Polot.net

Polskie Lotnictwo Wojskowe

Kraków 15.01.2018r.

247a Rozdział 3.06.1979r.

PZL WSK Świdnik  Mi-2 Kania, PZL Kania, PZL Kitty Hawk, PZL Taurus

Polska

Historia 

PZL Mi-2 Kania

The PZL Kania helicopter is a modernization of the WSK PZL Mi-2 helicopter. The helicopter received two Allison Model 250-C20B engines with a starting power of 313.5 kW (426 hp). The PZL Kania helicopter was built and made its first flight in 1979.

PZL Kania rejestracja SN-51XP nb G-020. 2010 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

W stosunkowo krótkim czasie zespół konstruktorów WSK PZL Świdnik opracował nowy śmigłowiec przeznaczony na rynek Zachodni. Dlatego też śmigłowiec ma dwie nazwy: PZL Kania i PZL Kitty Hawk.

Dlaczego zdecydowano się na opracowanie śmigłowca PZL Kania ?

For money. To najkrótsza z możliwych odpowiedzi. Otóż PZL Mi-2 był stosunkowo dobrym i w miarę tanim śmigłowcem. Jednak nie można było go sprzedawać na Zachód, za tak zwaną twardą walutę z kilku powodów. Po pierwsze; nie był on wykonany według przepisów Zachodnich, a to utrudniało zdobycie certyfikatów w USA lub UK. Po drugie; silniki co prawda były produkcji WSK PZL Rzeszów, ale firma nie miała serwisu na Zachodzie. Klienci woleliby silniki Zachodnie, które łatwiej byłoby serwisować. Poza tym silniki Zachodnie były bardziej ekonomiczne. Po trzecie; śmigłowiec potrzebował nowe przyrządy pilotażowo-nawigacyjne. 

W związku z tym śmigłowiec PZL Mi-2 postanowiono dostosować do amerykańskich przepisów FAR 29. Śmigłowiec PZL Kania powstał w Zakładzie Badawczo-Rozwojowym WSK PZL Świdnik. Kierownikiem był mgr inż Stanisław Kamiński. Konstruktorem wiodącym od początku pracy do października 1987 roku był inż. Stanisław Markisz, a następnie mgr. inż. Stanisław Szeląg. Podstawowe zmiany w układzie napędowym opracował mgr. inż. Bartłomiej Koper. Śmigłowiec PZL Kania został oblatany przez pilota doświadczalnego inż. Zbigniew Dębski.

Śmigłowiec PZL Kania jest głęboką modyfikacją śmigłowca PZL Mi-2. Śmigłowiec zabiera na pokład 9-10 osób. Konstruktorzy wprowadzili wiele nowoczesnych rozwiązań konstrukcyjnych. Zwiększeniu uległa żywotność konstrukcji. Uproszczona została obsługa śmigłowca. Łopaty wirnika nośnego i śmigła ogonowego zostały wykonane z metalu oraz włókien szklanych i żywic epoksydowych.  

Podstawową zmianą była wymiana silników na Allison Model 250-C20B, o mocy startowej 313,5 kW (426 KM). Silnik jest o podobnej konstrukcji i układzie jak GTD-350. Dzięki temu można go było stosunkowo łatwo dopasować do napędu przy użyciu przejściówki. Silnik ma niemal dwukrotną mniejszą masę. Ma zużycie paliwa mniejsze o 30 %. Nowy napęd zapewnił większą prędkość przelotową, większy zasięg, większy o 500 kg udźwig, a także poprawę innych parametrów. Silnik Allison Model 250-C20B pozwala śmigłowcowi PZL Kania na kontynuowanie lotu na jednym silniku, podczas gdy przy jednym silniku GTD-350 dawał pilotowi tylko więcej czasu na wybranie miejsca na awaryjne lądowanie. 

Między silnikami Allison Model 250-C20B, a przekładnią WR-2 wstawiono przejściówki, z uwagi na inne wyprowadzenie wału od wolnej turbiny. W efekcie zmianie uległa maska zespołu napędowego. 

W napęd włączono urządzenie synchronizacji i stabilizacji momentu obrotowego. W układzie włączono awaryjne sterowanie ręczne, którego w PZL Mi-2 nie było. Sterowanie śmigłowca PZL Kania odbywa się za wsparciem trzech wzmacniaczy hydraulicznych: sterownie podłużne, sterowanie poprzeczne i sterowanie skokiem ogólnym. Sterowanie i układ kontroli zespołu napędowego opracowała firma Insco International. Zlikwidowano korektor mocy na dźwigni skoku ogólnego, a jego rolę przejęły dźwignie rodzaju pracy, sterujące regulatorem sprężarek. Zestaw przyrządów pilotażowo-nawigacyjnych jest firmy King Radio. Zestaw ten jest więcej niż wystarczający do bezpiecznego latania w dzień i w nocy. Poprzednik, śmigłowiec PZL Mi-2 nie ma zdolności do lotów bez widoczności ziemi. 

