Personelowi stacji radiolokacyjnych wydano tak\u017ce w ko\u0144cu lat 60-tych mikrofalow\u0105 odzie\u017c ochronn\u0105 maj\u0105c\u0105 chroni\u0107 przed promieniowaniem elektromagnetycznym zakresu 0,1 MHz \u2013 300 GHz. Kombinezony ochronne OM-1, p\u0142aszcze ochronne OM-2 oraz w p\u00f3\u017aniejszym okresie okulary ochronne. Przypomina\u0142y one wygl\u0105dem okulary spawalnicze, mia\u0142y okr\u0105g\u0142e przyciemniane szybki lustrzane (lustro p\u00f3\u0142przepuszczalne) umieszczone w szarej elastycznej metalizowanej os\u0142onie \u015bci\u015ble przylegaj\u0105cej do twarzy. O ile dobrze pami\u0119tam nazywa\u0142y si\u0119 OM-3, by\u0142y bardzo drogie i podlega\u0142y zwrotowi. Kombinezon OM-1 wyposa\u017cony by\u0142 w zdejmowany g\u0142\u0119boki kaptur maj\u0105cy z przodu metalow\u0105 g\u0119st\u0105 siatk\u0119 os\u0142aniaj\u0105c\u0105 twarz i z obu bok\u00f3w otwory na uszy tak\u017ce zakryte metalow\u0105 siatk\u0105. Kaptur ten mia\u0142 wewn\u0105trz sztywny wk\u0142ad, s\u0142u\u017c\u0105cy do w\u0142a\u015bciwego u\u0142o\u017cenia go na g\u0142owie. Kombinezon uszyty by\u0142 z trzech warstw materia\u0142u, zewn\u0119trznej w kolorze oliwkowym oraz warstwy \u015brodkowej i wewn\u0119trznej. Mi\u0119dzy warstw\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 a zewn\u0119trzn\u0105 umieszczona by\u0142a w\u0142a\u015bciwa warstwa ochronna z metalizowanego materia\u0142u. Kombinezon zapinany by\u0142 na kryty suwak, a po\u0142a go os\u0142aniaj\u0105ca zapinan\u0105 by\u0142a na guziki, dodatkowo wyposa\u017cony by\u0142 w brezentowy pasek z plastikow\u0105 klamr\u0105. Na lewej przedniej g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci kombinezonu naszyta by\u0142a kiesze\u0144, druga kiesze\u0144 naszyta by\u0142a po prawej stronie na wysoko\u015bci pasa. Obie kieszenie mia\u0142y klapki zapinane na guzik. Mankiety r\u0119kaw\u00f3w i nogawek spinane by\u0142y suwakami oraz dodatkowo zabezpieczone przed rozpi\u0119ciem klapkami zapinanymi na guziki.<\/p>\n Kombinezony te by\u0142y rzadko u\u017cywane przez personel, osobi\u015bcie podczas 21 letniej pracy na stacji radiolokacyjnej u\u017cy\u0142em go jedynie dwa razy, w tym jeden raz na \u0107wiczeniach w zimie, kiedy by\u0142o bardzo zimno (s\u0142u\u017cy\u0142 jako ocieplacz podczas snu) oraz podczas awarii (uszkodzenie falowodu). Awaria zdarzy\u0142a si\u0119 podczas w\u0142\u0105czenia pierwszego milimetrowego kana\u0142u stacji. Po chwili poczu\u0142em si\u0119 \u017ale, ba\u0142em si\u0119, \u017ce zemdlej\u0119, mia\u0142em zawroty g\u0142owy, wydawa\u0142o mi si\u0119 \u017ce otoczenie faluje, wyszed\u0142em na zewn\u0105trz stacji, a za mn\u0105 pozosta\u0142e dwie osoby. Jedna z nich powiedzia\u0142a \u201emy\u015bla\u0142em, \u017ce zemdlej\u0119\u201d. Zrozumia\u0142em, \u017ce jest awaria i w kabinie jest promieniowanie elektromagnetyczne. Trzeba by\u0142o jednak wej\u015b\u0107 do niej, by zdj\u0105\u0107 wysokie napi\u0119cie z nadajnika I kana\u0142u. Wtedy przyda\u0142 si\u0119 kombinezon, po jego w\u0142o\u017ceniu i wej\u015bciu do stacji czu\u0142em si\u0119 normalnie. