Mikojan i Guriweicz MiG-21MF

Kraków 24.08.2016r.

232c Rozdział 1961.09.29.

 

OKB Mikojan i Guriewicz MiG-21 MF

 

Polska

 

Naddźwiękowy samolot myśliwski, działający w „każdych warunkach pogodowych”.

 

Historia.

 

 

 

MiG-21 MF

        MiG-21 MF typ 96F to zmodernizowany MiG-21 M. Była to wersja eksportowa z silnikiem R-13-300 i poprawionym wyposażeniem. Tak na dobrą sprawę zmiany były niewielkie. W praktyce jednak wiele krajów zakupiło tą wersję zubożoną, a nawet z silnikami R-11. Samolot produkowano w Moskwie w latach 1970-1974 i w Gorki w 1975r.

        MiG-21 MF mimo licznych modyfikacji w stosunku do poprzedników nadal należał do trzeciej generacji samolotów MiG-21

 

PL MiG-21 MF 1972r.

          Niemal równolegle z MiG-21 M wprowadzono na uzbrojenie MiG-21 MF typ 96 A. Dostawy trwały od końca 1972r. do 1975r. W dniu 11.12.1972r. dostarczono 9 pierwszych maszyn. Łącznie kupiliśmy 120 ( 116 ) sztuk. W 1990 roku na uzbrojeniu posiadaliśmy jeszcze 106 sztuk.

          Zakup samolotów MiG-21 MF może wydawać się dziwny. Zakupiliśmy wersje zubożone. Silniki i stacje radiolokacyjne jak w naszej wersji MiG-21 M. ( silnik R-11 F2S-300, stacja radiolokacyjna RP-21 MA ). Samoloty mają silniki R-11, zamiast mocniejszych R-13. W tym czasie przemysł CCCP produkował już w dużych ilościach wersję lepszą, MiG-21 bis. Lecz w artykule – historia MiG-21 M – staram się wyjaśnić tą sprawę.

           Podczas dostawy przyprowadzono partię MiG-21 MF z CCCP, w których zakwestionowano jakość wykonania płatowca ( liczne usterki, pofałdowania blach, gdzie powinny być gładkie, niejednakowo otwierające się klapy ). Dowództwo dywizji odmówiło przyjęcia tych samolotów. Z Malborka odesłano je do producenta. Według nie potwierdzonych informacji samoloty te były początkowo przeznaczone na wojnę w Wietnamie, ale ponieważ się skończyła, samoloty chciano przekazać ( sprzedać ) Polsce. W związku z tym ostatnia partia 20 maszyn MiG-21 MF została nam dostarczona wyjątkowo z zakładów Gorki. Samoloty te mają nietypowe numery seryjne z tak zwanym prefiksem 96A00. Przyjęto je 11.12.1975r. Samoloty te nie różniły się od wcześnie dostarczonych maszyn MiG-21 MF.

           Pierwsze samoloty MiG-21 MF trafiły do 41 PLM w Malborku w latach 1973-1974r. Ciekawostką jest fakt, że samoloty MiG-21 M, MF użytkowane w Malborku jako jedyne w kraju mogły przenosić k.p.r. klasy p-z Ch-66 oraz zasobniki WRe SPS-141.

Samoloty wprowadzono na wyposażenie 4 PLM w Goleniowie, 10 PLM w Łaku, 11 PLM we Wrocławiu, 26 PLM w Zegrzu Pomorskim, 28 PLM w Słupsku, 34 PLM-MW w Babich Dołach, 41 PLM w Malborku.

W 10 PLM w Łasku samoloty MiG-21 MF, UM zagościły stosunkowo późno. Przeszkolenie na nowy typ przeprowadzono w oparciu o sprzęt 28 PLM i 34 PLM z których czasowo wypożyczono samoloty; 10 MiG-21 MF i 2 MiG-21 UM. Było to w okresie od lutego do maja 1978r. Na własne samoloty pułk w Łasku musiał poczekać do 1981r., kiedy to z 26 PLM z Zegrza Pomorskiego otrzymano 20 MiG-21 MF. Były to głównie samoloty wyprodukowane w zakładach w Gorki. 10 PLM eksploatował te maszyny do 1989r., kiedy to przekazał je do 11 PLM we Wrocławiu.

            W 10 PLM w 1989r. nastąpiły jeszcze inne zmiany. Wycofano z eksploatacji wszystkie MiG-21 PF, a w ich miejsce wprowadzono starsze niż poprzednio eksploatowane MiG-21 MF z rozformowanego 2 PLM Kraków w Goleniowie, a także z 41 PLM z Malborka.

           W okresie od listopada 1989r. do marca 1990r. 62 PLM otrzymał z innych jednostek samoloty MiG-21 MF w liczbie 24 maszyn. Głównie z 11 PLM z Wrocławia. Samoloty miały po 15-18 lat, ale ich awaryjność była niezwykle wysoka. Dlatego wiosną 1991 roku podjęto decyzję o przywróceniu do służby starszej wersji MiG-21 PFM. Eksploatowane przez ponad rok MiG-21 MF przekazano do 10 PLM w Łasku i 11 PLM we Wrocławiu.

           W 1991r. na stanie 45 Lotniczej Eskadry Doświadczalnej w Modlinie był 1 MiG-21 MF.

           W okresie od 1991r. do 1996r. 10 PLM w Łasku przejął prawie połowę pozostających w użyciu MiG-21 MF.