Duże zmiany zaszły w instalacji elektrycznej. Zastosowano prądo-rozruszniki firmy Lear Siegler. Typowe akumulatory kwasowe zastąpiono akumulatorami żelowymi firmy Varta. 

Celowość przeprowadzanych prac oceniono na tak zwanym Modelu 0 (Zero), w którym wymieniono tylko silniki i to co jest z nimi związane. Przebudowie poddano jeden ze śmigłowców PZL Mi-2, który należał do WSK PZL Świdnik. W kwietniu 1979 roku rozpoczęto jego próby naziemne. W tym czasie na ukończeniu był PZL Kania Nr 1 Nr fabryczny 90.01.01. W dniu 3 czerwca 1979 roku śmigłowiec PZL Kania oblatano, zaledwie pięć miesięcy przed pierwszym lotem PZL Sokół. W dniu 1 października 1981 roku DGLC (Dyrekcja Generalna Lotnictwa Cywilnego) wydała orzeczenie będące rozszerzonym świadectwem typu śmigłowca PZL Mi-2 na przeprowadzoną modyfikację. 

W okresie 1979-1981 wykonano nastepujące zmiany w PZL Kania:

  • Zastosowano laminatowe łopaty wirnika nośnego i śmigła ogonowego.
  • Z laminatu wykonano usterzenie poziome.
  • Nowy układ sterowania silnikami z automatyczną synchronizacją momentów obrotowych silników oraz dodatkową ręczną synchronizację momentów obrotowych silników.
  • Nowe wały przekazujące obroty z silników do przekładni głównej w przejściówkach, wykonane z duraluminium. 
  • Nowy wał przekazujący obroty z przekładni głównej WR-2 do śmigła ogonowego, który wykonano z rury duraluminiowej.
  • Opracowano nowy układ paliwowy. Każdy silnik jest zasilany innym układem paliwowym z jednego zbiornika paliwa. 
  • Zmieniono układ olejowy.
  • Nowe środki bieżącej kontroli. Na korkach magnetycznych zbierające opiłki z oleju zamontowano czujnik, który powoduje zapalenie się lampki ostrzegawczej na pulpicie sterowym. 
  • Zmodyfikowano sprzęgło wolnego biegu w przekładni WR-2.
  • W miejscu przegubów kardanowych zastosowano połączenia wielowpustowe, tak jak jest to w PZL Sokół.
  • Zastosowano nowe maski silników i deflektor na na owiewce przekładni głównej. 
  • Kabina załogi i pasażerów otrzymała dodatkową izolację wygłuszającą. 
  • Tablica przyrządów uległa przebudowie ze względu na nowe wskaźniki i zegary. Pozostawiono część przyrządów Polskiej produkcji PZL, jak; busola magnetyczna KI-13AK, paliwomierz KES-2097, prędkościomierz PL-300, wariometr WRK-20, zakrętomierz GZ-08k, czasomierz ACzA-1, licznik czasu pracy RL-13, wysokościomierz PW-12 FK. Ale pojawiły się przyrządy Zachodnie: sztuczny horyzont GH-209 firmy Sperry, sztuczny horyzont dodatkowy G-213B1-16 firmy Flight Component, żyrobusola KCS-55 firmy King, wskaźnik sytuacji horyzontalnej KI-525A firmy King, dwie radiostacje VNF KY-196 firmy King, telefon pokładowy KMA-24H firmy King, przelicznik nawigacyjny KNS-81 firmy King, odbiornik VOR/LOC/GS KN-53 firmy King, radiokompas KR-87 firmy King, odbiornik markerów KMG-675 firmy King, transponder KT-79 firmy King, dalmierz DEM KN-63 firmy King, przyrządy kontroli pracy układu napędowego firmy INSCO.

Tak skonfigurowany śmigłowiec oznaczono PZL Kania Model 1. Został on oblatany w dniu 17 sierpnia 1982 roku. Musiał on uzyskać nowe świadectwo typu oraz nową instrukcję użytkowania. 

Zespół napędowy śmigłowca przeszedł wielogodzinne próby na hamowni. Póżniej prototyp śmigłowca przeszedł 200 godzin testów naziemnych zespołu napędowego. Badano także poszczególne podzespoły śmigłowca. Dużo czasu poświęcono testowania układów hydraulicznych sterowania i instalacji elektrycznej, która jest zupełnie nowa.

Wymiana silników spowodowała znaczną poprawę osiągów śmigłowca w stosunku do Mi-2. Znacznie wzrósł zasięg i pułap maszyny. Wymierną korzyścią jest wzrost ładunku użytecznego z 700 kg do 1 200 kg. Masa własna śmigłowca zmalała o około 200 kg. Jednostkowe zużycie paliwa spadło o 30 %. Wydłużył się zasięg o około 30 %. Standardowo PZL Kania zabiera na pokład 9 pasażerów, podczas gdy PZL Mi-2 zabiera 8 pasażerów. W wersji rolniczej PZL Kania zabiera o 200 kg więcej chemikaliów. 