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nowy magnetron ma p\u0119kni\u0119cie przy wyj\u015bciu falowodowym. Mo\u017ce komu\u015b upad\u0142 podczas monta\u017cu, bo uszkodzenie nie wyst\u0119powa\u0142o w transporcie, poniewa\u017c magnetron opakowany w p\u0142\u00f3cienny czarny worek i foli\u0119 by\u0142 zawieszony w skrzyni transportowej na spr\u0119\u017cynach w specjalnym jarzmie, do kt\u00f3rego by\u0142 przykr\u0119cony aluminiowymi \u015brubami. A odleg\u0142o\u015bci mi\u0119dzy sklejkowymi \u015bcianami skrzyni a magnetronem by\u0142y du\u017ce ponad 15 cm. Bardziej przydatny by\u0142 p\u0142aszcz OP-2 ze wzgl\u0119du na \u0142atwo\u015b\u0107 ubierania przydawa\u0142 si\u0119 jako ocieplacz. Szczeg\u00f3lnie w czasie, kiedy jeszcze nie obowi\u0105zywa\u0142y zimowe przepisy mundurowe, a na dy\u017curach trzeba by\u0142o w nocy wychodzi\u0107 z domku obs\u0142ugi by wej\u015b\u0107 po schodkach na 7 metrowy nasyp. W celu zrobienia planowej lub zam\u00f3wionej obserwacji radiolokacyjnej.<\/p>\n W ko\u0144cu lat 80-tych uznano mikrofalow\u0105 odzie\u017c ochronn\u0105 za nieprzydatn\u0105 i u\u017cywane w wojsku kombinezony OM-1 i p\u0142aszcze OM-2 wybrakowano nie odbieraj\u0105c ich najcz\u0119\u015bciej u\u017cytkownikom, jedynie okulary trzeba by\u0142o zda\u0107.<\/p>\n Czy promieniowanie mikrofalowe by\u0142o rzeczywi\u015bcie szkodliwe, pracuj\u0105c na stacji nie zastanawia\u0142em si\u0119 nad tym. Jedyne przypad\u0142o\u015bci zdrowotne, kt\u00f3re u siebie zauwa\u017cy\u0142em to krwawienie dzi\u0105se\u0142 podczas mycia z\u0119b\u00f3w, cz\u0119ste b\u00f3le g\u0142owy, oraz ropienie oczu. Specjalnie si\u0119 tym wtedy nie przejmowa\u0142em i nie identyfikowa\u0142em tego z prac\u0105 na radiolokatorze. Jednak gdy po 21 latach pracy na stacji odszed\u0142em na stanowisko gdzie nie by\u0142o promieniowania, wszystkie te przypad\u0142o\u015bci z czasem znikn\u0119\u0142y. Uwa\u017cam wi\u0119c, \u017ce prawdopodobnie mia\u0142y jaki\u015b zwi\u0105zek z mikrofalami.<\/p>\n W pracy na stacji radiolokacyjnej uci\u0105\u017cliwy by\u0142 tak\u017ce ha\u0142as podczas jej pracy wydawany przez rozmaite urz\u0105dzenia elektromechaniczne i elektryczne (wentylatory, selsyny, silniki nap\u0119du anteny z reduktorami, pompy falowodowe, transformatory, transduktory, transformatory obrotowe itp.). Przyk\u0142adowo na stacji MR\u0141-1 poziom szum\u00f3w akustycznych w kabinie w\/g instrukcji wynosi\u0142 85 dB, ale my\u015bl\u0119 \u017ce z czasem by\u0142 wi\u0119kszy. Niestety ochronniki s\u0142uchu