Globus. 2013 rok. Zdj\u0119cie Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n
Pocz\u0105tki nawigacji lotniczej wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z pocz\u0105tkami komunikacji lotniczej realizowanej przy pomocy sterowc\u00f3w, czyli aerostat\u00f3w z w\u0142asnym nap\u0119dem. W dniu 9.08.1884 roku, w\u00a0Chalais-Meudon\u00a0kpt.\u00a0Charles Renard i\u00a0kpt.\u00a0Arthur Krebs pokonali 7\u00a0600 m tras\u0119 sterowcem\u00a0La France\u00a0z pr\u0119dko\u015bci\u0105 niemal 20\u00a0km\/h\u00a0(5,5\u00a0m\/s). Sterowiec o wyd\u0142u\u017conym kszta\u0142cie mia\u0142 podwieszon\u0105\u00a0gondol\u0119, na ko\u0144cu kt\u00f3rej by\u0142 zamocowany\u00a0silnik elektryczny\u00a0o mocy 6,6\u00a0kW ze \u015bmig\u0142em.\u00a0Statkiem\u00a0kierowano za pomoc\u0105\u00a0steru. Od tego momentu nast\u0105pi\u0142 szybki rozw\u00f3j tych konstrukcji w Europie i USA. Problem\u00f3w w nawigacji nad l\u0105dami praktycznie nie by\u0142o. Nale\u017ca\u0142o tylko dobrze rozpozna\u0107 warunki pogodowe i posiada\u0107 dobre mapy. Korzystano z dobrze widocznych z powietrza szlak\u00f3w kolejowych, rzek, miast i miejscowo\u015bci (z charakterystycznymi budowlami). Na sterowcach montowano urz\u0105dzenia \u0142\u0105czno\u015bci oraz aparaty fotograficzne, co pozwoli\u0142o na zebranie sporych do\u015bwiadcze\u0144. Problemy zacz\u0119\u0142y si\u0119 z chwil\u0105 pierwszych przelot\u00f3w z Europy do USA nad Atlantykiem. W\u00f3wczas szeroko wykorzystano do\u015bwiadczenia \u017ceglugi dalekomorskie. Cz\u0119sto na pok\u0142adach sterowc\u00f3w w za\u0142ogach znajdowali si\u0119 oficerowie nawigatorzy \u017ceglugi morskiej. Seria katastrof sterowc\u00f3w, wype\u0142nionych wodorem, spowodowa\u0142a likwidacj\u0119 komunikacji lotniczej przy pomocy sterowc\u00f3w.<\/p>\n
Latarnie morskie oraz latarnie lotniskowe i trasowe.<\/h3>\n
Latarnia morska to znak nawigacyjny w postaci charakterystycznej wie\u017cy umieszczonej na brzegu lub wodzie (latarniowiec) wysy\u0142aj\u0105cy sygna\u0142y \u015bwietlne. W dawnych czasach ogie\u0144 rozpalany by\u0142 tak\u017ce na ska\u0142ach lub unoszony za pomoc\u0105 \u017curawia. Latarnia morska cz\u0119sto wysy\u0142a tak\u017ce sygna\u0142y radiowe (radiolatarnia). Latarnia w czasie mg\u0142y mo\u017ce wysy\u0142a\u0107 sygna\u0142y d\u017awi\u0119kowe.<\/p>\n
Latarnie morskie istnia\u0142y ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci. Opisy pierwszych kolumn, na kt\u00f3rych rozpalano ogie\u0144 pochodz\u0105 z 400 roku p.n.e.. Najbardziej znana by\u0142a latarnia na wyspie Faros z oko\u0142o 280 roku p.n.e.. Na terenie Polski najstarsze wzmianki o rozpalaniu ognia na brzegu (Garnek Wulkana) pochodz\u0105 z oko\u0142o 1070 roku. Cz\u0119sto do tego celu wykorzystywano istniej\u0105ce obiekty, na przyk\u0142ad na Helu pierwsz\u0105 latarni\u0105 by\u0142 ogie\u0144 rozpalany na wie\u017cy ko\u015bcio\u0142a. Osob\u0105 obs\u0142uguj\u0105c\u0105 latarni\u0119 morsk\u0105 by\u0142 latarnik.<\/p>\n
Skuteczno\u015bci latarni morskich postanowiono wykorzysta\u0107 tak\u017ce w lotnictwie. Pierwsze latarnie lotniskowe pojawi\u0142y si\u0119 20-latach XX wieku. Prawie natychmiast (g\u0142\u00f3wnie w USA) zacz\u0119to stosowa\u0107 latarnie trasowe, czyli umieszczone na trasach przelotu samolot\u00f3w mi\u0119dzy lotniskami. Latarnie lotniskowe i trasowe mia\u0142y okre\u015blon\u0105 charakterystyk\u0119; intensywno\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142a, barwa \u015bwiat\u0142a, cykl b\u0142ysk\u00f3w (zale\u017cny od szybko\u015bci obrot\u00f3w reflektora), dodatkowe o\u015bwietlenie wskazuj\u0105ce maksymaln\u0105 wysoko\u015b\u0107 budowli. O\u015bwietlenie by\u0142o ju\u017c elektryczne. Same budowle zwykle mia\u0142y konstrukcj\u0119 kratownicow\u0105, stalow\u0105. Wysoko\u015b\u0107 od 15 m do 30 m (czasem 50 m), zale\u017cna od ukszta\u0142towania terenu. Ich wad\u0105 by\u0142a niedostateczna widoczno\u015b\u0107 lub jej brak w z\u0142ych warunkach pogodowych. Dodatkowo, wprowadzane nowe samoloty lata\u0142y wy\u017cej i szybciej. 40-lata to schy\u0142ek tego typu nawigacji. Niekt\u00f3re z tych maszt\u00f3w, z uwagi na solidno\u015b\u0107 konstrukcji, zosta\u0142y wykorzystane w systemach radionawigacyjnych. Aktualnie latarnie lotniskowe i trasowe nie s\u0105 u\u017cywane, niemniej jednak o\u015bwietlenie \u015bcie\u017cki schodzenia i RWY jest pok\u0142osiem tych pierwszych latarni lotniskowych.<\/p>\n
Fale elektromagnetyczne.<\/h3>\n
Odkrycie, a nast\u0119pnie zbadanie i wykorzystanie fal elektromagnetycznych jest najwi\u0119kszym krokiem milowym w nawigacji. Najpierw powsta\u0142o radio, kt\u00f3re przyczyni\u0142o si\u0119 do rozwoju \u0142\u0105czno\u015bci. Niemal r\u00f3wnolegle, przez przypadek wykryto, \u017ce je\u015bli miedzy nadajnikiem, a odbiornikiem pojawi si\u0119 odpowiedni obiekt, to przerwie on odbi\u00f3r sygna\u0142u przez odbiornik. Tak narodzi\u0142a si\u0119 radiolokacja. Spos\u00f3b okre\u015blania po\u0142o\u017cenia okr\u0119t\u00f3w na zasadzie odbioru fal radiowych odbitych od kad\u0142uba zosta\u0142 opatentowany w 1904 roku.\u00a0R\u00f3wnolegle z rozwojem \u0142\u0105czno\u015bci radiowej rozwija\u0142a si\u0119 technika radionamierzania.Pocz\u0105tku wykorzystania fal radiowych w nawigacji nale\u017cy szuka\u0107 w pierwszej po\u0142owie XIX wieku. W\u00f3wczas to rozwin\u0105\u0142 si\u0119 telegraf i telefon. Szczeg\u00f3lnie telegraf przyni\u00f3s\u0142 znacz\u0105ce odkrycia, \u017ce przewodem przekazuj\u0105cym energie elektryczn\u0105 mo\u017ce by\u0107 ziemia i woda.<\/p>\n
