Polski Przemysł Lotniczy - Część 5

Kraków 22.01.2015r.


Polski Przemysł Lotniczy

Część 5


Wielkopolska Wytwórnia Samolotów SA Samoloty

W dniu 11.08.1923r. założono spółkę akcyjną pod nazwą Wielkopolska Wytwórnia Samolotów – Samolot , która stała się drugą firmą, po Zakładach Mechanicznych E. Plage i T. Laśkiewicz w Lublinie, produkującą samoloty. Firma powstała z inicjatywy prezesa Związku Lotników Polskich Czesława Wawrzyniaka. W dniu 27.04.1924r. odbyło się uroczyste poświęcenie fabryki z udziałem Prezydenta Rzeczypospolitej profesora Stanisława Wojciechowskiego.

Początkowo firma nie mieściła się przy Lotnisku Ławica. Jej biura i warsztaty projektowe mieściły się w budynkach między lotniskiem, a centrum miasta, w odległości około 3 km od lotniska. Dopiero w późniejszym okresie firma otrzymała warsztaty i hangar na Lotnisku Ławica, dzierżawiąc je od 3 Pułku Lotniczego. Ostatecznie WWS Samolot przy Lotnisku Ławica dysponowała obszarem 12,5 ha. Początkowo w firmie pracowało około 100 pracowników. W 1925r., zatrudnionych było aż 500 osób. Od 1926r., liczba pracowników się zmniejszała.

Dyrektorami naczelnymi byli kolejno; inż Piotr Tułacz, inż Roman Rosinkiewicz, Kazimierz Nencki. Biuro projektowe prowadził inż. Piotr Tułacz, a od 1926r., inż. Ryszard Bartel. To od jego nazwiska niektóre konstrukcje otrzymały nazwy Bartel BM. Jednym z powodów utworzenia firmy, było złożone w 1923r., zamówienie na samolot liniowy przez Departament Żeglugi Powietrznej. Projektem był samolot WZ-VIII-bis opracowany przez inż. Władysława Zalewskiego. Do budowy prototypu i podjęcia produkcji jednak nie doszło.

Pierwszym samolotem zbudowanym w wytwórni był Hanriot-14, który w dniu 22.02.1925r., został ochrzczony. Aktu dokonał generał Włodzimierz Zagórski. Było to związane z otrzymanym przez firmę WWS Samolot w 1924r., zamówieniem na samoloty szkolne Hanriot. Do budowy maszyn wykorzystywano półfabrykaty dostarczane z Francji. W okresie 1925r.-1926r., firma zbudowała 120 maszyn, które początkowo były oznaczone HD-14, a nieco później Hanriot H-28. Biuro konstrukcyjne na bazie Hanriot H-28 opracowało wersję sanitarną przeznaczona do przewozu jednego rannego na noszach. Samolot otrzymał oznaczenie H-28s. Zbudowano także 80 samolotów Hanriot H-19. Łącznie zbudowano około 200 samolotów pochodzących z Francji.

Początkowo budowano samoloty na licencji francuskiej. Korzystano także ze francuskich sposobów organizacji pracy. Pierwszą własną konstrukcją zakładu był samolot sportowy SP-1, którego konstruktorem wiodącym był inż. Piotr Tułacz. Samolot został zbudowany i oblatany w lipcu 1926r.

W grudniu 1926r., powstał kolejny samolot sportowy, tym razem pod kierownictwem inż. Ryszarda Bartla. Samolot oznaczono BM-2. Samolot okazał się lepszy od poprzednika. Już w 1927r., powstał ulepszony samolot szkolny oznaczony BM-4. Zakład otrzymał zamówienie na jego produkcje seryjną i w 1928r., wykonał 22 maszyn, w odmianach a/b/c/d/e. Także w 1928r., powstał samolot BM-5, również przeznaczony do treningu. Był produkowany seryjnie w okresie 1929r.-1930r. BM-5 powstał w odmianach a/b/c. Dostarczone Wojsku samoloty BM-4 i BM-5 służyły w szkołach w Bydgoszczy i Dęblinie oraz w Lotnictwie Marynarki Wojennej w Pucku. W marcu 1930r., powstał jeszcze jeden samolot oznaczony BM-6, ale jego produkcji już nie podjęto.

Miesięcznie budowano około 20 samolotów. Maksymalnie można było zbudować 35 maszyn w ciągu miesiąca. Łącznie zaprojektowano około 17 konstrukcji samolotów i szybowców, z których kilka produkowano seryjnie. Fabryka wykonywała także remonty silników, w tempie 30 sztuk/miesiąc.




WWS Samolot współpracowała z Aeroklubem poznańskim i czynnie wspierała amatorską twórczość konstrukcyjną. W 1925r., powstało w niej kilka szybowców. Brały one udział w II Krajowym Konkursie Szybowcowym. Zbudowano tutaj także samolot sportowy HL-2 konstrukcji Jerzego Medwieckiego.

WWS Samolot wzięła udział w konkursie na projekt dwusilnikowego samolotu pasażerskiego, który został ogłoszony w 1928r., przez Ministerstwo Komunikacji. Tutaj powstało także kilka amatorskich samolotów sportowych. Niecodzienną konstrukcją był ścigacz wodny zbudowany przez inż. Michała Bohatyrewa z 1924r.


W dniu 12.09.1929r. na skutek zwarcia w instalacji elektrycznej wybuch pożar. Straty były ogromne. Z ogromnym poświęceniem fabrykę odbudowano i powrócono do produkcji samolotów. Mimo to w marcu 1931r. dyrekcja firmy ogłosiła upadek. Nie było zamówień na produkty. W ciągu 5 lat produkcji zbudowano 297 samolotów. Cenne urządzenia i maszyny zostały sprzedane do PZL w Warszawie. Część fachowców wyjechała do pracy w PZL w Warszawie lub Podlaskiej Wytwórni Samolotów, ewentualnie do Lublina. Obiekty byłej fabryki przejął 3 Pułk Lotniczy w Poznaniu i na ich bazie urządzono wojskowe warsztaty.



Opracował Karol Placha Hetman