nie przys\u0142ugiwa\u0142y. Na stacjach, w kt\u00f3rych nadajniki i odbiorniki oraz uk\u0142ad antenowy umieszczone by\u0142y w obrotowej kabinie umieszczonej na lawecie artyleryjskiej, z dala od umieszczonej na samochodzie aparatowni ze wska\u017anikami i uk\u0142adem sterowania, problem ten nie wyst\u0119powa\u0142. Tak\u017ce nie wyst\u0119powa\u0142 na stacjach pracuj\u0105cych ze wska\u017anik\u00f3w wyno\u015bnych umieszczonych w porcie lotniczym lub na stanowisku dowodzenia, po\u0142\u0105czonych ze stacj\u0105 kablami lub za pomoc\u0105 radiolinii RL-30. Jednak tam bardzo g\u0142o\u015bne by\u0142y stabilizatory napi\u0119cia szczeg\u00f3lnie na wska\u017anikach stacji MR\u0141-1. Drugim uci\u0105\u017cliwym czynnikiem w okresie letnim by\u0142a temperatura, wzrost kt\u00f3rej spowodowany by\u0142 du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 lamp elektronowych oraz innych nagrzewaj\u0105cych si\u0119 podczas pracy element\u00f3w elektrycznych.<\/p>\n Problemem na niekt\u00f3rych obiektach lotniskowych (radionamiernik BRL, DRL, RSL, MR\u0141) by\u0142o za\u0142atwianie spraw fizjologicznych podczas dy\u017curu. Trzeba by\u0142o chodzi\u0107 do portu lotniczego (RSL), na pozosta\u0142ych obiektach zainstalowano drewniane wolnostoj\u0105ce ubikacje (s\u0142owojki) stoj\u0105ce nad do\u0142em na fekalia. Papieru toaletowego nie przydzielano zast\u0119powa\u0142y go poci\u0119te w \u0107wiartki strony \u201e\u017bo\u0142nierza Wolno\u015bci\u201d lub \u201eWira\u017cy\u201d. Na stacji MR\u0141-1 po oddaniu portu do remontu i przebudowy mieszkali\u015bmy w stalowym nadwoziu (budzie) po jakim\u015b wybrakowanym urz\u0105dzeniu \u0142\u0105czno\u015bci, zdj\u0119tym z samochodu Lublin \u2013 51, a sprawy fizjologiczne za\u0142atwia\u0142o si\u0119 w lesie. W ko\u0144cu po ponad rocznych dy\u017curach w \u201ebudzie\u201d uwzgl\u0119dniaj\u0105c nasze monity przywieziono nam pod stacj\u0119 kilkana\u015bcie desek i kraw\u0119dziak\u00f3w oraz pude\u0142ko gwo\u017adzi. Reszt\u0119 musieli\u015bmy zrobi\u0107 sami. Podobnie by\u0142o z domkiem mieszkalnym maj\u0105cym zast\u0105pi\u0107 metalowe ciasne nadwozie. Za\u0142atwiono w urz\u0119dzie powiatowym darmow\u0105 ceg\u0142\u0119, jednak aby j\u0105 uzyska\u0107 trzeba by\u0142o rozebra\u0107 pi\u0119trowy przeznaczony do wyburzenia budynek w lesie. Dostali\u015bmy samoch\u00f3d ci\u0119\u017carowy KrAZ i kilku \u017co\u0142nierzy do pomocy. Ceg\u0142\u0119 z rozbi\u00f3rki trzeba by\u0142o oczy\u015bci\u0107 a potem samemu zbudowa\u0107 domek, dostali\u015bmy tylko z batalionu zaopatrzenia cement, piasek i betonowe p\u0142yty na strop.