Daty i odkrycia;<\/h3>\n
\n
W 1879 roku, Brytyjczyk\u00a0David Edward Hughes\u00a0zaobserwowa\u0142, \u017ce iskry elektryczne powoduj\u0105 trzaski w s\u0142uchawce telefonicznej odleg\u0142ej nawet o kilkaset metr\u00f3w.<\/li>\n
W 1880 roku, Amerykanin profesor\u00a0John Trowbridge\u00a0wykorzystuj\u0105c przewodnictwo wody osi\u0105ga\u0142 po\u0142\u0105czenia pomi\u0119dzy statkami i stacjami brzegowymi.<\/li>\n
W 1882 roku, Dolbear otrzyma\u0142 patent na \u201ebezprzewodowy indukcyjny system nadawania i odbioru\u201d wykorzystuj\u0105cy cewk\u0119 indukcyjn\u0105 i s\u0142uchawk\u0119. Patent ten zosta\u0142 potwierdzony w 1886 roku.<\/li>\n
W 1882 roku, Nathan B. Stubblefield demonstrowa\u0142 bezprzewodowy przekaz g\u0142osu na odleg\u0142o\u015b\u0107 kilometra wykorzystuj\u0105c przewodnictwo gruntu. Na sw\u00f3j wynalazek otrzyma\u0142 w 1907 roku, patent.<\/li>\n
W 1885 roku, Thomas Alva Edison\u00a0opatentowa\u0142 system \u0142\u0105czno\u015bci poprzez indukcj\u0119 elektrostatyczn\u0105 pomi\u0119dzy dwiema stacjami zawieraj\u0105cymi anteny umieszczone na masztach. Wynalazek opatentowa\u0142.<\/li>\n
W 1888 roku, Hertz wytworzy\u0142, przes\u0142a\u0142 na odleg\u0142o\u015b\u0107 i wykry\u0142 fale radiowe o d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 5 i 50 cm. Stwierdzi\u0142, \u017ce odbijaj\u0105 si\u0119 od r\u00f3\u017cnych przedmiot\u00f3w i ogniskowa\u0142 je za pomoc\u0105 reflektor\u00f3w.<\/li>\n
W 1890 roku, Angielski in\u017cynier\u00a0John Ambrose Fleming\u00a0opublikowa\u0142 artyku\u0142 opisuj\u0105cy dzia\u0142anie\u00a0lampy elektronowej, tak zwanej\u00a0diody.<\/li>\n
W 1890 roku, Nikola Tesla\u00a0opatentowa\u0142 sw\u00f3j\u00a0transformator, kt\u00f3ry stanie si\u0119 podstaw\u0105 wielu wczesnych radiowych urz\u0105dze\u0144 nadawczych.<\/li>\n
W 1891 roku, Francuski fizyk\u00a0\u00c9douard Branly\u00a0skonstruowa\u0142\u00a0koherer,\u00a0urz\u0105dzenie umo\u017cliwiaj\u0105ce wykrywanie fal radiowych.<\/li>\n
W 1893 roku, Tesla prowadzi\u0142 badania nad bezprzewodowym systemem przekazywania informacji. Obiektem by\u0142a zdalnie sterowana \u0142\u00f3d\u017a p\u0142ywaj\u0105c\u0105 po rzece Hudson.<\/li>\n
W 1894 roku, Oliver Lodge\u00a0w trakcie publicznych wyk\u0142ad\u00f3w kilkukrotnie demonstruje uk\u0142ad do radiowej transmisji informacji z odbiornikiem opartym o koherer. W trakcie prezentacji u\u017cywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c alfabetu Morse’a.<\/li>\n
W 1896 roku, Po Tamizie p\u0142ywa\u0142a zdalnie sterowana radiowo \u0142\u00f3d\u017a zbudowana przez Wilsona i Evansa.<\/li>\n
W 1897 roku, Marconi otrzyma\u0142 brytyjski patent na sw\u00f3j bezprzewodowy system telegraficzny. Po raz pierwszy zademonstrowa\u0142 publicznie swoje urz\u0105dzenia. Na Kanale Bristolskim uzyska\u0142 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 na odleg\u0142o\u015b\u0107 oko\u0142o 36 kilometr\u00f3w. Uzyska\u0142 poparcie wa\u017cnych brytyjskich instytucji: poczty i marynarki.<\/li>\n
W 1897 roku, Lodge opatentowa\u0142 zasady dostrajania nadajnika i odbiornika do tej samej cz\u0119stotliwo\u015bci. To fundamentalna podstawa transmisji radiowej. Rozwija\u0142y si\u0119 tak\u017ce systemy antenowe.<\/li>\n
W 1900 roku, Tesla zaproponowa\u0142 system wykrywania ruchomych obiekt\u00f3w za pomoc\u0105 fal radiowych (radar).<\/li>\n
W 1901 roku, Landell de Moura, brazylijski ksi\u0105dz, po raz pierwszy zademonstrowa\u0142 publicznie radiow\u0105 transmisj\u0119 g\u0142osu ludzkiego (na odleg\u0142o\u015b\u0107 8 kilometr\u00f3w, w\u00a0S\u00e3o Paulo).<\/li>\n
W 1904 roku, In\u017cynier\u00a0Christian H\u00fclsmeyer\u00a0opatentowa\u0142 w Anglii okr\u0119towy system unikania przeszk\u00f3d i nawigacyjny oparty na urz\u0105dzeniu wykorzystuj\u0105cym odbicie fal radiowych (radarze) nazwany Telemobiloscope.<\/li>\n
W 1904 roku, Marconi podpisa\u0142 umow\u0119 z liniami \u017ceglugowymi\u00a0Cunard Line\u00a0na wyposa\u017cenie ich statk\u00f3w w radiotelegraficzne systemy \u0142\u0105czno\u015bci.<\/li>\n
W 1904 roku, Ameryka\u0144ski in\u017cynier\u00a0Frank Sprague\u00a0wykona\u0142 pierwszy obw\u00f3d drukowany.<\/li>\n
W 1904 roku, Ameryka\u0144ski in\u017cynier\u00a0Harry Shoemaker\u00a0skonstruowa\u0142\u00a0torpedy\u00a0sterowane radiowo.<\/li>\n
W 1905 roku, Fessenden uruchomi\u0142 pierwszy kana\u0142 radiowy \u2013 radiofoniczn\u0105 transmisj\u0119 mowy i muzyki.<\/li>\n
W 1906 roku, Ameryka\u0144ski fizyk\u00a0Lee de Forest\u00a0wynalaz\u0142\u00a0triod\u0119, tr\u00f3jelektrodow\u0105 lamp\u0119 elektronow\u0105 posiadaj\u0105c\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wzmacniania sygna\u0142u. Umo\u017cliwi\u0142a ona gwa\u0142towny rozw\u00f3j techniki radiowej i na p\u00f3\u0142 wieku, sta\u0142a si\u0119 podstaw\u0105 elektroniki.<\/li>\n
