Tupolew Tu-154 M


Kraków 19.11.2009r.
273b Rozdział 15.05.1986r.
OKB Tupolew Tu-154 M
Polska

Samolot pasażerski, transportowy.
Konstrukcja


Tu-154 M Lux nb 102 podchodzi do lądowania. Balice 2008r.

PL Tu-154 M Konstrukcja
Tu-154 jest wolnonośnym, trzysilnikowym, turboodrzutowym, dolnopłatem, o konstrukcji całkowicie metalowej. Jego przeznaczeniem jest przewóz pasażerów, bagażu i poczty o całkowitym ładunku handlowym 18 000 kg, z prędkością podróżna około 935 km/h, na liniach średniego zasięgu. W wersjach przeznaczonych dla Polski całkowity ładunek handlowy zwiększono do 19 000 kg.

Skrzydła konstrukcji kesonowej, trójdźwigarowe, pokryte płytami z góry i dołu nitowanymi. Technologicznie płat podzielono na część środkową i dwa skrzydła doczepiane. Skrzydła skośne o obrysie trapezowym z niewielkim ujemnym wznosem. Mają zwichrzenie geometryczne na całej rozpiętości. Między dźwigarami umieszczono zbiorniki paliwa. W skrzydłach umieszczono gondole podwozia głównego. Typowe rozwiązanie OKB Tupolewa. Mechanizacja skrzydeł to; skrzela na krawędzi natarcia, prawie na całej długości, klapy dwuszczelinowe na spływie, lotki na spływie, przerywacze. Skos skrzydeł wynosi 35 stopni. 

Kadłub o konstrukcji półskorupowej ma przekrój kołowy o maksymalnej średnicy 3,80 m. Tworzy jednolitą kabinę ciśnieniową, podzieloną na kabinę lotników, dwie kabiny pasażerskie i pomieszczenia socjalne. Polskie Tu-154 otrzymały konfiguracje 150 miejscową. W skład pomieszczeń socjalnych wchodzi; kuchnia-bufet umieszczone w środku kadłuba, dwa pomieszczenia bagażowe, przedziały techniczne, toalety. W Polskich Tu-154 M były 3 bufety z wyposażeniem zachodnim. Część ogonowa kadłuba nie jest hermetyczna. Kabiny pasażerskie są; klimatyzowane, ciśnieniowe i zradiofonizowane. Wykończenie wewnętrzne przedziałów wykonane płytami dekoracyjnymi. Autorem kolorystyki kabin samolotów dla PLL LOT był inżynier architekt Andrzej Nehring. Również kuchnia i jej wyposażenie zaprojektowali Polacy. Przedziały pasażerskie mają siedzenia w układzie 3-3 z przejściem pośrodku. Odległość miedzy rzędami wynosi 0,84 – 0,78 – 0,75 m. 

Tu-154 M SP-LCD kabina pilotów. 1987r.


Tu-154 M boczne stanowisko mechanika pokładowego. 2000r.

Tu-154 M SP-LCD drugi przedział pasażerski. 1987r.

Tu-154 M SP-LCD pomieszczenie środkowego bufetu. 1987r.

Kabina załogi przeznaczona jest dla dwóch pilotów siedzących w przedzie obok siebie. Za nimi pośrodku kabiny istnieje możliwość zamontowania fotela dla nawigatora. Korzysta się z tego dodatkowego członka załogi w lotach na dalekich, rzadko wykorzystywanych trasach i lądowiskach. W tylnej części kabiny załogi po prawej stronie znajduje się fotel i pulpit mechanika pokładowego, trzeciego stałego członka załogi. Na pokładzie Tu-154 nie mamy radiotelegrafisty, co było postępem w konstrukcjach sowieckich. W skład załogi samolotu wchodzi zwykle 5 stewardes. 

Usterzenie w układzie T. Z podziałem na stery i stateczniki. Skośne o obrysie trapezowym. Poziome typu pływającego. Konstrukcja kesonowa, trójdźwigarowa, pokryta płytami nitowanymi. Stery o konstrukcji przekładkowej. Rozpiętość usterzenia poziomego 13,40 m, jego powierzchnia 42,2 m kwadratowego. Jego skos 40 stopni. 

Podwozie trójpodporowe. Mechanizm chowania i wypuszczania podwozia potrojony. Przednie o zdwojonych kołach. Sterowane lewo/prawo po 63 stopnie. Umożliwia wykonanie skrętu na ziemi o promieniu zaledwie 21 m. Podwozie główne to 6-kołowe wózki w trzech parach. Baza podwozia wynosi 19,0 m, rozstaw podwozia głównego 11,5 m. 

Tu-154 M Lux

Tu-154 M Lux nb 101 pierwszy salon. 2002r.