<\/p>\n BHP przy pracy z urz\u0105dzeniami elektrycznymi polega\u0142o g\u0142\u00f3wnie na okresowym zdawaniu specjalistycznego egzaminu kwalifikacyjnego w zakresie eksploatacji urz\u0105dze\u0144 elektro \u2013 energetycznych o napi\u0119ciu do 1 kV. Po zdaniu egzaminu otrzymywa\u0142o si\u0119 stosowne za\u015bwiadczenie wydawane przez wojskow\u0105 inspekcj\u0119 paliwowo-energetyczn\u0105. Za\u015bwiadczenie by\u0142o wa\u017cne przez okres 5 lat. Wydawane one by\u0142y w 3 kategoriach E \u2013 eksploatacja, D \u2013 doz\u00f3r, K \u2013 kierownictwo. G\u0142\u00f3wnie zdawano kategori\u0119 podstawow\u0105 E, kategoria D poza wiadomo\u015bciami z kategorii E wymaga\u0142a wiedzy z zakresu akt\u00f3w prawnych. Pocz\u0105tkowo kadra je\u017adzi\u0142a do wyznaczonych o\u015brodk\u00f3w przyjmuj\u0105cych egzaminy (np. z Pomorza Zachodniego do OSSUL w Grudzi\u0105dzu), w p\u00f3\u017aniejszym okresie komisje egzaminacyjne przyje\u017cd\u017ca\u0142y do jednostek w sytuacjach, gdy do egzaminu przyst\u0105pi\u0107 mia\u0142a du\u017ca ilo\u015b\u0107 kadry. Wtedy zdawali egzamin tak\u017ce ci, kt\u00f3rym uprawnienia ko\u0144czy\u0142y si\u0119 np. za rok lub ci, kt\u00f3rzy chcieli podwy\u017cszy\u0107 klas\u0119 uprawnie\u0144.<\/p>\n Na stacjach radiolokacyjnych, radiostacjach i radioliniach by\u0142y instrukcje BHP i przeciwpo\u017carowe. W pocz\u0105tkowym okresie nale\u017ca\u0142o znajomo\u015b\u0107 ich pokwitowa\u0107 podpisem. W p\u00f3\u017aniejszym okresie nikt ju\u017c nie zwraca\u0142 na to uwagi. W batalionach (dywizjonach) by\u0142 nieetatowy inspektor BHP, czyli poza w\u0142asnymi obowi\u0105zkami s\u0142u\u017cbowymi mia\u0142 dodatkowe behapowskie. Kontrolowa\u0142 on okresowo stan urz\u0105dze\u0144 elektrycznych wpisuj\u0105c uwagi do ksi\u0105\u017cki pracy. Uwagi te musia\u0142y by\u0107 na bie\u017c\u0105co usuni\u0119te. Sprz\u0119tu \u0142\u0105czno\u015bci, radiolokacyjnego i zasilaj\u0105cych je zespo\u0142\u00f3w pr\u0105dotw\u00f3rczych nie kontrolowa\u0142, to by\u0142o w gestii dow\u00f3dc\u00f3w stacji. Zwraca\u0142 on uwag\u0119 na elektronarz\u0119dzia, sprz\u0119t RTV, wtyczki, gniazda \u015bcienne (cz\u0119sto by\u0142y wyrwane), os\u0142ony szlifierek, czajniki i kuchenki elektryczne w kompaniach, bunkrach, warsztatach i domkach lotniskowych dla obs\u0142ug. Rekwirowa\u0142 tzw. \u201ebuza\u0142y\u201d grza\u0142ki nurnikowe do wody robione przez \u017co\u0142nierzy z \u017cyletek. Sprawdza\u0142 czy w miejscach pracy, w warsztatach s\u0105 dost\u0119pne instrukcje BHP. Przyk\u0142adowe wzory instrukcji BHP umieszczone by\u0142y w \u201eBiuletynie informacyjnym bezpiecze\u0144stwa i higieny s\u0142u\u017cby i pracy\u201d nr 1\/1983. Umieszczono tam 33 instrukcje dotycz\u0105ce BHP w pracy w warsztatach mechanicznych, stolarniach, obs\u0142udze linii kablowych, butli z acetylenem a nawet przy instalowaniu i naprawie o\u015bwietlenia jarzeniowego. BHP przy urz\u0105dzeniach \u0142\u0105czno\u015bci opisane by\u0142o w Podr\u0119czniku \u0141\u0105czno\u015bciowca