W dniu 21 lutego 1986 roku Dyrekcja Generalna Lotnictwa Cywilnego wydała dla śmigłowca PZL Kania świadectwa typu zgodne z przepisami amerykańskimi FAR 29. Śmigłowiec transportowy PZL Kania został zakwalifikowany do kategorii B z izolacją napędu kategorii A. Świadectwo dotyczy użytkowania w klimacie umiarkowanym. 

PZL Kania był oferowany w podobnych wersjach jak PZL Mi-2. 

  • Wersja podstawowa; pasażerska standardowa, pasażerska lux, sanitarna, szkolna, transportowa.
  • Wersja dźwigowo-ratownicza; lądowa i morska. Ma wyciągarkę o udźwigu 275 kg, zamiast dotychczasowej o udźwigu 120 kg.
  • Wersja agro dla rolnictwa i gospodarki leśnej.
  • Wersje specjalne; na życzenie zamawiającego ze specjalnym wyposażeniem.

Zbudowano jeden śmigłowiec przedprototypowy (model 0), jeden prototyp kompletny latający (nr 90.01.01, model 1), trzy śmigłowce serii przedprodukcyjnej. Mają one numery fabryczne 90.01.02, 90.01.03 oraz 90.01.04. Egzemplarz 90.01.03 został wykonany jako dwuster. Został użyty do szkolenia pilotów, a także dodatkowych testów. W 1988 roku śmigłowce PZL Kania 90.01.02, 90.01.04, zostały wydzierżawione i wykonywały loty w Sierra Leone, jako maszyny dyspozycyjne.

W 1988 roku w produkcji znajdowało się kolejnych pięć maszyn serii informacyjnej PZL Kania. 

W 1988 roku w planach PZL Świdnik była wersja z mocniejszymi silnikami Allison Model 250-C20R, o mocy 331 kW (450 KM). Taka zmiana pozwoliłaby na eksploatację śmigłowca w gorącym klimacie, a także poprawiłyby charakterystyki w locie na jednym silniku. Śmigłowiec znalazłby się w kategorii A, z możliwością eksploatacji w klimacie tropikalnym. 

PZL Kania rejestracja SP-SSB, prototyp. 1979 rok. Zdjęcie PZL Świdnik

PZL Kania rejestracja SP-SSB. 1979 rok. Zdjęcie PZL Świdnik

PZL Kania rejestracja SP-SSB. 1979 rok. Zdjęcie PZL Świdnik

PZL Kania rejestracja SP-SSC nb 26. 1980 rok. Zdjęcie PZL Świdnik

PZL Kania. 1980 rok. Zdjęcie LAC

PZL Kania wersja wojskowa Marynarki Wojennej. 2005 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

PZL Kania rejestracja SN-51XP nb G-020. 2010 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

PZL Taurus II

Równolegle ze śmigłowcem PZL Kania był opracowywany śmigłowiec specjalnie przeznaczony na rynek w USA. Inicjatorem była firma Spitfire Helicopter z USA. Prace ze strony Polskiej prowadził inż. Stanisław Markisz. Napędem śmigłowca miały być te same silniki co zastsowane w PZL Kania, czyli Allison Model 250-C20R, o mocy 331 kW (450 KM). Wyróżnikiem śmigłowca PZL Taurus II jest charakterystyczna zabudowa zespołu napędowego. W 1978 roku firma Spitfire Helicopter zaprezentowała w USA model śmigłowca PZL Taurus II. W 1979 roku ta sama firma zaprezentowała w USA prototyp PZL Taurus II z rejestracją obowiązującą w USA. W rzeczywistości był to śmigłowiec PZL Kania.

Śmigłowiec PZL Taurus II został zbudowany jako makieta z końcem 1979 roku. Był on demonstrowany w USA w Las Vegas i krajach Zachodniej Europy w 1980 roku. Śmigłowiec otrzymał kilka nagród i wyróżnień. Firma Spitfire Helicopter złożyła opcjonalne zamówienie na 150 sztuk, które miały być sprzedawane w USA i Kanadzie. Jednak wprowadzenie w Polsce przez komunistów stanu wojennego spowodowało nałożenie sankcji przez Administrację USA i wszelkie plany budowy PZL Taurus II na rynek USA zostały wstrzmane. 

Do czasów obecnych zachowała się makieta PZL Taurus II. Jest ona własnością osoby prywatnej i stoi w miejscowości Franciszków koło Świdnika przy ul. Chemicznej. 

PZL Taurus. Las Vegas 1980 rok. Zdjęcie LAC

PZL Kania i PZL Taurus. Hanower 1980 rok. Zdję LAC

Opracował Karol Placha Hetman