W 1907 roku, Du\u0144czyk Valdemar Poulsen przeprowadzi\u0142 transmisj\u0119 muzyki za pomoc\u0105 swojego nadajnika iskrowego o mocy 1 kW i antenie o wysoko\u015bci 60 m. Transmisja by\u0142a s\u0142yszalna w odleg\u0142o\u015bci 600 km.<\/li>\n
W 1910 roku, W.R. Ferris po raz pierwszy przes\u0142a\u0142 radiotelegram z samolotu.<\/li>\n
W 1910 roku, T. Baker zademonstrowa\u0142 metod\u0119 przesy\u0142ania obrazu fotograficznego za pomoc\u0105 radiotelegrafii.<\/li>\n
W 1911 roku, A. Blondel zademonstrowa\u0142 samolot zdalnie sterowany radiowo.<\/li>\n
W 1912 roku, Sinding i Larsen przeprowadzili radiow\u0105 transmisj\u0119 sygna\u0142u telewizyjnego u\u017cywaj\u0105c trzech kana\u0142\u00f3w: jednego dla d\u017awi\u0119ku, drugiego dla obrazu i trzeciego dla synchronizacji.<\/li>\n
W 1913 roku, zosta\u0142a uruchomiona transmisja sta\u0142ych sygna\u0142\u00f3w czasu z wie\u017cy Eiffla dla cel\u00f3w nawigacji morskiej.<\/li>\n
W 1914 roku, Hammond wykorzysta\u0142 p\u0119tlowe anteny kierunkowe do budowy\u00a0radionamiernika\u00a0dla cel\u00f3w nawigacji morskiej.<\/li>\n
W 1915 roku, Sp\u00f3\u0142ka\u00a0AT&T\u00a0przes\u0142a\u0142 ludzki g\u0142os drog\u0105 radiow\u0105 przez\u00a0Atlantyk. Sygna\u0142 nadawany z Waszyngtonu by\u0142 s\u0142yszalny na Hawajach i w Pary\u017cu.<\/li>\n
W 1919 roku, Robert Watson-Watt\u00a0opatentowa\u0142 radar kr\u00f3tkofalowy.<\/li>\n
W 1919 roku, \u00a0Pittsburgu\u00a0(USA) rozpocz\u0119to pierwsze regularne nadawanie programu radiowego.<\/li>\n
W 1920 roku, C.E. Prince zainstalowa\u0142 nadajniki radiotelefoniczne na samolotach.<\/li>\n<\/ul>\n
Jak mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, w ci\u0105gu oko\u0142o 50 lat, rozw\u00f3j elektroniki wykorzystuj\u0105cej fale radiowe, szed\u0142 w wielu kierunkach, zagospodarowuj\u0105c takie dziedziny jak; \u0142\u0105czno\u015b\u0107 (telefon, telegraf, radio, telewizja), sterowanie bezprzewodowe (obiekty p\u0142ywaj\u0105ce i lataj\u0105ce), wykrywanie (stacje radiolokacyjne) i nawigacja (okre\u015blanie pozycji).<\/p>\n
Pierwsza nawigacja lotnicza.<\/h3>\n
Od razu trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce nawigacja lotnicza du\u017co przej\u0119\u0142a z nawigacji morskiej.<\/p>\n
Na prze\u0142omie XIX\/XX wieku lotnictwo by\u0142o na pocz\u0105tku swojej kariery. Na niebie kr\u00f3lowa\u0142y sterowce. Pierwszy udany samolot pojawi\u0142 si\u0119 w 1903 roku, lecz ju\u017c w 1910 roku, by\u0142y ich dziesi\u0105tki. Niemniej dalekie przeloty wzbudza\u0142y sensacje jeszcze w 30-latach XX wieku. Lotnicy komunikacyjni szczycili si\u0119 ilo\u015bci\u0105 przelecianych kilometr\u00f3w. Kto pokona\u0142 500\u00a0000 km lub 1\u00a0000\u00a0000 km by\u0142 uznawany za wysokiej klasy fachowca. Do ataku armii niemieckiej na Rzeczypospolit\u0105 Polsk\u0119 (1.09.1939 roku) kilku Polskich lotnik\u00f3w mog\u0142o si\u0119 poszczyci\u0107 pokonaniem 1\u00a0000\u00a0000 kilometr\u00f3w.<\/p>\n
Nawigacja lotnicza polega\u0142a g\u0142\u00f3wnie na czytaniu mapy i obserwowaniu ziemi. Wykrywano charakterystyczne elementy widoczne z powietrza, jak; rzeki i jeziora, charakterystyczne wzniesienia, miejscowo\u015bci, ko\u015bcio\u0142y, zamki, stacje i linie kolejowe oraz drogi ko\u0142owe.<\/p>\n
Wielkie pionierskie przeloty.<\/h3>\n
Wielkie pionierskie przeloty to okres w rozwoju lotnictwa od 1919 roku do 1939 roku, kiedy to powt\u00f3rnie nacja niemiecka wszcz\u0119\u0142a kolejn\u0105 ju\u017c druga wielk\u0105 wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. W okresie tym cywilizacja zdo\u0142a\u0142a spenetrowa\u0107, przy pomocy samolot\u00f3w (wodno-samolot\u00f3w) oko\u0142o 10 najwa\u017cniejszych dalekich szlak\u00f3w komunikacyjnych. Wytyczone zosta\u0142y g\u0142\u00f3wne szlaki; Z Anglii przez Ocean Atlantycki do USA i Kanady. Z Europy na Bliski Wsch\u00f3d. Z Anglii do Afryki Po\u0142udniowej, wschodnim i zachodnim wybrze\u017cem Afryki. Z Anglii do Australii przez Indie, Malaje i Indonezj\u0119. Z USA przez Hawaje, Fid\u017ci do Australii. Wewn\u0119trzna trasa USA (Nowy York, Chicago, San Francisco). Z Europy przez Zachodni\u0105 Afryk\u0119 i Ocean Atlantycki do Ameryki Po\u0142udniowej i dalej na po\u0142udnie oraz na p\u00f3\u0142noc do USA. Z Europy przez pa\u0144stwo moskiewskie do Japonii. Z Japonii przez Alask\u0119 do USA. Do tego dolicza si\u0119 penetracje obu biegun\u00f3w Ziemi.<\/p>\n
Radiostacja \u0142\u0105czno\u015bci.<\/h3>\n
Radiostacja to zestaw urz\u0105dze\u0144 s\u0142u\u017c\u0105cych do nadawania i\/lub odbierania sygna\u0142\u00f3w radiowych. Podstawowe elementy to; nadajnik, odbiornik i antena. Uk\u0142ad\u00f3w mo\u017ce by\u0107 wiele tak jak i zastosowa\u0144. Najbardziej znanym uk\u0142adem jest rozg\u0142o\u015bnia radiowa z nadajnikiem i anten\u0105 nadawcz\u0105 oraz s\u0142uchacz z anten\u0105 odbiorcz\u0105 i odbiornikiem radiowym. Uproszczon\u0105 wersj\u0105 radiostacji s\u0105 radiotelefony. Radiostacje dzieli si\u0119 na: radiostacja nadawcza, radiostacja odbiorcza, radiostacja nadawczo-odbiorcza. Zasi\u0119g radiostacji, tj. odleg\u0142o\u015b\u0107, w jakiej mog\u0105 by\u0107 odbierane sygna\u0142y nadawane przez radiostacj\u0119, zale\u017cy od mocy nadajnika i czu\u0142o\u015bci odbiornika, parametr\u00f3w anteny nadawczej i odbiorczej, zakresu u\u017cywanych fal, propagacji, na kt\u00f3r\u0105 maj\u0105 wp\u0142yw zak\u0142\u00f3cenia przemys\u0142owe, pogoda, pora roku i dnia, ukszta\u0142towanie i pokrycie terenu oraz wiele innych czynnik\u00f3w.<\/p>\n