cz\u0119\u015b\u0107 XIV. Ponadto inspektor otrzymywa\u0142 wydawnictwa Pa\u0144stwowej Inspekcji Pracy dotycz\u0105ce BHP. Do stacji radiolokacyjnych, radiostacji i radiolinii oraz elektrycznych zespo\u0142\u00f3w pr\u0105dotw\u00f3rczych ich dow\u00f3dcy zobowi\u0105zani byli sami opracowa\u0107 instrukcje BHP na podstawie instrukcji obs\u0142ugi sprz\u0119tu. By\u0142y one zatwierdzane przez prze\u0142o\u017conych. W sumie instrukcje by\u0142y zabezpieczeniem g\u0142\u00f3wnie dla dow\u00f3dztwa, bo u\u017cytkownicy pracowali cz\u0119sto po swojemu. Pompuj\u0105c opony samochod\u00f3w ci\u0119\u017carowych bez klatek ochronnych, bo nikomu nie chcia\u0142o si\u0119 i\u015b\u0107 po klatk\u0119, lub zdejmuj\u0105c os\u0142ony z pi\u0142 lub szlifierek, bo tak by\u0142o im wygodniej. Inspektor BHP wysy\u0142a\u0142 do legalizacji dywaniki izolacyjne, r\u0119kawice i kalosze dielektryczne z radiolokator\u00f3w i radiostacji. G\u0142\u00f3wnie jednak zaj\u0119ty by\u0142 pisaniem protok\u00f3\u0142\u00f3w powypadkowych kadry i \u017co\u0142nierzy batalionu a tak\u017ce pracownik\u00f3w cywilnych. Dodatkowo musia\u0142 uczestniczy\u0107 jako kursant w okresowym szkoleniu behapowskim zako\u0144czonym egzaminem. Oczywi\u015bcie w pu\u0142ku lotniczym, ka\u017cda s\u0142u\u017cba mia\u0142a swojego inspektora BHP, tak wi\u0119c by\u0142 nieetatowy inspektor w dywizjonie dowodzenia lotami, s\u0142u\u017cbie in\u017cynieryjno lotniczej oraz batalionie zaopatrzenia. Jedynym chyba wyj\u0105tkiem by\u0142a 4 Baza Lotnicza gdzie by\u0142 tylko jeden behapowiec na ca\u0142\u0105 baz\u0119.<\/p>\n Inn\u0105 nieetatow\u0105 funkcj\u0105 by\u0142 metrolog jednostki. Do jego obowi\u0105zk\u00f3w nale\u017ca\u0142a ewidencja wszystkich przyrz\u0105d\u00f3w pomiarowych w jednostce oraz sprawdzanie ich legalizacji. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z wysy\u0142aniem przyrz\u0105d\u00f3w do legalizacji do rozmaitych jednostek legalizuj\u0105cych. A legalizacji lub dozorowi technicznemu poza przeno\u015bnymi elektrycznymi i elektronicznymi przyrz\u0105dami pomiarowymi podlega\u0142y wagi w s\u0142u\u017cbie \u017cywno\u015bciowej , manometry w kot\u0142owniach i kuchniach, zbiorniki ci\u015bnieniowe, wytwornice gazu, butle gazowe a tak\u017ce przyrz\u0105dy meteorologiczne (wiatromierze, barometry, barografy i inne). A byli jeszcze nieetatowi inspektorzy p\/po\u017c. (legalizacja ga\u015bnic i kontrola zabezpieczenia ppo\u017c.) oraz nieetatowi energetycy jednostki (legalizacja r\u0119kawic, kaloszy, p\u00f3\u0142but\u00f3w dielektrycznych, pomost\u00f3w izolacyjnych, dr\u0105\u017ck\u00f3w i kleszczy izolacyjnych, dywanik\u00f3w gumowych, dr\u0105\u017ckowych wska\u017anik\u00f3w napi\u0119cia) w podleg\u0142ych podstacjach energetycznych. Te dwie ostatnie funkcje obsadzane by\u0142y w pu\u0142ku najcz\u0119\u015bciej