Polski Przemysł Lotniczy - Część 3

Kraków 21.01.2015r.


Polski Przemysł Lotniczy

Część 3


Francopol

Równolegle z Centralnymi Warsztatami Lotniczymi działającymi na Lotnisku Mokotów Polskie władze planowały uruchomienie nowych zakładów zajmujących się produkcją lotniczą. W 1921r., Ministerstwo Spraw Wojskowych zawarło umowę ze Spółką Akcyjną Francusko – Polskich Zakładów Samochodowych i Lotniczych Francopol. Firma ta podjęła się wykonania kilku tysięcy samolotów i silników lotniczych. Wnet rozpoczęto budowę fabryki, która stanęła na terenach Okęcia i Rakowa. W 1923r., na Okęcie doprowadzono linię tramwajową, która stała się dogodnym połączeniem z centrum.

Francopol powstała w 1921r. Była to Polska Spółka Akcyjna, której jedynym z założycieli był późniejszy generał Włodzimierz Zagórski.

Z początkiem 1925r., Ministerstwo Spraw Wojskowych rozwiązało umowę ze spółką Francopol, która nie wywiązała się z umowy. Pomimo zaliczki oraz korzystnych warunków umowy spółka zdołała jedynie wybudować dwa niewielkie i słabo wyposażone budynki. Obiekty te nie nadawały się na produkcję płatowców.


Dlaczego tak się stało? Trochę światła na sprawę, rzuca biografia generała Włodzimierza Zagórskiego, która jest niezwykle barwna i zakończona niewyjaśnionym zaginięciem. Problem w tym, że obecnie tylko jego nazwisko jest kojarzone ze spółką Francopol, więc wnioski nie są transparentne. Włodzimierz Zagórski wziął udział w wojnie z państwem moskiewskim. Brał udział w Bitwie Warszawskiej. Do kwietnia 1921r., był dowódcą 4 Dywizji Piechoty. W dniu 9.04.1921r., na własną prośbę, przeniesiony został do Rezerwy Armii. Zajął się działalnością gospodarczą. Współzałożyciel i czasowo członek zarządu Spółki Akcyjnej Francopol zajmującej się dostawami sprzętu lotniczego dla armii. Jednak już w marcu 1923r., ówczesny Minister Spraw Wojskowych, gen. dyw. Kazimierz Sosnkowski powołał Włodzimierza Zagórskiego do służby czynnej i mianował szefem Wydziału Przemysłu Wojennego Szefostwa Administracji Armii. Wkrótce mianowany został szefem Departamentu Przemysłu Wojennego M.S.Wojsk. Z dniem 1.11.1923r., mianowany został oficerem zawodowym w stopniu pułkownika Sztabu Generalnego. W dniu 31.03.1924r., został mianowany generałem brygady. W dniu 17.08.1924r., generał Sikorski powierzył mu pełnienie obowiązków szefa Departamentu IV Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw Wojskowych. Forsował wtedy kontrowersyjny plan szerokiej rozbudowy Polskiego Lotnictwa w oparciu o zakupy maszyn we Francji. Właściwym twórcą tego planu był jeszcze oficer francuski François-Lèon Leveque.

Pamiętajmy, że w 1922r., Francja udzieliła Rzeczypospolitej znacznej pomocy finansowej na unowocześnienie lotnictwa, pod warunkiem zakupu samolotów w Francji. Posunięcie to były wtedy bardzo krytykowane przez piłsudczyków, jako hamujące rozwój rodzimych konstrukcji lotniczych. Jednak do realizacji planów przystąpiono. W 1923r., Ministerstwo Spraw Wojskowych (gen. Leveque) anulowało umowę z firmą Francopol na zakup 2 630 samolotów i 5 600 silników. Pojawiły się oskarżenia o korupcję. W 1924r., szefem lotnictwa został gen. Włodzimierz Zagórski, który odnowił dostawy sprzętu francuskiego przez firmę Francopol. Czynione z rozmachem zakupy samolotów we Francji sprawiły, że około 1925r., Lotnictwo Polskie było, jeśli chodzi o liczbę posiadanego sprzętu, jednym z najsilniejszych w Europie. O ile jednak niektóre z zakupionych maszyn były na dobrym poziomie konstrukcyjnym np.; Breguet XIX czy Potez XXV (wspomniane w Części 2), to inne miały niewłaściwą konstrukcję i były złe. Farman F-68 miał bardzo słabe osiągi. Niebezpiecznym był SPAD-61, znany z licznych wypadków i śmierci 31 pilotów. Nazwany latającą trumną.

Większość znawców tematu stwierdza, że masowy zakup samolotów we Francji opóźnił rozwój rodzimego przemysłu lotniczego. Ponadto wysoki stan ilościowy sprzętu kontrastowały z niskim stanem osobowym. Stąd większość Polskich eskadr lotniczych nie miała zdolności bojowej, a nawet ćwiczebnej. Więc siła Polskiego Lotnictwa Wojskowego była iluzoryczna.

Dlatego w 1926r., były już coraz silniejsze głosy o konieczności zmian w Polskim Wojsku. Generał Włodzimierz Zagórski był zamieszany w aferę korupcyjną w armii, związaną z firmą Francopol i kapitałem francuskim. W dniu 18.03.1926r., Minister Spraw Wojskowych generał broni Lucjan Żeligowski zwolnił generała Włodzimierza Zagórskiego ze stanowiska szefa Departamentu IV M.S.Wojsk. i pozostawił w dyspozycji szefa Administracji Armii.


Polskie Zakłady Skoda S.A - silniki

Obiekty, które wybudowała firma Francopol zostały przejęte przez Polskie Zakłady Skoda S.A. które zaczęły produkcję silników lotniczych w 1927r. W 1926r., Czeska firma Skoda wygrała konkurs na otwarcie fabryki silników lotniczych w nieukończonych obiektach na Okęciu. W myśl umowy wszyscy pracownicy byli Polakami, co miało odzwierciedlenie w nazwie. Firma weszła w skład koncernu, Fabryka Silników Lotniczych, a w dwa lata później (1929r.) Fabryka Kabli oraz Fabryka Silników i Aparatów Elektrycznych.

Pierwsze zespoły napędowe budowano na licencji zagranicznej. Pierwszy silnik o mocy 450 KM został wyprodukowany na licencji firmy Dorrain Dietrich. Jednak w 1933r., udało się wdrożyć do produkcji seryjnej model Polski GR – 760 o mocy 260 kM. W 1934r., silnik ten zamontowano w 4-osobowy samolot RWD-9 produkcji krajowej. Samolot ten zdobył czołowe miejsce w międzynarodowych zawodach tzw. Challenge'u. Był to sukces naszych konstruktorów. Polskie Zakłady Skoda przekształcono w Wytwórnię Silników Lotniczych Nr 1. Do ataku zarazy germańskiej na Rzeczypospolitą zbudowano tutaj 1 350 silników, przy wydajności 55 silników na miesiąc.


Opracował Karol Placha Hetman