Pierwsze radiostacje nadawczo-odbiorcze wykorzystuj\u0105ce alfabet Morse\u2019a instalowano na sterowcach, kt\u00f3re mog\u0142y zabra\u0107 na pok\u0142ad stosunkowo ci\u0119\u017ck\u0105 aparatur\u0119, a i wykonywa\u0142y dalekie przeloty. Radiostacje te s\u0142u\u017cy\u0142y g\u0142\u00f3wnie do \u0142\u0105czno\u015bci, a po\u015brednio do nawigacji.<\/p>\n
Radionamiernik i radiolatarnia.<\/h3>\n
Radionamiernik to odbiornik radiowy z obrotow\u0105 anten\u0105 kierunkow\u0105 umo\u017cliwiaj\u0105cy wyznaczenie kierunku, z kt\u00f3rego dociera do niego fala radiowa emitowana przez radiolatarni\u0119. Kierunek na radiolatarni\u0119 okre\u015bla si\u0119 przy minimum s\u0142yszalno\u015bci sygna\u0142u. Nowoczesne radionamierniki s\u0105 w pe\u0142ni zautomatyzowane, same dostrajaj\u0105 si\u0119 do cz\u0119stotliwo\u015bci s\u0142yszanej radiolatarni, dokonuj\u0105 pomiaru i wy\u015bwietlaj\u0105 jego wynik.<\/p>\n
W 1906 roku, opracowano koncepcj\u0119 radiolatarni nawigacyjnej\u00a0z obrotow\u0105 wi\u0105zk\u0105. W 1929 roku, zbudowano pierwsz\u0105 u\u017cytkow\u0105 radiolatarni\u0119 nawigacyjn\u0105 w Orfordness, pracuj\u0105c\u0105 na falach \u015brednich.<\/p>\n
Z czasem radiolatarnie zacz\u0119to umieszcza\u0107 w wie\u017cach latarni morskich. Sta\u0142y si\u0119 przydatne w momencie znacznego pogorszenia warunk\u00f3w atmosferycznych. Tak\u017ce ich zasi\u0119g by\u0142 du\u017co wi\u0119kszy.<\/p>\n
Pierwsze radiostacje na samolotach pojawi\u0142y si\u0119 w 1918 roku, i s\u0142u\u017cy\u0142y g\u0142\u00f3wnie do nawi\u0105zywania \u0142\u0105czno\u015bci. Z uwagi na du\u017c\u0105 ich mas\u0119 by\u0142y montowane na pok\u0142adach du\u017cych samolot\u00f3w. Jednak post\u0119p w tej dziedzinie by\u0142 tak du\u017cy, \u017ce radiostacje s\u0142u\u017c\u0105ce do \u0142\u0105czno\u015bci, montowano na pok\u0142adach samolot\u00f3w my\u015bliwskich.<\/p>\n
Po wielkiej wojnie \u015bwiatowej cywilna komunikacja lotnicza zacz\u0119\u0142a si\u0119 rozwija\u0107. Z pocz\u0105tku w postaci sta\u0142ych po\u0142\u0105cze\u0144 pocztowych, p\u00f3\u017aniej tak\u017ce pasa\u017cerskich i transportowych. Pierwsze mi\u0119dzynarodowe po\u0142\u0105czenie pasa\u017cerskie utworzy\u0142a w 1919 roku, firma\u00a0Farman\u00a0na trasie Pary\u017c – Londyn.<\/p>\n
Przewozy pocztowe, ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j pionierski charakter na dalekich trasach, mia\u0142y najwi\u0119kszy wp\u0142yw na rozw\u00f3j konstrukcji lotniczych i pomocy dla nawigacji. Kilka, do dnia dzisiejszego istniej\u0105cych firm lotniczych zaczyna\u0142o od przewozu poczty.<\/p>\n
W USA budow\u0119 jednolitej lotniczej sieci radiowej zapocz\u0105tkowa\u0142o utworzenie organizacji ARINC (Aeronautical Radio Inc., 2.12.1929 rok). Do zada\u0144 organizacji nale\u017cy utrzymanie i rozw\u00f3j naziemnych system\u00f3w radionawigacyjnych i \u0142\u0105czno\u015bci.<\/p>\n
Z powodu wielkich odleg\u0142o\u015bci mi\u0119dzy portami lotniczymi, w dziedzinie nawigacji preferowano raczej metody prowadzenia po drogach lotniczych. R\u00f3wnolegle ze stawianiem \u015bwiate\u0142 trasowych powstawa\u0142 system \u015bredniofalowych radiolatarni kierunkowych\u00a0LFR\u00a0(Low Frequency Range).<\/p>\n
Nawigacja nocna.<\/h3>\n
Je\u017celi chodzi o nawigacj\u0119 w nocy, za najpewniejsze uwa\u017cano \u015bwiat\u0142a trasowe. Stosowano je na ca\u0142ym \u015bwiecie. Francuzi na trasach pocztowych w Afryce i Ameryce Po\u0142udniowej (w Andach) utrzymywali nocne posterunki, zaopatrzone w pochodnie magnezjowe albo po prostu ogniska. Ameryka\u0144ska armia od 1920 roku, utrzymywa\u0142a system\u00a0obrotowych reflektor\u00f3w\u00a0na trasach \u0142\u0105cz\u0105cych g\u0142\u00f3wne lotniska. Pierwsza by\u0142a trasa mi\u0119dzy Columbus a Dayton (Ohio) o d\u0142ugo\u015bci 80 mil (128 km), wyposa\u017cona w reflektory o okresie obrotu 10 sekund.\u00a0Z czasem latarnie trasowe zacz\u0119\u0142y nadawa\u0107 alfabetem Morse\u2019a numer odcinka drogi lotniczej. Z uwagi na zawodno\u015b\u0107 tamtej techniki lotniczej, w pobli\u017cu tych latarni umieszczano awaryjne l\u0105dowiska. Te latarnie by\u0142o oddalone od siebie o 30-40 mil. Pierwsza droga lotnicza w pe\u0142ni wyposa\u017cona w \u015bwiat\u0142a nawigacyjne po\u0142\u0105czy\u0142a Chicago i Cheyenne (stan Wyoming) w 1923 roku.<\/p>\n
