Wojsko zam\u00f3wi\u0142o trzy prototypy.<\/p>\n Po g\u0142o\u015bnej katastrofie samolotu LWS-6 \u017bubr, w dniu 7 listopada 1936 roku, (o czym napisali\u015bmy poni\u017cej) in\u017c. Zbys\u0142aw Cio\u0142kosz odszed\u0142 z wytw\u00f3rni, a na czele projektu LWS-3 stan\u0105\u0142 in\u017c. Jerzy Teisseyre. P\u0142atowiec by\u0142 gotowy w listopadzie 1937 roku, ale op\u00f3\u017ania\u0142a si\u0119 dostawa silnik\u00f3w Hispano-Suiza 14AB o mocy 493 kW (670 KM). W\u00f3wczas zdecydowano si\u0119 na silniki Gn\u00f4me-Rh\u00f4ne 14M01 o mocy 485 kW (660 KM).<\/p>\n Prototyp zosta\u0142 oblatany w marcu 1938 roku, a we wrze\u015bniu 1938 roku, przeprowadzono testy w Instytucie Technicznym Lotnictwa. Potwierdzi\u0142y one bardzo dobre osi\u0105gi samolotu. Nieco mniejsza okaza\u0142a si\u0119 pr\u0119dko\u015b\u0107 max samolotu. Projekt uzyska\u0142 akceptacj\u0119 wojska i mia\u0142 by\u0107 uzupe\u0142nieniem samolot\u00f3w RWD-14 Czapla i Lublin R-XIII. Nast\u0119pnie (25 listopad 1938 rok \u2013 11 grudzie\u0144 1938 rok) samolot wraz z innymi polskimi konstrukcjami zademonstrowano na Mi\u0119dzynarodowym Salonie Lotniczym w Pary\u017cu pod oznaczeniem PZL \u201eMewa\u201d.<\/p>\n Drugi prototyp otrzyma\u0142 ciekawe rozwi\u0105zanie usterzenia pionowego, kt\u00f3re podczas lotu mo\u017cna by\u0142o obni\u017cy\u0107. Dzi\u0119ki temu tylne pole ostrza\u0142u by\u0142o nieograniczone. Dodatkowo okaza\u0142o si\u0119, \u017ce maszyna jest bardziej zwrotna i \u0142atwiej wychodzi z korkoci\u0105gu. Z powodu konieczno\u015bci szybkiego uruchomienia produkcji seryjnej, rozwi\u0105zanie to planowano zastosowa\u0107 w LWS-7 Mewa II. Trzeci prototyp by\u0142 wzorcem produkcyjnym.<\/p>\n Pod koniec 1938 roku, Wojsko Polskie zam\u00f3wi\u0142o 200 egzemplarzy. Produkcj\u0119 uruchomiono w 1939 roku, a pierwsze kilka samolot\u00f3w by\u0142o przekazanych wojsku z pocz\u0105tkiem sierpnia 1939 roku. Nast\u0119pne oko\u0142o 20 maszyn, czeka\u0142o na francuskie piasty do \u015bmigie\u0142, kt\u00f3re okr\u0119\u017cn\u0105 drog\u0105 pr\u00f3bowano dostarczy\u0107 do Lublina, ale by\u0142o ju\u017c za p\u00f3\u017ano. Kilka maszyn wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 w Wojnie Obronnej. Planowano r\u00f3wnie\u017c stworzenie wersji LWS-3 B przeznaczonej dla Bu\u0142garii, oraz wersji p\u0142ywakowej LWS-3 H, planowanej na 1940 rok. Samolotem powa\u017cnie interesowa\u0142a si\u0119 Szwecja i Egipt. Dalszym rozwini\u0119ciem konstrukcji LWS-3 Mewa mia\u0142 by\u0107 samolot LWS-7 Mewa II. Dokumentacj\u0119 techniczn\u0105 samolotu LWS-3 Mewa wywi\u00f3z\u0142 do Bu\u0142garii dyrektor Lubelskiej Wytw\u00f3rni Samolot\u00f3w in\u017c. Aleksander Sipowicz.<\/p>\n Dane techniczne samolotu obserwacyjnego LWS-3 Mewa 1938 rok. liczba miejsc: 2 typ: jednosilnikowy g\u00f3rnop\u0142at konstrukcja: konstrukcja mieszana, skrzyd\u0142a i usterzenie drewniane, kad\u0142ub kratownica spawana z rur rozpi\u0119to\u015b\u0107: 13,45 m d\u0142ugo\u015b\u0107: 9,50 m wysoko\u015b\u0107: 2,65 m masa w\u0142asna: 1750 kg masa startowa: 2450 kg pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna: 360 km\/h zasi\u0119g: 700 km czas lotu: 3 h zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy: silnik gwiazdowe 9-cylindrowy Wright J5B Whirlwind o mocy 3 x 162 kW (3 x 220 KM) uzbrojenie: 1 ruchomy karabin maszynowy PWU FK wz. 37 kal. 7,92 mm obserwatora.