Opis do zdj\u0119cia: Jeden samolot wyl\u0105dowa\u0142, a na podej\u015bciu wida\u0107 kolejny.<\/p>\n
Droga startowa jako droga ko\u0142owania.<\/h3>\n
Jest wiele lotnisk na \u015bwiecie, gdzie droga startowa jest wykorzystywana jako droga ko\u0142owanie. Jest to jak najbardziej dopuszczalne post\u0119powanie. Zwykle, na obu ko\u0144cach takiej drogi startowej s\u0105 wi\u0119ksze place, gdzie samolot mo\u017ce zawr\u00f3ci\u0107. Droga startowa ma w\u00f3wczas jedn\u0105 drog\u0119 ko\u0142owania, kt\u00f3ra prowadzi na p\u0142yt\u0119 peronow\u0105 przed terminalem. Tego typu rozwi\u0105zania s\u0105 stosowane na lotniskach komunikacyjnych gdzie jest mniejszy ruch samolot\u00f3w. W Polsce takie rozwi\u0105zanie by\u0142o stosowane na Lotnisku Rzesz\u00f3w-Jasionka.<\/p>\n
D\u0142ugo\u015b\u0107 drogi startowej.<\/h3>\n
D\u0142ugo\u015b\u0107 drogi startowej stanowi o klasie lotniska. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z instrumentalnym podej\u015bciem do l\u0105dowania. Trzeba tak\u017ce pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie zawsze czym d\u0142u\u017cszy RWY tym lepszy. Chodzi o to, by samolot nie ko\u0142owa\u0142 bezsensownie po drodze startowej o d\u0142ugo\u015bci na przyk\u0142ad 8\u00a0000 m, jak wystarczy mu zazwyczaj 2\u00a0000 \u2013 2\u00a0500 m.<\/p>\n
Wymiary dr\u00f3g startowych si\u0119gaj\u0105 od 240 m (800 ft) d\u0142ugo\u015bci i 8 m (25 ft) szeroko\u015bci, na mniejszych lotniskach dla awionetek, do 4 800 m (16 000 ft) d\u0142ugo\u015bci i 80 m (250 ft) szeroko\u015bci, w wielkich mi\u0119dzynarodowych portach lotniczych zbudowanych do obs\u0142ugi du\u017cych odrzutowych samolot\u00f3w pasa\u017cerskich. Wymiary s\u0105 podawane w stopach w USA i Kanadzie i w metrach wsz\u0119dzie indziej.<\/p>\n
O\u015bwietlenie drogi startowej.<\/h3>\n
O\u015bwietlenie drogi startowej ma u\u0142atwi\u0107 orientacj\u0119 za\u0142ogi co do swojego po\u0142o\u017cenia podczas gorszej widoczno\u015bci i w nocy. Czym lepsze lotnisko tym o\u015bwietlenie jest bardziej rozbudowane. Dodatkowo ilo\u015b\u0107 niesprawnych lamp nie mo\u017ce przekracza\u0107 1 %. Czym gorsze lotnisko tym te wymagania s\u0105 mniejsze. Na \u015bwiecie jest wiele lotnisk ze z\u0142ym o\u015bwietleniem, kt\u00f3re jest tylko na papierze i praktycznie niesprawne. Przyk\u0142adem jest Lotnisko Smole\u0144sk w Rosji w 2010 roku.<\/p>\n Opis do zdj\u0119cia: U do\u0142u zielone \u015bwiat\u0142a oznaczaj\u0105ce pocz\u0105tek RWY. Trzy niebieskie \u015bwiat\u0142a po lewej stronie oznaczaj\u0105 kraw\u0119d\u017a drogi ko\u0142owania. Zewn\u0119trzne bia\u0142e \u015bwiat\u0142a oznaczaj\u0105 kraw\u0119d\u017a RWY. Centralna linia \u015bwiate\u0142 to \u015brodek RWY. Na 900 m przed ko\u0144cem RWY \u015bwiat\u0142a te zaczynaj\u0105 by\u0107 naprzemiennie; czerwone i bia\u0142e, a na 300 m przed ko\u0144cem tylko czerwone. Pr\u00f3g ko\u0144cowy to czerwone \u015bwiat\u0142a w poprzek. Potr\u00f3jne \u015bwiat\u0142a to dodatkowe o\u015bwietlenie wspomagaj\u0105ce. Cztery czerwone \u015bwiat\u0142a nale\u017c\u0105 do systemu l\u0105dowania PAPI.