W Rzeczypospolitej Polskiej latarnie lotniskowe montowano od 1925 roku. Do 1935 roku, latarnie lotniskowe posiada\u0142y Lotniska; Mokot\u00f3w, Ok\u0119cie, D\u0119blin, \u0141awica, Rakowice, Lw\u00f3w. W 1935 roku, latarnie trasowe umieszczono na drodze lotniczej Warszawa \u2013 Pozna\u0144. Postawiono ich 10 egzemplarzy, co 30 km. By\u0142y to metalowe wie\u017ce, o wysoko\u015bci oko\u0142o 20 metr\u00f3w. Mia\u0142y moc 1,5 kW.\u00a0Przy dobrej pogodzie \u015bwiat\u0142o by\u0142o widoczne z odleg\u0142o\u015bci 100 km, co pozwala\u0142o za\u0142odze samolotu na dostrze\u017ceniu nawet 3 kolejnych \u015bwiate\u0142. Te latarnie trasowe uczyni\u0142y drog\u0119 lotnicz\u0105 Warszawa \u2013 Pozna\u0144 dost\u0119pn\u0105 przez ca\u0142\u0105 dob\u0119.<\/p>\n
Naprowadzanie.<\/h3>\n
W Europie system ameryka\u0144ski LFR (Low Frequency Range) nie sprawdzi\u0142 si\u0119. Powodem by\u0142a znacznie wi\u0119ksza ilo\u015bci lotnisk i inna infrastruktury. Wi\u0119ksze znaczenie mia\u0142y metody naprowadzania. Przydatnym okaza\u0142 si\u0119 system radionamierzania, zar\u00f3wno z ziemi jaki i powietrza.<\/p>\n
W metodzie namierzania z powietrza wykorzystywano rozg\u0142o\u015bnie radiowe, kt\u00f3rych nadajniki nadaj\u0105ce na \u015brednich falach, mimo woli sta\u0142y si\u0119 radiolatarniami. Do dzi\u015b pok\u0142adowe radiokompasy (ADF –\u00a0Automatic Direction Finder) mog\u0105 namierza\u0107 wszystkie stacje z zakresu 180 \u2013 1 700 kHz.<\/p>\n
Rozwijano tak\u017ce skuteczne\u00a0systemy podej\u015bcia do l\u0105dowania\u00a0przy ograniczonej widoczno\u015bci. Najpowszechniej w\u00f3wczas u\u017cywany system podej\u015bcia ZZ (zero – zero) polega\u0142 na naprowadzaniu samolotu na zwyk\u0142y radionamiernik umieszczony w osi podej\u015bcia, na ko\u0144cu RWY. W momencie przelotu nad radionamiernikiem pilot otrzymywa\u0142 z ziemi komend\u0119 l\u0105dowania ZERO – ZERO. Pilot utrzymywa\u0142 kurs, kt\u00f3rym oddala\u0142 si\u0119 od lotniska, po czym po okre\u015blonym czasie wykonywa\u0142 zwrot o 180 stopni. Lec\u0105c w kierunku radionamiernika i koryguj\u0105c wysoko\u015b\u0107, ponownie wchodzi\u0142 nad radionamiernik i mia\u0142 przed sob\u0105 pr\u00f3g RWY. Ten system l\u0105dowania w trudnych warunkach atmosferycznych jeszcze w 60-latach XX wieku, stosowano na Lotnisku Wrzeszcz.<\/p>\n
Nad precyzyjnym systemem podej\u015bcia do l\u0105dowania pracowano intensywnie w 30-latach XX wieku. Pierwszy udany system podej\u015bcia do l\u0105dowania o nazwie Lorenz zosta\u0142 opracowany oko\u0142o 1930 roku. Zosta\u0142 on opracowany na podstawie pomys\u0142u in\u017cyniera Schellera z 1907 roku. Polega na prowadzeniu wzd\u0142u\u017c linii r\u00f3wnych sygna\u0142\u00f3w radiowych. Radiolatarnia systemu emitowa\u0142a dwie wi\u0105zki fal radiowych, kluczowane przemiennie znakami Morse’a: jedna antena nadaje kropki, druga nadaje kreski ( sygna\u0142 A1A ). Obie wi\u0105zki nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na siebie brzegami tak, \u017ce na kierunku l\u0105dowania emitowane sygna\u0142y zaz\u0119biaj\u0105 si\u0119, a odbiorca s\u0142yszy sygna\u0142 ci\u0105g\u0142y. Po odchyleniu od kierunku l\u0105dowania (w prawo lub w lewo) przewa\u017caj\u0105 kropki lub kreski, kt\u00f3re informuj\u0105 pilota o zej\u015bciu z kierunku l\u0105dowania.<\/p>\n
W 1938 roku, w USA rozpocz\u0119to prace nad ultrakr\u00f3tkofalowym systemem radionawigacyjnym, daj\u0105cym mo\u017cliwo\u015b\u0107 zar\u00f3wno tradycyjnego radionamierzania i odbioru s\u0142uchowego, ale tak\u017ce bezpo\u015bredniego odczytu namiaru na wska\u017aniku pok\u0142adowym. System nazywa\u0142 si\u0119 VAR (Visual – Aural Range) i by\u0142 po\u0142\u0105czeniem radiolatarni z wiruj\u0105c\u0105 wi\u0105zk\u0105 (czas obrotu 10 sekund) z nadajnikiem bezkierunkowym. Pr\u00f3by w 1941 roku, wypad\u0142y pomy\u015blnie, ale atak na Perl Harbor, spowodowa\u0142 anulowanie programu.<\/p>\n
Druga wojna \u015bwiatowa.<\/h3>\n
W chwili wybuchu drugiej wojny \u015bwiatowej UK b\u0142yskawicznie utworzy\u0142o, na wschodnim wybrze\u017cu, \u0142a\u0144cuch stacji radarowych. Zaraza niemiecka fizycznie wykry\u0142a te stacje, ale uzna\u0142a je za nieczynne, wr\u0119cz atrapy. Problem polega\u0142 na tym, \u017ce radary germa\u0144c\u00f3w pracowa\u0142y na cz\u0119stotliwo\u015bciach w zakresie od 500 MHz do 1 GHz. Nie przewidzieli, \u017ce angielskie radary pracowa\u0142y na falach o cz\u0119stotliwo\u015bciach oko\u0142o 30 MHz. Anglicy ca\u0142y czas modyfikowali swoje radary. Stosowali coraz kr\u00f3tsze fale i zastosowali prac\u0119 impulsow\u0105. W efekcie poprawi\u0142a si\u0119 wykrywalno\u015b\u0107 samolot\u00f3w przeciwnika, szczeg\u00f3lnie na mniejszych pu\u0142apach. Tak\u017ce wielko\u015bci anten mog\u0142a by\u0107 mniejsza, a sama aparatura mia\u0142a mniejsze gabaryty.<\/p>\n
Magnetron.<\/h3>\n
Magnetron sta\u0142 si\u0119 tym podzespo\u0142em, kt\u00f3ry wywo\u0142a\u0142 lawinowy rozw\u00f3j stacji radiolokacyjnych, czyli radar\u00f3w.<\/p>\n