Tu-154 M Lux nb 101 tylny przedział. 2002r.

Zespół napędowy Tu-154 M
Napęd stanowią 3 silniki dwuprzepływowe dwuwałowe, z mieszaniem strumienia zewnętrznego i wewnętrznego. Silniki są oznaczone D-30 KU-154 II serii. Są modyfikacją silników napędzających Ił-62 M. Dysponują ciągiem 3 x 103 kN ( 3 x 10 500 kG ). Zewnętrzne silniki wyposażono w odwracacze ciągu, a maksymalny ciąg wsteczny to 2 x 37,3 kN ( 2 x 3 800 kG ).
Stopień sprężania wynosi 1:18, stopień dwuprzepływowości wynosi 1:2,35. Masa silnika wynosi 2 590 kg, a z odwaracaczem ciągu 2 963 kg. Pomocniczy zespół napędowy umieszczono w ogonie kadłuba. Służy on jako urządzenie rozruchowe dla podstawowych silników. Może być uruchomiony z pokładowych akumulatorów, ewentualnie z zewnętrznego źródła lotniskowego. Pomocniczy zespół napędowy pełni także funkcje dodatkowego generatora prądu, wspomagając generatory prądu zainstalowane na głównych silnikach. Cały układ umożliwia automatyczny rozruch silników. 
Paliwo umieszczono tylko w skrzydłach. Znajduje się tam 6 zbiorników. 4 w centropłacie i po jednym w doczepianych częściach skrzydeł. Jeden ze zbiorników w centropłacie pełni rolę zbiornika rozchodowego. To z niego podaje się paliwo bezpośrednio do silników, jednocześnie jest on stale uzupełniany paliwem ze zbiorników pozostałych poczynając od zbiorników w doczepianych częściach skrzydeł. Całkowita ilość zabranego na pokład paliwa wynosi 39 750 kg, co wskazuje, że samolot nie może być maszyną daleko dystansową. 
Jednostkowe zużycie paliwa podczas przelotu wynosi 0,71 kg na 1 kg masy w czasie 1 godziny. Średnie zużycie paliwa całego samolotu wynosi 4,54 Mg/h. Jednostkowe zużycie paliwa wynosi 29,5 g/pasażerokilometr. Dla porównania B-727 ma 31 g/pasażerokilometr, a B-767 25 g/pasażerokilometr. Samolot w porwaniu do poprzednich konstrukcji eksploatowanych w PLL LOT jest ekonomiczniejszy. Dla lotu europejskiego na odległość 2 godzin tam i z powrotem Ił-62 M zużywał 26 864 kg paliwa, a Tu-154 M tylko 18 160 kg paliwa. Tak, więc przy 100 rejsach miesięcznie w skali roku zastąpienie Ił-62 M samolotami Tu-154 M da oszczędność 10 000 ton paliwa.

Wyposażenie
Układ sterowania. Jest ręczny, za pomocą sterownic, jak również wspomagany automatem ( pilot automatyczny ). Sterowanie automatyczne jest realizowane przy pomocy układu ABSU. Może utrzymywać zadane parametry niemal w każdej fazie lotu, za wyjątkiem wznoszenia po starcie do wysokości 400 m i lądowania poniżej 30 m. Dodatkowo w układzie sterowania jest układ zwany automatem ciągu zespołu napędowego. Zapewnia on stabilizację prędkości przyrządowej podczas schodzenia do lądowania do wysokości 8-10 m, a w razie problemów automatyczne odejście na drugi krąg. Wszystkie powierzchnie sterowe ( stery, lotki, przerywacze ) są uruchamiane za pomocą 3 niezależnych układów hydraulicznych, natomiast klapy zaskrzydłowe przy pomocy 2 niezależnych układów hydraulicznych. Usterzenie poziome i skrzela poruszane są elektrycznie. 
Układ hydrauliczny jest wieloobwodowy. Dysponuje ciśnieniem roboczym 20,6 Mpa, uzyskiwanym z pomp zamontowanych na silnikach. Awaryjne dwa z obwodów hydraulicznych wyposażono w pompy elektryczne. Układ ten oprócz poruszania większością powierzchni sterowych służy także do; chowania i wypuszczania podwozia oraz zasadniczego i awaryjnego hamowania kołami. 
Układ klimatyzacji zapewnia nadmuch powietrza pobranego ze sprężarki silnika do hermetycznej kabiny. Ogrzewa i wentyluje kabiny. Różnica ciśnień w kabinie i na zewnątrz dochodzi do 58 Mpa. Jest utrzymywana za pomocą specjalnego automatu. Inny automat odpowiedzialny jest za utrzymywanie temperatury w kabinie w zakresie 18-22 stopnie C. 
System przeciwpożarowy. Zasadniczym jego elementem są 3 zestawy gaśnicze przeznaczone do gaszenia pożarów w gondolach silnikowych. Pierwszy zestaw uruchamia się automatycznie, kiedy otrzyma sygnały z czujników. Pozostałe uruchamiane są ręcznie przez mechanika pokładowego z jego pulpitu. Dodatkowo samolot posiada czujniki dymu umieszczone w pomieszczeniach bagażowych. Uzupełnieniem są ręczne gaśnice rozmieszczone w podręcznych miejscach samolotu. 
Układ elektryczny. Jego podstawowym elementem są trzy generatory umieszczone na każdym z silników. Wytwarzają one prąd zmienny o napięciu 200/115 V i częstotliwości 400 Hz. Łączna moc znamionowa wynosi 120 kVA. Jako awaryjne źródło prądu wykorzystywane są 4 akumulatory. Ponieważ awionika samolotu zasilana jest także energią elektryczną o prądzie stałym i napięciu 27 V oraz prądem przemiennych 36 V / 400 Hz, dlatego w układzie zainstalowana kilka przemienników prądowych.

