VOR w j\u0119zyku angielskim to znaczy VHF Omni-directional Range). VOR to jest rodzaj radiolatarni stosowanej w lotnictwie, wykorzystuj\u0105cej pasmo radiowe w zakresie 108 \u2013 117,950 MHz. W sygnale tej radiolatarni podawana jest informacja azymutalna, czyli azymut – k\u0105t zawarty mi\u0119dzy kierunkiem p\u00f3\u0142nocnym, a danym kierunkiem poziomym. Daje to mo\u017cliwo\u015b\u0107 prezentacji w urz\u0105dzeniach pok\u0142adowych samolotu takich informacji jak: 1 Namiar magnetyczny statku powietrznego od radiolatarni. 2 Osi\u0105gni\u0119cie \u017c\u0105danego namiaru do lub od radiolatarni. 3 Mini\u0119cie radiolatarni. 4 Identyfikator radiolatarni (3 znaki zakodowane alfabetem Morse’a).<\/p>\n Radiolatarnia VOR mo\u017ce wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z urz\u0105dzeniem pomiaru odleg\u0142o\u015bci DME tworz\u0105c system VOR\/DME, o czym napisali\u015bmy poni\u017cej.<\/p>\n Zasada dzia\u0142ania VOR jest zbli\u017cona do dzia\u0142ania latarni morskiej. Radiolatarnia nadaje wi\u0105zk\u0119 sygna\u0142u radiowego, kt\u00f3ra obraca si\u0119 wok\u00f3\u0142 radiolatarni 30 razy na sekund\u0119. R\u00f3wnocze\u015bnie nadawana jest faza sta\u0142a we wszystkich kierunkach zmodulowana tonem 30 Hz. W momencie kiedy wi\u0105zka fazy zmiennej przechodzi przez p\u00f3\u0142noc magnetyczn\u0105, nast\u0119puje maksymalny poziom modulacji fazy sta\u0142ej. Wyznaczenie azymutu polega na zmierzeniu czasu, jaki mija pomi\u0119dzy najwy\u017cszym poziomem fazy sta\u0142ej, a odebraniem sygna\u0142u fazy zmiennej.\u2028Radiolatarnie VOR s\u0105 zwykle wyposa\u017cone w z\u0142o\u017cone systemy kontroli sygna\u0142u i podtrzymywania pracy. Urz\u0105dzenie ma dodatkowe akumulatory (UPS) oraz klimatyzacj\u0119 do utrzymania korzystnej temperatury pracy urz\u0105dzenia.<\/p>\n Cz\u0119stotliwo\u015bci pracy radiolatarni wynosi 108 \u2013 117,9 MHz. W zakresie 108 \u2013 112 MHz co 200 kHz. Pozosta\u0142e kana\u0142y wykorzystywane s\u0105 przez system ILS. Moc radiolatarni wynosi 100 \u2013 200 W. S\u0105 tak\u017ce radiolatarnie s\u0142abej mocy 50 W, tak zwane T-VOR, czyli radiolatarnie o obni\u017conej mocy, ze wzgl\u0119du na du\u017ce zag\u0119szczenie urz\u0105dze\u0144 w okolicach lotniska. Radiolatarnie maj\u0105 dok\u0142adno\u015b\u0107 od plus\/minus 5,2 stopnia do plus\/minus 2,5 stopnia. Zasi\u0119g radiolatarni jest kr\u00f3tki lub \u015bredni i w zale\u017cno\u015bci od mocy sygna\u0142u si\u0119ga 25 – 200 NM (46,30 km – 370,40 km).<\/p>\n Radiolatarnie VOR s\u0105 najpopularniejszym systemem k\u0105towym w nawigacji lotniczej, nie s\u0105 jednak pozbawione wad. Podstawow\u0105 wad\u0105 tego systemu jest du\u017ca podatno\u015b\u0107 na zak\u0142\u00f3cenia sygna\u0142u ze wzgl\u0119du na przeszkody terenowe. Odpowiedzi\u0105 na to jest radiolatarnia DVOR (VOR Dopplerowski) o zmodyfikowanej zasadzie pracy.<\/p>\n W Polsce obecnie (2022 rok) mamy 23 radiolatarnie DVOR\/DME, kt\u00f3re s\u0105 rozmieszczone regularnie na terenie kraju. Jeszcze 10 lat temu by\u0142o tylko 12 radiolatarni VOR i DVOR. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 nowych radiolatarni DVOR\/DME umieszczono na terenie p\u00f3l wzlot\u00f3w lotnisk komercyjnych.