<\/p>\n Samolot LWS-4 \u017bubr to konstrukcja, kt\u00f3ra zmaterializowa\u0142a si\u0119 w Lublinie. Historia tego samolotu rozpoczyna si\u0119 w Warszawie. W Pa\u0144stwowych Zak\u0142adach Lotniczych (PZL) w 1933 roku, Ministerstwo Komunikacji z\u0142o\u017cy\u0142o zam\u00f3wienie na dwu-silnikowy samolot pasa\u017cerski dla PLL LOT. Mia\u0142 on zast\u0105pi\u0107 starzej\u0105ce si\u0119 samoloty Fokkery F-VII B\/3m. Projektem, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 oznaczenie PZL-30, zaj\u0105\u0142 si\u0119 in\u017c. Zbys\u0142aw Cio\u0142kosz. Prace posuwa\u0142y si\u0119 systematycznie. W 1934 roku, PLL LOT zdecydowa\u0142 si\u0119 jednak na zakup samolot\u00f3w ameryka\u0144skich Lockheed L-10 Electra oraz Douglas DC-2 i zam\u00f3wienie na PZL-30 zosta\u0142o anulowane. W tym czasie prototyp by\u0142 prawie uko\u0144czony. Samolotem zainteresowa\u0142o si\u0119 Ministerstwo Spraw Wojskowych, zlecaj\u0105c przer\u00f3bk\u0119 PZL-30 na samolot bombowy. Samolot przeprojektowano i nadano mu nowe oznaczenie PZL-30 B\/I. Prototyp wyposa\u017cony w silniki gwiazdowe Pratt Whitney Wasp Junior o mocy 2 x 295 kW (2 x 400 KM). Pierwszy lot prototypu nast\u0105pi\u0142 w marcu 1936 roku, a oblatywaczem by\u0142 kpt. Boles\u0142aw Orli\u0144ski. Testy wykaza\u0142y niezadowalaj\u0105ce osi\u0105gi. Zdecydowano o zastosowaniu silnik\u00f3w PZL-Bristol Pegaz VIII o mocy 2 x 500 kW (2 x 680 KM). Nowy samolot otrzyma\u0142 oznaczenie PZL-30 B\/II \u017bubr. Opracowano tak\u017ce wersj\u0119 przeznaczon\u0105 na eksport, kt\u00f3ra otrzyma\u0142a francuskie silniki Gnome-Rhone 14K. Produkcj\u0119 seryjn\u0105 planowano uruchomi\u0107 w Lublinie. In\u017c. Zbys\u0142aw Cio\u0142kosz zosta\u0142 mianowany tam kierownikiem kom\u00f3rki, kt\u00f3ra w rzeczywisto\u015bci sta\u0142a si\u0119 nowym biurem konstrukcyjnym. W Lublinie samolot mia\u0142 otrzyma\u0107 oznaczenie LWS-6, ale w 1937 roku, ostatecznie nadano oznaczenie LWS-4. Oznaczenie LWS-5 przewidywano dla wersji p\u0142ywakowej przeznaczonej dla Marynarki Wojennej.<\/p>\n Samolotem \u017cywo interesowa\u0142a si\u0119 Rumunia, kt\u00f3rej delegacja przyby\u0142a do Polski w listopadzie 1936 roku. Przedstawiono jej samolot, kt\u00f3ry w\u00f3wczas nosi\u0142 oznaczenie LWS-6 \u017bubr. W dniu 7 listopada 1936 roku, samolot wystartowa\u0142 do lotu pokazowego. Na pok\u0142adzie znajdowa\u0142y si\u0119 cztery osoby, w tym dw\u00f3ch oficer\u00f3w rumu\u0144skich. Nic nie zapowiada\u0142o nieszcz\u0119\u015bcia. Podczas powrotu na lotnisko Mokot\u00f3w jeden z silnik\u00f3w zosta\u0142 wyrwany ze skrzyd\u0142a i samolot run\u0105\u0142 na ziemi\u0119 grzebi\u0105c wszystkich na pok\u0142adzie. By\u0142o to w miejscowo\u015bci Micha\u0142owice ko\u0142o Warszawy, zaledwie 8 km przed lotniskiem Mokot\u00f3w. W miejscu upadku samolotu do chwili obecnej stoi pomnik ufundowany przez spo\u0142ecze\u0144stwo rumu\u0144skie, a ulica nosi nazw\u0119 Rumu\u0144ska. Komisja badaj\u0105ca wypadek stwierdzi\u0142a wady konstrukcyjne skrzyd\u0142a. Zastosowana wodoodporna skleja typu bakelitowego (bardziej odporna na wilgo\u0107) by\u0142a mocowana do konstrukcji p\u0142ata klejami mocznikowymi najmniej odpornymi na wilgo\u0107. Po katastrofie Rumunia wycofa\u0142a si\u0119 plan\u00f3w.