przez kadr\u0119 z batalionu zaopatrzenia, poniewa\u017c w jego sk\u0142adzie by\u0142a stra\u017c po\u017carna i kompania obs\u0142ugi lotniska, kt\u00f3rej podlega\u0142y stacje energetyczne. Oczywi\u015bcie funkcje te by\u0142y wynagradzane niewielk\u0105 kwot\u0105 pieni\u0119\u017cn\u0105 zale\u017cn\u0105 od ilo\u015bci ludzi w pododdziale, pobieranej z osobnej listy p\u0142ac. \u015arednio by\u0142o to po przeliczeniu oko\u0142o 50 \u2013 60 obecnych z\u0142otych. Ch\u0119tnych do przyj\u0119cia dodatkowej funkcji najcz\u0119\u015bciej nie by\u0142o, wi\u0119c zwykle byli oni wyznaczani. Znane mi s\u0105 przypadki piastowania 2 a nawet 3 nieetatowych funkcji przez jedn\u0105 osob\u0119.<\/p>\n Opracowa\u0142 Marek Kaiper<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W zwi\u0105zku z rozpowszechnianiem wielu urz\u0105dze\u0144 radarowych w WP, wprowadzono ochron\u0119 \u017co\u0142nierzy pracuj\u0105cych w zasi\u0119gu mikrofal (pasma X, S, L). W ramach tej ochrony personel stacji radiolokacyjnych kierowany by\u0142 co 4 lata na obowi\u0105zkowe badania specjalistyczne w wyznaczonych szpitalach. W wojskach lotniczych by\u0142y to pocz\u0105tkowo Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej w Warszawie, Wojskowy Szpital Lotniczy w D\u0119blinie oraz szpital Marynarki Wojennej w Oliwie, w p\u00f3\u017aniejszym okresie tak\u017ce inne szpitale. Pocz\u0105tkowo badanie trwa\u0142o 4 dni i by\u0142o szczeg\u00f3\u0142owe, w p\u00f3\u017aniejszym okresie skr\u00f3cone do 1 dnia. Wyniki bada\u0144 wpisywane by\u0142y pocz\u0105tkowo do \u201e Ksi\u0105\u017cki zdrowia \u017co\u0142nierza zawodowego\u201d a od roku 1968 tak\u017ce do specjalnej \u201eKsi\u0105\u017cki zdrowia pracownika zatrudnionego w zasi\u0119gu mikrofal\u201d. Ksi\u0105\u017cki te wydane by\u0142y przez Szefostwo S\u0142u\u017cby Zdrowia MON. Wyniki bada\u0144 \u017co\u0142nierzy s\u0142u\u017cby zasadniczej wpisywane lub stemplowane by\u0142y w \u201eKsi\u0105\u017ceczce zdrowia \u017co\u0142nierza s\u0142u\u017cby zasadniczej\u201d w rubryce orzeczenia W.K.L. piecz\u0105tk\u0105 np. \u201eZdolny do pracy na aparaturze radiolokacyjnej\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"class_list":["post-1728","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-marek-kaiper"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1728","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1728"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1728\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4753,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1728\/revisions\/4753"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1728"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1728"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1728"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}