<\/p>\n Radiolatarnia w sygnale wysy\u0142a co 10 sekund kod Morse’a, dzi\u0119ki czemu urz\u0105dzenie emituje kod Morse’a poprzez g\u0142o\u015bnik w kokpicie. Po ods\u0142uchaniu nadanego sygna\u0142u pilot mo\u017ce by\u0107 pewny, \u017ce ustawi\u0142 w\u0142a\u015bciw\u0105 cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 i kieruje si\u0119 do w\u0142a\u015bciwego urz\u0105dzenia, je\u017celi w pobli\u017cu jest ich kilka. Znak identyfikacyjny radiolatarni sk\u0142ada si\u0119 z trzech liter kodowanych w alfabecie Morse’a. Nast\u0119pna cz\u0119\u015b\u0107 wiadomo\u015bci to namiar SP od radiolatarni wzgl\u0119dem p\u00f3\u0142nocy magnetycznej, informacja osi\u0105gni\u0119cia \u017c\u0105danego namiaru do lub od radiolatarni VOR, sygna\u0142 mini\u0119cia radiolatarni przez samolot.<\/p>\n Zwykle na pok\u0142adzie samolotu s\u0105 trzy r\u00f3\u017cne wska\u017aniki HSI (ang. Horizontal Situation Indicator), kt\u00f3re przedstawiaj\u0105 dane uzyskane z radiolatarni VOR. Informacje jakie mo\u017ce wy\u015bwietla\u0107 HSI to informacja "od-do" (ang. from-to) czyli informacja czy lecimy od urz\u0105dzenia czy do urz\u0105dzenia oraz kierunek namiaru na VOR. Ze wzgl\u0119du na urz\u0105dzenie mog\u0105 by\u0107 dwa wska\u017aniki TDI (ang. Track Deviation Indicatior) lub CDI (ang. Cross Deviation indicator). Ze wska\u017anik\u00f3w wiemy tak\u017ce kiedy przelecimy nad radiolatarni\u0105. Czyli gdy zbli\u017camy si\u0119 do VOR wskaz\u00f3wka zaczyna si\u0119 wychyla\u0107 w jedn\u0105 stron\u0119, gdy przelecimy nad urz\u0105dzeniem wskaz\u00f3wka wraca do pionu i po przeleceniu nad urz\u0105dzeniem wskaz\u00f3wka b\u0119dzie si\u0119 wychyla\u0107 w drug\u0105 stron\u0119.<\/p>\n DVOR czyli doppler VOR jest ulepszon\u0105 wersj\u0105 konwencjonalnego VOR, kt\u00f3ry ma rozwi\u0105zany problem odbicia sygna\u0142u od przeszk\u00f3d terenowych. Z\u0142o\u017cony jest z 48 anten mniejszych na zewn\u0105trz oddalonych od anteny \u015brodkowej o oko\u0142o 6,5 m.<\/p>\n \u017beby samoloty mog\u0142y korzysta\u0107 z systemu DVOR musz\u0105 by\u0107 co najmniej na wysoko\u015bci 1000 ft (304,80 m). W urz\u0105dzeniu DVOR wykorzystuje si\u0119 efekt dopplera, czyli przesuni\u0119cie cz\u0119stotliwo\u015bci w jednym kierunku i emitowanie sygna\u0142u z r\u00f3\u017cnymi cz\u0119stotliwo\u015bciami. Radiolatarnia DVOR ma okre\u015blone wymagania co do przeszk\u00f3d terenowych w pobli\u017cu urz\u0105dzenia, aby nie by\u0142o zak\u0142\u00f3ce\u0144 od tych przeszk\u00f3d. Wymagania co do strefy ochronnej si\u0119gaj\u0105 a\u017c do 500 m od anteny. Chocia\u017c ju\u017c od odleg\u0142o\u015bci 300 m nie ma ju\u017c ogranicze\u0144, za wyj\u0105tkiem energetycznych sieci wysokich napi\u0119\u0107 i kolejowej trakcji elektrycznej.<\/p>\n DME w j\u0119zyku angielskim Distance Measuring Equipment) jest to urz\u0105dzenie do podawania informacji o odleg\u0142o\u015bci od urz\u0105dzenia DME. Zasi\u0119g urz\u0105dzenia mo\u017ce wynosi\u0107 do oko\u0142o 300 NM (555,60 km). DME dzia\u0142a w zakresach 978 – 1 215 MHz, z odst\u0119pem 1 MHz, wykorzystuje do zapytania i odpowiedzi dwie r\u00f3\u017cne cz\u0119stotliwo\u015bci i s\u0105 one przesuni\u0119te wzgl\u0119dem siebie o 63 MHz. Oraz na tej samej cz\u0119stotliwo\u015bci s\u0105 umieszczane dwa sygna\u0142y, pierwszy kana\u0142 oznaczony liter\u0105 "X" i poszczeg\u00f3lne impulsy maj\u0105 odst\u0119p 12 mikrosekund i odbi\u00f3r drugiego kana\u0142u oznaczony liter\u0105 "Y" kt\u00f3ry ma odst\u0119py impuls\u00f3w na d\u0142ugo\u015bci 30 mikrosekund. Dzia\u0142a na zasadzie zapytania i odpowiedzi pomi\u0119dzy DME a "interrogatorem" w samolocie. Samolot wysy\u0142a zapytanie i urz\u0105dzenie naziemne odbiera sygna\u0142 i identyfikuje, czy jest to zapytanie od samolotu czy przypadkowy sygna\u0142. Na zapytanie i odpowied\u017a sygna\u0142 potrzebuje oko\u0142o 12.36 mikrosekund, na przebycie drogi 1 NM pomi\u0119dzy samolotem a urz\u0105dzeniem.<\/p>\n Urz\u0105dzenie DME obs\u0142uguje do 100 statk\u00f3w powietrznych jednocze\u015bnie. System DME jest tak\u017ce uzupe\u0142nieniem systemu ILS instaluj\u0105c anten\u0119 na \u015bcie\u017cce schodzenia. Urz\u0105dzenie DME ma ograniczenia co do przeszk\u00f3d terenowych. Do odleg\u0142o\u015bci 5 m nie dopuszcza si\u0119 istnienia \u017cadnych budynk\u00f3w, konstrukcji, drzew, ogrodze\u0144 ani innych przeszk\u00f3d fizycznych. Do odleg\u0142o\u015bci 2 500 m s\u0105 dopuszczalne pojedyncze przeszkody terenowe za wyj\u0105tkiem energetycznych sieci wysokich napi\u0119\u0107 i kolejowej trakcji elektrycznej.<\/p>\n W kokpicie samolotu jest odbiornik systemu DME. Odbiornik podaje trzy warto\u015bci. Pierwsza warto\u015b\u0107 jest to odleg\u0142o\u015b\u0107 samolotu od urz\u0105dzenia DME (miano NM), druga warto\u015b\u0107 to pr\u0119dko\u015b\u0107 samolotu (miano KT)i ostatnia warto\u015b\u0107 to ilo\u015b\u0107 minut pozosta\u0142ych na przebycie samolotu do nadajnika (miano minuty).<\/p>\n Czasami, zamiast DME wykorzystuje si\u0119 system TACAN, wtedy nazywa si\u0119 taki system VORTAC albo VOR\/DMET. Sygna\u0142 VOR nadawany jest tonem 1 020 Hz z s\u0142yszalnym kodem Morse\u2019a, a DME tonem 1 350 Hz. Ma zasi\u0119g 160 NM (296,32 km). Historycznie, system TACAN by\u0142 najpierw wprowadzony do Zachodniego lotnictwa wojskowego.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Zacznijmy od pocz\u0105tku. Radiolatarnia to jest radiostacja nadawcza lub nadawczo-odbiorcza wysy\u0142aj\u0105ca sygna\u0142 radiowy wykorzystywany w radionawigacji lotniczej. Sygna\u0142 radiowy jest nadawany w sta\u0142ych odst\u0119pach czasu i zawiera kod radiolatarni zwykle znakowy alfabetem Morse\u2019a. Sygna\u0142 ten mo\u017ce by\u0107 te\u017c nadawany dopiero po odebraniu zapytania. W komunikacji lotniczej s\u0142u\u017cy do okre\u015blania kierunku lotu za pomoc\u0105 radionamiernika.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-1390","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nawigacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1390","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1390"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1390\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3814,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1390\/revisions\/3814"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1390"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1390"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1390"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Radiolatarnia VOR.<\/h3>\n
Praca radiolatarni VOR.<\/h3>\n
Radiolatarnia DVOR.<\/h3>\n
Urz\u0105dzenie DME.<\/h3>\n