<\/p>\n W 1937 roku, pod kierunkiem in\u017c. Jerzego Teisseyre, samolot zosta\u0142 przekonstruowany. Konstrukcja samolotu zosta\u0142a wzmocniona. Dodatkowo wyposa\u017cono go w zdwojone usterzenie pionowe. W efekcie poprawek masa samolotu wzros\u0142a, a przez to \u0142adunek zabieranych bomb wyni\u00f3s\u0142 tylko 660 kg. Poprawiony samolot prototypowy by\u0142 w jednym egzemplarzu i pozosta\u0142 w zak\u0142adach w Lublinie, celem dalszych modyfikacji.<\/p>\n Przygotowania do produkcji seryjnej czyniono ju\u017c od 1936 rok. Latem 1937 roku, rozpocz\u0119to produkcj\u0119 seryjn\u0105. Co ciekawe, budowano wersj\u0119 oznaczon\u0105 LWS-4 A, kt\u00f3ra by\u0142a wzmocniona, ale mia\u0142a pojedyncze usterzenie pionowe. Zbudowano 15 maszyn, kt\u00f3re przekazano wojsku w sierpniu i wrze\u015bniu 1938 roku. Poniewa\u017c by\u0142a to ju\u017c konstrukcja przestarza\u0142a, a jej warto\u015b\u0107 bojowa by\u0142a ograniczona, wojsko wcieli\u0142o maszyny do eskadr szkolnych. U\u017cyli\u015bmy zwrotu \u2013 konstrukcja przestarza\u0142a, poniewa\u017c w tym czasie nowoczesne konstrukcje lotnicze by\u0142y ju\u017c wykonywane ca\u0142kowicie z metalu (duraluminium), kt\u00f3re odznaczaj\u0105 mniejsz\u0105 mas\u0105, a wi\u0119ksz\u0105 wytrzyma\u0142o\u015bci\u0105. Kto\u015b mo\u017ce zapyta\u0107 \u2013 Dlaczego LWS nie budowa\u0142a samolot\u00f3w ca\u0142kowicie metalowych? Poniewa\u017c konstrukcje metalowe nie udowodni\u0142y swojej stuprocentowej przewagi nad konstrukcjami mieszaninami. Konstrukcje metalowe okaza\u0142y si\u0119 znacznie dro\u017csze w budowie, trudniejsze, a czasami nawet niemo\u017cliwe do naprawy. Konstrukcje oparte na metalowych rurkach s\u0105 do chwili obecnej budowane na \u015bwicie dla tak zwanego ma\u0142ego lotnictwa.<\/p>\n Do tej samej rodziny samolot\u00f3w nale\u017ca\u0142 wodnosamolot LWS-5. Kiedy w po\u0142owie 1936 roku, przerwano prace nad wodnosamolotem bombowo-torpedowym LWS\u20131 (Lublin R.XX) Lubelska Wytw\u00f3rnia Samolot\u00f3w zaproponowa\u0142a dow\u00f3dztwu Marynarki Wojennej opracowanie p\u0142ywakowej wersji bombowca LWS-4 \u017bubr. Nowy samolot oznaczono LWS-5. Umow\u0119 podpisano 12 kwietnia 1937 roku. W grudniu 1937 roku Marynarka Wojenna zrezygnowa\u0142a z LWS-5 i kupi\u0142a w\u0142oskie samoloty Cant Z-506 B Airone.<\/p>\n Dane techniczne samolotu bombowego LWS-4 \u017bubr 1936 rok. liczba miejsc: 4, typ: dwusilnikowy g\u00f3rnop\u0142at konstrukcja: konstrukcja mieszana, skrzyd\u0142a i usterzenie drewniane, kad\u0142ub kratownica spawana z rur rozpi\u0119to\u015b\u0107: 18,50 m d\u0142ugo\u015b\u0107: 15,40 m wysoko\u015b\u0107: 4,00 m masa w\u0142asna: 4780 kg masa startowa: 6880 kg pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna: 340 km\/h zasi\u0119g: 750 km czas lotu: 5 h zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy: dwa silniki gwiazdowe 9-cylindrowe, ch\u0142odzone powietrzem PZL-Bristol Pegaz VIIIC o mocy 2 x 515 kW (2 x 700 KM) uzbrojenie: 5 karabin\u00f3w maszynowych, bomby o \u0142\u0105cznej masie 660 kg.