Magnetron to rodzaj lampy mikrofalowej, dwuelektrodowa lampa elektronowa, kt\u00f3ra potrafi wywo\u0142a\u0107 zjawisko samowzbudnej oscylacji opartej na zjawisku rezonansu. Przetwarza wej\u015bciow\u0105 energi\u0119 na energie elektryczn\u0105 wysokiej cz\u0119stotliwo\u015bci. Przetwarzanie energii odbywa si\u0119 w specjalnie ukszta\u0142towanej komorze anodowej umieszczonej w silnym polu magnetycznym. Wybite elektrony wysy\u0142ane z katody przyci\u0105gane s\u0105 przez anod\u0119, a tor i pr\u0119dko\u015b\u0107 ich modyfikuje pole magnetyczne i kszta\u0142t komory anodowej. Magnetron jest zbudowany zwykle w postaci lampy elektronowej. W najprostszym przypadku jest to rodzaj diody o symetrii walcowej (katoda w osi walca, anoda jako pobocznica walca) umieszczonej w sta\u0142ym polu magnetycznym r\u00f3wnoleg\u0142ym do osi walca. Najcz\u0119\u015bciej stosuje si\u0119 bardziej z\u0142o\u017cone magnetrony wn\u0119kowe. Pierwowz\u00f3r magnetronu zosta\u0142 zbudowany w USA w 1920 roku, przez Alberta Hull’a. Natomiast w 1940 roku, w Anglii in\u017cynierowie John Randall i Harry Boot, zbudowali magnetron wielorezonatorowy (synchroniczny), przydatny dla radar\u00f3w kr\u00f3tkich fal.<\/p>\n
Magnetron da\u0142 aliantom dost\u0119p do techniki mikrofalowej, daj\u0105c tym samym trwa\u0142\u0105 przewag\u0119 w tej pierwszej w dziejach wojnie radioelektronicznej. Ich stacje radiolokacyjne by\u0142y sprawniejsze i dok\u0142adniejsze od stosowanych przez armi\u0119 niemieck\u0105. Radary pok\u0142adowe bombowc\u00f3w prowadz\u0105cych umo\u017cliwia\u0142y znalezienie nawet punktowych cel\u00f3w, bez wzgl\u0119du na maskowanie i ciemno\u015bci.<\/p>\n
\u2028Post\u0119p w dziedzinie radiotechnicznych \u015brodk\u00f3w walki z pocz\u0105tku polega\u0142 na zmianie ich zakresu pracy w stron\u0119 coraz kr\u00f3tszych fal radiowych, czyli wy\u017cszych cz\u0119stotliwo\u015bci. Cel by\u0142 dwojaki: utrudnienie wykrycia samego faktu dzia\u0142ania systemu, stosuj\u0105c cz\u0119stotliwo\u015bci radiowe niedost\u0119pne dla przeciwnika oraz zwi\u0119kszenie ich dok\u0142adno\u015bci.<\/p>\n
Pierwsze lata powojenne.<\/h3>\n
W Europie Zachodniej przyspieszono rozw\u00f3j nawigacji na trasach atlantyckich, a g\u0142\u00f3wnie trasy do USA. Ten kierunek stymulowa\u0142 odbudowywanie Europy Zachodniej. Poza obszarami kontrolowanymi przez systemy radionawigacyjne nadal stosowano astronawigacj\u0119 i nawigacj\u0119 zliczeniow\u0105. Wypuk\u0142e okno w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci kad\u0142uba mo\u017cna spotka\u0107 w samolotach skonstruowanych w 50-latach, a w CCCP jeszcze w konstrukcjach z 70-latach XX wieku. Uk\u0142ady astronawigacyjne rozwijano jeszcze w 80-tych latach. Skonstruowano uk\u0142ady \u015bledz\u0105ce jednocze\u015bnie automatycznie nawet 56 gwiazd. U\u017cywano je jako pomocnicze uk\u0142ady nawigacyjne na takich samolotach jak B-52, B-1 A, SR-71. Sowieci, podobne uk\u0142ady stosowali na samolotach An-26, I\u0142-18, Tu-20\/95, Tu-16, Tu-22, M-4. W uk\u0142adach tych po raz pierwszy po\u0142\u0105czono nawigacj\u0119 z maszynami licz\u0105cymi, poprzednikami procesor\u00f3w i komputer\u00f3w. By\u0142y to analogowe przeliczniki, ale potrafi\u0142y one wyliczy\u0107 skomplikowane r\u00f3wnania, uwzgl\u0119dniaj\u0105ce dane wprowadzone do pomi\u0119ci przez podzesp\u00f3\u0142 wej\u015bcia i wyj\u015bcia. Trzeba jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce urz\u0105dzenia te nale\u017ca\u0142y do grupy maszyn precyzyjnych i mia\u0142y wysoki stopie\u0144 niezawodno\u015bci, w oparciu o rozwini\u0119t\u0105 ju\u017c technik\u0119 lampow\u0105. Mimo to, pracoch\u0142onno\u015b\u0107, ograniczenia spowodowane warunkami atmosferycznymi i niedok\u0142adno\u015b\u0107, powodowa\u0142a poszukiwanie innych metod nawigacyjnych. Si\u0119gni\u0119to wi\u0119c po metod\u0119, kt\u00f3r\u0105 opracowywano dla samolot\u00f3w bombowych dalekiego zasi\u0119gu.<\/p>\n
W 50-latach rosn\u0105cy transport lotniczy przez Atlantyk wymaga\u0142 dalszego rozwoju. Musiano rozwin\u0105\u0107; systemy \u0142\u0105czno\u015bci, system kontroli ruchu lotniczego, \u015brodki nawigacyjne oraz przepisy. \u00d3wczesna kontrola ruchu lotniczego korzysta\u0142a z metody wypracowanej przez Brytyjczyk\u00f3w w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej. Powszechnie stosowano st\u00f3\u0142 z trasami lotniczymi, lotniskami, punktami kontrolnymi i innymi wa\u017cnymi elementami. Pocz\u0105tkowo st\u00f3\u0142 umieszczony by\u0142 poziomo, ale p\u00f3\u017aniej instalowano go na \u015bcianie, co dawa\u0142o lepszy wgl\u0105d wielu osobom, a jednocze\u015bnie przypomina\u0142 map\u0119. Lec\u0105cy samolot przedstawia\u0142 pionek (klocek) z opisem i chor\u0105giewk\u0105. Wysoko\u015b\u0107 chor\u0105giewki odzwierciedla\u0142a pu\u0142ap lotu. W miar\u0119 sp\u0142ywania informacji (meldunk\u00f3w) pionki przesuwano. System wygl\u0105da\u0142 na prymitywny, ale by\u0142 skuteczny. Na wschodzie europy wojsko stosowa\u0142o podobne rozwi\u0105zania. W 60-tych latach typowy st\u00f3\u0142 przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w planszet\u0119. Wykonywano j\u0105 z przezroczystego tworzywa (zwykle szk\u0142o organiczne). Za plaszet\u0105 mo\u017cna by\u0142o umie\u015bci\u0107 zwyk\u0142\u0105 map\u0119 w tej samej skali. Planszecista, czyli osoba obs\u0142uguj\u0105ca planszet\u0119, sta\u0142 za planszet\u0105, poprzez s\u0142uchawki otrzymywa\u0142 kolejne meldunki i natychmiast aktualizowa\u0142 dane na planszcie. Musia\u0142 potrafi\u0107 pisa\u0107 odbiciem lustrzanym. Dzi\u0119ki temu osoba przed planszet\u0105, czyli dow\u00f3dca stale widzia\u0142 sytuacj\u0119 taktyczn\u0105. Bywa\u0142o, \u017ce stosowano planszety podw\u00f3jne, co umo\u017cliwia\u0142o rozdzielenie pu\u0142ap\u00f3w wysokich i niskich.<\/p>\n