<\/p>\n Historycznie trudno wskaza\u0107 moment kiedy zacz\u0119to stosowa\u0107 o\u015bwietlenie pola wzlot\u00f3w dla u\u0142atwienia l\u0105dowania i startu. Na pewno pocz\u0105tkowo by\u0142y to zapalane pochodnie ustawione wzd\u0142u\u017c drogi startowej. W 30-tych latach XX wieku, powszechnie u\u017cywano latarni umieszczanych na wie\u017cach kontroli lot\u00f3w, kt\u00f3re o\u015bwietla\u0142y drogi startowe. Przyjmuje si\u0119, \u017ce pierwsze o\u015bwietlenie RWY zamontowano w 1930 roku, na lotnisku Cleveland Municipal Airport, zwanym obecnie Cleveland Hopkins International Airport w stanie Ohio w USA. \u015awiat\u0142a te z czasem nazywano tak\u017ce Flare Path. Do perfekcji rozpalanie ognisk wyznaczaj\u0105cych miejsce l\u0105dowania lub zrzutu \u0142adunku opanowali \u017co\u0142nierze Armii Krajowej w okupowanej Polsce okresu drugiej wojny \u015bwiatowej. Najwi\u0119ksze post\u0119py w o\u015bwietlaniu RWY podczas drugiej wojny \u015bwiatowej poczynili Anglicy. By\u0142o to spowodowane konieczno\u015bci\u0105 nocnych bombardowa\u0144 niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy okupowali Europ\u0119. Dlatego start i l\u0105dowanie cz\u0119sto wykonywano w nocy. O\u015bwietlenie to by\u0142o przewa\u017cnie naftowe lub gazowe. Rozw\u00f3j o\u015bwietlenia zasilanego energia elektryczn\u0105, zbli\u017conego do tego stosowanego obecnie nast\u0105pi\u0142 dopiero w 50-latach XX wieku.<\/p>\n O ile w sposobie oznakowania drogi startowej przepisy krajowe i mi\u0119dzynarodowe s\u0105 sp\u00f3jne, to w kwestii o\u015bwietla podej\u015bcia do l\u0105dowania jest kilka r\u00f3\u017cnych system\u00f3w. I raczej nie nast\u0105pi ich szybka unifikacja. Wynika to z du\u017cych koszt\u00f3w instalowania tych system\u00f3w i ich konserwacji.<\/p>\n W Europie mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce standardem sta\u0142 si\u0119 system o\u015bwietlenia typu brytyjskiego zwane w skr\u00f3cie CALVERT. Z kolei na kontynencie Ameryka\u0144skim opracowano system o\u015bwietlenia zwanego HIALS.<\/p>\n Nale\u017cy wspomnie\u0107, \u017ce w Bloku Wschodnim nie dopracowano si\u0119 \u017cadnego standardu o\u015bwietlenia. Uk\u0142ad Warszawski wci\u0105\u017c szykowa\u0142 si\u0119 do wojny. Dlatego preferowano o\u015bwietlenie tymczasowe ustawiane w zale\u017cno\u015bci od potrzeb. Mimo to, w Polsce na Lotnisku Ok\u0119cie ju\u017c pod koniec 50-tych latach zamontowano o\u015bwietlenie typu CALVERT, aby spe\u0142nia\u0107 \u015bwiatowe normy i m\u00f3c wykonywa\u0107 loty na Zach\u00f3d. Na Lotnisku Balice takie o\u015bwietlenie pojawi\u0142o si\u0119 w 1963 roku, kiedy lotnisko sta\u0142o si\u0119 tak\u017ce komunikacyjnym.