<\/p>\n Jeszcze przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej w Lubelskiej Wytw\u00f3rni Samolot\u00f3w produkowano seryjnie samoloty obserwacyjne RWD-14 Czapla, kt\u00f3re w Lublinie oznaczano LWS Czapla. By\u0142 to samolot typu towarzysz\u0105cego, przeznaczony do wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania w wojskami l\u0105dowymi. Czasami oznaczany tak\u017ce jako obserwacyjny, a jego uzbrojenie przeznaczone jest g\u0142\u00f3wnie do obrony przed atakami my\u015bliwc\u00f3w. Samolot RWD-14 Czapla zosta\u0142 opracowany w Do\u015bwiadczalnych Warsztatach Lotniczych w Warszawie. Przygotowaniami do produkcji seryjnej w Lublinie kierowa\u0142 in\u017c. Ryszard Bartel. Zbudowano 65 maszyn.<\/p>\n W biurze konstrukcyjnym w Lublinie pracowano jeszcze nad jednym wielce obiecuj\u0105cym samolotem my\u015bliwskim PZL-39 Sok\u00f3\u0142. Projekt do Lublina przywi\u00f3z\u0142 in\u017c. Zbys\u0142aw Cio\u0142kosz. Tutaj program mia\u0142 kilka r\u00f3\u017cnych oznacze\u0144, a to w zwi\u0105zku z poszukiwaniem stosownego nap\u0119du. Najwi\u0119ksze nadzieje wi\u0105zano z projektowanym Polskim, 8-cylindrowym, rz\u0119dowym silnikiem PZL Foka. PZL-39 w za\u0142o\u017ceniu mia\u0142 by\u0107 tanim my\u015bliwcem operuj\u0105cym na niskich pu\u0142apach, zdolnym do osi\u0105gania pr\u0119dko\u015bci oko\u0142o 400 km\/h. Konstrukcja mieszana. Za\u0142oga jednoosobowa. Kabina mia\u0142a by\u0107 ca\u0142kowicie kryta. Podwozie chowane. Uzbrojenie dwa karabiny maszynowe. Problemy z wyborem zespo\u0142u nap\u0119dowego spowodowa\u0142y, \u017ce nie powsta\u0142 \u017caden prototyp.<\/p>\n Wed\u0142ug informacji z 1932 roku, Lotnisko Lublin by\u0142o prywatne. Wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne geograficzne \u2013 szeroko\u015b\u0107 51 stopni 14 minut d\u0142ugo\u015b\u0107 22 stopnie 35 minut. Wysoko\u015b\u0107 183 m npm. Zboczenie magnetyczne -0 stopni 52 minuty. Lotnisko znajdowa\u0142o si\u0119 na po\u0142udniowo-wschodnich przedmie\u015bciach Lublina. Do centrum miasta by\u0142o 2 500 m. W bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie znajdowa\u0142a si\u0119 linia kolejowa Lublin-Che\u0142m. W pobli\u017cu by\u0142a szosa do Zamo\u015bcia. Zak\u0142ad i lotnisko otacza\u0142y miejscowo\u015bci: od p\u00f3\u0142nocy-Tatary, Majdan Tatarski, od po\u0142udnia-Ko\u015bminek i Nowy Ko\u015bminek. Ze wschodu by\u0142y pola orne folwarku Bronowice. Do rzeki Bystrzyca w kierunku zachodnim by\u0142o oko\u0142o 800 m.<\/p>\n Na podej\u015bciu do pola wzlot\u00f3w jedynymi powa\u017cnymi przeszkodami by\u0142y kominy s\u0105siednich fabryk: z p\u00f3\u0142nocy cztery kominy do wysoko\u015bci 40 m, z po\u0142udnia szereg komin\u00f3w do wysoko\u015bci 46 m (elektrownia), z zachodu kominy do wysoko\u015bci 36 m, a w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie zabudowania trzy-pi\u0119trowe zak\u0142adu. Ze znak\u00f3w orientacyjnych na \u015brodku pola wzlot\u00f3w by\u0142o bia\u0142e ko\u0142o i napis Lublin oraz r\u0119kaw wiatru.