           W sierpniu 1998 roku dowództwo wojsk lotniczych zdecydowało się na kolejną rotację pozostających w eksploatacji samolotów MiG-21. W październiku 1998 roku do 3 PLM ( eks 62 ) w Krzesinach trafiły samoloty MiG-21 MF z 41 PLM w Malborku. Czyli po raz drugi w Krzesinach zagościły MiG-21 MF.

            W 1999r. rozformowano 11 PLM z Wrocławia. Wszystkie jego sprawne MiG-21 MF przekazano do 3 PLM i 10 PLM w Łasku. Dzięki temu wszystkie będące jeszcze w użyciu MiG-21 MF skupiono w tych dwóch pułkach.

            W 1999r. Polska została przyjęta do NATO. Efektem była zmiana struktury lotnictwa. W miejsce pułków powołano eskadry i bazy lotnicze.

            W dniu 1.01.2001r. przestał istnieć 3 PLM, a w jego miejsce powstała 3 ELT i 31 BLot. 3 ELT dysponowała w tym czasie kilkunastoma MiG-21 MF na których latała do drugiej połowy 2002r.

            W czasie służby utracono 20 sztuk ( 3 w katastrofach, 16 w awariach, 1 z powodu uszkodzeń ).

 

 

 

Możliwości bojowe MiG-21 MF

             Trzeba sumiennie przyznać, że były różnice w możliwościach bojowych Polskich MiG-21 MF, a sowieckich MiG-21 MF i nie chodzi tu tylko o silniki. Znalazłem taką wypowiedź jednego z byłych pilotów MiG-21; „Podam mały przykładzik z osobistego doświadczenia. W Astrachaniu zdarzyło mi się wykonać dwa loty na „ich” samolotach MiG-21MF. W trakcie ćwiczenia taktycznego zdołałem z odległości 3 km przechwycić cel zniżający się z wysokości 1 200 m do 900 m, a ja byłem nad nim i też się zniżałem! Ledwo go było widać wśród zakłóceń od ziemi, a kurzawa od burzy piaskowej sięgała do tej wysokości, tak, że o wzrokowym wykryciu można było zapomnieć. Ponad 17 lat latałem na MiG-21, przez 14 byłem ssp i powiem tak: żaden samolot w Polsce, nawet nowiutki ( bo i na takich latałem ) nie zdołałby tego dokonać, nawet gdybym wdział go wzrokowo i postawił na nim siatkę celownika optycznego.” Były to lata 80-te. Świadczy to o tym, że sowieci stale modernizowali swoje wyposażenie awioniczne. Do użytkowanych stacji radiolokacyjnych wgrywali nowe poprawione algorytmy. Czy oferowali modernizacje stronie Polskiej, tego nie wiadomo. Lecz na pewno trzeba byłoby za to zapłacić.

 

             Do początku 1981 roku samoloty MiG-21 M / MF w ramach dyżuru bojowego stały w pełnym uzbrojeniu; 2 x RS-2 US + 2 x R-3 S + 200 szt. amunicji do działka. W 1981 roku zmieniono to i parę dyżurną wystawiano tak, że jeden samolot miał 2 x RS-2 US, a drugi w 2 x R-3 S. Dodatkowa para pocisków była umieszczana na stojakach przy samolotach. Amunicja do działka pozostała bez zmian. Sami piloci nie bardzo rozumieli tą zmianę, ale wprowadziło to zamęt.

 

             MiG-21 MF stosunkowo szybko (90-lata XX wieku) wycofano ze służby w byłych krajach „demokracji ludowej”. Ale był jeden wyjątek, jakim była Rumunia. Kraj ten jako jedyny zdecydował się na modernizację swoich samolotów MiG-21. Decyzje zapadły około 1992 roku. Rumunia podjęła współpracę z izraelskimi firmami Aerostar (specjalizacja - bezzałogowe statki powietrzna) oraz Elbit Systems. Daleko idąca modernizacja objęła samoloty MiG-21 M/MF/bis/UM. Na ich bazie powstały samoloty oznaczone MiG-21 Lancer, które zmodyfikowano w trzy wersje: Lancer A – przeznaczone do misji bliskiego wsparcia wojsk naziemnych, Lancer B – szturmowy, dwumiejscowy, Lancer C – myśliwiec przewagi powietrznej, który wyposażono w izraelską stacją radiolokacyjną Elta EL/M 2032. Tłem modernizacji było dostosowanie samolotów do standardów zachodnich pozwalających na współprace z samolotami NATO. Maszyny otrzymały możliwość przenoszenia pocisków klasy p-p R-73 i Python 3 oraz zasobników celownico-rozpoznawczych Rafael Litening. Łącznie zmodernizowano 36 maszyn. Pierwsza z nich wzbiła się w powietrze w dniu 23.08.1995r. Samoloty MiG Lancer mogliśmy oglądać w Rzeczypospolitej w Radomiu w 2015r., akurat w 20 rocznicę ich wprowadzenia do służby. Maszyny prezentowano na wystawie statycznej i w powietrzu. Był to jeden z ich ostatnich pokazów samolotów Lancer, ponieważ kilka miesięcy później Rumunia pozyskała z Portugalii samoloty General Dynamics F-16 A/B Blok 15 MLU, które poddano kolejnej modyfikacji.

 

 

Opracował Karol Placha Hetman