<\/p>\n W Polsce w 2005 roku, cena takiego pe\u0142nego o\u015bwietlenia ( \u015awiat\u0142a podej\u015bcia g\u0142\u00f3wnego z pe\u0142n\u0105 figur\u0105 i osi\u0105 b\u0142yskow\u0105. \u015awiat\u0142a podej\u015bcia pomocniczego uproszczone. O\u015bwietlenie kraw\u0119dziowe; RWY, dr\u00f3g ko\u0142owania i PPS. O\u015bwietlenie PAPI ) wynosi\u0142a od 5\u00a0000\u00a0000 do 7\u00a0000\u00a0000 z\u0142otych, czyli 1,25-1,75 miliona $. Z uwagi na koszty (a przede wszystkim rachunek \u2013 koszt-efekt), nie ma na \u015bwiecie lotniska, kt\u00f3re na wszystkich podej\u015bciach mia\u0142oby maksymalne wersje o\u015bwietlenia. Jednak zawsze g\u0142\u00f3wny RWY i jego najcz\u0119stsze podej\u015bcie, maj\u0105 optymalnie najlepsze o\u015bwietlenie.<\/p>\n Obecne o\u015bwietlenie typu CALVERT to ju\u017c kolejna jego generacja i wykonywane jest w kilku wariantach. Od pe\u0142nego z centraln\u0105 osi\u0105 b\u0142yskow\u0105, do uproszczonego. Sterowane jest komputerowo. Ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 regulacji nat\u0119\u017cenia \u015bwiat\u0142a. Zawsze jest uruchamiane tylko dla podchodz\u0105cego do l\u0105dowania samolotu. Po jego wyl\u0105dowaniu jest wy\u0142\u0105czane, aby nie dezorientowa\u0107 za\u0142ogi kolejnego samolotu l\u0105duj\u0105cego na RWY s\u0105siednim.<\/p>\n Uzupe\u0142nieniem \u015bwiate\u0142 Calverta s\u0105 lampy b\u0142yskowe w osi centralnej. Wysy\u0142aj\u0105 one sekwencyjne \u015bwiat\u0142o, kt\u00f3re tworzy rodzaj strza\u0142ki wyznaczaj\u0105cej kierunek podej\u015bcia.<\/p>\n Z technicznego punktu widzenia \u015bwiat\u0142a w wi\u0119kszo\u015bci s\u0105 umieszczone na masztach. Te maszty maj\u0105 mie\u0107 tak\u0105 konstrukcje, aby w przypadku uderzenia samolotu si\u0119 z\u0142ama\u0142y. Jeszcze w 70-tych latach poszczeg\u00f3lne lampy by\u0142y umieszczone na drewnianych lub betonowych s\u0142upach identycznych jak te stoj\u0105ce w\u00f3wczas przy ulicach.<\/p>\n Niemal wszystkie l\u0105dowania odbywaj\u0105 si\u0119 z k\u0105tem podej\u015bcia oko\u0142o 3 stopnie w stosunku do p\u0142aszczyzny RWY. Niemal wszystkie, to nieznaczny wszystkie. Podej\u015bcia mog\u0105 by\u0107 strome. Spowodowane naturalnymi przeszkodami (g\u00f3ry) lub dzia\u0142alno\u015bci\u0105 terroryst\u00f3w wyposa\u017conych w r\u0119czne wyrzutnie kierowanych pocisk\u00f3w rakietowych. R\u00f3wnie\u017c w okresie wprowadzania do eksploatacji pierwszych bojowych samolot\u00f3w o pr\u0119dko\u015bci nadd\u017awi\u0119kowej, k\u0105t podej\u015bcia by\u0142 stromy. M\u00f3wi\u0142o si\u0119; \u201eSamolot l\u0105duje z wysokiego zej\u015bcia\u201d. To podej\u015bcie wynika\u0142o z konstrukcji samolotu (ma\u0142a si\u0142a no\u015bna p\u0142at\u00f3w, a wi\u0119c du\u017ce pr\u0119dko\u015bci l\u0105dowania). Dzi\u0119ki stosunkowo du\u017cemu k\u0105towi opadania, cz\u0119\u015b\u0107 energii post\u0119powej by\u0142a wytracana na podwozu. Fizyczne zale\u017cno\u015bci wektorowe.<\/p>\n Utrzymanie kursu (azymutu) ju\u017c mamy. Ale tak\u017ce wa\u017cne jest, aby za\u0142oga utrzymywa\u0142a odpowiedni k\u0105t \u015bcie\u017cki schodzenia. Tutaj z pomoc\u0105 przysz\u0142y do\u015bwiadczenia zdobyte przez lotnik\u00f3w morskich, a stosowane od 40-tych lat XX wieku i stale modyfikowane na lotniskowcach.