<\/p>\n Wymiary pola wzlot\u00f3w: 690 m x 360 m i by\u0142o prostok\u0105tem. Du\u017ce pochylenie terenu w kierunku p\u00f3\u0142nocno-zachodnim. Nawierzchnia czarnoziem na pod\u0142o\u017cu gliniastym, poro\u015bni\u0119ta traw\u0105. Lotnisko dysponowa\u0142a czterema zak\u0142adowymi hangarami z du\u017cymi drzwiami (30 x 6, 10 x 4, 19 x 4,3 oraz 15 x 4,3 m). Lotnisko oferowa\u0142o lotnikom i podr\u00f3\u017cnym: paliwo, smary, wod\u0119, pr\u0105d (380 V, 220 V, 110 V), telefon, posterunek meteorologiczny, pomoc remontowo-techniczna. Do przystanku autobusowego by\u0142o 800 m. Reszt\u0119 pomocy mo\u017cna by\u0142o uzyska\u0107 w mie\u015bcie: stacja kolejowa (1 500 m), policja, pomoc medyczna, hotel, restauracja, poczta i telegraf (1 500 m), taks\u00f3wki i doro\u017cki.<\/p>\n Koniec Lubelskiej Wytw\u00f3rni Samolot\u00f3w by\u0142 bardzo smutny. W dniu 2 wrze\u015bnia 1939 roku, o godzinie 7;30 wytw\u00f3rnia i przyzak\u0142adowe lotnisko zosta\u0142y zbombardowane i ostrzelane z broni maszynowej. Podczas tego ataku zgin\u0119\u0142o blisko 40 os\u00f3b, a wiele innych zosta\u0142o rannych. Straty w infrastrukturze wytw\u00f3rni by\u0142y niewielkie. Wytw\u00f3rnia prowadzi\u0142a produkcj\u0119 do 10 wrze\u015bnia 1939 roku. W tym samym dniu ocala\u0142e maszyny ewakuowano na lotnisko polowe oddalone od \u0141ucka o 18 km. Tu\u017c po przegranej wojnie obronnej germa\u0144cy na terenie LWS utworzyli ob\u00f3z koncentracyjny i ob\u00f3z przymusowej pracy. Jeden z budynk\u00f3w wytw\u00f3rni przerobiono na komor\u0119 gazow\u0105. Teren pola wzlot\u00f3w zosta\u0142 zabudowany barakami wi\u0119ziennymi. Ju\u017c w trakcie masowych mord\u00f3w ludno\u015bci \u017cydowskiej i polskiej oraz trwaj\u0105cej grabie\u017cy mienia, w hangarach urz\u0105dzono g\u0142\u00f3wne magazyny. Tutaj segregowano zrabowane skarby przed wys\u0142aniem do germanii. Lubelska Wytw\u00f3rnia Samolot\u00f3w ju\u017c nigdy si\u0119 nie odrodzi\u0142a.<\/p>\n Zak\u0142ady Mechaniczne Emil Plage i Teofil La\u015bkiewicz w Lublinie to bez w\u0105tpienia pierwsza polska wytw\u00f3rnia lotnicza, kt\u00f3ra wys\u0142awi\u0142a si\u0119 kilkoma w\u0142asnymi bardzo udanymi samolotami. Zak\u0142ad dobrze opanowa\u0142 budow\u0119 konstrukcji samolot\u00f3w obserwacyjnych, a tak\u017ce pasa\u017cerskich i bombowych. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce zak\u0142ad wypracowa\u0142 w\u0142asny styl konstrukcji. Kad\u0142ub opierano na przestrzennej konstrukcji stalowej wykonanej z rur chromowo-molibdenowe, \u0142\u0105czonych metod\u0105 spawania. Je\u015bli samolot by\u0142 jedno-silnikowy, \u0142o\u017ce silnika by\u0142o integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 stalowej konstrukcji. Silnik obudowywano profilowan\u0105 blach\u0105. Za silnikiem mieszczono g\u0142\u00f3wny zbiornik paliwa, a dalej kabin\u0119 za\u0142ogi. Mi\u0119dzy kabin\u0105 za\u0142ogi, a zbiornikiem paliwa oraz zbiornikiem paliwa a silnikiem umieszczano metalowa przegrod\u0119, kt\u00f3ra pe\u0142ni\u0142a rol\u0119 przegrody ogniowej oraz konstrukcji si\u0142owej. Kad\u0142ub samolotu cz\u0119\u015bciowo pokrywano sklejk\u0105, ale przede wszystkim p\u0142\u00f3tnem. Usterzenie o konstrukcji drewnianej pokrywano p\u0142\u00f3tnem. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 samolot\u00f3w wytw\u00f3rni by\u0142a jednop\u0142atowymi, umieszczonymi wysoko skrzyd\u0142ami, czyli by\u0142y to g\u00f3rnop\u0142aty. Skrzyd\u0142a wzmacniano zastrza\u0142ami. Konstrukcja skrzyde\u0142 by\u0142a drewniana. Drewno pozwala\u0142o du\u017co \u0142atwiej kszta\u0142towa\u0107 p\u0142aty pod wzgl\u0119dem obrysu i profilu aerodynamicznego. Struktura si\u0142owa skrzyd\u0142a opiera\u0142a si\u0119 na dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych d\u017awigarach, czasami z trzecim, tylnym d\u017awigarem pomocniczym. Skrzyd\u0142o od kraw\u0119d\u017a natarcia do pierwszego d\u017awigaru by\u0142o kryte sklejk\u0105. Reszta skrzyd\u0142a oraz powierzchnie sterowe i klapy kryto p\u0142\u00f3tnem. Podwozie standardowo by\u0142o sta\u0142e z tylnym k\u00f3\u0142kiem lub p\u0142oz\u0105 ogonow\u0105. Podwozie g\u0142\u00f3wne zawsze sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z dw\u00f3ch k\u00f3\u0142 z pompowanymi oponami. Stosowano ju\u017c amortyzatory. Co si\u0119 tyczy podwozia, to w wytw\u00f3rni pracowano ju\u017c nad podwoziem chowanym przy pomocy uk\u0142adu mechanicznego. Pilot przy pomocy niewielkiej korbki wci\u0105ga\u0142 je i wypuszcza\u0142. In\u017cynierowie z Lublina liczyli na wzrost pr\u0119dko\u015bci samolotu z podwoziem chowanym nawet o 50 km\/h.<\/p>\n Wytw\u00f3rnia opracowa\u0142a tak\u017ce kilka wodno-samolot\u00f3w. Co godne pochwalenia, to in\u017cynierowie z Lublina nie pr\u00f3bowali budowa\u0107 w\u0142asnych p\u0142ywak\u00f3w. Si\u0119gni\u0119to po konstrukcje stosowane w najlepszej w\u00f3wczas wytw\u00f3rni wodnosamolot\u00f3w na \u015bwicie, brytyjskiej Short Brothers z Belfastu. Firma ta istnieje do chwili obecnej pod logo kompani Bombardier Aerospace. Zakupione przez Polsk\u0119 p\u0142ywaki by\u0142y metalowe, wielo-grodziowe, sprawdzone na wielu samolotach.<\/p>\n Z powodu braku polskich konstrukcji silnik\u00f3w, wytw\u00f3rnia w Lublinie stosowa\u0142a nap\u0119dy renomowanych producent\u00f3w z Europy Zachodniej. Wybierano konstrukcje nie tylko o najwi\u0119kszej mocy, ale o dobrych parametrach eksploatacyjnych. U\u017cywano zar\u00f3wno silniki rz\u0119dowe jak i gwiazdowe. Te drugie, w 30-latach XX wieku, by\u0142y bardzo popularne i cenione wy\u017cej ni\u017c silniki rz\u0119dowe. Stosowano tak\u017ce pier\u015bcie\u0144 Townenda, kt\u00f3ry poprawia ch\u0142odzenie silnika i aerodynamik\u0119 p\u0142atowca. Wytw\u00f3rnia stosowa\u0142a dwu-\u0142opatowe, drewniane \u015bmig\u0142a, a nieco p\u00f3\u017aniej wprowadzi\u0142a dwu-\u0142opatowe \u015bmig\u0142a metalowe. W planach by\u0142y \u015bmig\u0142a o zmiennym ustawieniu k\u0105t\u00f3w natarcia \u0142opat.<\/p>\n Firma stosowa\u0142a wyposa\u017cenie radiowo-nawigacyjne, tak zwan\u0105 awionik\u0119, zgodnie z zam\u00f3wieniami przysz\u0142ego u\u017cytkownika. Nie rozwijano w\u0142asnych konstrukcji, gdy\u017c w tak ma\u0142ej skali by\u0142o to nieop\u0142acalne. O tym, \u017ce wytw\u00f3rnia mia\u0142a dobre poj\u0119cie o awionice wystarczy popatrze\u0107 na konstrukcj\u0119 samolotu dalekodystansowego Lublin R.X-a bis \u201eSrebrny Ptak\u201d, kt\u00f3ry wyposa\u017cono w sztuczny horyzont, busol\u0119 \u017cyroskopow\u0105, podw\u00f3jne wysoko\u015bciomierze, pr\u0119dko\u015bciomierze i dodatkowe opomiarowanie silnika. W innych konstrukcjach montowano radiostacje \u0142\u0105czno\u015bci.