Systemy bezpieczeństwa. To przede wszystkim wszystkie urządzenia mogące w jakikolwiek sposób zagwarantować maksymalne bezpieczeństwo ludzi w sytuacjach typowych i nietypowych. Dlatego samolot został wyposażony awaryjne urządzenia ratunkowe; trapy pneumatyczne, brezentowe rynny ewakuacyjne, liny ratunkowe, toporki, megafony, gaśnice, indywidualne kamizelki ratunkowe. Podczas rejsów nad morzem dodatkowo na pokład można zabrać; tratwy pneumatyczne, żelazne racje żywnościowe, radiostacje ratunkowe. W razie wodowania samolot zachowuje pływalność przez pewien czas. Płatowiec ma 7 wyjść awaryjnych, 2 drzwi dla pasażerów i załogi, drzwi towarowe do kuchni-bufetu. Dodatkowo w przedzie i tyle kadłuba przewidziano miejsca do mechanicznego wycięcia otworów ewakuacyjnych oznaczonych w narożnikach kolorem żółtym.

Awionika 
W skład urządzeń pilotażowo-nawigacyjnych wchodzą aneroidow-membramowe ( instalacja ciśnienia całkowitego i statycznego, przyrządy barometryczne, automat kątów natarcia i przeciążeń, centrala aerodynamiczna oraz układ sygnalizacji niebezpiecznego zbliżania się do ziemi ), przyrządy autonomiczne ( wyłącznik korekcji, zespolony wskaźnik zakrętów, sztuczny horyzont ), układ kursowy oraz przelicznik nawigacyjny. 
Urządzenia radioelektroniczne dzielą się na urządzenia łączności. W ich skład wchodzą; dwie radiostacje KF, dwie radiostacje UKF, telefon pokładowy, system głośników w kabinach, dwie awaryjne radiostacje UKF, magnetofon pokładowy do rejestru informacji odbieranych przez załogę i przez nią wysyłanych. Urządzenia radio-nawigacyjne; dwa automatyczne radiokompasy, dwa radioodległościomierze, dopplerowski układ pomiaru prędkości przelotowej i kąta znoszenia, dwa radiowysokościomierze małych wysokości, układ radionawigacyjny, radar meteorologiczny. Transporder pokładowy to z kolei automatyczne urządzenie do identyfikacji samolotu podczas lotu przez służby naziemne. Informuje o samym samolocie, jego rejsie, kierunku lotu i wysokości przelotowej. 

Dane T-T

 

Tu-154 M  1986r.

 

Wymiary

 

 

Miano

R

 

37,55

M.

D

 

47,90

M.

H

 

11,40

M.

Pow. nośna

 

201,5 ( 201,45 )

M2

Masa

Własna

54 000

Kg

 

Całkowita

100 000

Kg

 

Max

102 000

Kg

 

Do lądowania

80 000

Kg

 

Ładunku

19 000

Kg

 

Pasażerów

150

 

 

Paliwo

39 750

Kg

Prędkość

Max

950

Km/h

 

Przelotowa

880 – 900

Km/h

 

Lądowania

235

Km/h

Zasięg

Max

6 600 z ładunkiem 5 450 kg

Km

 

Z ładunkiem

3 740

Km

Pułap

 

11 900 - 12 000

M.

Silnik

Typ

D-30 KU-154 II

 

 

Ciąg

3 x 103 kN ( 3 x 10 500 kG )

 

Załoga

 

3-4 personel pokładowy 5 osób

 

Liczba

sztuk

15 + 3

 



Rysunek Tu-154. 2009r.

Opracował Karol Placha Hetman