Pod koniec 50-lat pojawi\u0142y si\u0119 paski post\u0119pu. By\u0142a to metoda uwa\u017cana za nowoczesn\u0105. Moskwa uwa\u017ca\u0142a, \u017ce to problem kapitalist\u00f3w. Jednak to im zale\u017ca\u0142o na podgl\u0105daniu \u015bwiata zachodniego. Chc\u0105c nie chc\u0105c musieli swoje procedury dostosowywa\u0107 do standard\u00f3w wypracowanych na zachodzie. Niemniej jednak ka\u017cdy silniejszy ekonomicznie kraj prowadzi\u0142 prace na w\u0142asna r\u0119k\u0119.<\/p>\n
Stacje radarowe.<\/h3>\n
Pierwsze cywilne stacje radiolokacyjne zbudowano w 1956 roku. Od stacji radiolokacyjnych wojskowych r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 specjalizacj\u0105 wed\u0142ug wykonywanych zada\u0144. Czyli zale\u017ca\u0142y od konkretnego etapu lotu. Wydzielono stacje radiolokacyjne kontroli obszaru, o du\u017cym zasi\u0119gu i widz\u0105ce obiekty na \u015brednich i wysokich pu\u0142apach. Nast\u0119pne to stacje radiolokacyjne kontroli rejonu lotniska, o zasi\u0119gu do 150 km i widz\u0105ce obiekty na ma\u0142ych i \u015brednich wysoko\u015bciach. Nast\u0119pnie stacje radiolokacyjne kontroli lotniska, stosowane rzadko, tylko na wielkich lotniskach, pracuj\u0105ce zwykle noc\u0105 i w z\u0142ych warunkach meteorologicznych. Wreszcie stacje radiolokacyjne podej\u015bcia do l\u0105dowania, czyli precyzyjne.<\/p>\n
W Polsce rozw\u00f3j system\u00f3w i radiolokator\u00f3w zosta\u0142 zapocz\u0105tkowany w 50-latach. Polskie plac\u00f3wki badawcze i biura konstrukcyjne rozwin\u0119\u0142y si\u0119 bardzo szybko. Du\u017ce zapotrzebowanie p\u0142yn\u0105ce z si\u0142 zbrojnych i spore fundusze spowodowa\u0142y, \u017ce bardzo szybko stali\u015bmy si\u0119 jednym z przoduj\u0105cych kraj\u00f3w w dziedzinie radiolokacji.<\/p>\n
System identyfikacji.<\/h3>\n
System identyfikacji z punktu widzenia cywilnego nie stanowi\u0142 problemu. Przecie\u017c nie by\u0142o potrzeby ukrywania swoich danych. Jednak w wojsku sprawa wygl\u0105da\u0142a diametralnie odwrotnie. Opracowano system identyfikacji radiowej Identification Friend or Foe\u00a0(IFF) sw\u00f3j-obcy. Idee t\u0105 przyj\u0119to z czasem w lotnictwie cywilnym jako Secondary Surveillance Radar (SSR). Dlaczego? Wynika\u0142o to ze specyfiki pracy stacji radiolokacyjnej dookr\u0119\u017cnej. Taki radar podawa\u0142 kierunek obiektu i odleg\u0142o\u015b\u0107 do niego. Czyli by\u0142 dwu-wsp\u00f3\u0142rz\u0119dny. Brakowa\u0142o istotnej informacji o jego pu\u0142apie. Dlatego wi\u0105zka fal elektromagnetycznych wys\u0142anych z ziemi wywo\u0142ywa\u0142a podanie informacji zwrotnej, w kt\u00f3rej opr\u00f3cz aktualnej wysoko\u015bci, z czasem podawano inne dane o samolocie i jego aktualnym locie. Czyli nic innego jak radar wt\u00f3rny.<\/p>\n
Ameryka\u0144ski system LFB (LFR, LF-RNG).<\/h3>\n
Powy\u017cej wspomnieli\u015bmy o dobrym systemie radionawigacyjnym rozwijanym w USA od 1929 roku. System ten nosily pocz\u0105tkowo oznaczenie LFR\u00a0(Low Frequency Range).\u00a0Nast\u0119pnie LFB (Low Frequency Beacon) i LF-RNG (Low Frequency Radio Range). System by\u0142 rozwijany i u\u017cytkowany do ko\u0144ca 60-lat. Radiolatarnie pocz\u0105tkowo stawiano wzd\u0142u\u017c tras lotniczych mi\u0119dzy lotniska. Z czasem zacz\u0119to je stawia\u0107 na przeci\u0119ciach tras lotniczych. System i jego wykonanie by\u0142o tak staranne, i\u017c maszty stoj\u0105 do chwili obecnej (2013 rok) i s\u0105 wykorzystywane jako radiolatarnie systemu NDB. Radiolatarnie te pracowa\u0142y w zakresie od 200 do 600 kHz. Zasi\u0119g wynosi\u0142 oko\u0142o 300 km. Podstawowymi elementami systemu by\u0142y naziemne nadajniki i odbiorniki umieszczone na pok\u0142adach samolot\u00f3w.<\/p>\n
Ameryka\u0144ski system LFB. 2013 rok. Praca Karol Placha Hetman<\/figcaption><\/figure>\n
Opis zdj\u0119cia: Cztery anteny nadawa\u0142y emisj\u0105 A1A znaki "A" i "N", formuj\u0105c dwie lub cztery w\u0105skie strefy nak\u0142adania si\u0119 znak\u00f3w z r\u00f3wn\u0105 g\u0142o\u015bno\u015bci\u0105. Pilot sterowa\u0142 tak, by w s\u0142uchawkach zwyk\u0142ego odbiornika \u015bredniofalowego s\u0142ysze\u0107 sygna\u0142 ci\u0105g\u0142y.<\/p>\n
Z czasem sygna\u0142 z fonicznego przetworzono na sygna\u0142 wizualizacyjny w postaci wska\u017anika zegarowego wyposa\u017conego w skal\u0119 k\u0105towa i dwie wskaz\u00f3wki. Sygna\u0142 foniczny pozostawiono jako awaryjny. Za\u0142oga najpierw wybiera\u0142a cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 poszukiwanej radiolatarni. Wskaz\u00f3wki na wska\u017aniku powinny si\u0119 pokrywa\u0107, a to oznacza\u0142o lot dok\u0142adnie w kierunku radiolatarni. W momencie przelotu nad radiolatarni\u0105 wskaz\u00f3wki wykonywa\u0142y obr\u00f3t o 180 stopni. W\u00f3wczas za\u0142oga przestawia\u0142a urz\u0105dzenie na kolejna radiolatarni\u0119.<\/p>\n