<\/p>\n Jednak najwi\u0119kszym sukcesem wytw\u00f3rni w Lublinie by\u0142o dobre opanowanie produkcji seryjnej i to w du\u017cych seriach. Nigdy nie zdarzy\u0142o si\u0119, aby zak\u0142ad nie wywi\u0105za\u0142 si\u0119 w zawartych kontrakt\u00f3w. To strona zamawiaj\u0105ca stosunkowo cz\u0119sto nie wywi\u0105zywa\u0142a si\u0119 z um\u00f3w. Trudno tutaj kogo konkretnie oskar\u017ca\u0107. Musimy pami\u0119taj\u0105c, \u017ce post\u0119p techniczny w lotnictwie 30-lat XX wieku by\u0142 ogromny. Samoloty lata\u0142y coraz szybciej, ale przede wszystkim coraz dalej. To przez lotnictwo planeta Ziemia zaczyna\u0142a si\u0119 kurczy\u0107.<\/p>\n Dzisiaj (2016 rok) po zak\u0142adach lotniczych w Lublinie pozosta\u0142o ca\u0142kiem sporo obiekt\u00f3w. Przede wszystkim trzy hangary przy ulicy Wro\u0144skiej. Kolejnym obiektem jest budynek, tak\u017ce przy ulicy Wro\u0144skiej. Budynek by\u0142 i jest pi\u0119kny. Ma cztery kondygnacje. Pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 biura i obecnie tak\u017ce jest siedzib\u0105 kilku firm. Niestety budowla nie ma ju\u017c kwadratowej wie\u017cy o wysoko\u015bci oko\u0142o 25 m. Kolejne budynki przy ulicy Wro\u0144skiej tak\u017ce pami\u0119taj\u0105 czasy \u015bwietno\u015bci zak\u0142ad\u00f3w lotniczych. Niestety nie ma ju\u017c bli\u017aniaczego czterokondygnacyjnego budynku, kt\u00f3ry od p\u00f3\u0142nocy zamyka\u0142 ten kompleks urbanistyczny. Zachowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce budynek, kt\u00f3ry jest w naro\u017cniku ulicy Droga M\u0119czennik\u00f3w Majdanku i tor\u00f3w kolejowych. Budowla jest dobrze widoczna z tor\u00f3w kolejowych. Zachowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce budynek s\u0105siedni, od strony ulicy Droga M\u0119czennik\u00f3w Majdanku. Prawdopodobnie inne budynki stoj\u0105 na fundamentach budowli zak\u0142adu. Na terenie nie ma ju\u017c dw\u00f3ch bocznic kolejowych. Ulica Droga M\u0119czennik\u00f3w Majdanku zosta\u0142a puszczona w wykopie, aby bezkolizyjne, pod wiaduktem omija\u0107 tory kolejowe. Za czas\u00f3w zak\u0142adu by\u0142 tutaj zwyk\u0142y przejazd kolejowy.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Genera\u0142 Ludomi\u0142 Rayski, szef Departamentu Aeronautyki Ministerstwa Spraw Wojskowych prowadzi\u0142 tak\u0105 polityk\u0119, aby ca\u0142y Polski Przemys\u0142 Lotniczy skupi\u0107 w r\u0119kach pa\u0144stwowych. Takie dzia\u0142anie mia\u0142o dobre i z\u0142e strony. Jednak dla Zak\u0142adu Plage i La\u015bkiewicz oznacza\u0142o to upa\u0144stwowienie lub likwidacj\u0119. W tym czasie, wytw\u00f3rnia w Lublinie mia\u0142a bardzo nieprzychyln\u0105 pras\u0119. Wspominano zdarzenia sprzed ponad 10 lat, o \u201efatalnych\u201d samolotach Ansaldo, kt\u00f3re \u201erozsypywa\u0142y si\u0119 w powietrzu\u201d. Utrwalano opini\u0119, \u017ce Lublin produkowa\u0142 \u201elataj\u0105ce trumny\u201d. Wysuwano