<\/p>\n Dla lotnisk cywilnych (komercyjnych) przyj\u0119\u0142y si\u0119 dwie metody nawigacji \u015bwietlnej. VASI (Visual Approach Slope Indicatior) oraz PAPI (Precision Approach Path Indicator).<\/p>\n VASI (Visual Approach Slope Indicatior). System polega na umieszczeniu z boku RWY dw\u00f3ch latarni. Ka\u017cda z nich emituje wi\u0105zk\u0119 \u015bwiat\u0142a bia\u0142ego i czerwonego. Pod odpowiednimi k\u0105tami. Aby by\u0107 na odpowiednim k\u0105cie schodzenia, pilot musi widzie\u0107 bia\u0142e \u015bwiat\u0142o na dole, czerwone u g\u00f3ry. Gdy widzi dwa czerwone \u2013 jest za nisko. Gdy widzi dwa bia\u0142e jest za wysoko. Standardowo VASI ma daw zestawy \u015bwiate\u0142, 2-bar. Ale s\u0105 uk\u0142ady 3-bar. Opr\u00f3cz tego wyst\u0119puj\u0105 jeszcze inne warianty tego systemu. VASI 2-bar po obu stronach RWY oraz VASI 3-bar po obu stronach RWY.<\/p>\n Lecz bardziej popularny jest system PAPI (Precision Approach Path Indicator). Chocia\u017c jego zasada funkcjonowania jest to\u017csama z systemem VASI. Tutaj mamy cztery latarnie. Ustawione w rz\u0119dzie obok siebie, a nie jedn\u0105 za drug\u0105. Ka\u017cda z nich emituje dwa snopy \u015bwiat\u0142a; bia\u0142e i czerwone. Widoczne pod odpowiednim k\u0105tem.<\/p>\n Opracowa\u0142 Karol Placha Hetman<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jest wiele lotnisk na \u015bwiecie, gdzie droga startowa jest wykorzystywana jako droga ko\u0142owanie. Jest to jak najbardziej dopuszczalne post\u0119powanie. Zwykle, na obu ko\u0144cach takiej drogi startowej s\u0105 wi\u0119ksze place, gdzie samolot mo\u017ce zawr\u00f3ci\u0107. Droga startowa ma w\u00f3wczas jedn\u0105 drog\u0119 ko\u0142owania, kt\u00f3ra prowadzi na p\u0142yt\u0119 peronow\u0105 przed terminalem. Tego typu rozwi\u0105zania s\u0105 stosowane na lotniskach komunikacyjnych gdzie jest mniejszy ruch samolot\u00f3w. W Polsce takie rozwi\u0105zanie by\u0142o stosowane na Lotnisku Rzesz\u00f3w-Jasionka.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-1010","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nawigacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1010","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1010"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1010\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3834,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1010\/revisions\/3834"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1010"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1010"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polot.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1010"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}O\u015bwietlenie podej\u015bcia do l\u0105dowania.<\/h3>\n
K\u0105t \u015bcie\u017cki schodzenia. \u015awiat\u0142a VASI i PAPI.<\/h3>\n
PAPI (Precision Approach Path Indicator).<\/h3>\n