Wska\u017anik LFB montowano na pok\u0142adach samolot\u00f3w takich jak Lockheed Constellation, czy Douglas DC-4. Wska\u017anik analogowy by\u0142 umieszczony na \u015brodkowej konsoli pomi\u0119dzy fotelami za\u0142ogi i by\u0142 stosunkowo du\u017cy. Dwie wskaz\u00f3wki tego przyrz\u0105du obraca\u0142y si\u0119 w chwili przelotu samolotu nad radiolatarni\u0105 oraz w chwili po\u0142owy drogi do kolejnej radiolatarni.<\/p>\n
System Decca.<\/h3>\n
System Decca zosta\u0142 opracowany przez Brytyjczyk\u00f3w. Pracowa\u0142 na falach kr\u00f3tkich o cz\u0119stotliwo\u015bci od 70 do 129 kHz. Pierwsze u\u017cycie nast\u0105pi\u0142o pod koniec drugiej wojny \u015bwiatowej. G\u0142\u00f3wnym jego zadaniem by\u0142a precyzyjna nawigacja statk\u00f3w morskich na wodach przybrze\u017cnych. Pozycja by\u0142a obliczona przy u\u017cyciu hiperbolicznego systemu nawigacyjnego, poprzez por\u00f3wnanie r\u00f3\u017cnic fazowych sygna\u0142\u00f3w radiowych odebranych z kilku sta\u0142ych stacji. Od 1949 roku, z systemu korzysta\u0142y samoloty i \u015bmig\u0142owce operuj\u0105ce nad Morzem P\u00f3\u0142nocnym. System zarzucono z ko\u0144cem 90-lat. Wszechstronna i dok\u0142adna Decca przegra\u0142a ze wzgl\u0119du na du\u017ce koszty utrzymania i wysok\u0105 cen\u0119 urz\u0105dze\u0144 pok\u0142adowych.<\/p>\n
System Decca nale\u017ca\u0142 do nawigacji hiperbolicznej. Polega\u0142 na pomiarze r\u00f3\u017cnicy czas\u00f3w przebiegu, a wi\u0119c i r\u00f3\u017cnicy odleg\u0142o\u015bci, sygna\u0142\u00f3w pochodz\u0105cych z dw\u00f3ch odleg\u0142ych od siebie naziemnych stacji nadawczych. W systemie tym jest wykorzystana w\u0142asno\u015b\u0107 hiperboli, kt\u00f3ra m\u00f3wi \u017ce jest ona miejscem geometrycznym punkt\u00f3w, kt\u00f3rych r\u00f3\u017cnica odleg\u0142o\u015bci od ognisk hiperboli ma warto\u015b\u0107 sta\u0142\u0105. Je\u015bli wykre\u015blimy hiperbole kt\u00f3rych ogniskami s\u0105 dwie stacje nadawcze A i B to ka\u017cda z ga\u0142\u0119zi hiperbol b\u0119dzie lini\u0105 pozycyjn\u0105 statku powietrznego odbieraj\u0105cego sygna\u0142y ze stacji A i B z okre\u015blon\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 w czasie. Je\u015bli do tego mamy stacj\u0119 nadawcz\u0105 C to otrzymamy drugi p\u0119k hiperbol. Por\u00f3wnane dane z wi\u0105zki hiperbol stacji nadawczych A i B z wi\u0105zka hiperbol stacji nadawczych A i C wyznaczy dok\u0142adna pozycje statku na specjalnej mapie na kt\u00f3rej nadrukowane s\u0105 siatki tych hiperbol.<\/p>\n
Z nawigacji hiperbolicznej korzysta\u0142y takie systemy nawigacyjne jak; Gee, Loran, Decca, Dectra i Delrac. Mia\u0142y one t\u0119 zalet\u0119, \u017ce nawigowano samolotem bez obserwowania ziemi i bez zdradzania swojej obecno\u015bci, bo samolot posiada\u0142 tylko aparatur\u0119 odbiorcz\u0105.<\/p>\n
Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pocz\u0105tki nawigacji lotniczej wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z pocz\u0105tkami komunikacji lotniczej realizowanej przy pomocy sterowc\u00f3w, czyli aerostat\u00f3w z w\u0142asnym nap\u0119dem. W dniu 9.08.1884 roku, w\u00a0Chalais-Meudon\u00a0kpt.\u00a0Charles Renard i\u00a0kpt.\u00a0Arthur Krebs pokonali 7\u00a0600 m tras\u0119 sterowcem\u00a0La France\u00a0z pr\u0119dko\u015bci\u0105 niemal 20\u00a0km\/h\u00a0(5,5\u00a0m\/s). Sterowiec o wyd\u0142u\u017conym kszta\u0142cie mia\u0142 podwieszon\u0105\u00a0gondol\u0119, na ko\u0144cu kt\u00f3rej by\u0142 zamocowany\u00a0silnik elektryczny\u00a0o mocy 6,6\u00a0kW ze \u015bmig\u0142em.\u00a0Statkiem\u00a0kierowano za pomoc\u0105\u00a0steru. Od tego momentu nast\u0105pi\u0142 szybki rozw\u00f3j tych konstrukcji w Europie i USA. Problem\u00f3w w nawigacji nad l\u0105dami praktycznie nie by\u0142o. Nale\u017ca\u0142o tylko dobrze rozpozna\u0107 warunki pogodowe i posiada\u0107 dobre mapy. Korzystano z dobrze widocznych z powietrza szlak\u00f3w kolejowych, rzek, miast i miejscowo\u015bci (z charakterystycznymi budowlami). Na sterowcach montowano urz\u0105dzenia \u0142\u0105czno\u015bci oraz aparaty fotograficzne, co pozwoli\u0142o na zebranie sporych do\u015bwiadcze\u0144. Problemy zacz\u0119\u0142y si\u0119 z chwil\u0105 pierwszych przelot\u00f3w z Europy do USA nad Atlantykiem. W\u00f3wczas szeroko wykorzystano do\u015bwiadczenia \u017ceglugi dalekomorskie. Cz\u0119sto na pok\u0142adach sterowc\u00f3w w za\u0142ogach znajdowali si\u0119 oficerowie nawigatorzy \u017ceglugi morskiej. Seria katastrof sterowc\u00f3w, wype\u0142nionych wodorem, spowodowa\u0142a likwidacj\u0119 komunikacji lotniczej przy pomocy sterowc\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-1391","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nawigacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1391","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1391"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1391\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3813,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1391\/revisions\/3813"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1391"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1391"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1391"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"Ameryka\u0144ski](\"https:\/\/images.polot.net\/fdb0b5e42d194dc6b274691b69be0a48ed7c8940\")