pretensje, \u017ce zak\u0142ad opr\u00f3cz samolot\u00f3w mia\u0142 inn\u0105 produkcj\u0119 (samochody i kot\u0142y parowe), na kt\u00f3re rzekomo czerpa\u0142 fundusze z zaliczek na budow\u0119 samolot\u00f3w. O samolotach R.XIII\/R.XIV pisano, \u017ce nie maj\u0105 \u017cadnej warto\u015bci bojowej, bo maj\u0105 tylko jeden karabin (!). I wiele innych. Dzia\u0142o si\u0119 to w momencie realizacji zam\u00f3wienia na 50 samolot\u00f3w Lublin R.XIII-f. Wojsku dostarczono pierwsze 7 maszyn, a pod koniec 1935 roku, cofni\u0119to zam\u00f3wienie na pozosta\u0142e maszyny. W budowie by\u0142y kolejne 18 samolot\u00f3w. Zak\u0142ad mia\u0142 k\u0142opoty finansowe. Wed\u0142ug prasy, ju\u017c od 1926 roku. W 1936 roku, zarz\u0105d firmy stwierdzi\u0142, \u017ce nale\u017cy zg\u0142osi\u0107 upad\u0142o\u015b\u0107, po czym wytw\u00f3rnia zosta\u0142 znacjonalizowana, podejmuj\u0105c produkcj\u0119 pod nazw\u0105 Lubelska Wytw\u00f3rnia Samolot\u00f3w \u2013 LWS. 18 samolot\u00f3w Lublin R.XIII-f zosta\u0142y uko\u0144czone, a wojsko z\u0142o\u017cy\u0142o zam\u00f3wienie na kolejne 32 samoloty. Formalnie by\u0142o tak, \u017ce z pocz\u0105tkiem 1936 roku, powsta\u0142a pa\u0144stwowa sp\u00f3\u0142ka prawna pod nazw\u0105 \u201eLubelska Wytw\u00f3rnia Samolot\u00f3w\u201d, kt\u00f3ra wydzier\u017cawi\u0142a maj\u0105tek z masy upad\u0142o\u015bciowej wytw\u00f3rni \u201eZak\u0142ady Metalowe Plage i La\u015bkiewicz w Lublinie\u201d, kt\u00f3ra zajmowa\u0142a si\u0119 produkcj\u0105 lotnicz\u0105. Zlikwidowano dzia\u0142y produkcji \u017celaznej i miedzianej. Zlikwidowano tak\u017ce biuro konstrukcyjne, ale stosunkowo szybko si\u0119 zreflektowano, i\u017c to by\u0142 b\u0142\u0105d i biuro reaktywowano. Oczywi\u015bcie w innym sk\u0142adzie personalnym. Naturalnie najwi\u0119ksze zmiany zasz\u0142y w naczelnym kierownictwie wytw\u00f3rni. Organizacyjnie Lubelska Wytw\u00f3rnia Samolot\u00f3w podlega\u0142a Pa\u0144stwowym Zak\u0142adom Lotniczym w Warszawie. Co ciekawe, upa\u0144stwowienie wytw\u00f3rni nie spe\u0142ni\u0142o pok\u0142adanych w niej nadziei. Z perspektywy czasu trudno oceni\u0107 straty i korzy\u015bci z przeprowadzonych zmian. Najwa\u017cniejsze jednak by\u0142o to, \u017ce wytw\u00f3rnia nie upad\u0142a i nadal budowa\u0142a dobre konstrukcje lotnicze.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-1751","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-lotniska"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1751","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1751"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1751\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2515,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1751\/revisions\/2515"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1751"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1751"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1751"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Przekszta\u0142cenie w\u0142asno\u015bciowe wytw\u00f3rni w Lublinie.<\/h3>\n
Lubelska Wytw\u00f3rnia Samolot\u00f3w.<\/h3>\n
Pole wzlot\u00f3w lotniska w Lublinie.<\/h3>\n
Koniec Lubelskiej Wytw\u00f3rni Samolot\u00f3w.<\/h3>\n
Epilog<\/h3>\n